✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی ششم)
🔶 همگی از این تودهاند
(بخش دو از دو)
محاكمه چند روز امتداد یافت. پس از بازپرسها و رسیدگیها نوبت دفاع بوكلاء رسید. یكی از آنان كه اروپا دیده و در آنجا درس خوانده بود بجای مدافعه از متهم ، بستایش از اروپا پرداخت و ایران و ایرانیان را نكوهش بسیار كرد. دیگری كه سفری باروپا كرده دو یا سه ماهی در شهرهای آن گردیده بود او نیز سفر خود را گفت و داستانی از آنجا یاد كرد.
دیگری چون از دستهی دیگر بود بمناسبت روز رمضان یك حدیثی خواند و قدری موعظه كرد. همچنین هر یكی بیش از همه خود را و دانش خود را نشان داد و جز دو سه تنی بدفاع حسابی نپرداخت.
سپس نوبت دفاع بخود متهمان رسید. دفاعهای اینها شنیدنی بود. هر یكی بنوبت خود سخنان مغزداری گفتند و به بیگناهی خود دلیلها یاد كردند. جز از دو یا سه تنی كه بگفتههای بیهودهای پرداختند دیگران رفتار بسیار متینی كردند. یك دسته از شاگردان دانشكدهها تنها گناهشان آشنایی پیدا كردن با دكتر اَرانی و گوش دادن بسخنان او بود.
اینان با دلیل بیگناهی خود را به رخ دادگاه كشیدند ، و از سختیهای زندان سخنها راندند ، و از بیتابی و ناآرامی مادران و خواهران خود شرحها سرودند. برخی از اینان چنان دفاع كردند و سخنان مؤثری گفتند كه بیشتر شنوندگان را بگریه انداختند.
بیگناهی این دسته چندان روشن ، و این دفاعهاشان چندان مؤثر بود كه من یقین داشتم اینها را رها خواهند كرد. میدانستم محاكمه ساده نیست ، با اینحال گمان محكومیت به بیشتر از پانزده یا شانزده تن نمیدادم. میگفتم : برای بازمانده چون هیچ عنوانی نیست تبرئه خواهند كرد. ولی برخلاف این تصور دو روز دیگر چون حكم دادند دیده شد بیش از دو تن را تبرئه نكردهاند.
كنون شما ببینید آیا تنها مختاری گناهكار است؟!.. آیا آن قاضیانی كه چنین رأیی دادهاند گناهكار نیستند؟
🔸آیا چه گناهی بدتر از اینكه كسانی بروی میز داوری نشینند ولی گوش بسفارش یا دستور دیگران دارند؟!..
از آنسوی میپرسم : آیا این قاضیان از حبشه آمدهاند؟ آیا نه از میان همین توده برخاستهاند؟! آیا نه از ردیف دیگران میباشند؟!
🔸آیا شما میپندارید كه اگر دیگران بجای آنان گمارده شوند بهتر خواهند بود؟!.
اگر چنین میپندارید اشتباه كردهاید. آن قاضیان از همین تودهاند و تنها آنان نیستند كه پا بروی حق میگزارند ، اگر دیگران را بجای آنان گماریم همان رفتار خواهند كرد. از هزاران تن یكی پیدا میشود كه گوش بهوا و هوس ندهد و بخاطر شغل یا بامید ترفیعِ رتبه از راه راستی برنگردد.
🔸بالاخره نتیجه آنست كه توده آلوده است. از چنین توده قاضی ، و وكیل ، و سرشهربانی و زندانبان و پاسبان بهتر از این درنیاید. اینست باید به نیكی توده كوشید ، و آن نیز با بدگویی از مختاری و آه و ناله از شكنجههای روزهای زندان و مانند اینها بدست نیاید. باید از راهش وارد شد ، و راهش همینست كه ما پیش گرفتهایم.
نمیگویم : باید بدیهای مختاری یا دیگران را ننوشت. میگویم : آنها را كه مینویسید نتیجه این را بگیرید كه توده آلوده است و با ما همراهی كنید كه بچارهی این آلودگی كوشیم.
(پرچم روزانه شمارهی 13)
🔶 همگی از این تودهاند
(بخش دو از دو)
محاكمه چند روز امتداد یافت. پس از بازپرسها و رسیدگیها نوبت دفاع بوكلاء رسید. یكی از آنان كه اروپا دیده و در آنجا درس خوانده بود بجای مدافعه از متهم ، بستایش از اروپا پرداخت و ایران و ایرانیان را نكوهش بسیار كرد. دیگری كه سفری باروپا كرده دو یا سه ماهی در شهرهای آن گردیده بود او نیز سفر خود را گفت و داستانی از آنجا یاد كرد.
دیگری چون از دستهی دیگر بود بمناسبت روز رمضان یك حدیثی خواند و قدری موعظه كرد. همچنین هر یكی بیش از همه خود را و دانش خود را نشان داد و جز دو سه تنی بدفاع حسابی نپرداخت.
سپس نوبت دفاع بخود متهمان رسید. دفاعهای اینها شنیدنی بود. هر یكی بنوبت خود سخنان مغزداری گفتند و به بیگناهی خود دلیلها یاد كردند. جز از دو یا سه تنی كه بگفتههای بیهودهای پرداختند دیگران رفتار بسیار متینی كردند. یك دسته از شاگردان دانشكدهها تنها گناهشان آشنایی پیدا كردن با دكتر اَرانی و گوش دادن بسخنان او بود.
اینان با دلیل بیگناهی خود را به رخ دادگاه كشیدند ، و از سختیهای زندان سخنها راندند ، و از بیتابی و ناآرامی مادران و خواهران خود شرحها سرودند. برخی از اینان چنان دفاع كردند و سخنان مؤثری گفتند كه بیشتر شنوندگان را بگریه انداختند.
بیگناهی این دسته چندان روشن ، و این دفاعهاشان چندان مؤثر بود كه من یقین داشتم اینها را رها خواهند كرد. میدانستم محاكمه ساده نیست ، با اینحال گمان محكومیت به بیشتر از پانزده یا شانزده تن نمیدادم. میگفتم : برای بازمانده چون هیچ عنوانی نیست تبرئه خواهند كرد. ولی برخلاف این تصور دو روز دیگر چون حكم دادند دیده شد بیش از دو تن را تبرئه نكردهاند.
كنون شما ببینید آیا تنها مختاری گناهكار است؟!.. آیا آن قاضیانی كه چنین رأیی دادهاند گناهكار نیستند؟
🔸آیا چه گناهی بدتر از اینكه كسانی بروی میز داوری نشینند ولی گوش بسفارش یا دستور دیگران دارند؟!..
از آنسوی میپرسم : آیا این قاضیان از حبشه آمدهاند؟ آیا نه از میان همین توده برخاستهاند؟! آیا نه از ردیف دیگران میباشند؟!
🔸آیا شما میپندارید كه اگر دیگران بجای آنان گمارده شوند بهتر خواهند بود؟!.
اگر چنین میپندارید اشتباه كردهاید. آن قاضیان از همین تودهاند و تنها آنان نیستند كه پا بروی حق میگزارند ، اگر دیگران را بجای آنان گماریم همان رفتار خواهند كرد. از هزاران تن یكی پیدا میشود كه گوش بهوا و هوس ندهد و بخاطر شغل یا بامید ترفیعِ رتبه از راه راستی برنگردد.
🔸بالاخره نتیجه آنست كه توده آلوده است. از چنین توده قاضی ، و وكیل ، و سرشهربانی و زندانبان و پاسبان بهتر از این درنیاید. اینست باید به نیكی توده كوشید ، و آن نیز با بدگویی از مختاری و آه و ناله از شكنجههای روزهای زندان و مانند اینها بدست نیاید. باید از راهش وارد شد ، و راهش همینست كه ما پیش گرفتهایم.
نمیگویم : باید بدیهای مختاری یا دیگران را ننوشت. میگویم : آنها را كه مینویسید نتیجه این را بگیرید كه توده آلوده است و با ما همراهی كنید كه بچارهی این آلودگی كوشیم.
(پرچم روزانه شمارهی 13)
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 2 از بخش سوم
🔸معنی جهان و زندگانی ـ 2
اینهاست یك رشته راستیها كه فهرستوار آوردیم و اگر بخواهیم هر یكی را نیك روشن گردانیم باید بسخن درازی پردازیم. آنان كه پیمان را از سالهای پیش خواندهاند اینها بفهم آنان نزدیكست و آنان كه نه چنانند از «آموزگاران» پرسند و یا از [کتاب] «راه رستگاری» و دیگر جاها بدست آورند.
اینها چیزهاییست كه باید پایهی زندگانی آدمیان گردد ، و در آن هنگامست كه جهان رنگ دیگری بخود گیرد و خوشی و خرسندی رخ نماید.
كسانی خواهند گفت : اینها را دیگران نیز گفتهاند. میگویم : كار تنها گفتن نیست. باید كوشید و اینها را روان گردانید. دیگران اگر برخی از اینها را بزبان راندهاند درپیش نبودهاند و هم خودشان وارونهی آن را نیز گفتهاند.
روزی یكی نزد من آمده میگوید : «اینها را كه شما میگویید مولای ما از پیش گفته». میپرسم : «چه گفته؟!». میگوید : «جنگ را حرام گردانیده» میگویم : ما جنگ را حرام (ناسزا) نگردانیدهایم. ما میخواهیم تا توانیم از آن جلو گیریم. این جز از آنست كه شما میگویید.
جنگ نه چیزیست كه بتوان آن را حرام گردانید. بجنگ بسیار نیاز افتد و هرگاه كه نیاز افتاد باید كرد و بازنایستاد و آن نه تنها ناسزا نیست بلكه خود بایاست[واجب]. ما باین میكوشیم كه نیاز را بجنگ كمتر گردانیم. میكوشیم راه زیستن بآرامش و همدستی را بجهانیان یاد دهیم.
ما هر سخنی كه بگوییم این جملهها را خواهیم شنید : «این را دیگران نیز گفتهاند» ، «این در احادیث هم هست» ، «این را از مفاوضات برداشته» ، «اینكه چیزی نیست. این را همه میدانند ...» بیچارگان از آرزوها و سرافرازیهای زندگانی تنها این را فهمیدهاند كه شكستگی بخود راه ندهند و هرچه شنیدند از پاسخ زبانی بازنایستند. در توی بدبختیها و گرفتاریها میغلتند و تنها دربند آنند كه گامی به پیش برندارند.
در تبریز میگویند : «چنین چریدهای پس كو چربیت؟» شما كه چنان پیشواهای بزرگی میدارید كه همه چیز را میدانستهاند پس چرا چنین درماندهاید؟!. چرا چنین بیچارهاید؟!. از این گذشته مگر كار تنها گفتن است؟!.. آیا تنها با اینكه گفتهاند ، باید دل خوش كرد و آسوده نشست؟!..
نیز كسانی خواهند گفت : اینها پیش نرود چنانكه تاكنون پیش نرفته. میگویم : بسیار چیزهاست كه تاكنون نبوده و از این پس خواهد بود. اینان از پیشرفت جهان ناآگاهند و این نمیدانند كه آدمی روزی لخت و تهیدست در غارها میزیسته و زندگانیش از آنِ چهارپایان و ددان (جز اندكی) بهتر نبوده ولی اكنون باینحال رسیده كه میبینیم و هیچ انگیزه ندارد كه از اینحال نگذرد و پیش نرود.
چنانكه گفتیم اینان كسانیند كه برای هر بدی فلسفه میبافند و در برابر هر كوششی نومیدی نشان میدهند و من هرگاه كه یكی از اینان را میبینم و سخنش را میشنوم بیاد آن داستان میافتم كه در سال نخست جنبش مشروطه روزی در تبریز با یكی از دوستان از جلو قهوهخانهای میگذشتیم مردم را دیدیم انبوه شدهاند چون درنگریستیم یكی از خاننایبهای درباری را دیدیم كه از مشروطه نكوهش میكند و چنین میگوید : «رعیت هم تواند بكار دولت پردازد؟!. از آدم تا خاتم چنین چیزی را كه شنیده؟!. جمع شدهاند قانون میخواهند .. میدانید قانون چیست؟! مثلاً اگر مقصری را پیش من آوردند من حق نداشته باشم چند شاپالاق (پشتگردنی) باو بزنم. بلكه باید بفرستم محكمه دو ساعت استنطاق كنند ... پدرت با چه دردی مرد؟!. مادرت با چه دردی مرد؟!. آخر من میگویم : این كارها اگر خوبست پدران ما كه عقلهاشان بیشتر از ما بوده پس آنها چرا اینها را نكردند؟!..» بدینسان خاننایب فلسفهبافی میكرد. گفتههای اینان نیز از همان فلسفههای خاننایبی است.
بسخن خود بازگردیم : میبایست این راستیها را روشن گردانیم ، و در دلها جا بَهر اینها باز كنیم ، و برای آنكه باینها پیشرفت دهیم میبایست با همهی كیشهای ده و اند گانه كه در ایران رواج میدارد ، و با فلسفهی كهن یونان ، و با صوفیگری ، و با خراباتیگری ، و با مادیگری اروپا نبرد كنیم. چه اینها با همهی آنها ناسازگار میباشد.
اینبود همیشه چنین كردیم كه به هر زمینه كه درآمدیم و سخنانی را گفتیم بچیزهای ناسازگار آن نیز پردازیم و پاسخهایی دهیم ، و كسانی كه پیمان را از نخست خواندهاند نیك میدانند كه از یكایك این چیزها سخن راندهایم و ایرادها نوشتهایم.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 2 از بخش سوم
🔸معنی جهان و زندگانی ـ 2
اینهاست یك رشته راستیها كه فهرستوار آوردیم و اگر بخواهیم هر یكی را نیك روشن گردانیم باید بسخن درازی پردازیم. آنان كه پیمان را از سالهای پیش خواندهاند اینها بفهم آنان نزدیكست و آنان كه نه چنانند از «آموزگاران» پرسند و یا از [کتاب] «راه رستگاری» و دیگر جاها بدست آورند.
اینها چیزهاییست كه باید پایهی زندگانی آدمیان گردد ، و در آن هنگامست كه جهان رنگ دیگری بخود گیرد و خوشی و خرسندی رخ نماید.
كسانی خواهند گفت : اینها را دیگران نیز گفتهاند. میگویم : كار تنها گفتن نیست. باید كوشید و اینها را روان گردانید. دیگران اگر برخی از اینها را بزبان راندهاند درپیش نبودهاند و هم خودشان وارونهی آن را نیز گفتهاند.
روزی یكی نزد من آمده میگوید : «اینها را كه شما میگویید مولای ما از پیش گفته». میپرسم : «چه گفته؟!». میگوید : «جنگ را حرام گردانیده» میگویم : ما جنگ را حرام (ناسزا) نگردانیدهایم. ما میخواهیم تا توانیم از آن جلو گیریم. این جز از آنست كه شما میگویید.
جنگ نه چیزیست كه بتوان آن را حرام گردانید. بجنگ بسیار نیاز افتد و هرگاه كه نیاز افتاد باید كرد و بازنایستاد و آن نه تنها ناسزا نیست بلكه خود بایاست[واجب]. ما باین میكوشیم كه نیاز را بجنگ كمتر گردانیم. میكوشیم راه زیستن بآرامش و همدستی را بجهانیان یاد دهیم.
ما هر سخنی كه بگوییم این جملهها را خواهیم شنید : «این را دیگران نیز گفتهاند» ، «این در احادیث هم هست» ، «این را از مفاوضات برداشته» ، «اینكه چیزی نیست. این را همه میدانند ...» بیچارگان از آرزوها و سرافرازیهای زندگانی تنها این را فهمیدهاند كه شكستگی بخود راه ندهند و هرچه شنیدند از پاسخ زبانی بازنایستند. در توی بدبختیها و گرفتاریها میغلتند و تنها دربند آنند كه گامی به پیش برندارند.
در تبریز میگویند : «چنین چریدهای پس كو چربیت؟» شما كه چنان پیشواهای بزرگی میدارید كه همه چیز را میدانستهاند پس چرا چنین درماندهاید؟!. چرا چنین بیچارهاید؟!. از این گذشته مگر كار تنها گفتن است؟!.. آیا تنها با اینكه گفتهاند ، باید دل خوش كرد و آسوده نشست؟!..
نیز كسانی خواهند گفت : اینها پیش نرود چنانكه تاكنون پیش نرفته. میگویم : بسیار چیزهاست كه تاكنون نبوده و از این پس خواهد بود. اینان از پیشرفت جهان ناآگاهند و این نمیدانند كه آدمی روزی لخت و تهیدست در غارها میزیسته و زندگانیش از آنِ چهارپایان و ددان (جز اندكی) بهتر نبوده ولی اكنون باینحال رسیده كه میبینیم و هیچ انگیزه ندارد كه از اینحال نگذرد و پیش نرود.
چنانكه گفتیم اینان كسانیند كه برای هر بدی فلسفه میبافند و در برابر هر كوششی نومیدی نشان میدهند و من هرگاه كه یكی از اینان را میبینم و سخنش را میشنوم بیاد آن داستان میافتم كه در سال نخست جنبش مشروطه روزی در تبریز با یكی از دوستان از جلو قهوهخانهای میگذشتیم مردم را دیدیم انبوه شدهاند چون درنگریستیم یكی از خاننایبهای درباری را دیدیم كه از مشروطه نكوهش میكند و چنین میگوید : «رعیت هم تواند بكار دولت پردازد؟!. از آدم تا خاتم چنین چیزی را كه شنیده؟!. جمع شدهاند قانون میخواهند .. میدانید قانون چیست؟! مثلاً اگر مقصری را پیش من آوردند من حق نداشته باشم چند شاپالاق (پشتگردنی) باو بزنم. بلكه باید بفرستم محكمه دو ساعت استنطاق كنند ... پدرت با چه دردی مرد؟!. مادرت با چه دردی مرد؟!. آخر من میگویم : این كارها اگر خوبست پدران ما كه عقلهاشان بیشتر از ما بوده پس آنها چرا اینها را نكردند؟!..» بدینسان خاننایب فلسفهبافی میكرد. گفتههای اینان نیز از همان فلسفههای خاننایبی است.
بسخن خود بازگردیم : میبایست این راستیها را روشن گردانیم ، و در دلها جا بَهر اینها باز كنیم ، و برای آنكه باینها پیشرفت دهیم میبایست با همهی كیشهای ده و اند گانه كه در ایران رواج میدارد ، و با فلسفهی كهن یونان ، و با صوفیگری ، و با خراباتیگری ، و با مادیگری اروپا نبرد كنیم. چه اینها با همهی آنها ناسازگار میباشد.
اینبود همیشه چنین كردیم كه به هر زمینه كه درآمدیم و سخنانی را گفتیم بچیزهای ناسازگار آن نیز پردازیم و پاسخهایی دهیم ، و كسانی كه پیمان را از نخست خواندهاند نیك میدانند كه از یكایك این چیزها سخن راندهایم و ایرادها نوشتهایم.