پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی هفتم)

🔶 باید نیكان جدا گردند
(بخش یک از یک)

برای نیكی یك توده گذشته از آنكه باید نیك و بد دانسته شود و آنگاه هر كسی بخود پردازد ،
🔸یك شرط بزرگ دیگر اینست كه بنیاد زندگی بروی نیكی باشد كه اگر كسی نیكو بود قدرش دانند و پاسش دارند ، و اگر بد بود خوارش گیرند و پستش شمارند. این خود عامل بزرگی در نیكی توده است.

كنون من می‌پرسم : آیا توده‌ی شما این شرط را داراست؟.. اگر بگویید داراست راست نگفته‌اید. ما خود می‌دانیم كه در این توده چنان حالی نیست. در این توده نیكان قدری ندارند و از بدان هم تنها كسانی شكایت می‌كنند كه از بدی آنها صدمه كشیده‌اند ، وگرنه دیگران معنایی ببدی آنان نمی‌دهند و خوارشان نمی‌دارند.

از مختاری اینهمه شكایت نوشته می‌شود. این شكایت را كیها می‌نویسند؟.. تنها آن كسانی كه گرفتار چنگال او بوده‌اند. دیگران پروایی ندارند. اگر فی‌المثل مختاری بازگردد و همچنان سرشهربانی شود از قدرش نخواهند كاست و باین بیدادهایش ترتیب اثر نخواهند كرد. مختاری را برای مثل می‌نویسم.
🔸با هر بدی رفتارشان اینست.

از آنسوی اگر فرض كنیم بجای مختاری یك سرشهربانی دادگر و نیكویی بود و شب و روز ، خود را به رنج انداخته بآسایش مردم می‌كوشید آیا از او قدردانی می‌شد؟!..

همان قاضیانی كه دیروز یاد كردم و گفتم در محاكمه‌ی پنجاه‌وسه تن چشم رویهم گزارده رأی دادند ، نظایر آنها بسیار است. اساساً امروز قضاوت یك پیشه‌ایست. یك قاضی بیش از همه در اندیشه‌ی نان و زندگانی خود می‌باشد و اینست در رأی دادن تنها ملاحظه‌ی آن می‌كنند كه مبادا یك زورمندی را برنجانند و نانشان بریده شود. این چیزیست كه پوشیده نتوان داشت.

ولی من می‌پرسم : اگر قاضیانی براستی قضاوت می‌كردند و در دادن رأی تنها حق و عدالت را منظور می‌داشتند ـ چنانكه از همین گونه قاضیان هستند و همیشه بوده‌اند ـ آیا مردم یا توده‌ی انبوه از آنها قدردانی می‌نمودند؟!.. یك جدایی میانه‌ی آنان با دیگران می‌گزاردند؟!.. اگر بگویید جدایی می‌گزاردند راست نگفته‌اید.

من خود این را آزمودم كه اگر یك قاضی دلیری از خود نشان دهد و پروای این و آن نكرده تنها درپی حق و عدالت باشد و باین گناه از سر كار برداشته شود ، بیشتر مردم بجای قدردانی ازو بآزارش پردازند. یك دسته ملامتش كنند كه چرا تهور نموده؟.. یك دسته بد گویند كه خشك و دیوانه است. یك دسته حسد برند و آشكاره خوارش دارند. كسانی كه خشنودی از كار او نمایند و بستایش پردازند آنان نیز چنین گویند : «آدم نیكیست. ولی اهل این زمان نیست. در این زمان آن كارها را نمی‌شود كرد».

بویژه اگر چنان قاضی دلیری كمچیز باشد و پس از بیرون افتادن از اداره كار دیگری برای خود پیدا نكند كه زبانها برویش تندتر گردد و خواری و موهونی بیشتر باشد.

این حال مردم است.

🔸در این كشور جنبشی بنام مشروطه برخاست و نیكمردانی پا به پیش گزاردند و در راه این كشور جان باختند و گزندها دیدند ، مردم نه تنها قدرشان نشناختند ، یك دسته‌ی انبوهی همیشه بدگوی آنان بودند و به هر یكی عیب دیگری بسته آن را دستاویز زباندرازی می‌گرفتند.

هنگامی كه من تاریخ مشروطه را نوشتم آشكاره دیدم كسانی بخشم آمده‌اند و از نزدیك و دور چنین می‌گویند : «نبایستی این قدر تعریف كرد» یا بمن رسیده می‌پرسند : «حقیقتاً اینها برای كشور می‌كوشیده‌اند و خودشان اغراضی نداشتند؟.». اگر آن تاریخ را دیگری آغاز كرده بود با همین سخنان از میدانش درمی‌بردند.

همین چند روزه كه ما در پرچم عكسهای پیشروان آزادی را بچاپ می‌رسانیم و شرحهای مختصری درباره‌ی هر یكی می‌نویسیم ، این مایه‌ی دلتنگی یك دسته‌ای گردیده و بارها گله و شكایت می‌شنویم.

بهبهانی چند سال كوشیده و خود را بخطر انداخته و برای این كشور مشروطه و قانون درست كرده و سرانجام جان در این راه گزارده. ما از او یادی می‌كنیم و فلان آخوند دغل حسد برده و می‌كوشد مگر دروغهایی به بهبهانی بندد و این كار ما را بیجا وانماید.

نتیجه‌ی این سخنان یك چیز است ، و آن اینكه در این توده رشته از هم گسیخته و برای نیك و بد بنیادی نمانده ، و
🔸چون آرمانی یا مقصود مشتركی نیست زندگانی بروی شخصیت [فردیت] رفته. انبوه مردم درپی نیكی نیستند و آن را نمی‌خواهند ، این شكایتها كه از بدی مختاری یا از كس دیگری می‌شود برای آنست كه شكایت‌كنندگان خود صدمه دیده‌اند. وگرنه مردم درپی دنبال كردن بدان نیستند.

این درد است. اما چاره :

🔸باید یك دسته آزادگانی جدا گردند و دست بهم داده نخست خود نیك گردند و سپس بنیكی دیگران كوشند و به نیك و بد تقید نمایند و بی‌پروا نباشند ـ یک راهی را پیش گیرند و یك مقصدی را دنبال كنند. اینست چاره و بس. هم اینست آنچه ما می‌خواهیم و در راهش می‌كوشیم.
👇
🔸اینكه می‌گویم «یك دسته» ، برای آنست كه همگی نیكی‌پذیر نمی‌باشند. ما این را آزموده‌ایم و می‌دانیم دسته‌های انبوهی از این توده درخورِ نیك بودن نیستند. از آنسوی بنیكی همگی نیازی هم نمی‌باشد و ما نباید معطل آن باشیم.
(پرچم روزانه شماره‌ی 14)
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 3 از بخش سوم

🔸معنی جهان و زندگانی ـ 3

كسانی می‌آمدند و می‌گفتند : چرا با همه جنگ می‌كنید؟!. با یك دسته و دو دسته بسازید و بیاری اینان با دیگران بجنگید. می‌گفتم : ما نیز با راستیها ساخته‌ایم و با كجیها می‌جنگیم. می‌گفتم : مگر ما دگنگ خواهیم زد كه با یك دسته (اگرچه باورهاشان با گفته‌های ما یكی نیست) بسازیم؟!.. ما خواستمان برانداختن این باورهای بی‌بنیاد و پندارهای بیهوده است و افزار كار ما دلیل آوردن و مردم را بداوری خرد خواندن می‌باشد. پس چگونه با یك دسته‌‌ای از آنان بسازیم؟!. آیا جز زیان چه نتیجه از آن سازش خواهیم بُرد؟!.

آنروز مردم بدو دسته بودند : یك دسته بنام دینداری بروی كیشها ایستاده و آنها را نگه داشته ، و یك دسته‌ی بزرگتری از آنها رو گردانیده و بنام «تجدد و تمدن» اندیشه‌های پراكنده‌ی اروپایی را گرفته بودند. برخی نیز هم آن را و هم این را گرفته و میان دو دسته جایی برای خود باز كرده بودند. كمتر كسانی باندیشه‌شان می‌رسید كه پشت سر آن گمراهیهای كهن و این آوارگیهای نوین یك رشته «راستیهایی» باشد. چنین چیزی را نشنیده و خود نیز نیندیشیده بودند.

از اینرو هنگامی كه می‌دیدند ما با اروپاییگری نبرد كردیم (بگفته‌ی ایشان با تجدد و تمدن ضدیت نمودیم) و سپس بیكایك كیشها ، و بصوفیگری و باطنیگری و فلسفه و مانند اینها پرداختیم و با هر یك دشمنی نشان دادیم درشگفت می‌شدند و كسانی نزد من آمده می‌گفتند : پس شما چه می‌خواهید؟!. بجای اینها چه خواهید گزاشت؟!.

مردی كه ببالاترین جایگاه در كارهای دولتی رسیده و خود بدانشمندی شناخته می‌باشد[1] با من می‌گفت : «همان حرص و طمع اروپاییان كه شما از آن مذمت می‌نویسید تنها علاج آن تصوف و عرفانست كه شما این را هم قدح می‌كنید». اگرچه این گفته‌ی او از جای دیگر آب می‌خورد و رنگ نیرنگ و فریب بیشتر داشت تا رنگ باور و دانش ، هرچه هست در آنروز آگاهیها از همین گونه بودی و كمتر كسانی را گمان بیك رشته راستیهای دیگری می‌رفت ، و دیرگاهی كشید تا ما توانستیم بودن چنین راستیهایی را بآنان بفهمانیم و زبان خرده‌گیران را ببندیم.

یك شب با بودن ده تن بیشتر ، دو تن آخوندان قم (از آنان كه خود را مصلح می‌شناسند) آمده و هر كدام پیشنهاد دیگری می‌كردند. یكی می‌گفت : «دین شیعه را انتخاب كرده رواج دهید» و چون گفتیم : چه سودی از آن تواند بود و ایرادهایی كه می‌داشتیم یكایك شمردیم گفت : «اینها راست است. شما این مذهب را انتحال كنید و خودتان هرچه باندیشه‌تان می‌رسد بگویید ..» و دلیل می‌آورد كه تاگور فیلسوف هندی چون بایران آمد ما بدیدنش رفتیم و درمیان گفتگو ایراد گرفتیم كه چگونه با آن دانش و آگاهی در دین بت‌پرستی بازمانده؟!. گفت : «من آن را انتحال كرده‌ام. چون هر كسی باید خود را بیك دین منسوب گرداند من هم خود را بآن منسوب ساخته‌ام وگرنه كی بآن عمل می‌كنم؟!.» این بود پیشنهاد شگفت آن آخوند و دلیل شگفتتر از آنش.

دیگری می‌گفت : «كتابهای ملا محسن فیض را بگیرید و برواج آنها بكوشید. مبنای عملتان آنها باشد» ، و خود او یك كتابی را از ملا محسن همراه آورده بود. این آخوندها هر دو اكنون هستند و هنوز اندیشه‌ی «اصلاح» جهان را در دل می‌دارند.

اینست نمونه‌ی دوری اندیشه‌ها از راه و خواست ما.

[1] : محمدعلي فروغي (ذكاء‌الملك) ، نك. «فرهنگ است يا نيرنگ؟»
محمدعلی فروغی
✴️ بهداشت تنی ـ بهداشت روانی

🖌 کوشاد
تلگرام

تکه‌ی 13

🔸جنبش کتابسوزان

چنین جنبشی است که ما پاکدینان کتابسوزانش می‌خوانیم. این جنبش از روی هوس یا تندروی نیست. اساساً ما هیچ کاری را جز برای نتیجه نمی‌خواهیم. کسروی آن یگانه‌مرد دلیر از روز نخستی که بکار توده برخاست (1312) این را بدیده گرفته بود که تنها گفتن زیانهای این گمراهیها و نشان دادن بدآموزیهای آنها بس نیست و باید به نبرد با آنها کمر بست. باید جنبشی نیز در این راه باشد. اینست بی‌پروا به بدگوییها و زخم‌زبانها بارها از نابودی کتابهای زیانمند سخن بمیان آورد.

کسانی دور ایستاده به این کار ما ایرادهای نابجا می‌گیرند. یک دسته تنها رنجیدگی نشان می‌دهند. می‌گوییم : از رنجیدگی چه برخیزد؟! در جایی که ما دلیلها برای این جنبش می‌شماریم آیا سزاست که شما بی‌هیچ دلیلی نکوهش ‌کنید؟!. آیا خرد این را می‌پذیرد؟!

یکی می‌گوید : کار نازیها را می‌کنید. می‌پرسیم : آیا شما دلیلهای ما را برای این کار خوانده‌اید؟! اگر خوانده‌اید چه ایرادی به آن دارید؟! چرا بجای آنکه ایراد را بگویید ، نازیها را که بدنام شده‌اند به رخ می‌کشید؟! یک نیکخواه تا ایرادی به کاری ندیده درباره‌اش سخنان چرک‌آلود نمی‌گوید. پس در جایی که ایرادی نیافته نازیها را بهانه می‌کنید پیداست این سخن از روی نیکخواهی نیست از بدخواهیست. خواستتان آنست که خاک بچشم مردم پاشید.

دیگری می‌گوید : در این روزگار که کتابها بیشتر نه کاغذی بلکه صدها برابر آن دیجیتالی و در فضای مجازی در گردش است این جنبش به چه کار می‌آید؟! مگر می‌توان اینهمه کتابهای زیانمند را نابود کرد؟!

می‌گوییم : گرفتیم که تنها صدیک کتابها کاغذیست. آیا زیانمندهای همانها را نابود کردن نمی‌باید؟! شما نخست پاسخ این را بدهید. دوم ،‌ «اين سوزاندن دشمني نشان دادنست ، بيزاري جستنست. يك نتيجه‌ي اين آن خواهد بود كه مردم به بدي اين كتابها پي برند و آن پرده‌ي ناآگاهي از جلو چشمشان برداشته شود».

چگونه است که شما این کار را بی‌تأثیر می‌شمارید؟!. مگر فضای مجازی بیکبار جدا از زندگانی ماست؟! مگر کسانی که آن کتابها را در سایتها و کانالها گزاشته‌اند همه فهمیده این کار را کرده‌اند؟! مگر چنان کاری برای همه‌شان «دکان‌» است که پنداریم دست نخواهند برداشت؟! آنگاه تنها دکانداران نیستند. شما چرا خریداران و خوانندگان چنان کتابهایی را بدیده نمی‌گیرید که با چنین جنبشی آگاه می‌شوند و پی گمراهیها را نخواهند گرفت.

باید دانست رستگاری یک توده در پاک شدن دلهاشان از آلودگیها و مغزهاشان از بدآموزیهاست. چنانکه در گفتگو از بهداشت روانی گفته شد ، باید کوشید تا زمینه‌ی این بهداشت در توده آماده گردد. اگر کسانی چنین کوششهایی را نمی‌پذیرند باید گفت : پس شما به خائنانی که به آشفتن مغزهای جوانان می‌کوشند هیچ ایرادی نتوانید گرفت. شما با این کنار ایستادنتان به آنها پیام می‌دهید : در کارتان آزاد باشید و کتابهای درسی و دیگر کتابهای بسیار زیانمند را پیاپی چاپ کرده و یا برویه‌ی دیجیتالی در اینترنت بگزارید تا جوانان ما به همان راههایی بیفتند که شما می‌خواهید! ما نهایت کاری که خواهیم کرد اینست که نکوهش کنیم که این نوشته‌ها و کتابها زیانمند است.

باری بگویید : ما که به گمان شما راه را اشتباه می‌رویم با این سیل بدآموزیها که مغزها را آشفته و پراکندگی بمیان مردم انداخته و جربزه‌های خدادایشان را بیکاره گردانیده چه بکنیم؟! اساساً برای آنکه این توده از درماندگی رهایی یابد چه باید کرد؟! آیا به اینها اندیشیده به ایرادگیری برخاسته‌‌اید؟!

چون برخیها سخنان دیگری پیش می‌کشند که در گفتاری که در سال 1322 رانده شده به آنها پاسخ داده شده ، بمناسبت یکم‌ دی‌ماه روزبه کتابسوزان آن را فردا در اینجا می‌آوریم.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی هشتم)

🔶 باید نیكان جدا گردند

🔸 کوشاد تلگرام : در دنباله‌ی سخنان دیروز در گفتار دیگری پس از شرح كوششهای توده‌های درگیر در جنگ دوم جهانی ، چنین نوشته :

... کنون گفتگو در آنست كه ما نیز باید در اندیشه‌ی آینده‌ی خود باشیم. ما نیز باید بكوششهایی برخیزیم. كنون كه چنین هنگامه‌ای در جهان پدید آمده و ما هم زیان آن را می‌كشیم باری یك نتیجه‌ای برای خود بدیده گیریم. اینگونه بی‌پروا نشستن و لگام خود را بدست حوادث دادن كار خردمندان نیست.

یك چیز بسیار بدی كه من در ایرانیان می‌بینم چشم دوختن بدست این بیگانه و آن بیگانه می‌باشد. دسته‌های انبوهی گرفتار این درد بیدردی شده‌اند ، و بیخردانه از فیروزیهای دیگران برای خود سهمی امید می‌بندند. این بدتر كه هر دسته‌ای بیك سوی دیگری گراییده‌اند و چشم بسوی دیگری می‌دارند.

از این بدتر آنست كه چون كسی را در این راه نادانی با خود همراه نمی‌بینند با او دشمن می‌شوند و تهمت می‌بندند. در نزد این بیخردان آدمی ‌باید یا طرفدار اینسو باشد و یا طرفدار آنسو. اینست چون كسی را همچون خودشان هوادار فلان بیگانه نمی‌یابند می‌گویند پس هوادار آن سوی دیگر است.

هنگامی‌ این گرفتاری را در زمینه‌ی مذهب داشتیم ، كه همینكه ایراد بخرافه‌های شیعیگری می‌گرفتیم می‌گفتند : «پس شما سنی هستید». هنگامی تهمتْ بابیگری بود كه هر كسی را كه با خود همراه نمی‌یافتند می‌گفتند : «بابیست» اكنون هم تهمت اینگونه چیزهاست.

ما را باین كسان هیچ سخنی نیست و اینان را بحال خود می‌گزاریم. روی سخن ما به آزادگان و خردمندانست. به آنانست كه می‌گوییم :
🔸هر توده‌ای باید خود بكوشد تا بجایی برسد. به آنانست كه می‌گوییم در این جهان پرآشوب هیچ توده‌ای را دل بدیگری نخواهد سوخت. هیچ مردمی بخاطر دیگران از منافع خود چشم نخواهد پوشید.

می‌گوییم : باید بكوشیم و بجایی برسیم ، وگرنه این سالهای سخت نیز خواهد گذشت و این توده همان خواهد بود كه هست.

ما نمی‌دانیم پایان جنگ چه خواهد بود. این می‌دانیم كه پایان جنگ هرچه باشد و جهان به هر حالی بیفتد برای یك توده‌ی پریشان و آلوده جز خواری و درماندگی سرنوشتی نیست.

یك دسته می‌خواهند تنها باظهار احساسات بس كنند : بنالند و گله كنند ، و چون از این دسته رنجیده‌اند دل بدسته‌ی دیگری بندند ، و هواداری تندی از آنان نمایند. معنی «میهن‌پرستی» همین را شناخته‌اند و این بدتر كه می‌خواهند هر روزنامه‌ای نیز پیروی از رفتار آنان كند.

یك دسته‌ی دیگری خود را باین یا بآن [به انگلیس ، به روس ، به آلمان و ...] بسته‌اند و گرایش آشكاری از خود نشان می‌دهند و كوششهایی بكار می‌برند.

اینها همه از درماندگیست ، همه از ضعف نفس است. یك دسته‌ی باخرد این می‌داند كه تنها از اظهار احساسات هیچ نتیجه‌ای نتواند بود. چهل سالست این احساسات اظهار می‌شود و این ناله‌ها و گله‌ها درمیانست. آیا تاكنون چه سودی داشته كه پس از این داشته باشد؟!.. این می‌دانند كه ما باید خود بكوشیم و برای خود بكوشیم. از گرایش بدیگران جز زیان نخواهیم دید.

🔸اگر كسانی براستی علاقه بكشور دارند و آرزومند كوشش در راه آن می‌باشند یك راه بیشتر بروی آنان باز نیست ، و آن اینكه خود دست بهم دهند و آلودگیهای توده را بدیده گیرند و بچاره‌ی آنها كوشند. اینست راه و جز این نیست.

چنانكه گفته‌ایم ما پرچم را برای همین بنیاد نهاده‌ایم. برای همین بنیاد نهاده‌ایم كه اكنون كه این هنگامه در جهان برخاسته و توده‌ها در راه زندگانی سختترین نبرد را می‌كنند ، در ایران نیز مردان باخرد و غیرتمندی دست بهم دهند و یک راهی را پیش گیرند و بكوششهایی پردازند.

چنانكه در عنوان گفتار شرح داده‌ایم تا جنگ درمیانست ما سالهای سختی را خواهیم گذرانید و چون جنگ بپایان رسد سختیهای دیگری پیش خواهد آمد. اینست باید به آمادگیهایی كوشید و هیچگاه منتظر حوادث ننشست.
(پرچم روزانه شماره‌ی 17)
داستانی که در دبستان خواندیم و «شنیدیم» ولی «ندانستیم» (زیرا بکار نبستیم!).
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 4 از بخش سوم

🔸باید بدآموزیها و گمراهیها را ریشه‌کن کرد

یكی از كوششهایی كه برای كندن ریشه‌ی بدآموزیها و گمراهیها باید كرد از میان بردن هزارها كتابهاست. یكی از مایه‌های درماندگی شرق اینها را باید شمرد و همه را از میان باید برد. از هزار سال پیش هر زمان سیل گمراهی دیگری برخاسته و از سر شرقیان گذشته ولی چركاب همه‌ی آنها در كتابها ته‌نشین گردیده.
شما بیك كتابخانه درمی‌آیید كتابها می‌بینید پهلوی هم در قفسه‌ها چیده و چون درمی‌نگرید این كتابیست در عرفان ، آن كتابیست در فلسفه‌ی یونان ، آن فروغ مَزدَیسنی است و از زردشتیگری سخن می‌راند ، این وجه دین ناصرخسرو است و از باطنیگری گفتگو می‌كند ، این دیوان خیام خراباتیست ، آن ترجمه‌ی فلسفه‌ی شوپنهاور است ، این تفسیر ملا فتح‌الله است ، آن مفتاح‌الجنانست ، آن دیوان ننگین ایرج است ، آن شعرهای صادق ملا رجب است ، این كتاب فرائد میرزا ابوالفضل است ، آن ارشادالعوام حاجی‌ محمد كریمخانست. اگر بشمری كتابهای بیست و سی گمراهی و بدآموزی را در یك كتابخانه توانی یافت. اینها برای چیست و چه سودی از آنها توان برداشت؟!. آیا جز آتش چه چیز دیگر اینها را از میان تواند برد؟!.

اینها اگر بماند شما را نابود خواهد كرد و شما پیش افتید و آنها را نابود گردانید.

می‌دانم كتاب‌نگهداری یكی از هوسهاییست كه امروز رواج بسیار پیدا كرده و كسانی هرچه كتاب از نیك و بد بدست می‌آورند آن را نگه می‌دارند و این سخن بر آنان ناگوار خواهد افتاد. ولی در راه پیشرفت توده باید از این هوسها درگذشت. یكی از دلیلها بر آنكه اینها سراپا زیان می‌باشد آنست كه بدخواهان شرق پولهای گزاف ریخته و آن كتابها را چاپ كرده و برای شما می‌فرستند. آیا جز زیانِ شما آنان را چه سودی از این تواند بود؟!. [1]

از چیزهایی كه همراه هیاهوی ادبیات رواج یافته بدست آوردن كتابهای كهن و چاپ كردن آنهاست. همینكه چند تن از شرقشناسان این كار را كرده‌اند در شرق صدها كسان پیروی از آنان می‌نمایند و این راهی برای نام درآوردن و یا سودجویی شده كه بی‌آنكه جدایی میانه‌ی كتابهای سودمند و زیانمند گزارند هرچه پیدا می‌كنند بچاپ می‌رسانند. كنون شما اگر یكی از آنان را بیابید و بپرسید خواهید دید پاسخی نمی‌دارد و خودش هم نمی‌داند بهر چه آن كار را كرده است. اگر می‌خواهید بیازمایید از آن كه وجه دین ناصرخسرو را بچاپ رسانیده بپرسید چه سودی از آن برای توده‌ی خود چشم می‌داری؟!.. یا از آن كه دیوان صادق ملارجب را پراكنده ساخته بپرسید : چه نتیجه از پراكندن آن شعرهای رسوا می‌خواهی؟ یا از آنكه نصیحة‌الملوك غزالی را چاپ كرده بپرسید : چه دانشی از خواندن آن سخنان پوچ خوانندگان را خواهد بود؟!. بپرسید تا ببینید چه پاسخ می‌دهند.

در اینجا داستانی هست كه باید بنویسیم : در سال نخست پیمان كه هنوز باین سخنان نپرداخته بودیم یكی از آشنایان كتابی آورد كه بهمدستی چند تنی بچاپ رسانیده‌اند. چون نگاه كردم اسرارالتوحید بود. گفتم كار نیكی نشده. اگر اروپاییان اینها را بچاپ می‌رسانند سود ما را نمی‌خواهند ، و چون بچاپ رسانیده‌اید باید بجلوگیری از زیان آن كوشید. از این راه كه چون این كتاب با زبان بسیار ساده و درستی نوشته شده بخوانندگان بگوییم از زبان او بهره جویند نه از معنی و داستانهایش كه جز سخنان پوچی نیست. آشنایم خشنودی نشان داد و در این باره چیزهایی در پیمان نوشتیم. ولی دیده شد كسانی باز بخود نیامدند و سخنانی در ستایش آن كتاب نوشتند ـ كتابی كه سراپای آن داستانهای رسواست.

[1] نمونه‌ی این ، کار «اوقاف گيب» (E.J.W. Gibb Memorial Trust) است. گفته شده گیب از شرقشناسان انگلیس ، وصیت کرده بوده که بخشی (یا همه‌ی) ارثش را بکار چاپ کتابهای کهن عربی و ترکی اندازند. ادوارد براون ، پرفسورِ بنام در زمانی که ریاست آن اوقاف را داشت کتابهای کهن فارسی را نیز بآن فهرست افزود و کتابهای بازمانده از زمان مغول را پیاپی چاپ کرده بایرانیان ارمغان کردند. براي شرح بيشتر نگاه كنيد بكتاب در پيرامون «ادبيات».
گیب (Elias John Wilkinson Gibb)
انگلیسیان چنین وانموده‌اند که یک دانشمند شرقشناس انگلیسی بنام گیب که به نوشتن ادبیات ترک میکوشیده پس از مرگ ، دارایی هنگفتی بجا گزارده بوده و مادر او برای زنده ماندن نامش این دارایی را وقف چاپ کتابهای کهن فارسی ، عربی و ترکی کرده. این اوقاف همینکه براه افتاد پرفسور براون را بریاست برگزید. برخی گفته‌اند مادر گیب نخست میخواست تنها کتابهای ترکی کهن را بچاپ رساند این براون بود که چون فارسی را دوست میداشت چاپ کتابهای فارسی را به کتابهای ترکی افزود. (برای کتابهای عربی هم دور نیست یک داستان دیگری ساخته‌اند). باید پرسید : چرا این مادر برای جاودانگی نام پسرش یک بیمارستانی در عثمانی (ترکیه) بنیاد نگزاشت؟! در همان انگلستان هم اگر بیمارستانی یا سازمان نیکوکارانه‌ی دیگری را بنیاد می‌نهاد ، نام فرزندش جاودانه میگردید.
✴️ بهداشت تنی ـ بهداشت روانی

🖌 احمد کسروی

تکه‌ی 14 (پایانی)

🔸گفتار آقای كسروی درباره‌ی كتابسوزان

همگی می‌دانید كه ما چند سالست جشن كتابسوزان گرفته‌ایم و امروز این نشست برای همانست. چنانكه بارها گفته‌ایم ما این كار را از روی هوس ، یا از راه تندروی ، یا بنام ستیزه با این و آن نمی‌كنیم. بلكه از روی فهم و بینش این رفتار را برگزیده‌ایم و هوده‌ی[نتیجه] بزرگی از آن می‌خواهیم.

كسانی چون می‌شنوند ما كتابها را بآتش می‌اندازیم دهانشان باز می‌ماند. چه كنند بیچارگان! تاكنون از زیان این كتابها آگاه نشده‌اند. در نزد آنان این كتابها سرچشمه‌ی فرهنگ و دانش است.

آنان كسانیند كه درماندگی و بدبختی توده را با دیده می‌بینند و خود نیز در آن بدبختی گرفتارند ، و با این حال تاكنون نیندیشیده‌اند كه سرچشمه‌ی آن درماندگی و بدبختی چیست؟!.

ولی ما نیك می‌دانیم كه آنچه توده‌های شرقی را باین روز انداخته گمراهیهای گوناگون و درهمیست كه از هزار سال باز رواج داشته و مغزها را پر گردانیده ، و چون می‌كوشیم كه آن گمراهیها [را] براندازیم ناچاریم كه كتابها را كه سرچشمه‌ی آنهاست از میان برداریم. این كار ما درست ماننده‌ی «پَلَشت‌روبی»[= ضدعفونی] است كه پزشكان می‌کنند. آنان هنگامی كه به بیماری می‌پردازند تنها به بهبود او بس نكرده بخانه‌ای كه خوابگاه او می‌بوده و به رختها و دیگر كاچالش[اثاث خانه] نیز می‌پردازند و آنها را از میكروبها پاك می‌گردانند. ما نیز همان كار را می‌كنیم. بلكه ما آتش به زایشگاه میكروبها می‌زنیم.

كسانی می‌گویند : از آن كتابها هزار نسخه بچاپ رسیده. چند نسخه را كه شما بسوزانید چه نتیجه تواند بود؟!. می‌گویم : امروز آغاز كار است و خواهد رسید روزی كه پشته‌ها افرازیم و همه را در یكجا آتش زنیم. آنگاه این سوزاندن دشمنی نشان دادنست ، بیزاری جستنست. یك نتیجه‌ی این آن خواهد بود كه مردم به بدی این كتابها پی برند و آن پرده‌ی ناآگاهی از جلو چشمشان برداشته شود.

یكی نیز می‌گوید : در اروپا كتابهای بدتر از این چاپ شود و كسی هم نسوزاند. خود مردم باید نیك باشند. می‌گویم : ما را با اروپا چه كار است؟! ما باید با اندیشه و فهم خود چاره بدردها كنیم. آنگاه کی در اروپا چنین كتابهایی هست؟!.. اگر در اروپا كسی كتابی نویسد و این بدآموزیهای زهرآلود صوفیگری یا خراباتیگری یا شیعیگری یا مانند اینها را بگنجاند او را دیوانه شمارند و آسوده‌اش نگزارند. در اروپا اگر هم كتابهای بدی بچاپ رسد هیچكس بمردم درس بیغیرتی نخواهد داد. هیچ یكی نخواهد گفت : «پروای آینده نكنید ، در اندیشه‌ی گذشته نباشد ، دم را فرصت شمارده بمستی بكوشید». هیچیكی نخواهد گفت : «پی كار و پیشه‌ای نروید ، نان از گدایی بخورید و بتهذیب نفس كوشید».

شگفتتر آنكه می‌گوید : «باید خود مردم نیك باشند». او نمی‌داند كه نیكی مردم در دست خودشان نیست. ما اگر می‌خواهیم مردم نیك باشند باید از راهش بنیكی آنها بكوشیم ، و راه همینست كه از گمراهیها و نادانیها بیرونشان آوریم و كتابهای زیانمند را از دسترسشان دور گردانیم.

این سخن او بآن می‌ماند كه پزشكی كه دستور «پلشت‌روبی» می‌دهد یكی ایراد گرفته بگوید : «اینها برای چیست؟!.. مردم باید خودشان بیماری نگیرند».

این یك خویی در ایرانیانست كه هر كاری كه دیدند و هر سخنی كه شنیدند نافهمیده و نااندیشیده خُرده گیرند. می‌خواهند خود را بنمایند و برتری فروشند. اینست باینگونه گفته‌های بسیار پوچ می‌پردازند.

چیزیست بسیار روشن : از هزار سال باز در ایران و كشورهای اسلامی پیاپی بدآموزیها پدید آمده : شیعیگری ، باطنیگری ، جبریگری ، صوفیگری ، فلسفه‌ی یونان ، خراباتیگری ، علی‌اللهیگری ، شیخیگری ، بهاییگری ، و اینها كه هر یك گمراهی دیگری می‌بوده كم‌كم بهم درآمیخته و یك رشته پندارهای درهم گیج‌كننده‌ای پیدا شده ، و همه‌ی آنها بكتابها درآمده و از آنها بمغزها راه یافته ، و همانست كه مایه‌ی درماندگی توده‌های بدبخت شرقی گردیده. اكنون كه اندیشه‌های اروپایی بشرق رسیده ، اینها نیز نیك و بد درهم است ، و آنگاه با پندارهای گیج كننده‌ی كهن شرقی بهم می‌آمیزد و هرچه بدتر می‌گردد.

باز می‌گویم : سرچشمه‌ی بدبختی شرقیان اینهاست كه باید از میان رود. امروز جوانان كه سر می‌افرازند گرفتار اینها می‌شوند و بیشتر ایشان بیكبار تباه می‌گردند. اینست ما چنانكه از یكسو آمیغهای[حقایق] زندگی را می‌پراكنیم همچنان باید باین كتابها پرداخته بنابودی آنها كوشیم.