پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 6 از بخش یکم

بی‌هیچ گزافه و بی‌هیچ گفتگو در جهان توده‌ای باندازه‌ی شرقیان (بویژه ایرانیان) گرفتار اندیشه‌های پراكنده و باورهای بیهوده نبوده و در شرق نیز هیچگاه آلودگی تا باین اندازه نرسیده. از هزار سال باز ، آلودگی روی آلودگی آمده و نژاد به نژاد [1] در دلها ریشه دوانیده. برای آنكه خوانندگان ، هم از اندازه‌ی گرفتاریها و هم از تاریخچه‌ی آن آگاه شوند می‌باید در اینجا تاریخ را از هزار سال باز فهرست‌وار از دیده گذرانیم.

در ده قرن گذشته در شرق اثر دین اسلام بیش از هر چیزی بوده و ما نیز تاریخ را از آن آغاز می‌كنیم. اسلام چون در عربستان پیدا شد نیم قرن نگذشت كه در بخش بزرگی از آسیا رواج یافت و اثر خود را در همه جا آشكار ساخت. خوانندگان اندیشه‌ی ما را درباره‌ی این دین می‌دانند. ما بارها گفته‌ایم زندگانی آدمی همیشه در پیشرفت است. آن آدمی كه روزی لخت و تهیدست در مغارها می‌زیست و هیچ دانشی نداشت امروز تا بآن پایه رسیده كه می‌بینیم و در آینده نیز بهتر از این خواهد بود. تو گویی یك راهی بروی آدمیان باز شده كه باید گام بگام آن را بپیمایند و پیدایش برانگیختگان همیشه یك گام برجسته‌ای در این راه باشد. اینست می‌گوییم پیدایش اسلام برجسته‌تر از گامهای پیشین بوده و پیشرفت آدمیان را بسیار تندتر گردانیده.

این گواهی‌ایست كه ما درباره‌ی اسلام می‌دهیم. لیكن كدام اسلام؟.. آن اسلام كه بوده و اكنون نیست. زیرا اسلام بیش از دویست سال بپاكی خود نماند و هنوز دو قرن بیشتر از آغاز آن نمی‌گذشت كه آلودگیهای پیاپی سرچشمه‌ی آن را تیره گردانید ، و ما از این آلودگیها بارها گفتگو داشته‌ایم و در اینجا برای آنكه رشته‌ی سخن بریده نشود فهرست‌وار آنها را می‌شماریم :

کشاکش خلافت و پیدایش شیعیگری

نخستین گرفتاری در اسلام از كشاكش درباره‌ی خلافت برخاست. چهار خلیفه پی هم آمدند و رفتند و كشاكش درمیانه نبود و هرچه در این باره در كتابها نوشته‌اند بیهوده است. نخستین كشاكش از زمان معاویه و جانشینان او برخاست. معاویه چون خلافت را با نیرنگ بدست آورد و آن را برُویه‌ی پادشاهی انداخت از این رفتار او بسیاری رنجیدند و دسته‌هایی بطلبیدن خلافت برخاستند كه یكی از آنها دسته‌ی علویان و دیگری دسته‌ی بنی‌عباس بودند. بدینسان سه گروه بر سر خلافت می‌كوشیدند و سخن ما در اینجا از علویان و هواداران ایشان است كه شیعه خوانده شدند. شیعیگری نخست یك جنبش سیاسی بود و اگر پیش رفتی نتیجه‌اش این شدی كه خلافت بعلویان برسد و اینان بیگمان بهتر از امویان و عباسیان می‌بودند و بخلافت شایستگی بیشتر داشتند. اینست شیعیگری در آغاز خود یك جنبش غیرتمندانه‌ی بسیار بجایی بوده و ما چون در تاریخ می‌خوانیم كه ایرانیان نیز هواداری از ایشان می‌نمودند باید این را از سرفرازیهای تاریخ ایران شماریم.

ولی چون این جنبش بجایی نرسید و عباسیان پیش افتاده خلافت را از بنی‌امیه گرفتند و هواداران علوی از كوششهای خود جز شكست سودی نبردند ، اینزمان بود كه بشیعیگری رنگ كیش (مذهب) داده چنین گفتند : خلیفه آنست كه خدا برگزیده و او خلیفه یا امام است اگرچه خانه‌نشین باشد و مردم باید او را بشناسند و جز وی گردن بفرمان كسی نگزارند ، و در این اندازه نایستاده گفتند : «بنیاد دین شناختن اینان و دوستاری اینان و دشمنی با دشمنان اینانست ، و كسی كه چنین كرد رستگار است وگرنه نیست». سپس از این اندازه هم گذشته و گفتند : «خدا شیعیان را از طینت دیگر آفریده و خود یك دسته‌ی برگزیده‌ی جدایی می‌باشند».

اسلام كه دین كوشش و جهاد بود این سخنان با آن هیچ سازشی نداشت و كسانی كه گفته‌های مرا درباره‌ی «نساختن» در شماره‌ی گذشته خوانده‌اند می‌توانند زیان اینها را نیك دریابند.[2]


[1] : نویسنده در اینجا «نژاد» را بمعنی «نسل» بکار برده است.
[2] : نک. به کتاب «دردها و درمانها» ، بخش هشتم ، گفتار «پایه‌هایی كه برای نیك و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید.».


.
✴️ صوفیگری و عرفان

بخش ششم

دو داستان دیگر از صوفیان در زیر می‌آوریم تا دوری بلکه بیزاری ایشان از خرد را دریابیم. صوفیان این را هنری از خود می‌دانسته‌اند که خرد را گریبانگیر خود وانمایند و از بندِ خرد رستن را آزادی. چنانکه یکی از بزرگانشان با سرفرازی چنین گفته :
آزمودم عقل دوراندیش را بعد از این دیوانه سازم خویش را

ـ1ـ
شیخ ما گفت ابوسعید قدس سره كه ما بوقت طالب علمی به سرخس بودیم بنزد بوعلی فقیه روزی بشارستان می‌درشدیم لقمان سرخسی را دیدیم بر تلی خاكستر نشسته و پاره بر پوستین می‌دوخت و لقمان از عقلاء مجانین بوده است و در ابتدای حالت مجاهدات بسیار داشته و معاملتی با احتیاط آنگاه ناگاه كشفی ببودش كه عقلش بشد چنانكه شیخ ما گفت قدس سره كه در ابتدا لقمان مردی مجتهد و با ورع بود بعد از آن جنونی در وی پدید آمد و از آن ترتیب بیفتاد گفتند لقمان آن چه بود این چیست گفت هرچه بندگی بیش می‌كردم بیش می‌بایست كرد درماندم گفتم الهی پادشاهان را چـون بنده پیـر شود آزادش كنند تو پادشاهی عزیزی در بندگـی تو پیـر گشتم و آزادم كن گفت ندا شنیدم كه یا لقمان آزادت كردم ، و نشان آزادی این بود كه عقل از وی بازگرفت شیخ ما قدس سره بسیار گفتی كه لقمان آزاد كرده‌ی خدایست از امر و نهی خویش ، شیخ ما گفت ما نزد وی شدیم و وی پاره بر پوستین می‌دوخت و ما بوی نگریستیم و شیخ ما چنان ایستاده بود كه سایه‌ی وی بر پوستین لقمان افتاده بود چون پاره بر آن پوستین دوخت گفت یا ابا سعید ما ترا با این پاره برین پوستین دوختیم پس برخاست و دست ما بگرفت و می‌برد تا بخانقاه پیر شهرستان و پیر بوالفضل حسن در این خانقاه بود.
ـ2ـ
پس چون شیخ ما قدس سره با پیش پیر ابوالفضل حسن رحمه الله علیه شد پیر ابوالفضل او را در مقابله‌ی صومعه‌ی خویش خانه‌ای داد و پیوسته مراقب احوال او می‌بود و آنچه شرایط تهذیب اخلاق و ریاضت بود می‌فرمود شیخ گفت یك شب جماعت خفته بودند و در خانقاه بسته بود و درهای شارسان بسته و ما با پیر ابوالفضل بر سر صفه نشسته و سخن می‌رفت در معرفت مسئله مشكل شد لقمان را دیدم كه از بالای خانقاه درپرید و در پیش ما بنشست و آن مسئله بگفت و جواب بداد چنانكه ما را روشن شد و آن اشكال برخاست و باز برپرید و ببام بیرون شد پیر ابوالفضل گفت یا باسعید منزلت این مرد می‌بینی بر این درگاه گفتم می‌بینم گفت اقتدا را نشاید گفتم چرا گفت از آنكه علم ندارد.

پرچم هفتگی : بسیار شنیدنیست كه پیغمبر اسلام كه برخاسته بود و در راه رستگاری جهانیان می‌كوشید و یك دسته از جهودان و دیگران در برابر او ایستاده كارشكنیها می‌كردند و از جمله بهانه‌هاشان این بود كه معجزه از او می‌خواستند و می‌گفتند : تو اگر راستگو می‌باشی بآسمان بپر تا ما ببینیم و پیغمبریت (1) باور كنیم و او ناتوانی می‌نمود و می‌گفت من چنین كاری نتوانم كرد. خدا به یك پیغمبری توانایی پریدن بآسمان نداده ولی بیك دیوانه‌ی خاكسترنشین هیچ كاره‌ای از پیروان آن پیغمبر داده بوده. در اینجاست كه باید اندازه‌ی گزافگویی و دروغسازی این گروه را بدست آورد.

(1) : و قالوا لن نؤمن لك حتی تفجر لنا من الارض ینبوعا او ترقی فی السماء



.
ما چه می‌خواهیم؟
✴️ بدرالشریعه شعر سروده

(داستانی درباره‌ی «کشف حجاب»)

تکه‌ی 2 از 7

بدرالشریعه قانع نشده می‌خواهد مجادله کند. خداداد می‌گوید : «من اهل مجادله نیستم. چنانکه گفتم بروید و آن کتاب را بخوانید. شما که علمتان از شیخ مرتضا بیشتر نیست». پس از این گفتگو بدرالشریعه برخاسته می‌رود. دیگران نشسته گفتگو می‌کنند :

ارباب : جواب دندان‌شکن بشیخ دادید.
خداداد : من نخواستم ملامت کنم. آن شعرهایش خیلی زشت است. انسان چرا شرم نکند و زن را «عورت» حساب کند. زنها کیستند؟.. زنها مادران ما ، خواهران ما ، همسران ما ، دختران ما هستند. زنها آنهایند که زندگانی ما را اداره می‌کنند. این آخوندها هر یکی هفت هشت تا زن می‌گیرند. آن وقت هم قدرناشناسی می‌کنند ، توهین می‌کنند.

ارباب : مطلب دیگر که می‌خواهم بگویم آنست که ماها در این دهات که هستیم زنهای ما رو نمی‌گیرند. اگر رو بگیرند نمی‌توانند کار کنند. زنهای ما مثل زنهای شهر بیکار نیستند و از صبح تا شام در باغ ، در مزرعه ، در خانه کار می‌کنند. این آخوند از بس از رو گرفتن صحبت می‌کند ، ما را از آتش جهنم می‌ترساند ، که مانده‌ایم متحیر. این صحبتی که شما کردید من خیلی خوشحال شدم. معلوم شد اینها از پیش خود می‌گویند.

خداداد : این آخوند اگر شعور داشت می‌دید که زنهای دهات که رو نمی‌گیرند و بکارهای شوهرانشان کمک می‌کنند بسیار بهتر از زنهای روگیر شهری هستند. اینها علاقه‌شان بشوهرانشان بسیار بیشتر از آنهاست. می‌دید که در دهات که زنها رو نمی‌گیرند فساد باندازه‌ی ده‌یک ، بلکه صدیک شهر نیست. اینها نمی‌فهمند که آنچه زن و مرد را از راه می‌برد و بفساد می‌اندازد رو باز بودن زنها نیست. بلکه آمیزشهای آزادانه‌ی زن و مرد و علتهای متعدد دیگر است.

ملکی : حقیقتاً این مطالب بسیار ساده است. نمی‌دانم اینها چرا نمی‌فهمند؟!..
خداداد : اساساً اینها خیال فهمیدن ندارند. هر یکی می‌رود و مختصر درسی می‌خواند و منظورشان تنها آنست که مردم را آسوده نگزارند و در کارهای آنها دخالت کنند. زنها و مردهای ساده‌لوح را با آتش جهنم ترسانیده مطیع خود گردانند. برای اینکه شما بدانید اینها دین ندارند و پابند بچیزی نیستند من دلیل واضحی برایتان می‌آورم :
در این سی سال دوره‌ی مشروطه هر چیزی که تازه پیدا شده اینها گفته‌اند حرامست و دشمنی کرده‌اند و مردم را با آتش جهنم ترسانیده‌اند. ولی پس از مدتی که کهنه شده خودشان آن را گرفته‌اند.

مشروطه پیدا شد آن دشمنیها را کردند و کار را بخونریزی رسانیدند و اکنون خودشان و فرزندانشان وکیل می‌شوند و در مجلس می‌نشینند و قانون می‌گزارند.
مدرسه‌ی طرز جدید تأسیس یافت قیامت برپا کردند. بچه‌ها را بابی و بهائی نامیده ، الواط و اشرار را بآزار آنها واداشتند. ولی حالا دختران و پسران خودشان را به همان مدرسه‌ها می‌فرستند.

اداره‌ها که تأسیس یافت می‌گفتند پولش حرامست. اعضای ادارات را تفسیق می‌کردند. اکنون خودشان و فرزندانشان در اداره‌ها هستند.

محضرهای رسمی که تازه تأسیس شد هایهوی بلند کردند که بدعت است. الان همه‌ی محضرها در دست خود آنهاست.

ملکی : همین آقای بدرالشریعه رئیس محضر است.


.
🔸 بهائیگری

🖌 احمد کسروی

🔹 جستار : تاریخچه‌ی بهائیگری و ایرادهای بنیادی آن کیش

📊 شمار ساتها : ۱۰۵

🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.


کتاب را می‌توانید از اینجا دریافت کنید.


.
بدرالشریعه شعر سروده
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 7 از بخش یکم

فلسفه‌ی یونان

دومین آلودگی پیدایش فلسفه‌ی یونان و رواج آن بود. ما از فلسفه سخن بسیار رانده و بیپایی آن را روشن گردانیده‌ایم.[1] در اینجا تنها از زیانش بجهان اسلام سخن می‌رانیم. فلسفه چه نیك و چه بد بیگمان با اسلام سازش نداشت و اینبود رواج آن یك رخنه‌ی دیگری در بنیادِ استواری اسلام پدید آورد. این ایرادها كه ما بفلسفه گرفته‌ایم و این كاهش از ارج آن كه پس از پیدایش دانشهای نوین اروپایی پیدا شده آنروز نبود ، و همگی آن را بسیار بزرگ و ارجمند می‌شماردند و گفته‌های افلاطون و ارسطو را همه حجت می‌دانستند و چنین می‌پنداشتند كه دین برای مردم عامی و فلسفه برای دانشمندان است ، و پیداست كه رواج آن تا چه اندازه از شكوه اسلام كاست و چه اندازه نیروی آن را كم كرد.

باطنیگری

سومین گرفتاری باطنیگری بود. این بدآموزی بسیار بزرگتر از آنست كه در ایران می‌شناسند. اروپاییان باطنیان را «دسته‌ی شكننده و ویران‌كننده» نامیده‌اند و ما دور نخواهیم رفت اگر آن را «آتش سوزان» خوانیم. این بدآموزی جز برای برانداختن ریشه‌ی اسلام نبود و بنیادگزاران و راهبرندگان آن جز دشمنان ستیزه‌كار اسلام نبودند. ولی در آشكار پرده‌ای بروی آن كشیده عنوان شیعیگری و دوستاری خاندان علوی و دشمنی با سه خلیفه‌ی دیگر و مانند اینها را پیش می‌آوردند. ولی این پرده هم بسیار نازك بود و همینكه پیروی را شاینده[=لایق] می‌یافتند كم‌كم رازهای دیگر را باو آموخته سخن را تا آنجا می‌رسانیدند كه باید بهیچ چیزی باور نداشت. اینها تاریخ بسیار بزرگی دارند و اروپاییان نیز كتابها درباره‌ی اینان نوشتهاند. هیچ پیشامدی باندازه‌ی این بدآموزی آسیب باسلام نرسانیده.[2]

صوفیگری

چهارمین گرفتاری صوفیگری بود. ما از صوفیان سخن بسیار رانده و آنچه گفتنی است گفته‌ایم [3] و در اینجا از زیان آن باسلام سخن می‌رانیم. صوفیگری نیز چه نیك و چه بد ، بیگمانست كه با اسلام نمی‌ساخت. اسلام مردم را بكوشیدن و رنج بردن و جهاد كردن و شهر گشادن وامی‌داشت و از آنان آبادی جهان را می‌خواست. ولی صوفیگری بیك گوشه‌ای خزیدن و از هر كوشش و تلاش چشم پوشیدن و با آبادی جهان دشمنی نمودن را می‌آموخت و آشكاره بجای جهاد «نبرد با خویشتن» را كه «جهاد اكبر» می‌نامید پیش می‌نهاد.

خراباتیگری

اینها در زمانهای نزدیكی ، یكی پس از دیگری پیدا شد و رواج یافت. در قرن پنجم پس از همه خراباتیگری پیدا شد. یك دسته آفرینش را دستگاه بیهوده‌ای می‌شماردند و بر آفریدگار ایرادها می‌گرفتند و چنین می‌گفتند : ما نمی‌دانیم از كجا آمده‌ایم و بكجا خواهیم رفت و ما را جز این نباید كه گذشته را فراموش كرده و آینده را بیاد نیاورده و دمی را كه در آنیم غنیمت شماریم و خود را بدامن خرابات (میخانه) انداخته بخوشی كوشیم و پروای هیچ چیز نكنیم. این سخنی بود كه می‌گفتند و خرد و اندیشه و دانش و مردمی و غیرت همه را ریشخند می‌كردند و همه را فدای یك پندار كج خود می‌ساختند ، و این بدآموزیها را با شعرهای بس شیوایی میان مردم رواج می‌دادند. از سرشناسان اینان یكی خیام و دیگری حافظ بوده.


[1] : نک. به کتاب «در پیرامون فلسفه».
[2] : درباره‌ی باطنیگری بنگرید بکتابهای «تاریخ و پندهایش» و «راه رستگاری».
[3] : نک. به کتاب «صوفیگری».


.
✴️ صوفیگری و عرفان

بخش هفتم

داستانی دیگر از صوفیان
هم در آنوقت كه شیخ ما ابوسعید (قدس سره) بنیشابور بود حسن مؤدب كه خادم شیخ ما بود از هر كسی چیزی فام[=وام] كرده بود و بر درویشان خرج كرده و چیزی دیرتر پدید می‌آمد و غنیمان تقاضا می‌كردند. یكروز جمله بدر خانقاه آمدند شیخ حسن مؤدب را گفت بگو تا درآیند حسن بیرون شد و ایشان را درآورد چون درآمدند در پیش شیخ خدمت كـردند و بنشستند. كودكـی طواف[= دوره گرد] بر در خانقاه بگذشت و ناطف[= حلوا] آواز می‌داد شیـخ گفت آن طواف را درآرید او را درآوردند ، شیخ گفت آنچه دارد جمله بركش. جمله را بركشیده و پیش شیخ و صوفیان نهاد تا بكار بردند آن كودك طواف گفت زر می‌باید شیخ گفت پدید آید یك ساعت بود دیگر تقاضا كرد شیخ گفت پدید آید سیوم بار تقاضا كرد شیخ همان جواب داد. آن كودك گفت استاد مرا بزند این بگفت و بگریستن ایستاد در حال كسی از در خانقاه درآمد و صره‌ی زر در پیش شیخ نهاد و گفت فلان كس فرستاده است و می‌گوید كه مرا بدعا یاد دار ، شیخ حسن مؤدب را گفت برگیر و بر غنیمان تفرقه كن و بر متقاضیان. حسن زر برگرفت و همه را بداد و زر ناطف آن كودك بداد كه هیچ چیز باقی نماند و هیچ چیز درنبایست و برابر آمد شیخ گفت این زر دربند اشک این كودك بوده است.

پرچم هفتگی : بسیار بیشرمیست كه مردی پی كاری نرود و بمفتخواری و شكم چرانی پردازد و یكدسته از مفتخواران را بسر خود گرد آورد و با نداشتن هیچ درآمدی از این و از آن وام گیرد كه راستی را كلاهبرداریست و آنگاه از بچه‌ای كه اندك سرمایه‌ای می‌داشته و حلوا (یا خوراك دیگری) می‌فروخته و با آن زندگی می‌كرده ، هرچه می‌داشته بنام خریدار از دستش بگیرند و بی آنكه پولی پردازند آن را بخورند و چون بچه پول خواهد بی‌پروایی نمایند و او را بگریه وادارند ، و چون در این میان كسی برسد و پولی آورد آن را معجزه‌ای سازند[و گردن برافراشته به بیخردیها و بیغیرتیهای خود بنازند]. راستی را بسیار بیشرمیست. راستی [را] با خدا ببازی و ریشخند پرداختنست.


.
✴️ بدرالشریعه شعر سروده

(داستانی درباره‌ی «کشف حجاب»)

تکه‌ی 3 از 7

خداداد : من حکایتی برای شما نقل کنم تا بدانید اینها چه مردم‌آزارند :
تا پنجاه سال پیش از این ، زنهای ایران رختهاشان یک تنبان بلندی بوده که بپا می‌کرده‌اند و پیراهن که از نصف بدن می‌گذشت از بالا می‌پوشیده‌اند. سپس نیم تنه‌ای یا کلَجه‌ای از روی آنها بتن می‌کرده‌اند. این رخت الان در بسیاری از دهات مخصوصاً در دهات جنوب ، باقیست. رخت معمولی زنها این بوده. چیزی که هست در شهرها زنهای جوان کم‌کم تنبان و پیراهن را کوتاهتر گردانیده بودند.

پنجاه سال پیش در تبریز تازه معمول شد که زنها شلوار سیاهی هم از زیر تنبان یا شلیته بپا کنند. بدیهیست که هیچ ضرری نداشت. زیرا پاهای آنها را هم می‌پوشانید. از طرف دیگر اصلاً زن آزاد است که در برابر شوهرش هر گونه رختی که خواست بپوشد. شما می‌دانید که زنهای ایران گذشته از آنکه جز با چادر و روبند به بیرون نمی‌آیند در خانه هم در برابر برادر و پدر چادر نماز بسر می‌کنند و خود را می‌پوشانند. پس آن شلوار تنها برای نزد شوهرها بود و من باز می‌گویم هیچ زیانی نداشت.
ولی آخوندها رگ مردم‌آزاریشان تحریک شد و نخواستند بدبخت زنها باری در پوشیدن آن شلوار آزاد باشند ، در اینجا و آنجا زمزمه آغاز کردند : حرامست ، بدعت است ، لبه‌ی آن از زیر چادر ظاهر می‌شود. خواب دیدند که زنی که مرده بود شلواری از آتش بپایش کرده بودند. با این وسوسه‌های شیطانی زنهای بدبخت را ناآسوده گردانیدند. مادر شوهرها دستاویز پیدا کردند که با عروسها جنگ و ستیزه آغاز کنند. پیره‌زنهای حسود بهانه بدست آوردند که بزنهای جوان نیش فروبرند. زنهای جوان دودل درماندند. یکی را هوس جوانی غلبه می‌کرد و از شلوار که آرایشی بود و مهر شوهر را باو فزونتر توانست گردانید درنمی‌گذشت. ولی همیشه دلش از ترس آتش جهنم لرزان بود. دیگری را ترس غلبه کرده شلوار را می‌کند و دور می‌انداخت. ولی همیشه در حسرت بود که چرا نتوانسته شلواری پوشد و در جلو شوهرش راه رود. زنهایی که شلوار بپا می‌کردند اگر یکی بچه‌اش بیمار می‌شد با خود می‌اندیشید : «یقین شلوار پوشیدم اینطور شد». توبه می‌کرد و می‌رفت و شلوار از پایش درمی‌آورد. سالی گفتگو از آمدن وبا بمیان افتاده بود ، باز زبان ملاها دراز شد. باز زنها بترس و دل‌لرزه افتادند و بسیاری از آنها از ترس وبا از شلوار پوشیدن توبه کردند.
من در آن زمان بچه بودم ـ بچه‌ی هفت و هشت ساله که بمیان زنها می‌رفتم و گفتگوهای آنها را می‌شنیدم و می‌فهمیدم. مردم‌آزاری ملاها از آن زمان برایم روشن گردیده. آن شلواری که آنهمه حرف درباره‌اش می‌زدند پس از مدتی در همه جا معمول شد و زنها و دخترهای خود ملاها نیز پوشیدند و همانست که اکنون از مُد افتاده است و تنها در دهات زنها می‌پوشند.
ارباب : مدتیست آقای ملکی توصیف شما را کرده مژده‌ی آمدنتان را می‌دادند. خدا را شکر که زنده ماندیم و بامروز رسیدیم که شما را ببینیم و این صحبتها را بشنویم. اینها قلب آدم را روشن می‌سازد. حقیقت اینست ما ملت ایران بدبخت شده‌ایم ، تکلیف خود را نمی‌فهمیم. ملاحظه کنید درباره‌ی زنها از یک طرف این آقای بدرالشریعه عرصه را بما تنگ گردانیده که زنها باید رو بگیرند ، از خانه بیرون نیایند ، آوازهاشان[صدا] کسی نشنود. از یک طرف هم من مختصر سوادی دارم ، گاهی از شهر روزنامه‌ها که می‌آید می‌خوانم. می‌بینم جوانها اصرار دارند که باید زنهای ایران مثل زنهای فرنگستان باشند : باداره بروند ، وکیل بشوند ، وزیر بشوند. یک طرف بدرالشریعه زنها را عورت می‌کند و می‌گزارد آنجا ، یک طرف هم جوانها می‌خواهند که ما زنها را دسته‌گلی گردانیم و بزنیم بسرهامان. آدم نمی‌داند بحرف کدام یکی از اینها گوش کند.
رخت زنان ایرانی (بویژه در روستاها) در زمان نوشته شدن این دفتر
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 8 از بخش یکم

گواهی تاریخ به تأثیر گمراهیها

بدینسان بدآموزیها و آلودگیها یكی پس از دیگری پیدا می‌شد و از نیروی اسلام می‌كاست ، و برای آنكه نتیجه‌ی ناخوش اینها و اندازه‌ی اثری كه داشته روشن گردد یك گواهی از تاریخ یاد می‌كنیم :

شما می‌دانید جهاد یا جنگ با دشمنان دین یكی از دستورهای بزرگ اسلام بوده ، و آن پیشرفت تندی كه اسلام در قرنهای نخست خود دید بیش از همه نتیجه‌ی این دستور بوده. هم می‌دانید مسلمانان در قرنهای نخست با چه دلخوشی آن دستور را بكار بستندی. پس از آنكه اسلام كشور بزرگی برای خود پیدا كرد در مرزهای آن همه‌ساله جنگها رفتی و مسلمانان دسته‌دسته خانه‌های خود را رها كرده از راههای دور بآنجاها شتافتندی و جانبازیها نمودندی. جنگ بخودی خود كار ستوده‌ای نیست. ولی هنگامی كه در راه پیشرفت یك آیین خدایی و آسایش جهانیان ، و یا در راه نگهداری كشور و جلوگیری از دشمن بیدادگر باشد بسیار ستوده است و خود كوشش در راه خدا می‌باشد و باید بسیار ارجدارش شمرد. این كار اسلام كه چنان شوری در مردم پدید آورده و آنان را بچنین جانبازیها و مردانگیها در راه پیشرفت جهان برانگیخته بود بسیار بزرگ و بسیار گرانبهاست.

تا قرن چهارم این شور در مردم پدیدار بود ، و ما چون در آنزمان تاریخ ایران را می‌خوانیم می‌بینیم ایرانیان از یكسو در ماوراءالنهر جلو تركان را نگه می‌داشته‌اند و بگفته‌ی استخری همیشه سیصدهزار مردان جنگی در مرز می‌ایستاده‌اند ، و از یكسو سلطان‌محمود غزنوی با سپاه ایرانی هندوستان را می‌گشوده. با اینهمه سالانه از پنجاه تا صدهزار جنگجویان از خراسان و دیگر گوشه‌های ایران برخاسته و دسته‌دسته بآسیای كوچك كه میدانگاه جنگ با رومیان بود می‌شتافته‌اند. این بوده حال غیرت و مردانگی ایرانیان در قرن چهارم هجری.

ولی چون دو قرن بالاتر می‌آییم و در آغاز قرن هفتم بداستان دلگداز مغول می‌رسیم مردم را بیكبار دیگر می‌یابیم و از آن شور و مردانگی اثری نمی‌بینیم. در پیشامد مغول ناتوانی و پستی بزرگتر از سلطان‌محمد خوارزمشاه سر زد و او بود كه مغولان را بایران كشانید و خود در برابر ایستادگی ننمود. ولی ما را با داستان او كاری نیست. نادانی و بدكاری خوارزمشاه بجای خود ، مردم چون دیدند او كاری نكرد و جلو دشمن را نگرفت می‌بایست خود بنگهداری از شهرها و خاندانها كوشند و در برابر چنان دشمن بی‌زینهاری كه بر كودكان نیز نمی‌بخشود [1] بیپروا ننشینند. لیكن ما می‌بینیم چنگیزخان چهار سال در ماوراءالنهر نشسته و آن خونها را ریخته و در ایران و عراق جنبشی پدیدار نشده و مسلمانان نه تنها بیاری آن بیچارگان نشتافته‌اند بنگهداری خود نیز نكوشیده‌اند و همچون گوسفندان كه در كنار كشتارگاه آسوده ایستند و نوبت خود پایند نشسته‌اند و چشم براه دسته‌های مغول دوخته‌اند. می‌بینیم سوتای و یمه ، دو سركرده‌ی مغول با سی‌هزار سوار از جیحون گذشته و از خراسان كشتاركنان و ویران‌سازان تا بمازندران و ری و همدان و آذربایجان پیش آمده‌اند ، و تو گویی گرگان تیزدندانی درمیان گله‌های گوسفند بوده‌اند و جز از شهر تبریز كه كاردانی و غیرتمندی شمس‌الدین طُغرایی آن را رهانیده دیگر شهرها همه گزند سختی دیده‌اند و از ملیونها مردان كه در این شهرها بوده‌اند جنبشی بنام غیرت و مردانگی پدید نگردیده ، و در چنین هنگامی كه اگر یك مرد كاردان جانبازی برخاستی و پیش افتادی صدها هزاران مردم از ترس جان و خاندان خود پیروی ازو كردندی یك تن بجانبازی برنخاسته است.

آیا این بیچارگی و درماندگی در ایران نتیجه‌ی چه بوده؟!. آن ایرانیان كه در قرن چهارم آن مردانگی و جنگجویی از خود می‌نمودند در دو قرن چه شده كه باینحال افتاده‌اند؟!. شما اگر بپرسید كسانی بی‌آنكه بیندیشند و رنج اندیشیدن بخود دهند چنین پاسخ دهند : «مردم بد شده بودند دیگر ...» ولی این پاسخ بسیار عامیانه است. ما می‌دانیم كه هیچ كاری در جهان بی‌انگیزه نتواند بود.[bud] آیا انگیزه‌ی این بدی مردم چه بوده؟!. آخر در دویست سال چه رو داده كه مردم را بد گردانیده؟!. مگر مردم از مسلمانی رو گردانیده بودند؟! مگر قرآن نمی‌خواندند؟!. مگر دستورهای سخت آن كتاب آسمانی را درباره‌ی جهاد نمی‌دیدند؟!. پس چه بود كه گوش نمی‌دادند؟!. چه بود كه دستور جهاد را بیكبار فراموش كرده بودند؟!.. 👇
پیداست كه هیچ یك از اینها نبوده و تنها اثر آن بدآموزیهای پیاپی كه پیدا شده و دلها را فراگرفته بوده این نتیجه را می‌داده. فراموش نكنید آن قاعده را كه گفتیم : «پایه‌هایی كه برای نیك و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید» ، یا آن قاعده را كه گفتیم : «دو اندیشه در یك دل هر یكی آن دیگری را از اثر اندازد» . این اندیشه‌های رنگارنگِ زهرآلود در دلها بیكبار اسلام و دستورهای آن را از نیرو انداخته و بسیار سست گردانیده و مغزها را چنان آشفته ساخته بود كه باندیشه‌ی نگهداری خود و خاندان خود نمی‌افتادند ، و اگر می‌افتادند ، ناتوانی بسیار شگفتی از خود نشان می‌دادند. مثلاً در نیشابور كه دوملیون بیشتر مردم در آنجا بودند دروازه را بسته و در برابر تولی پسر چنگیزخان ایستادگی نشان دادند. ولی شهری كه می‌توانست ماهها ایستادگی كند از ناتوانی اندیشه‌ها و از سستی آهنگها (عزم) چند روز ایستادگی نموده و دروازه‌ها بروی دشمن باز كردند.

[1] : بخشودن (بخشاییدن) = رحم کردن
✴️ صوفیگری و عرفان

بخش هشتم

کوشاد تلگرام : در روزهای گذشته از پیشوایان صوفیگری و عرفان و داستانهایی از کتابهاشان گفتیم. دیده شد که در دروغگویی بس گستاخند و بوارونه‌ی آنچه وامی‌نمایند که به «مال دنیا» بی‌پروایند ، پیران صوفی تا چه اندازه چشم بدست پیروان خود دوخته می‌داشته‌اند.
اکنون دفتر «فرهنگ است یا نیرنگ؟» را تکه تکه خواهیم آورد. در اینجا اندیشه‌های پلید وزارت فرهنگ پس از مشروطه و نقشه‌های بدخواهانه‌شان آشکار می‌گردد. آن وزارتخانه وظایف دامنه‌داری بگردن داشته که امروز 4 وزارتخانه‌ و اداره‌ی ارشاد ،‌ آموزش و پرورش ، علوم و آموزش عالی و میراث فرهنگی عهده‌دار آنهایند.

🔶 دفتر فرهنگ است یا نیرنگ؟

تکه‌ی یکم

🖌 احمد کسروی

بنام پاكْ‌آفرنده‌ی جهان

خوانندگان این دفتر نخست باید بدانند که در کشور ایران سیاستی بدخواهانه هست که از سالیان دراز در این کشور کارگر بوده. یک دسته از وزیران و سران اداره‌ها هستند که با یکدیگر همدستند و خواست ایشان آنست که از راههای گوناگون بکوشند و این توده را از پیشرفت بازدارند. بکوشند و نگزارند بآلودگیهای این توده چاره شود و تلاشهای نیکخواهان و غیرتمندان را در آن باره‌ها بیهوده گردانند.

این خود داستان بزرگیست و یکی از رازها می‌باشد ، و ما چون در جای دیگر [1] آن دسته را شناسانیده و کمی از کارهاشان بازنموده‌ایم در اینجا بآن نمی‌پردازیم. در اینجا سخن از چیز دیگر است.

در هزاروسیصد سال پیش که اسلام برخاست و مسلمانانْ ایران را هم بگشادند ، قرنها این کشور تکه‌ای از جهان اسلام می‌بود و از پیشامدهای آن جهان ـ از نیک و بد ـ بهره‌مند می‌شد. از جمله هرچه گمراهیها و اندیشه‌های پست درمیان مسلمانان پدید می‌آمد ایرانیان از آنها بهره می‌یافتند. بلکه در این باره بهره‌ی اینان بیشتر از دیگران می‌شد.

فلسفه‌ی یونان که بمیان مسلمانان آمد ایرانیان بیشتر از دیگران بآن رو آوردند و آن را گرفته به پروردن و بزرگ گردانیدن پرداختند.

صوفیگری که برخاست بیش از همه درمیان ایرانیان رواج گرفت و بیش از همه در ایران پایدار گردید.

شاعری که ویژه‌ی عرب می‌بود ایرانیان آن را گرفتند و از خود عربها بسیار جلوتر رفتند.
باطنیگری که یک رشته آموزاکها[=تعلیمات] و کوششهایی برای بهم زدن اسلام و برانداختن دستگاه آن می‌بود با دست ایرانیان پدید آمد ، و با آنکه پیشرفتش پیش از همه در مصر و یمن و آنجاها می‌بود در ایران بیش از دیگر جاها ریشه دوانید و آموزاکهایش جا در دلها برای خود باز کرد.

خراباتیگری جنبش دیگری بزیان اسلام می‌بود که از ایران برخاست و چون زبانِ آن ، شعرهای فارسی (شعرهای خیام و حافظ و دیگران) می‌بود از ایران بیرون نرفت. لیکن در اینجا درمیان خود ایرانیان بسیار کارگر افتاد.

شیعیگری کشاکشی در زمینه‌ی خلافت می‌بود که از حجاز برخاست و قرنها در آن کشور و در عراق کارگر می‌بود ، سرانجام رو به ایران آورده اینجا را کانونی برای خود گردانید.

افسانه‌ی مهدی که از روی پندارهای کهن ایرانی و جهودی درمیان عرب پدید آمده و افزاری در دست آرزومندان خلافت شده و بخود بالیده و بزرگ گردیده بود ، پس از قرنها به ایران بازگشت و اینجا را آشیانه‌ای برای خود گرفت.

اینها آلودگیهای مغزیست که ایرانیان از راه اسلام و در نتیجه‌ی پیوستن بمسلمانان پیدا کرده‌اند. بماند آن آلودگیهای کهن که از راه زردشتیگری و مسیحیگری و مانیگری از پیش می‌داشتند و نگاه داشته بودند و هنوز هم می‌دارند.

اکنون سخن در آنست که آن دسته‌ی بدخواه ، یا مردان بدنهادِ روسیاه ، که سود خود را در بدبختی و درماندگی این توده می‌دانند و دست بهم داده پافشاری بسیار می‌کنند ، یکی از کوششهای آنان در این رشته است که این آلودگیها نه تنها از مغزها برنخیزد ، بلکه جایگیرتر گردد و زهرش هناینده‌تر[مؤثر] باشد.

کانون این کوششهای بدخواهانه وزارت فرهنگ است. این دستگاه با آن درازا و پهنا برای آنست که گمراهیها و بدآموزیهای گوناگونی که از زمانهای گذشته بازمانده و در کتابها جایگزینست ، رواج آنها را هرچه فزونتر گرداند. کتابها را بچاپ رسانیده در دسترس مردم گزارد ، در دبستانها و دبیرستانها آن بدآموزیها را در مغزهای نورسان آکنده همه را آلوده گرداند.

وزارت فرهنگ ایران برای این کارهاست. باین معنی که کسانی که در کارهای آن وزارتخانه دست داشته‌اند و شالوده‌ی آن را ریخته‌اند خواستشان همین می‌بوده. باهم به سُکالش[=شور] نشسته ، راهها اندیشیده ، آزمایشها کرده ، نیرنگها بکار برده ، دستگاهی را بدانسان که خواستشان می‌بوده پدید آورده‌اند.

باشد که کسانی این گفته‌ها را باور نکنند و این را یک بدگمانی از من درباره‌ی وزارت فرهنگ و بنیادگزارانش شناسند. ولی افسوس که نه چنانست ، افسوس که این گفته‌ها درباره‌ی آن وزارت همه راستست.

[1] : نخست در كتاب «دادگاه» و سپس در كتابهاي «افسران ما» و «در پيرامون ادبيات»


.
ما چه می‌ خواهیم؟
سیزدهم مرداد 1323.pdf
3.4 MB
🔶 سیزدهم مرداد ۱۳۲۳

🖌 احمد کسروی

🔍 جستار : گزارش جشن روزبه ۱۳۲۳ ، معنی مشروطه و جلوگیرهای آن ، چرا ملایان مردم را برفتن بزیارت برمی‌انگیزند؟ ، راز دلبستگی بازرگانان و حاجیان بکیش شیعی ، نادانیهای پیروان کیش شیعی

📊 شمار ساتها : ۴۶

کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده می‌گردد.
🔸 در پیرامون روان

🖌 احمد کسروی

🔹 جستار : مادیگری - گمراهی بزرگ جهان امروز ، هستی روان ، فلسفه‌ی داروین ، همگامی دین با دانشها

📊 شمار ساتها : ۷۴

🔹 کتابخانه‌ی پاکدینی

🛎 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده می‌گردد.


کتاب را می‌توانید از اینجا دریافت کنید.


.
✴️ بدرالشریعه شعر سروده

(داستانی درباره‌ی «کشف حجاب»)

تکه‌ی 4 از 7

خداداد : درباره‌ی زن قضیه روشن است. زنها از مایند و ما از زنهاییم. ما از آنها زاده‌ایم و آنها از ما پدید آمده‌اند. زنها اگر نیکند از مایند اگر بدند از مایند. زنها دسته‌ی جدایی نیستند و کشور جدایی ندارند که ما آنها را از خود جدا دانسته بنشینیم و از نیک و بد آنها سخن رانیم.
حرفهای ملاها بکلی بی‌ربط است. آنها مقصودشان خودنمایی و مردم‌آزاریست. آنها در این توده که هستند و روزی می‌خورند کاری از دستشان ساخته نیست. نه سیاست بلدند که بمردم راهنماییهای سیاسی کنند و نه فهم و دانش دارند که بمردم چیزهایی یاد دهند ـ چون کار دیگری از دستشان برنمی‌آید با مردم‌آزاریها خود را بیاد مردم می‌اندازند.

شنیده‌ام مردی نایب حسین نام پیر و بیچیز بوده و بزنی که داشته زود زود کتک می‌زده. مردم متلک گفته بودند : نایب حسین پول ندارد که برای زنش رخت و کفش خَرَد ، جوانی ندارد که با مهربانیها ازو دلجویی کند ، اگر کتک هم نزند پس از کجا دانسته خواهد شد که شوهر اوست؟!.

این ملاها همان حال را دارند. هیچ کاری از دستشان برنمی‌آید. اگر مردم‌آزاری هم نکنند پس از کجا دانسته خواهد شد که هستند.

نتیجه‌ی حرفهای اینها آن شده است که زنها که نصف مردم این کشورند بیکاره و بیهوده شده‌اند. بقول رضاشاه تنها در موقع تهیه‌ی خواربار است که ما می‌دانیم آنها هم هستند.

به هر حال رفتاری که ما تا بامروز با زنها داشته‌ایم ناستوده است. زنها را خانه‌نشین ساختن و از میان توده بیرون انداختن رفتار بسیار بیخردانه‌ایست. زنها باید درس خوانند ، معنی زندگانی توده‌ای را بفهمند ، از کشور و از سیاست آن آگاه باشند ، بکارها علاقه پیدا کنند. در این باره‌ها جای گفتگو نیست. تنها گفتگو در دو چیز است :

یکی آنکه زنها باید از آمیزشهای آزادانه با مردها پرهیز نمایند. باین معنی زنها خود را آزاد ندانند که با هر مردی که خواستند دوست باشند و به هر بزمی که خواستند بروند ، آمیزشهای آزادانه‌ی زنها با مردها چیزیست که مایه‌ی لغزش مردها تواند بود و بالاخره زیانش بخود زنها خواهد رسید. مردی که بزنی علاقه پیدا کرد خواهد کوشید از هر راه که باشد باو دست یابد ، سپس هم از هزار تن یکی پابندی و وفاداری نخواهد نمود ، و زن را بلجنزار بدنامی و بدبختی انداخته خود را بکنار خواهد کشید.

زن باید تا دختر است خود را بنگهبانی پدر و برادر سپارد و چون بشوهر رفت او را نگهبان و پاسبان خود شناسد.

از آمیزش و همنشینی مردها با زنها بیکبار جلو نتوان گرفت و نباید گرفت. ولی این آمیزش باید چنان باشد که بدیها از آن نزاید.

من با این آقای ملکی ، میزبان ما ، ده سال بیشتر است دوستی داریم و آمیزشهای خاندانی در میانست. ما بخانه‌ی آنها می‌رویم و آنها بخانه‌ی ما می‌آیند. زنها و دخترها یکسو می‌نشینند و ما یکسو می‌نشینیم ، باهم می‌گوییم و می‌شنویم و می‌خندیم ، با خوشی روز می‌گذرانیم ، و در این مدت نبوده است که اندک رنجشی درمیان ما باشد. اکنون هم با خانواده باینجا آمده‌ایم. ولی اگر آمیزشهای اروپایی داشتیم گمان نمی‌رود در این مدت بی‌رنجش بودیم.

یک موضوع دیگر وزیر یا وکیل شدن زنهاست که جوانها در روزنامه‌ها دنبال می‌کنند. در آن باره هم ما باید پیروی باروپاییها نکنیم. وزیر یا نماینده‌ی مجلس بودن کار زنها نیست. خدا زنها را برای کارهایی آفریده و مردها را برای کارهایی.

این اشتباه از آن ناشی شده که اهمیت وظیفه‌ی زن را که بچه‌پروری و خانه‌داریست نمی‌دانند. وزارت یا وکالت را بالاتر از آن می‌دانند در حالی که نیست.

یک جمله بگویم : چنانکه حرفهای ملاها که می‌خواهند زنها را با این حال بیکارگی نگه دارند و خرافات خود را بآنها تحمیل کنند از روی فهم و خرد نیست ، حرفهای روزنامه‌نویسها نیز که می‌کوشند زنها را به بزمهای رقص و مستی کشانند جز از روی هوس نمی‌باشد. باید بهیچ یکی ارج نگزاشت. ما خود باید راه خردمندانه‌ای برای زندگانی زنها باز نماییم.

این رفتاری که در دهات هست ، زنها رو نمی‌گیرند و بکارهای شوهران خود دخالت می‌کنند و علاقه‌مندی نشان می‌دهند بسیار بهتر است. ولی باید شما در دهات مدرسه داشته باشید و پسران و دخترانتان درس خوانند. نقص زندگانی شما بیش از همه بیسوادیست.



.
بدرالشریعه شعر سروده
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 9 از بخش یکم

برای اینكه بدانید نیروها و جُربُزه‌های[استعداد] خدادادی در كجاها بكار می‌رفته تا در برابر دشمن بدینسان زبونی می‌نموده‌اند داستانهای بسیاری در تاریخ هست و من اینك دو داستان را می‌آورم :

١ـ نجم‌الدین رازی یكی از سردستگان صوفیان بوده و در همان زمان می‌زیسته و كتابی بنام «مرصاد العباد» نوشته. چنانكه خودش می‌گوید : چون آگهی‌ها از كشتارهای مغولان در ماوراءالنهر و خراسان می‌رسیده و بیم آمدنشان به ری نیز می‌رفته او زنان و فرزندان خود را گزاشته و شبانه با یك دسته از درویشان از شهر گریخته و جان بدر برده و سپس آگهی رسیده كه مغولان چون به ری دست یافته‌اند همه‌ی خاندان او را بزرگ و كوچك از تیغ گذرانیده‌اند. این سرگذشتیست كه خود او در دیباچه‌ی كتاب با آب و تاب می‌نویسد و شما ببینید كه این رفتار او تا چه اندازه نامردانه و پستنهادانه بوده. یك مردی همچون او اگر بهره‌ای از غیرت و مردانگی داشتی از جان گذشته و پیش افتاده و مردم را بر سر خود گرد آورده بنگهداری شهر كوشیدی (چنانكه شمس‌الدین با تبریز كرد) ، و اگر این نتوانستی باری در گریختن تنها نگریختی و زنان و فرزندان را نیز همراه بردی و یا او هم می‌ماندی و در كشته شدن از آنان جدا نگردیدی. این رفتار او كه تنها با چند تن درویشان و دریوزه‌گردان گریخته و زنان و فرزندان بی‌پناه را بشمشیر مغول سپرده چیزیست كه جز از پستترین كسان سر نزند. كنون شما ببینید كه همین مرد یكی از سردستگان صوفیان بشمار می‌رفته و در آن راه (پنداربافی) استاد زبردستی بوده و در همان كتاب كه نوشته هنرنماییهایی از خود نشان می‌دهد و مثلاً یك گفته‌ی دروغی را بنام حدیث قدسی بدینسان : «خمرت طینة آدم بیدی اربعین صباحاً» (گِل آدم را بدست خود چهل بامداد بسرشتم) پیدا كرده هشت و نه صفحه‌ی بزرگ را پر از پنداربافیها و گزافه‌سراییها می‌كند : خدا میانه‌ی طائف و مكه گِلی درست كرده و از آن كالبد آدم را ساخته و چهل‌هزار سال بروی آن كار می‌كرده تا درستش گردانیده. در این زمینه‌های پست و بیخردانه بوده كه جُربُزه‌های خود و دیگران را هدر می‌ساخته‌اند و بدانسان بیكاره و درمانده می‌گردیده‌اند.

٢ـ چون چنگیزخان و پسران و سركردگانش از سال ٦١٥ تا سال ٦١٨ آن كشتار و ویرانیها را در ماوراءالنهر و خراسان و غزنین و دیگر جاها كردند بمغولستان بازگشته تا ده سال دیگر ایران را بحال خود گزاردند و در آن ده سال مردم توانستندی از آن گزندهای دلگداز كه دیده بودند پند گرفته و بخود آمده و این بار بآمادگی كوشند و برای بازگشت مغولان كه همگی آن را می‌دانستند بسیج سپاه و افزار كنند ولی آیا چه كردند؟!.. از بس آلوده بودند همینكه خونخواران بازگشتند هر دسته سرگرم نادانیهای خود شدند و آنچه پروا نكردند بازگشت مغول بود و آنچه بیاد نیاوردند خونهای ریخته شده بود. صدهزارها دختران ایران را كه در مغولستان می‌زیستند و همیشه چشم براه ایران می‌داشتند بیكبار فراموش كرده پی نادانیهای خود را گرفتند. در همان سالها خلیفه المُستَنصِربالله در بغداد مدرسه‌ی بزرگ خود را بنیاد گزاشت كه شش سال در آن كار كردند و دارایی بزرگی را بكار بردند و بگفته‌ی ابنُ‌عِبری بنیاد بیمانندی بود و سیصد فقیه در آن درس می‌گفتند و روزی كه بپایان رسید با شكوه بسیار آن را بگشادند.

ببینید آلودگی اندیشه‌ها تا چه اندازه بوده. خلیفه كه بایستی همه‌ی گنجینه‌ی خود را بیرون ریزد و شمشیر و افزار جنگ بخرد و جنگجویان بسیج كند و در اندیشه‌ی نگهداری مردم باشد بچنین كاری بیهوده برمی‌خیزد. فقیهان كه بایستی درس و همه چیز را كنار نهاده خود جنگ یاد گیرند و دیگران را بیاد گرفتن آن وادارند بچنین درسهایی می‌پردازند. بیهوده نبود كه چون در بیست و چند سال دیگر هلاكو بر سر بغداد آمد پایتخت خلافت بیش از چند روزی در برابر دشمنان ایستادگی نتوانست و با آنكه صدها مردان بنام در آن شهر گرد بودند جز درماندگی و بیچارگی از خود نشان ندادند و صدهزاران زنان و مردان بیگناه را دچار پنجه‌ی مغولان خونخوار گردانیدند.

این داستان را برای مثل نوشتم و خواستم آنست كه اندازه‌ی تأثیر آن بدآموزیهای پنجگانه را نشان دهم. چنانكه دیدیم داستان دلگداز مغول نتیجه‌ی آن بدآموزیها بود. ولی خود آن آسیب دیگری گردید و در دو قرن كمتر كه مغولان در ایران چیره بودند و پس از ایشان نوبت لشكركشیهای تیمور لنگ رسید ، در آن یك دوره ، آلودگیهای ایرانیان و پراكندگی اندیشه‌های ایشان هرچه بیشتر گردید.


.