نمونههایی از انتشارات اوقاف گیب.
کتابهای صوفیان و صوفیگری دستهی مهمی از آنهاست.
کتابهای صوفیان و صوفیگری دستهی مهمی از آنهاست.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 1 از بخش چهارم
🔸مادیگری چه میگوید؟
اما فلسفهی مادی ، بهتر است نخست چند سخنی از خود آن برانیم : این میگوید جهان جز ماده و نمایشهای آن نیست ، و در جهان هر جنبشی دیده میشود ازوست. سرما میشود ، گرما میشود ، باران میبارد ، تگرگ میبارد ، كشت میروید ، درخت بار میدهد ، بچه زاییده میشود ، پیر میمیرد ، و هزارها مانند اینها همگی از خود جهانست و همگی نتیجهی بهم پیوستن و از هم گسستن آخشیجهاست[عنصرها]. میگوید : همین جهانِ پدیدار است و در پشت سر این چیزی نیست.
میگوید : آدمی همین تن و جان میباشد و بس ، از درستی تن و گردش خون میزید ، و از بهم خوردن آن میمیرد. اندیشیدن و دریافتن و فهمیدن و خشم گرفتن و دوست داشتن و دیگر مانند اینها از كارهای دِماغ میباشد. هرچه هست از این تن و جان است و بیرون از این چیزی نیست.
اینست كوتاهشدهی گفتههای مادّیان ، و این تنها سخن نیست و دلیل بسیار برای آن یاد میكنند. امروز برداشت همهی دانشهای طبیعی اینست و همهی آنها از ماده و از نمایشهای آن گفتگو میكنند. شیمی میگوید : هر چیزی از بهم پیوستن چند آخشیج پدید آید : هیدروژن با آزت ، آمونیاك ؛ با اكسیژن ، آب ؛ با كلر ، اسید كلریدریك شود ، از سدیم با آب ، سود سوزنده ؛ با كلر ، نمك خوراك ؛ با اسید سولفریك ، سولفات دو سود پدید آید.
میگوید : تنهای جانوران و تنههای درختان و همهی رُستنیها هر یكی یك «فرمول» شیمیایست و نمودهای گوناگون كه از آنها پدیدار میشود همگی نتیجهی دیگر شدن آخشیجها و كم و بیش گردیدن اندازهی آنهاست.
پزشكی میگوید : كودك در شكم مادر از بهم آمیختن سلولهای نرینه و مادینه پدید میآید و همچون یك اندامی از مادر در تن او جا گرفته و از خوراكهایی كه او میخورد برخوردار شده و تن و اندامش از آن درست میگردد و روزبروز پرورش یافته بزرگ میشود ، تا نوبت بیرون آمدنش برسد.
گیتیشناسی میگوید : از بخارها ابر پیدا میشود ، از ابر باران فرومیریزد ، از ریزش باران و تابش آفتاب درختها و گیاهها پرورش مییابد و سر میافرازد.(1)
فلسفهی داروین میگوید : زندگی نخست از جانوران یكشكمی آغازیده و كمكم تا باینحال رسیده و همهی جانوران از یكدیگر جدا شده و آدمی نیز از بوزینه جدا گردیده.
همهی اینها نیز گفتههای مادّیان را میرساند و همه از جهانِ پدیدار سخن رانده و چیزی را در بیرون از آن نشان نمیدهد.
مادیگری از اینجا برخاسته و نتیجهی اینها باور نداشتن بخدا و بِروان بوده ولی مادّیان در این اندازه نایستاده و در جستجوهای خود بنتیجههای دیگری هم رسیدهاند :
نخست : جهان را نبردگاهی و زندگی را سراسر نبرد شناختهاند.
دوم : آدمیان را با چهارپایان و ددان یكی شناخته و جدایی درمیان آنها نیافتهاند.
سوم : به خرد یا به یك نیرویی كه راست از دروغ و نیك از بد شناسد باور نداشتهاند.
این نتیجهها یكسر با دین ناسازگار است. مادیگری گذشته از آنكه بنیاد دین را (كه باور داشتن بهستی آفریدگار و جاویدانی روانست) برمیاندازد زمینه هم برای آن باز نمیگزارد. در جایی كه زندگی سراسر نبرد است و هر كسی باید جز در اندیشهی خود نباشد و جز برای خود نكوشد ، در جایی كه آدمی با چهارپایان و ددان یكسان است و همچون آنها نیكیپذیر نمیباشد ، در جایی كه یك نیرویی برای شناختن نیك و بد و راست و دروغ درمیان نیست ، بیهودهترین كارها گفتگو از رستگاری و شمردن نیك و بد و راست و دروغ میباشد. اگر اینها راست است دین از یكسو بیپا و دروغ بوده و از یكسو بیهوده و بینتیجه میباشد.
مادیگری از دیدهی تاریخ ریشهی ژرفی داشته و میتوان گفت همیشه در جهان بوده است. همیشه كسانی زندگی را جز خوردن و خوابیدن و كام گزاردن و بر دیگران چیرگی نمودن نمیدانستهاند كه این خود مادیگری است. نیز میتوان گفت بنیاد فلسفه از نخست بمادیگری بوده و فیلسوفان چه از یونانیان و چه از دیگران كمتر جدایی میانهی آدمی و جانوران میگزاردهاند. لیكن در هیچ زمانی مادیگری با این زورآوری رو ننموده بود. در این زمان مادیگری با دانشها همدست و همداستان رخ نموده و هزارها دانشمندان آبرومند بآن گرویدهاند و هزارها كتاب در پیرامون آن نوشته شده و با یك نیرو و شكوه شگفتانگیزی نمودار گردیده و همچون سیل دمنده بهر سو رو آورده.
(1) : اين تكهها از يك گفتاريست كه يكي از هواداران فلسفهی مادي در پاسخ نوشتههاي پيمان نوشته و فرستاده بود.
.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 1 از بخش چهارم
🔸مادیگری چه میگوید؟
اما فلسفهی مادی ، بهتر است نخست چند سخنی از خود آن برانیم : این میگوید جهان جز ماده و نمایشهای آن نیست ، و در جهان هر جنبشی دیده میشود ازوست. سرما میشود ، گرما میشود ، باران میبارد ، تگرگ میبارد ، كشت میروید ، درخت بار میدهد ، بچه زاییده میشود ، پیر میمیرد ، و هزارها مانند اینها همگی از خود جهانست و همگی نتیجهی بهم پیوستن و از هم گسستن آخشیجهاست[عنصرها]. میگوید : همین جهانِ پدیدار است و در پشت سر این چیزی نیست.
میگوید : آدمی همین تن و جان میباشد و بس ، از درستی تن و گردش خون میزید ، و از بهم خوردن آن میمیرد. اندیشیدن و دریافتن و فهمیدن و خشم گرفتن و دوست داشتن و دیگر مانند اینها از كارهای دِماغ میباشد. هرچه هست از این تن و جان است و بیرون از این چیزی نیست.
اینست كوتاهشدهی گفتههای مادّیان ، و این تنها سخن نیست و دلیل بسیار برای آن یاد میكنند. امروز برداشت همهی دانشهای طبیعی اینست و همهی آنها از ماده و از نمایشهای آن گفتگو میكنند. شیمی میگوید : هر چیزی از بهم پیوستن چند آخشیج پدید آید : هیدروژن با آزت ، آمونیاك ؛ با اكسیژن ، آب ؛ با كلر ، اسید كلریدریك شود ، از سدیم با آب ، سود سوزنده ؛ با كلر ، نمك خوراك ؛ با اسید سولفریك ، سولفات دو سود پدید آید.
میگوید : تنهای جانوران و تنههای درختان و همهی رُستنیها هر یكی یك «فرمول» شیمیایست و نمودهای گوناگون كه از آنها پدیدار میشود همگی نتیجهی دیگر شدن آخشیجها و كم و بیش گردیدن اندازهی آنهاست.
پزشكی میگوید : كودك در شكم مادر از بهم آمیختن سلولهای نرینه و مادینه پدید میآید و همچون یك اندامی از مادر در تن او جا گرفته و از خوراكهایی كه او میخورد برخوردار شده و تن و اندامش از آن درست میگردد و روزبروز پرورش یافته بزرگ میشود ، تا نوبت بیرون آمدنش برسد.
گیتیشناسی میگوید : از بخارها ابر پیدا میشود ، از ابر باران فرومیریزد ، از ریزش باران و تابش آفتاب درختها و گیاهها پرورش مییابد و سر میافرازد.(1)
فلسفهی داروین میگوید : زندگی نخست از جانوران یكشكمی آغازیده و كمكم تا باینحال رسیده و همهی جانوران از یكدیگر جدا شده و آدمی نیز از بوزینه جدا گردیده.
همهی اینها نیز گفتههای مادّیان را میرساند و همه از جهانِ پدیدار سخن رانده و چیزی را در بیرون از آن نشان نمیدهد.
مادیگری از اینجا برخاسته و نتیجهی اینها باور نداشتن بخدا و بِروان بوده ولی مادّیان در این اندازه نایستاده و در جستجوهای خود بنتیجههای دیگری هم رسیدهاند :
نخست : جهان را نبردگاهی و زندگی را سراسر نبرد شناختهاند.
دوم : آدمیان را با چهارپایان و ددان یكی شناخته و جدایی درمیان آنها نیافتهاند.
سوم : به خرد یا به یك نیرویی كه راست از دروغ و نیك از بد شناسد باور نداشتهاند.
این نتیجهها یكسر با دین ناسازگار است. مادیگری گذشته از آنكه بنیاد دین را (كه باور داشتن بهستی آفریدگار و جاویدانی روانست) برمیاندازد زمینه هم برای آن باز نمیگزارد. در جایی كه زندگی سراسر نبرد است و هر كسی باید جز در اندیشهی خود نباشد و جز برای خود نكوشد ، در جایی كه آدمی با چهارپایان و ددان یكسان است و همچون آنها نیكیپذیر نمیباشد ، در جایی كه یك نیرویی برای شناختن نیك و بد و راست و دروغ درمیان نیست ، بیهودهترین كارها گفتگو از رستگاری و شمردن نیك و بد و راست و دروغ میباشد. اگر اینها راست است دین از یكسو بیپا و دروغ بوده و از یكسو بیهوده و بینتیجه میباشد.
مادیگری از دیدهی تاریخ ریشهی ژرفی داشته و میتوان گفت همیشه در جهان بوده است. همیشه كسانی زندگی را جز خوردن و خوابیدن و كام گزاردن و بر دیگران چیرگی نمودن نمیدانستهاند كه این خود مادیگری است. نیز میتوان گفت بنیاد فلسفه از نخست بمادیگری بوده و فیلسوفان چه از یونانیان و چه از دیگران كمتر جدایی میانهی آدمی و جانوران میگزاردهاند. لیكن در هیچ زمانی مادیگری با این زورآوری رو ننموده بود. در این زمان مادیگری با دانشها همدست و همداستان رخ نموده و هزارها دانشمندان آبرومند بآن گرویدهاند و هزارها كتاب در پیرامون آن نوشته شده و با یك نیرو و شكوه شگفتانگیزی نمودار گردیده و همچون سیل دمنده بهر سو رو آورده.
(1) : اين تكهها از يك گفتاريست كه يكي از هواداران فلسفهی مادي در پاسخ نوشتههاي پيمان نوشته و فرستاده بود.
.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی هجدهم)
🔶بجوانان چه حمایتی باید کرد؟..
(بخش دو از دو)
این یك نمونهای از نقص جوانانست كه میآیند و بایرادهایی میپردازند و همینكه چند پرسشی میكنیم درمیمانند. چندی پیش بارها میشنیدم جوانان حزبی درست كردهاند و سههزار نفر جمعیتند. میگویند : ما بكسی اعتماد نداریم باید مملكت را خودمان اداره كنیم.
این سخنان را میشنیدم. روزی هم یك مرد دلسوزی گفتگو از آنان كرده چنین گفت : «اینان راه را گم كردهاند و بسیار پرت میروند. باید بآنان یك پندهایی دهیم».
گفتم : من نمیشناسم. گفت : من چند تن را میشناسم. وعده بخانهی خود میگیرم. شما نیز بیایید.
دو بار با آنان دیدار كردیم. بجای سههزار نفر بیش از پنج و شش تن ندیدیم. من پرسیدم : شما كه حزبی برپا كردهاید از چه راه آغاز بكار خواهید كرد؟!.. دردهایی كه تشخیص دادهاید چیست و چه چارهای برای آنها در اندیشه دارید؟!.
بپرسش من پاسخ نداده چنین گفتند : «مملكت بجوانان بیشتر از دیگران تعلق دارد و اینست جوانان باید بكوشند ...». از اینگونه بسیار سرودند.
گفتم : گرفتم كه سخنتان راست است و كشور بشما بیشتر تعلق دارد تا بدیگران ، من میپرسم : چه كار خواهید كرد؟!..
باز پاسخی نداده چنین گفتند : «ما میخواهیم هستهی این جمعیت از جوانان باشند و اساسش را اینان بگزارند ...»
گفتم باز میگویم : آن كارهایی كه خواهید كرد چیست؟!.. دیدم درماندهاند و بروی هم نگاه میكنند و پاسخی نمیتوانند. پس از زمانی یكی گفت : «باید بكوشیم و بكشور ترقی دهیم و جامعه را اصلاح كنیم».
گفتم : چگونه خواهید كوشید؟!.. چه كارهایی خواهید كرد؟!... دیدم باز پاسخی نمیتوانند. لحن سخن را تغییر داده گفتم : برای پیدایش یك جمعیتی باید نخست یك مقصودی درمیان باشد كه همگی آن را بخواهند و برای رسیدن بآن بكوشند. دوم باید اندیشهها یكی باشد و همگی از یك راه بكوشند. اینهاست كه میخواستم شما روشن گردانید و نظر حزب خود را بگویید.
با اینهمه تكرار پاسخی نتوانستند و ما ناگزیر شدیم كه سخن را بپایان رسانیده برخیزیم. این نمونهی رفتار جوانانست : آن غرور ایشان كه خود را برتر از دیگران میدانند و با آنها درآمیختن را كسر شأن خود میشمارند ، و این نارسایی اندیشهشان كه در پاسخ پرسشها درمیمانند و راستی اینست كه هیچگاه باین چیزها توجهی نداشته و هیچگاه در این بارهها نیندیشیدهاند.
یك سخنانی شنیدهاند و بیآنكه معنایش را بفهمند به دل سپاردهاند. بسیاری از اینان جمعیت یا اتحاد را همان گرد آمدن در یكجا میشمارند و اینست همینكه ده یا بیست تن در یكجا گرد آمدند آن را حزب یا جمعیت مینامند و آن را در بیرون انتشار میدهند.
در جای دیگر نیز نوشتهایم كسانی از اینان میآیند و با من گفتگو كرده ایراد میگیرند كه چرا هواداری از مشروطه مینمایم. میپرسم : ایرادتان چیست؟. میگویند : «مشروطه دیگر كهنه شده» یا میگویند : «دیگر هواداری ندارد» یا میگویند : «در این مدت آزموده شد این مردم لایق مشروطه نیستند» و چون میگویم : «حقایق كهنه نمیشود» ، یا میگویم : «ما را با دیگران چه كار است. اگر آنان هواداری نمیكنند نكنند ، ما یك چیزی را كه به سود كشور خود میشناسیم باید هوادارش باشیم» ، یا میپرسم : «این آزمایش را كه كرد؟. در این مدت در ایران مشروطه اجرا نگردیده تا دانسته شود مردم شایسته یا ناشایستهاند»ـ این پاسخها را كه میدهم بخاموشی میگرایند و دیگر سخنی نمیتوانند.
اینها همه نقیصهی جوانانست. اینها دلیل است كه از حقایق بسیار دورند ـ دلیل است كه سرمایهشان بسیار كمست. كنون باید این نقص را دریابند و بگردن گیرند و تكانی بخود داده بفراگرفتن حقایق پردازند. میدانم این به بسیاری از آنان گران خواهد افتاد. ولی چه باید كرد؟!. راستی اگرهم تلخ است باید گفته شود. اگرهم سخت است باید پذیرفته گردد.
اگر میخواهند بارزش خود بیفزایند باید این را بپذیرند. اگر میخواهند بكشور و تودهی خود نیكی توانند باید از این گردن نپیچند وگرنه با حال كنونی ، خود تباه گردیده و بتوده نیز جز زیان نتوانند رسانید.
شما ببینید : این نمونهی كردار ایشانست كه خود را از پیران و سالمندان جدا میگیرند و با یك گستاخی میگویند : «ما بدیگران اعتماد نداریم». این در كجای جهانست كه جوانان خود را بدینسان جدا گیرند؟!. در كجای جهانست كه بدینسان از بزرگتران بینیازی نمایند؟!. آیا این سخن جز نتیجهی نارسایی اندیشههاست؟!
دوباره میگویم : اینها گناه آنان نیست. گناه آن كسانیست كه در بیست و چند سال گذشته به گیج گردانیدن جوانان كوشیدهاند ، گناه آن كسانیست كه روانهای اینان را فرسوده گردانیده ، و از آنسوی با یاد دادن یك رشته تعلیمات پراكنده و بیهوده مغرورشان ساخته با این حال بمیان توده فرستادهاند.
👇
🔶بجوانان چه حمایتی باید کرد؟..
(بخش دو از دو)
این یك نمونهای از نقص جوانانست كه میآیند و بایرادهایی میپردازند و همینكه چند پرسشی میكنیم درمیمانند. چندی پیش بارها میشنیدم جوانان حزبی درست كردهاند و سههزار نفر جمعیتند. میگویند : ما بكسی اعتماد نداریم باید مملكت را خودمان اداره كنیم.
این سخنان را میشنیدم. روزی هم یك مرد دلسوزی گفتگو از آنان كرده چنین گفت : «اینان راه را گم كردهاند و بسیار پرت میروند. باید بآنان یك پندهایی دهیم».
گفتم : من نمیشناسم. گفت : من چند تن را میشناسم. وعده بخانهی خود میگیرم. شما نیز بیایید.
دو بار با آنان دیدار كردیم. بجای سههزار نفر بیش از پنج و شش تن ندیدیم. من پرسیدم : شما كه حزبی برپا كردهاید از چه راه آغاز بكار خواهید كرد؟!.. دردهایی كه تشخیص دادهاید چیست و چه چارهای برای آنها در اندیشه دارید؟!.
بپرسش من پاسخ نداده چنین گفتند : «مملكت بجوانان بیشتر از دیگران تعلق دارد و اینست جوانان باید بكوشند ...». از اینگونه بسیار سرودند.
گفتم : گرفتم كه سخنتان راست است و كشور بشما بیشتر تعلق دارد تا بدیگران ، من میپرسم : چه كار خواهید كرد؟!..
باز پاسخی نداده چنین گفتند : «ما میخواهیم هستهی این جمعیت از جوانان باشند و اساسش را اینان بگزارند ...»
گفتم باز میگویم : آن كارهایی كه خواهید كرد چیست؟!.. دیدم درماندهاند و بروی هم نگاه میكنند و پاسخی نمیتوانند. پس از زمانی یكی گفت : «باید بكوشیم و بكشور ترقی دهیم و جامعه را اصلاح كنیم».
گفتم : چگونه خواهید كوشید؟!.. چه كارهایی خواهید كرد؟!... دیدم باز پاسخی نمیتوانند. لحن سخن را تغییر داده گفتم : برای پیدایش یك جمعیتی باید نخست یك مقصودی درمیان باشد كه همگی آن را بخواهند و برای رسیدن بآن بكوشند. دوم باید اندیشهها یكی باشد و همگی از یك راه بكوشند. اینهاست كه میخواستم شما روشن گردانید و نظر حزب خود را بگویید.
با اینهمه تكرار پاسخی نتوانستند و ما ناگزیر شدیم كه سخن را بپایان رسانیده برخیزیم. این نمونهی رفتار جوانانست : آن غرور ایشان كه خود را برتر از دیگران میدانند و با آنها درآمیختن را كسر شأن خود میشمارند ، و این نارسایی اندیشهشان كه در پاسخ پرسشها درمیمانند و راستی اینست كه هیچگاه باین چیزها توجهی نداشته و هیچگاه در این بارهها نیندیشیدهاند.
یك سخنانی شنیدهاند و بیآنكه معنایش را بفهمند به دل سپاردهاند. بسیاری از اینان جمعیت یا اتحاد را همان گرد آمدن در یكجا میشمارند و اینست همینكه ده یا بیست تن در یكجا گرد آمدند آن را حزب یا جمعیت مینامند و آن را در بیرون انتشار میدهند.
در جای دیگر نیز نوشتهایم كسانی از اینان میآیند و با من گفتگو كرده ایراد میگیرند كه چرا هواداری از مشروطه مینمایم. میپرسم : ایرادتان چیست؟. میگویند : «مشروطه دیگر كهنه شده» یا میگویند : «دیگر هواداری ندارد» یا میگویند : «در این مدت آزموده شد این مردم لایق مشروطه نیستند» و چون میگویم : «حقایق كهنه نمیشود» ، یا میگویم : «ما را با دیگران چه كار است. اگر آنان هواداری نمیكنند نكنند ، ما یك چیزی را كه به سود كشور خود میشناسیم باید هوادارش باشیم» ، یا میپرسم : «این آزمایش را كه كرد؟. در این مدت در ایران مشروطه اجرا نگردیده تا دانسته شود مردم شایسته یا ناشایستهاند»ـ این پاسخها را كه میدهم بخاموشی میگرایند و دیگر سخنی نمیتوانند.
اینها همه نقیصهی جوانانست. اینها دلیل است كه از حقایق بسیار دورند ـ دلیل است كه سرمایهشان بسیار كمست. كنون باید این نقص را دریابند و بگردن گیرند و تكانی بخود داده بفراگرفتن حقایق پردازند. میدانم این به بسیاری از آنان گران خواهد افتاد. ولی چه باید كرد؟!. راستی اگرهم تلخ است باید گفته شود. اگرهم سخت است باید پذیرفته گردد.
اگر میخواهند بارزش خود بیفزایند باید این را بپذیرند. اگر میخواهند بكشور و تودهی خود نیكی توانند باید از این گردن نپیچند وگرنه با حال كنونی ، خود تباه گردیده و بتوده نیز جز زیان نتوانند رسانید.
شما ببینید : این نمونهی كردار ایشانست كه خود را از پیران و سالمندان جدا میگیرند و با یك گستاخی میگویند : «ما بدیگران اعتماد نداریم». این در كجای جهانست كه جوانان خود را بدینسان جدا گیرند؟!. در كجای جهانست كه بدینسان از بزرگتران بینیازی نمایند؟!. آیا این سخن جز نتیجهی نارسایی اندیشههاست؟!
دوباره میگویم : اینها گناه آنان نیست. گناه آن كسانیست كه در بیست و چند سال گذشته به گیج گردانیدن جوانان كوشیدهاند ، گناه آن كسانیست كه روانهای اینان را فرسوده گردانیده ، و از آنسوی با یاد دادن یك رشته تعلیمات پراكنده و بیهوده مغرورشان ساخته با این حال بمیان توده فرستادهاند.
👇
ما كنون باید بچاره پردازیم. كنون باید بجبران گذشته كوشیم. نویسندهی گفتار از تبریز میگوید : «بتودهی جوان حمایت كنید». میگویم : بهترین حمایت ما اینست كه نقیصههای آنان را رفع كنیم و اینك به همان میكوشیم.
یكی از مقاصد ما همانست كه جوانان را با حقایق آشنا گردانیم و از معنی درست زندگانی آگاهشان سازیم. این گفتارهای پیاپی برای همینست. ما از یكسوی این حقایق را برای ایشان روشن میگردانیم و از یكسو یک راهی برای كوشش و همدستی ـ چه در تهران و چه در تبریز ـ بروی ایشان باز كردهایم.
(پرچم روزانه شمارههای 42 و 43)
یكی از مقاصد ما همانست كه جوانان را با حقایق آشنا گردانیم و از معنی درست زندگانی آگاهشان سازیم. این گفتارهای پیاپی برای همینست. ما از یكسوی این حقایق را برای ایشان روشن میگردانیم و از یكسو یک راهی برای كوشش و همدستی ـ چه در تهران و چه در تبریز ـ بروی ایشان باز كردهایم.
(پرچم روزانه شمارههای 42 و 43)
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 2 از بخش چهارم
🔸چه شد مادیگری رواج تندی یافت؟
مادیگری همراه دانشها و اختراعها در اروپا رو نمود و گذشته از زور و شكوه خود چند زور دیگری پیشرفت آن را تندتر گردانید : نخست آنكه چیزی جلوش را نگرفت. زیرا جلوش را دین بایستی گرفت و دینهایی كه میبود هیچ یكی برای جلوگیری از این نبود ، و آنها نه تنها در برابر این نایستاد خود راه پیشرفت آن را بازتر گردانید. مادّیان همیشه آلودگیهای دینها را دستاویز گرفتند و آن را دلیل روشنی باستواری گفتههای خود شمردند. ما بارها گفتهایم آنچه نیتچه و باخنر [1] و اینگونه دانشمندانِ بنام را بمادیگری برانگیخته زورگویی كشیشان و همكاران آنان بوده. دوم اینكه روزنامهها و مهنامهها آن را بهمه جا پراكندند. اینها كه برای پیشرفت كار خود همیشه پی سخنان نوینی گردند بدآموزی مادّیان را گرفته و هر زمان برنگهای دیگری در نامههای خود نوشتند و با آب و تاب بیشتر در همه جا رواج دادند. در زمانهای پیش اینگونه بدآموزیها درمیان خود اندیشندگان ماندی و كمتر به بیرون رسیدی و سالها زمان خواستی تا از كشوری بكشوری رفتی. ولی مادیگری در این زمان هرچه تندتر بهمه جا رسید و با زبانهای ساده و با رنگهای گوناگون در بیشتر دلها جا داده شد.
این چیرهترین و بدترین گمراهیست در جهان پیدا شده و هیچگاه این را با پرستش لات و هُبَل و دیگر گمراهیها در یك ترازو نتوان گزاشت. این ، از یكسو مردم را از باور داشتن بآفریدگار و امید بستن بیك جهان كیفر و پاداش بازمیدارد ، و از یكسو آدمی را از جایگاه خود فرود آورده با چهارپایان و ددان یكسان میگرداند و از پابستگی بخویهای ستوده و شیوهی مردمی دلسرد میسازد ، و گذشته از اینها داستان نیك و بد را از میان برده بهانه بدست بدكاران میدهد. یك كلمه گویم : همهی خویهای زشت را از آز و خشم و كینه و هوس و جز از این بتكان میآورد و آدمیان را بحال دُژرفتاری [2] و درندگی كه هزارها سال پیش داشتهاند بازمیگرداند. اینست از رواج آن ، زندگی در اروپا رنگ دیگر گرفت ، و نه تنها در زیست خاندانها در رفتار دولتها باهم نیز دیگرگونیها پدید آمد و این جنگ و خونریزی كه اكنون در اروپا درگرفته یكی از انگیزههای بزرگِ آن این را توان شمرد.
اما در شرق مادیگری ، باینجا همراه توپ و تفنگ و تلگراف بیسیم آمد ، و هنگامی بود شور اروپاییگری برخاسته و شرقیان آنچه از اروپا میرسید با دلخواه و آرزو میپذیرفتند ، و اینبود در اینجا نیز بتندی پیش رفت. در آنزمان مصر میانهی اروپا و شرق افتاده و مصریان باروپا از دیگران نزدیكتر شده و نویسندگان مصری آنچه را از اروپا گرفتندی با دست روزنامهها و مهنامههای خود كه در همه جا رواج داشت بشرقیان رسانیدندی. در این باره هم آن را كردند و نوشتههای مادّیان را (با بانگ و هیاهوی بیشتر) در شرق پراكندند و كسان دانشمند پرمایهای همچون شبلی شمیل و سلامه موسا كه سخت هوادار مادیگری بودند از میانشان برخاست.
سپس در ایران نوبت باروپارفتگان رسید و هر یكی از اینان چون از اروپا بازگشت كتابی همراه آورد و سخنانی را رواج داد : «زندگانی نبرد است» و «ناتوان خوراك تواناست» و «باید زیرك بود و پول درآورد» و صد مانند اینها.
سالها در ایران روزنامهها گفتارها در این زمینه از روزنامههای مصر و اروپا برداشتندی و بچاپ رسانیدندی. كسانی هم آنها را برنگ دیگر انداخته گفتارها از خود نوشتندی. شما بارها گفتار خواندیدی : «آدمی چون از نابودی میترسد اینست برای پس از مرگ خود هم زندگانی پنداشته است» و یا «راه اندیشهی هر كسی جداست و شناختن نیك و بد بسته بساختمان دِماغی و روش تربیت هر كسیست» و یا «بعقیدهی فلاسفه شرم یكی از بیماریها میباشد و مانع بسیاری از استفادهها و پیشرفتهاست». همیشه گفتهی «مبارزهی حیاتی» را در روزنامهها خواندیدی و از زبانها شنیدیدی. كمتر چیزی باین تندی در شرق رواج یافته است.
شما اگر میخواهید اندازهی اثر این را دریابید بیاد آورید كه تا سی سال پیش در ایران همگی به دین پابندی نمودندی و اكنون یك چهاریك آنان پابندی نمینمایند. این حال تنها از راه مادیگری پیدا نشده ولی این انگیزهی بزرگتر آن بوده.
[1] : Ludwig Buchner
[2] : دُژ = پیشوندیست که معنی بدی توأم با ناتراشیدگی را میدهد.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 2 از بخش چهارم
🔸چه شد مادیگری رواج تندی یافت؟
مادیگری همراه دانشها و اختراعها در اروپا رو نمود و گذشته از زور و شكوه خود چند زور دیگری پیشرفت آن را تندتر گردانید : نخست آنكه چیزی جلوش را نگرفت. زیرا جلوش را دین بایستی گرفت و دینهایی كه میبود هیچ یكی برای جلوگیری از این نبود ، و آنها نه تنها در برابر این نایستاد خود راه پیشرفت آن را بازتر گردانید. مادّیان همیشه آلودگیهای دینها را دستاویز گرفتند و آن را دلیل روشنی باستواری گفتههای خود شمردند. ما بارها گفتهایم آنچه نیتچه و باخنر [1] و اینگونه دانشمندانِ بنام را بمادیگری برانگیخته زورگویی كشیشان و همكاران آنان بوده. دوم اینكه روزنامهها و مهنامهها آن را بهمه جا پراكندند. اینها كه برای پیشرفت كار خود همیشه پی سخنان نوینی گردند بدآموزی مادّیان را گرفته و هر زمان برنگهای دیگری در نامههای خود نوشتند و با آب و تاب بیشتر در همه جا رواج دادند. در زمانهای پیش اینگونه بدآموزیها درمیان خود اندیشندگان ماندی و كمتر به بیرون رسیدی و سالها زمان خواستی تا از كشوری بكشوری رفتی. ولی مادیگری در این زمان هرچه تندتر بهمه جا رسید و با زبانهای ساده و با رنگهای گوناگون در بیشتر دلها جا داده شد.
این چیرهترین و بدترین گمراهیست در جهان پیدا شده و هیچگاه این را با پرستش لات و هُبَل و دیگر گمراهیها در یك ترازو نتوان گزاشت. این ، از یكسو مردم را از باور داشتن بآفریدگار و امید بستن بیك جهان كیفر و پاداش بازمیدارد ، و از یكسو آدمی را از جایگاه خود فرود آورده با چهارپایان و ددان یكسان میگرداند و از پابستگی بخویهای ستوده و شیوهی مردمی دلسرد میسازد ، و گذشته از اینها داستان نیك و بد را از میان برده بهانه بدست بدكاران میدهد. یك كلمه گویم : همهی خویهای زشت را از آز و خشم و كینه و هوس و جز از این بتكان میآورد و آدمیان را بحال دُژرفتاری [2] و درندگی كه هزارها سال پیش داشتهاند بازمیگرداند. اینست از رواج آن ، زندگی در اروپا رنگ دیگر گرفت ، و نه تنها در زیست خاندانها در رفتار دولتها باهم نیز دیگرگونیها پدید آمد و این جنگ و خونریزی كه اكنون در اروپا درگرفته یكی از انگیزههای بزرگِ آن این را توان شمرد.
اما در شرق مادیگری ، باینجا همراه توپ و تفنگ و تلگراف بیسیم آمد ، و هنگامی بود شور اروپاییگری برخاسته و شرقیان آنچه از اروپا میرسید با دلخواه و آرزو میپذیرفتند ، و اینبود در اینجا نیز بتندی پیش رفت. در آنزمان مصر میانهی اروپا و شرق افتاده و مصریان باروپا از دیگران نزدیكتر شده و نویسندگان مصری آنچه را از اروپا گرفتندی با دست روزنامهها و مهنامههای خود كه در همه جا رواج داشت بشرقیان رسانیدندی. در این باره هم آن را كردند و نوشتههای مادّیان را (با بانگ و هیاهوی بیشتر) در شرق پراكندند و كسان دانشمند پرمایهای همچون شبلی شمیل و سلامه موسا كه سخت هوادار مادیگری بودند از میانشان برخاست.
سپس در ایران نوبت باروپارفتگان رسید و هر یكی از اینان چون از اروپا بازگشت كتابی همراه آورد و سخنانی را رواج داد : «زندگانی نبرد است» و «ناتوان خوراك تواناست» و «باید زیرك بود و پول درآورد» و صد مانند اینها.
سالها در ایران روزنامهها گفتارها در این زمینه از روزنامههای مصر و اروپا برداشتندی و بچاپ رسانیدندی. كسانی هم آنها را برنگ دیگر انداخته گفتارها از خود نوشتندی. شما بارها گفتار خواندیدی : «آدمی چون از نابودی میترسد اینست برای پس از مرگ خود هم زندگانی پنداشته است» و یا «راه اندیشهی هر كسی جداست و شناختن نیك و بد بسته بساختمان دِماغی و روش تربیت هر كسیست» و یا «بعقیدهی فلاسفه شرم یكی از بیماریها میباشد و مانع بسیاری از استفادهها و پیشرفتهاست». همیشه گفتهی «مبارزهی حیاتی» را در روزنامهها خواندیدی و از زبانها شنیدیدی. كمتر چیزی باین تندی در شرق رواج یافته است.
شما اگر میخواهید اندازهی اثر این را دریابید بیاد آورید كه تا سی سال پیش در ایران همگی به دین پابندی نمودندی و اكنون یك چهاریك آنان پابندی نمینمایند. این حال تنها از راه مادیگری پیدا نشده ولی این انگیزهی بزرگتر آن بوده.
[1] : Ludwig Buchner
[2] : دُژ = پیشوندیست که معنی بدی توأم با ناتراشیدگی را میدهد.