آیا شعرهایی که یک شاعری (همچون این شاعر) سروده براستی همه از روی نیاز بوده؟!
✴️ بهداشت تنی ـ بهداشت روانی
🖌 کوشاد تلگرام
تکهی 10
🔸کشاکش خلافت و پیدایش شیعیگری
نخستین گرفتاری در اسلام از كشاكش دربارهی خلافت برخاست. چهار خلیفه پی هم آمدند و رفتند و كشاكش درمیانه نبود و هرچه در این باره در كتابها نوشتهاند بیهوده است. نخستین كشاكش از زمان معاویه و جانشینان او برخاست. معاویه چون خلافت را با نیرنگ بدست آورد و آن را برُویهی پادشاهی انداخت از این رفتار او بسیاری رنجیدند و دستههایی بطلبیدن خلافت برخاستند كه یكی از آنها دستهی علویان و دیگری دستهی بنیعباس بودند. بدینسان سه گروه بر سر خلافت میكوشیدند و سخن ما در اینجا از علویان و هواداران ایشان است كه شیعه خوانده شدند. شیعیگری نخست یك جنبش سیاسی بود و اگر پیش رفتی نتیجهاش این شدی كه خلافت بعلویان برسد و اینان بیگمان بهتر از امویان و عباسیان میبودند و بخلافت شایستگی بیشتر داشتند. اینست شیعیگری در آغاز خود یك جنبش غیرتمندانهی بسیار بجایی بوده و ما چون در تاریخ میخوانیم كه ایرانیان نیز هواداری از ایشان مینمودند باید این را از سرفرازیهای تاریخ ایران شماریم.
ولی چون این جنبش بجایی نرسید و عباسیان پیش افتاده خلافت را از بنیامیه گرفتند و هواداران علوی از كوششهای خود جز شكست سودی نبردند ، اینزمان بود كه بشیعیگری رنگ كیش (مذهب) داده چنین گفتند : خلیفه آنست كه خدا برگزیده و او خلیفه یا امام است اگرچه خانهنشین باشد و مردم باید او را بشناسند و جز وی گردن بفرمان كسی نگزارند ، و در این اندازه نایستاده گفتند : «بنیاد دین شناختن اینان و دوستاری اینان و دشمنی با دشمنان اینانست ، و كسی كه چنین كرد رستگار است وگرنه نیست». سپس از این اندازه هم گذشته و گفتند : «خدا شیعیان را از طینت دیگر آفریده و خود یك دستهی برگزیدهی جدایی میباشند».
اسلام كه دین كوشش و جهاد بود این سخنان با آن هیچ سازشی نداشت و كسانی كه گفتههای مرا دربارهی «نساختن» در شمارهی گذشته خواندهاند میتوانند زیان اینها را نیك دریابند. [1]
🔸 فلسفهی یونان
دومین آلودگی پیدایش فلسفهی یونان و رواج آن بود. ما از فلسفه سخن بسیار رانده و بیپایی آن را روشن گردانیدهایم. [2] در اینجا تنها از زیانش بجهان اسلام سخن میرانیم. فلسفه چه نیك و چه بد بیگمان با اسلام سازش نداشت و اینبود رواج آن یك رخنهی دیگری در بنیادِ استواری اسلام پدید آورد. این ایرادها كه ما بفلسفه گرفتهایم و این كاهش از ارج آن كه پس از پیدایش دانشهای نوین اروپایی پیدا شده آنروز نبود ، و همگی آن را بسیار بزرگ و ارجمند میشماردند و گفتههای افلاطون و ارسطو را همه حجت میدانستند و چنین میپنداشتند كه دین برای مردم عامی و فلسفه برای دانشمندان است ، و پیداست كه رواج آن تا چه اندازه از شكوه اسلام كاست و چه اندازه نیروی آن را كم كرد.
🔸 باطنیگری
سومین گرفتاری باطنیگری بود. این بدآموزی بسیار بزرگتر از آنست كه در ایران میشناسند. اروپاییان باطنیان را «دستهی شكننده و ویرانكننده» نامیدهاند و ما دور نخواهیم رفت اگر آن را «آتش سوزان» خوانیم. این بدآموزی جز برای برانداختن ریشهی اسلام نبود و بنیادگزاران و راهبرندگان آن جز دشمنان ستیزهكار اسلام نبودند. ولی در آشكار پردهای بروی آن كشیده عنوان شیعیگری و دوستاری خاندان علوی و دشمنی با سه خلیفهی دیگر و مانند اینها را پیش میآوردند. ولی این پرده هم بسیار نازك بود و همینكه پیروی را شاینده[=لایق] مییافتند كمكم رازهای دیگر را باو آموخته سخن را تا آنجا میرسانیدند كه باید بهیچ چیزی باور نداشت. اینها تاریخ بسیار بزرگی دارند و اروپاییان نیز كتابها دربارهی اینان نوشتهاند. هیچ پیشامدی باندازهی این بدآموزی آسیب باسلام نرسانیده. [3]
🔸 صوفیگری
چهارمین گرفتاری صوفیگری بود. ما از صوفیان سخن بسیار رانده و آنچه گفتنی است گفتهایم [4] و در اینجا از زیان آن باسلام سخن میرانیم. صوفیگری نیز چه نیك و چه بد ، بیگمانست كه با اسلام نمیساخت. اسلام مردم را بكوشیدن و رنج بردن و جهاد كردن و شهر گشادن وامیداشت و از آنان آبادی جهان را میخواست. ولی صوفیگری بیك گوشهای خزیدن و از هر كوشش و تلاش چشم پوشیدن و با آبادی جهان دشمنی نمودن را میآموخت و آشكاره بجای جهاد «نبرد با خویشتن» را كه «جهاد اكبر» مینامید پیش مینهاد.
[1] : نک. به کتاب «دردها و درمانها» ، بخش هشتم ، گفتار «پایههایی كه برای نیك و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید.»
[2] : نک. به کتاب «در پیرامون فلسفه».
[3] : دربارهی باطنیگری بنگرید بکتابهای «تاریخ و پندهایش» و «راه رستگاری».
[4] : نک. به کتاب «صوفیگری».
.
🖌 کوشاد تلگرام
تکهی 10
🔸کشاکش خلافت و پیدایش شیعیگری
نخستین گرفتاری در اسلام از كشاكش دربارهی خلافت برخاست. چهار خلیفه پی هم آمدند و رفتند و كشاكش درمیانه نبود و هرچه در این باره در كتابها نوشتهاند بیهوده است. نخستین كشاكش از زمان معاویه و جانشینان او برخاست. معاویه چون خلافت را با نیرنگ بدست آورد و آن را برُویهی پادشاهی انداخت از این رفتار او بسیاری رنجیدند و دستههایی بطلبیدن خلافت برخاستند كه یكی از آنها دستهی علویان و دیگری دستهی بنیعباس بودند. بدینسان سه گروه بر سر خلافت میكوشیدند و سخن ما در اینجا از علویان و هواداران ایشان است كه شیعه خوانده شدند. شیعیگری نخست یك جنبش سیاسی بود و اگر پیش رفتی نتیجهاش این شدی كه خلافت بعلویان برسد و اینان بیگمان بهتر از امویان و عباسیان میبودند و بخلافت شایستگی بیشتر داشتند. اینست شیعیگری در آغاز خود یك جنبش غیرتمندانهی بسیار بجایی بوده و ما چون در تاریخ میخوانیم كه ایرانیان نیز هواداری از ایشان مینمودند باید این را از سرفرازیهای تاریخ ایران شماریم.
ولی چون این جنبش بجایی نرسید و عباسیان پیش افتاده خلافت را از بنیامیه گرفتند و هواداران علوی از كوششهای خود جز شكست سودی نبردند ، اینزمان بود كه بشیعیگری رنگ كیش (مذهب) داده چنین گفتند : خلیفه آنست كه خدا برگزیده و او خلیفه یا امام است اگرچه خانهنشین باشد و مردم باید او را بشناسند و جز وی گردن بفرمان كسی نگزارند ، و در این اندازه نایستاده گفتند : «بنیاد دین شناختن اینان و دوستاری اینان و دشمنی با دشمنان اینانست ، و كسی كه چنین كرد رستگار است وگرنه نیست». سپس از این اندازه هم گذشته و گفتند : «خدا شیعیان را از طینت دیگر آفریده و خود یك دستهی برگزیدهی جدایی میباشند».
اسلام كه دین كوشش و جهاد بود این سخنان با آن هیچ سازشی نداشت و كسانی كه گفتههای مرا دربارهی «نساختن» در شمارهی گذشته خواندهاند میتوانند زیان اینها را نیك دریابند. [1]
🔸 فلسفهی یونان
دومین آلودگی پیدایش فلسفهی یونان و رواج آن بود. ما از فلسفه سخن بسیار رانده و بیپایی آن را روشن گردانیدهایم. [2] در اینجا تنها از زیانش بجهان اسلام سخن میرانیم. فلسفه چه نیك و چه بد بیگمان با اسلام سازش نداشت و اینبود رواج آن یك رخنهی دیگری در بنیادِ استواری اسلام پدید آورد. این ایرادها كه ما بفلسفه گرفتهایم و این كاهش از ارج آن كه پس از پیدایش دانشهای نوین اروپایی پیدا شده آنروز نبود ، و همگی آن را بسیار بزرگ و ارجمند میشماردند و گفتههای افلاطون و ارسطو را همه حجت میدانستند و چنین میپنداشتند كه دین برای مردم عامی و فلسفه برای دانشمندان است ، و پیداست كه رواج آن تا چه اندازه از شكوه اسلام كاست و چه اندازه نیروی آن را كم كرد.
🔸 باطنیگری
سومین گرفتاری باطنیگری بود. این بدآموزی بسیار بزرگتر از آنست كه در ایران میشناسند. اروپاییان باطنیان را «دستهی شكننده و ویرانكننده» نامیدهاند و ما دور نخواهیم رفت اگر آن را «آتش سوزان» خوانیم. این بدآموزی جز برای برانداختن ریشهی اسلام نبود و بنیادگزاران و راهبرندگان آن جز دشمنان ستیزهكار اسلام نبودند. ولی در آشكار پردهای بروی آن كشیده عنوان شیعیگری و دوستاری خاندان علوی و دشمنی با سه خلیفهی دیگر و مانند اینها را پیش میآوردند. ولی این پرده هم بسیار نازك بود و همینكه پیروی را شاینده[=لایق] مییافتند كمكم رازهای دیگر را باو آموخته سخن را تا آنجا میرسانیدند كه باید بهیچ چیزی باور نداشت. اینها تاریخ بسیار بزرگی دارند و اروپاییان نیز كتابها دربارهی اینان نوشتهاند. هیچ پیشامدی باندازهی این بدآموزی آسیب باسلام نرسانیده. [3]
🔸 صوفیگری
چهارمین گرفتاری صوفیگری بود. ما از صوفیان سخن بسیار رانده و آنچه گفتنی است گفتهایم [4] و در اینجا از زیان آن باسلام سخن میرانیم. صوفیگری نیز چه نیك و چه بد ، بیگمانست كه با اسلام نمیساخت. اسلام مردم را بكوشیدن و رنج بردن و جهاد كردن و شهر گشادن وامیداشت و از آنان آبادی جهان را میخواست. ولی صوفیگری بیك گوشهای خزیدن و از هر كوشش و تلاش چشم پوشیدن و با آبادی جهان دشمنی نمودن را میآموخت و آشكاره بجای جهاد «نبرد با خویشتن» را كه «جهاد اكبر» مینامید پیش مینهاد.
[1] : نک. به کتاب «دردها و درمانها» ، بخش هشتم ، گفتار «پایههایی كه برای نیك و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید.»
[2] : نک. به کتاب «در پیرامون فلسفه».
[3] : دربارهی باطنیگری بنگرید بکتابهای «تاریخ و پندهایش» و «راه رستگاری».
[4] : نک. به کتاب «صوفیگری».
.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی پنجم)
🔶 همگی از این تودهاند (بخش یک از دو)
ما میگوییم : شما اگر میخواهید یك تودهی سرفراز و نیكنامی باشید و در جهان به آسایش و آزادی زندگی كنید ، راهش آنست كه بكوشید و نیك باشید. میگوییم : از گله و ناله و فریاد نتیجه نتواند بود.
این گفتههای ما بكسانی گران میافتد و خوش نمیآید. اینان میخواهند كه همیشه گناه را بگردن دیگران اندازند و با ناله و زاری و بدگویی خشم خود را فرونشانند و دیگر درپی چاره نباشند. میخواهند ما نیز در پرچم موافق میل ایشان رفتار کنیم و سخنان تندی نویسیم و باین و آن تعرض كنیم. میگویم : چنین كاری آسانست ولی نتیجه نخواهد داشت ـ باید كاری كرد كه باین دردها چاره شود.
🔸ببینید امروز همگی از وضع گذشته مینالند ولی علت آن را جستجو نمیكنند و درپی این نیستند كه دیگر آن وضع بازنگردد.
امروز در روزنامهها یك رشته گفتارهایی دربارهی زندان و شكنجههای آن نوشته میشود. كسانی كه گرفتار زندان بودهاند و آزاد گردیدهاند آنچه را كه دیده و دانستهاند مینویسند و از مختاری رئیس پیشین شهربانی شكایتهای بسیار میكنند.
اینها همه راست است. مختاری نیز بیگفتگو گناهكار است و باید بكیفر خود برسد. ولی من میپرسم : مگر مختاری از آفریقا آمده بود؟! مگر از میان همین مردم نبود؟!..
من مختاری را نمیشناسم و هیچ گونه آمیزش با او نداشته و یك بار هم او را ندیدهام. ولی نیك میدانم كه او نیز پیش از آنكه بآن مقام برسد همچون دیگران دم از وجدان میزده و نیكی از خود نشان میداده و از ستم و مردمآزاری نفرت مینموده. ولی چون بآن مقام رسیده از ضعف نفس خودداری نتوانسته و خوی درندگی آشكار ساخته.
شكایت از بدرفتاری پاسبانان زندان میشود. اینها همه راستست. ولی آیا آن پاسبانان از كشور دیگری آورده شده؟!.. آیا از میان همین توده برنخاسته؟!.. آنها همان كسانی هستند كه میآیند و مینشینند و آنها نیز همان سخنانی را كه بزبانهاست میگویند. آنها نیز دم از نیكی میزنند. چیزی كه هست چون ضعیفنفسند همینكه اختیار بدستشان میافتد همچون درندهی خونخواری گردیده آن دُژرفتاریها را میكنند.
پس بدانید که توده آلوده است. بدانید كه باید بچارهی این توده كوشید. چاره نیز همان است كه هر كس نخست بخود پردازد و خود را آراسته گرداند.
داستان محاكمهی 53 تن را در سه سال پیش خوانندگان فراموش نكردهاند. من در آن محاكمه كه بودم خدا میداند آن روز یكی از روزهایی بود كه من پیش خود كوچك گردیدم : روز نخست كه 48 تن را آورده و در سالن فتحعلیشاهی بروی نیمكتها نشانده و در پیرامونهاشان پاسبانان و دیدهبانان گمارده بودند ، و از یكسو قاضیان و كاركنان دادگاه و از یكسو وكلای مدافع ، برای محاكمه آماده میشدند من نگاه میكردم دیدم همهی كسانی كه در اینجا هستند جز دربند خودنمایی نیستند. به هر یكی مینگریستم میدیدم گردن راست گرفته ، و سینه پیش آورده و با یك تفاخری ایستاده كه تو گویی یك فوج سربازند و شهری را فتح كردهاند. یا تو گویی این 53 تن دشمنان قهاری بودهاند و اینان با دلیری و زور بازو آنها را دستگیر ساختهاند. یك نگاههای خشمآلودی بسوی آنها میانداختند كه بتصور نیاید.
مخصوصاً مینگریستم «دادیار» كه در دست راست دادگاه بروی یك بلندی مینشست یك تن ضباط در پشت سر او میایستاد كه پروندهها را یكایك باو بدهد. همان ضباطِ هیچكاره چنان گردن میافراشت و سینه جلو میداد كه تماشا داشت.
دادستان كه یا از كمی نطق و بیان و یا بملاحظهی دیگری خود بدادگاه نیامده دستیارش را فرستاده بود ، با اینهمه از خودنمایی بازنمانده پیاپی میآمد و میرفت و دستورها میداد و دخالتها میكرد. اگر از یكایك كسان سخن رانم مایهی رنجش خواهد بود.
بالاخره محاكمه آغاز یافت. «ادعانامه» خوانده شد. من نمیدانم آن را كه تدوین كرده بود كه در مقدمهاش زور خود را بكار برده و چنین خواسته بود كه جرم را هرچه بزرگتر نشان دهد. از جمله عبارت «مقدمین بر علیه استقلال كشور» را بكار برده بود كه من همین را ایراد گرفته گفتم :
«اقدام بر علیه استقلال كشور در قانون مادّهی جداگانه دارد كه شما در این ادعانامه بآن استناد نكردهاید و كیفر آن «اعدام» است كه شما نخواستهاید. با اینحال چرا این عبارت را گنجانیدهاید؟!..» از اینگونه ایرادهای بسیاری داشت.
🔶 همگی از این تودهاند (بخش یک از دو)
ما میگوییم : شما اگر میخواهید یك تودهی سرفراز و نیكنامی باشید و در جهان به آسایش و آزادی زندگی كنید ، راهش آنست كه بكوشید و نیك باشید. میگوییم : از گله و ناله و فریاد نتیجه نتواند بود.
این گفتههای ما بكسانی گران میافتد و خوش نمیآید. اینان میخواهند كه همیشه گناه را بگردن دیگران اندازند و با ناله و زاری و بدگویی خشم خود را فرونشانند و دیگر درپی چاره نباشند. میخواهند ما نیز در پرچم موافق میل ایشان رفتار کنیم و سخنان تندی نویسیم و باین و آن تعرض كنیم. میگویم : چنین كاری آسانست ولی نتیجه نخواهد داشت ـ باید كاری كرد كه باین دردها چاره شود.
🔸ببینید امروز همگی از وضع گذشته مینالند ولی علت آن را جستجو نمیكنند و درپی این نیستند كه دیگر آن وضع بازنگردد.
امروز در روزنامهها یك رشته گفتارهایی دربارهی زندان و شكنجههای آن نوشته میشود. كسانی كه گرفتار زندان بودهاند و آزاد گردیدهاند آنچه را كه دیده و دانستهاند مینویسند و از مختاری رئیس پیشین شهربانی شكایتهای بسیار میكنند.
اینها همه راست است. مختاری نیز بیگفتگو گناهكار است و باید بكیفر خود برسد. ولی من میپرسم : مگر مختاری از آفریقا آمده بود؟! مگر از میان همین مردم نبود؟!..
من مختاری را نمیشناسم و هیچ گونه آمیزش با او نداشته و یك بار هم او را ندیدهام. ولی نیك میدانم كه او نیز پیش از آنكه بآن مقام برسد همچون دیگران دم از وجدان میزده و نیكی از خود نشان میداده و از ستم و مردمآزاری نفرت مینموده. ولی چون بآن مقام رسیده از ضعف نفس خودداری نتوانسته و خوی درندگی آشكار ساخته.
شكایت از بدرفتاری پاسبانان زندان میشود. اینها همه راستست. ولی آیا آن پاسبانان از كشور دیگری آورده شده؟!.. آیا از میان همین توده برنخاسته؟!.. آنها همان كسانی هستند كه میآیند و مینشینند و آنها نیز همان سخنانی را كه بزبانهاست میگویند. آنها نیز دم از نیكی میزنند. چیزی كه هست چون ضعیفنفسند همینكه اختیار بدستشان میافتد همچون درندهی خونخواری گردیده آن دُژرفتاریها را میكنند.
پس بدانید که توده آلوده است. بدانید كه باید بچارهی این توده كوشید. چاره نیز همان است كه هر كس نخست بخود پردازد و خود را آراسته گرداند.
داستان محاكمهی 53 تن را در سه سال پیش خوانندگان فراموش نكردهاند. من در آن محاكمه كه بودم خدا میداند آن روز یكی از روزهایی بود كه من پیش خود كوچك گردیدم : روز نخست كه 48 تن را آورده و در سالن فتحعلیشاهی بروی نیمكتها نشانده و در پیرامونهاشان پاسبانان و دیدهبانان گمارده بودند ، و از یكسو قاضیان و كاركنان دادگاه و از یكسو وكلای مدافع ، برای محاكمه آماده میشدند من نگاه میكردم دیدم همهی كسانی كه در اینجا هستند جز دربند خودنمایی نیستند. به هر یكی مینگریستم میدیدم گردن راست گرفته ، و سینه پیش آورده و با یك تفاخری ایستاده كه تو گویی یك فوج سربازند و شهری را فتح كردهاند. یا تو گویی این 53 تن دشمنان قهاری بودهاند و اینان با دلیری و زور بازو آنها را دستگیر ساختهاند. یك نگاههای خشمآلودی بسوی آنها میانداختند كه بتصور نیاید.
مخصوصاً مینگریستم «دادیار» كه در دست راست دادگاه بروی یك بلندی مینشست یك تن ضباط در پشت سر او میایستاد كه پروندهها را یكایك باو بدهد. همان ضباطِ هیچكاره چنان گردن میافراشت و سینه جلو میداد كه تماشا داشت.
دادستان كه یا از كمی نطق و بیان و یا بملاحظهی دیگری خود بدادگاه نیامده دستیارش را فرستاده بود ، با اینهمه از خودنمایی بازنمانده پیاپی میآمد و میرفت و دستورها میداد و دخالتها میكرد. اگر از یكایك كسان سخن رانم مایهی رنجش خواهد بود.
بالاخره محاكمه آغاز یافت. «ادعانامه» خوانده شد. من نمیدانم آن را كه تدوین كرده بود كه در مقدمهاش زور خود را بكار برده و چنین خواسته بود كه جرم را هرچه بزرگتر نشان دهد. از جمله عبارت «مقدمین بر علیه استقلال كشور» را بكار برده بود كه من همین را ایراد گرفته گفتم :
«اقدام بر علیه استقلال كشور در قانون مادّهی جداگانه دارد كه شما در این ادعانامه بآن استناد نكردهاید و كیفر آن «اعدام» است كه شما نخواستهاید. با اینحال چرا این عبارت را گنجانیدهاید؟!..» از اینگونه ایرادهای بسیاری داشت.