پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
دیگری اینست كه جمله‌هایی را از كتابهای دینی یا از گفته‌ی پیشوایان دین پیدا كنند و بزورِ گزارش با دانشهای نوین سازش دهند و چنین گویند كه فلان برانگیخته یا بَهمان امام از گردش زمین یا از هستی میكرب یا از ساخته شدن هواپیما و یا از كشیده شدن راه‌آهن آگاهی داده ، و فلان امام نیروی كشش را پیش از اسحاق نیوتن پیدا كرده ، و چنین زورگویی خنكی را كوشش در راه دین شناسند. این یكی از چیزهاییست كه در سالهای آخر بسیار رواج می‌داشت كه كسانی آن را از راه سادگی دنبال كرده و خودشان براستی آنها را باور می‌كردند و كسانی نیز رندانه آن را دستاویز ساخته جیب و كیسه‌ی دینداران ساده‌دل را تهی می‌گردانیدند.

(1) : فلاماریون چند كتاب در این زمینه‌ها نوشته و در اینجا خواستمان كتاب «پس از مرگ» اوست كه بفارسی ترجمه گردیده. فلاماریون در این كتاب جستجوی روان كرده و در آغاز آن سخنان دانشمندانه‌ی سودمندی نوشته ولی سرانجام روان را پیدا نكرده و سخن را بداستانهای بیهوده‌ی باور نكردنی رسانیده است.
(2) : در این باره گفتار نوزدهم [کتاب] «راه رستگاری» دیده شود.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی بیستم)

🔶با بدنهادان دشمنی نمایید
(بخش یک از یک)

در شماره‌ی دیروز پرچم شرحی از حال آذربایجان نوشتیم و اینك می‌خواهیم باز در آن زمینه چند سخنی نویسیم :
چنانكه می‌شنویم ماجراجویانی كه در تبریز و ارومی و دیگر جاها حزب می‌سازند و یا دسته بسته بآدمكشی می‌پردازند ، چنین وامی‌نمایند كه افسران سپاهی و كاركنان سیاسی شوروی پشتیبانی بآنان دارند و باین آوازه‌ی دروغ كار خود را پیش می‌برند.

در نتیجه‌ی همین نسبت است كه كاركنان دولت شوروی بارها بصدد تكذیب آمده و این نسبت را از خود رد كرده‌اند.

ما می‌خواهیم بكاركنان دولتی ایران در آذربایجان و همچنین بمردم آنجا بگوییم كه گذشته از آنكه كاركنان دولت شوروی چنان نسبتی را تكذیب می‌كنند و این تكذیب دارای همه گونه اعتبار می‌باشد اساساً ما با دولت شوروی پیمانی داریم و آن پیمان باستواری خود برجاست.

در شهریور ماه كه سپاهیان دو دولت بخاك ما درآمدند و آن حوادث رخ داد ، خود آنان در همه جا آگهی پراكندند كه درآمدنشان بایران از روی دشمنی نیست و بیش از این مقصودی ندارند كه از وضع جغرافیایی كشور ما استفاده‌ی جنگی كنند و سپس خود آنان پیمانی پیشنهاد كردند كه چند هفته در مجلس بگفتگو گزارده شد و پذیرفته گردیده و در آن پیمان تصریح گردیده كه این بودن سپاه انگلیس و روس در ایران اشغال نظامی نیست و هیچ گونه مزاحمتی با قوای تأمینیه نخواهند داشت و هیچ گونه دخالتی در كارهای درونی ایران نخواهند نمود.

در نتیجه‌ی آن اظهار دوستی كه نمودند و این پیمانی كه بستند ما نیز با آنان رفتار دوستانه می‌نماییم و در این هنگام كه سراسر جهان در جوش و خروشست و هر توده‌ای از بزرگ و كوچك از سرنوشت آینده‌ی خود گفتگوها و جستجوها می‌كند ما با یك آرامش و خاموشی روز می‌گزاریم و بلكه بجلوگیری از احساسات جوانان و دیگران می‌كوشیم. و باطمینان اینكه همسایگان استقلال كشور ما را در پیمانی كه بسته‌اند تصریح نموده و البته آن را محترم می‌شمارند از تشویش خودداری نموده یك جمله در روزنامه‌هامان شكایت نمی‌نویسیم.

تاكنون بارها رادیوهای محور[1] سخن از دخالت كاركنان شوروی در آذربایجان راندند و رادیوها و روزنامه‌های روسی و انگلیسی بتكذیب پرداختند و در هر فرصتی از اشاره باستواری مواد پیمان خودداری ننمودند.

كوتاه مطلب : آنچه نباید ترتیب اثری كرد اینست كه كاركنان دولت شوروی از اشرار و ماجراجویان پشتیبانی نمایند. این چیزیست كه هیچگاه نباید پذیرفت و هیچگاه بِرو نباید آورد.

ما باید گناه را از خود آن اشرار و ماجراجویان بدانیم. باید آنها را به پستنهادی بشناسیم و از نفرت و بیزاری بازنایستیم. باید فراموش نكنیم كه در چنین هنگامی كه می‌بایست همه هوسها را كنار گزارند و همه كینه‌ها از یاد برند و همگی از دور و نزدیك دست بهم داده ‌امنیت و آرامش را نگاه دارند و همدستی و یگانگی نشان دهند ، یك دسته بدنهادانی فرصت یافتند و به بهانه‌هایی دم از تفرقه زدند و با یك خیالهای خائنانه‌ای حزبها ساختند و بدستاویز مسلك دسته‌های تاراجگری و آدمكشی بروستاها فرستادند.

باید فراموش نكنیم كه در توده‌ی ما چنین بدنهادانی بسیارند. فراموش نكنیم كه تاراجگران كرد همینكه فرصت یافتند از كشتار و یغما پرهیز نمی‌كنند. فراموش نكنیم كه آسوریان در رضائیه همیشه مایه‌ی دردسری برای ما فراهم می‌كنند. فراموش نكنیم كه یك دسته هوسمندانی در توده‌ی ما یافت شده‌اند كه اگر یك رضاشاهی برخاست و مشتی گره كرد پستنهادانه خاموشی می‌گزینند و باین گوشه و بآن گوشه می‌خزند و اگر آزادی داده شد این زمان در لجام‌گسیختگی اندازه نمی‌شناسند و بنام خودنمایی و هوسبازی پشت پا باستقلال كشور نیز می‌زنند.

اینها از آلودگیهای خود توده است. ما باید در اندیشه‌ی چاره باین آلودگیها باشیم. باید این نامردان را دشمنان خود دانسته سزای خائنان بایشان دهیم. باید نگوییم از ما هستند. نگوییم خویشان یا دوستان ما می‌باشند. نگوییم نام ایرانیگری برای خود دارند. باید فریب آزادیخواهی و مسلكداری كه از خود می‌نمایند نخوریم.

بیشرمی ‌نگرید : اشرار را برمی‌انگیزند كه بروستاها روند و مردان و زنان بیگناه را بكشند ، و چون نیروی نظامی از چگونگی آگاه می‌گردد و بسراغشان می‌رود و دستگیرشان می‌سازد این زمان بدادخواهی می‌پردازند و تلگراف می‌فرستند كه قوای دولت «چون فاشیستهای خونخوار» بفلان دیه ریختند و چنین كردند و چنان كردند. با این جمله می‌خواهند خود را آزادیخواه بجلوه دهند و در ضمن دعوی انتساب بدولت شوروی نمایند. اینست شیوه‌ی كاری كه برای بدنهادیهای خود اندیشیده‌اند.

بدنهادان بنام هواداری از رنجبران ریشه‌ی رنجبران را می‌كَنند. آدمكشان و تاراجگران را هوادار رنجبران می‌خوانند و سپاهیان دولتی را كه برای نشر امنیت رفته‌اند ، «فاشیستهای خونخوار» نام می‌دهند. اینست نمونه‌ی وارونه‌گوییهای آنان.

👇
🔸دوباره می‌گویم باید اینان را دشمن گرفت. باید از نفرت و بیزاری بازنایستاد. این نتیجه‌ی سستگیری مردم است كه یكمشت هوسمندان خیانتكار گستاخ گردیده‌اند.

ما می‌شنویم دسته‌هایی از تبریز و دیگر جاها می‌كوچند. این كار بسیار غلط است. كوچیدن برای چیست؟!.. مگر می‌خواهید از سرزمین خود دست بردارید؟!. مگر می‌خواهید آن را باشرار واگزارید؟!..
و آنگاه بكجا می‌كوچید؟!.. مگر در شهرهای دیگر از آن بدنهادان نیستند؟!.. مگر گمان آشفتگی بهمه جا نمی‌رود؟!..

این جز نتیجه‌ی سستنهادی و ناشایستگی نیست. هرگز نباید كوچید. هرگز نباید از شهر خود چشم پوشید. چرا آن نمی‌كنید كه مردانه دست بهم دهید و یك دسته‌ی نیرومندی باشید و در برابر اشرار ایستادگی نشان دهید؟!.. چرا آن نمی‌كنید كه یك توده‌ای گردیده و از كاركنان دولت كه بكندن ریشه‌ی اشرار می‌كوشند پشتیبانی بنمایید.

بدانید ای آذربایجانیان : وظیفه‌ناشناسی و خیانت بكشور راههای بسیاری دارد و در این هنگام یكی از آنها كوچیدن و شهر را به اشرار و ماجراجویان بازگزاردنست.

می‌دانم خواهید گفت : از دست ما كاری برنمی‌آید. می‌گویم : تا بدینسان پراكنده‌اید البته هیچ كاری از دستتان نخواهد آمد. ولی اگر آزادگی نمایید و مردانه بیک راه درآیید و یك دسته‌ی آبرومندی باشید در آنحال خواهید توانست باشرار فیروز درآیید و هر آرزویی كه دارید بانجام رسانید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 52)

[1] : کشورهایی که بنام متفقین در جنگ جهانی دوم خوانده می‌شدند ، نیرومندترینشان آمریکا و شوروی و انگلیس بودند. اینها را دوستانی بود. از آنسو کشورهای دشمن ایشان را «محور» میخواندند که نیرومندترین آنها آلمان و ژاپن و ایتالیا بودند. اینان نیز دوستانی در اروپا و دیگر جاها داشتند.

[2] : هوسبازیهای خائنانه‌ای که در این گفتار یادش رفته سه سال پس از آن با تحریک احساسات برخی از آذربایجانیان ساده‌دل تبدیل به آشوب ننگ‌آوری در سال 1324 شد که بنام غائله‌ی دمکراتهای آذربایجان شناخته می‌شود. امروز نیز این بیگانه‌پرستان در کارند و همچون آن دو غائله‌ی پیش ، زبان ترکی را بهانه‌ی جست و خیزهاشان گرفته‌اند. دانستن حقیقت میهن و میهن‌پرستی و نیز اینکه ترکی ، زبان کهن آذربایجان نبوده ، به رسوایی و خواری این دشمنان ایران و آذربایجان یاوری بسیار تواند کرد.
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 4 از بخش چهارم

🔸کوششهای ما در برابر مادیگری

گفتیم ما می‌بایست گره فلسفه‌ی مادی را باز كنیم. نخستین گام در این راه ، برگردانیدن دین بمعنی خود و بیرون راندن افسانه‌های كهن جهودان از آن بود. زیرا چنانكه گفته‌ایم آنچه دانشمندان را خشمناك گردانیده و پرده بچشم بینش آنان فروهِشته آن افسانه‌هاست. دین را بمعنایی كه ما می‌گوییم هر دانشمندی گردن گزارد و بخوشدلی گوش بشنیدن آن دهد.

دومین گام در گفتگو از آفریدگار بود. ما آنچه را كه دانشها و فلسفه‌ی داروین درباره‌ی سامان جهان و بهم پیوستن كارها می‌گویند پذیرفتیم ، و می‌بایست بپذیریم. ابر از بخار پیدا می‌شود ، و باران از ابر پدید می‌آید ، و گیاه از تابش آفتاب و بارش باران می‌روید و سر می‌افرازد ، همه‌ی اینها درست است. آنچه شیمی نشان می‌دهد ، و آنچه از فیزیك بدست می‌آید و آنچه ستاره‌شناسی بازمی‌نماید ، و آنچه پزشكی می‌آموزد ؛ همگی درست است ، لیكن اینها گفتگو از كارخانه است و ما در جستجوی پدیدآورنده و دارنده‌ی این كارخانه می‌باشیم. اینها كه دانشها نشان می‌دهد همگی سامان جهان می‌باشد ، و همین سامان می‌رساند این دستگاه از روی دانش و پیش‌بینی آفریده شده و آفریدگار دانایی آن را پدید آورده.

چنانكه گفتیم آنچه دانشمندان را از راه برده و پرده بچشمهای آنان فروهِشته آلودگیهای دینها بوده ، وگرنه با نگاه ساده ، روشنتر از هستی آفریدگار هیچی نیست. از همان راهی كه اسحاق نیوتن نیروی كشش را پیدا كرده و ستاره‌شناسان نپتون را شناخته‌اند ما هستی آفریدگار را می‌شناسیم. ما اگر باغی میان بیابان ببینیم چون می‌دانیم بخود نتواند بود ناگزیر خواهیم بود برای آن پدیدآورنده‌ای شناسیم. جهانی باین بزرگی و باین آراستگی آیا ناگزیر نیستیم برایش پدیدآورنده‌ای باور كنیم؟!. در همه‌ی دانشها چیزی كه ما را از آفریدگار بی‌نیاز گرداند نیست.(1)

پیش از این ، دلیل از كارهای جهان آورده می‌شده ، (مثلاً از بارش باران ، و روییدن كشت ، و زاییدن بچه ، و مانند اینها) و سپس چون چگونگی و انگیزه‌ی اینها دانسته شده و آنچه گفته می‌شد راست درنیامده از اینجا عنوان بدستها افتاده و بیشتر كسان از اینجا بیدین گردیده‌اند. ولی تنها اینها نیست و خود جهان نیاز بآفریننده و گرداننده می‌دارد.

(1) : نخواسته‌ایم آنچه را كه درباره‌ی هستی آفریدگار در دیگر جاها گفته‌ایم در اینجا بیاوریم. خوانندگان توانند [کتاب] «راه رستگاری» را ببینند.
ما چه می‌خواهیم؟
چیستان عقب‌ماندگی ایرانیان.pdf
585.6 KB
🔸 چیستان عقب‌ماندگی ایرانیان

🖌 نویساد


⭐️ کتابخانه‌ی پاکدینی

📣 این گفتار از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.
(پیمان ، سال 6 ، ش 3 ، ص 153)
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی بیست‌ویکم)

🔶در پیرامون کشاورزی
(بخش یک از یک)

در شماره‌ی دیروز پرچم شرحی را از تبریز بچاپ رسانیدیم كه در آن اظهار بیم از كمی گندم و خواربار در سال آینده نموده و از ما درخواست كرده‌اند كه درباره‌ی كشاورزی گفتارهایی نویسیم و توجه دولت را باین موضوع مهم زندگانی جلب كنیم.

این نوشته مرا واداشت كه درباره‌ی كشاورزی گفتاری نویسم ولی چون خامه بدست گرفته‌ام خود را در برابر یك موضوع بسیار درهم و دشواری می‌بینم. زیرا كارها همه بهم مربوط است و ما چون می‌خواهیم از اصلاح یك موضوعی سخن رانیم ناگزیر اختلال موضوعهای دیگر بمیان می‌آید.

در همان زمینه‌ی كشاورزی ما هرچه بگوییم «كشاورزی سرچشمه‌ی زندگانیست» ، هرچه تكرار كنیم : «دولت باید باین موضوع توجه كند» ، هر چند یادآوری كنیم : «سال آینده از این باره بیمناكست» از این سخنان هیچ نتیجه نخواهد بود و سختیها با این جمله‌ها آسان نخواهد گردید.

اگر می‌خواهیم نتیجه بگیریم باید ببینیم اختلال از كجا برخاسته و از آنجا آغاز كرده راه اصلاح را باز نماییم.

این یكی از مقاصد بزرگ ماست كه كشاورزی اساس زندگانی باشد و بآن بیش از اكنون اهمیت داده شود و بیش از اكنون پرداخته گردد. نیز از مقاصد ماست كه دیه‌ها بزرگ گردد و تفاوت میانه‌ی آنها با شهرها هرچه كمتر باشد.

ولی آیا اینها تنها با همین گفتن پیش خواهد رفت؟! تنها با چند جمله به نتیجه خواهد رسید؟ بیگمان نخواهد رسید و باید راهش را پیدا كرد و وسایلش را فراهم گردانید.

همان موضوع بزرگی دیه‌ها بسته بآنست كه در هر دیهی پزشكی باشد و داروخانه باز گردد كه مردم ناگزیر نباشند برای چاره‌ی دردها بشهر آیند ، بآنست كه دبستان و دبیرستان باشد كه شاگردان درس خوانند و بیسواد نمانند. بسته بآنست كه راههای شوسه كشیده شود و اتومبیلها آمد و شد كنند. بسته بآنست كه یك قانون دادگرانه گزارده گردد و كشاورز آنچه می‌كارد در دست خودش بماند ، یك امنیتی باشد كه یك مباشر یا یك رئیس پست امنیه [=ژاندارمری ، نیروی انتظامی کنونی] بجان و مال مردم چیره نگردد.

پس از همه‌ی اینها باید در شهرها نیز راه زندگانی تغییر یابد و جلو مفتخواری گرفته شود تا هر كس از كار نگریزد و در شهر با مفتخواری زندگی نتواند. بالاخره باید اصلاح شهر و دیه در یكجا صورت گیرد. باید در بسیاری از شئون زندگانی تغییراتی پیش آید تا به نتیجه برسد وگرنه از گفتن و آرزو كردن سودی در دست نباشد و
تنها بیك موضوع توجه كردن نتیجه‌ای ندهد.

این نكته‌هاست كه در نوشتن گفتار جلو ما را می‌گیرد. می‌بینیم در برابر یك توده‌ای ایستاده‌ایم كه فساد و اختلال بهمه‌ی كارهای زندگانی آن راه یافته و نمی‌دانیم بكدام یكی از آنها پردازیم.

در چندی پیش نویسنده‌ای گفتاری فرستاده در این زمینه كه در ایران تولید بسیار كم گردیده و تعادل میانه‌ی آن با مصرف از میان رفته. نویسنده‌ی نامبرده پیشنهاد می‌كند كه دولت كاركنان فزونی را كه در ادارات بسیار است و نیازی به بودن آنها نیست بیرون كند و بفرستد تا در روستاها بكشت و كار پردازند و یا در كارخانه‌ها كارگر باشند.

این سخن گفتنش آسانست و بكار بستنش بسیار مشكل می‌باشد. با حال كنونیِ زندگانی از چه راهی می‌توان چنین چیزی را بانجام رسانید؟! آن كدام كاركنِ اداره است كه چنین درخواستی را بپذیرد؟! گرفتم كه دولت این پیشنهاد را پذیرفت و كسانی را از ادارات بیرون ریخت ، آیا می‌توان گمان برد كه بدستور دولت كار بسته و با خاندان خود بروستاها رفته در آنجا بكشت و كار خواهند پرداخت؟!.. می‌توان گمان برد كه كسانی كه به نشستن در پشت میز عادت كرده‌اند در كارخانه‌ها در پشت ماشین ایستند و رنج كارگری بخود هموار گردانند؟!.. دیگران را كنار بگزاریم آیا ما خودمان بچنین كاری گردن گزاریم؟!.. خود پیشنهاد كننده حاضر است كه پیشگام گردد و به پیشنهاد خود صورت عمل دهد؟!..

همین یك عمل كه بسیار ساده بنظر می‌آید بسته بآنست كه همه‌ی ترتیبات كنونی بهم خورد و نه تنها طرز كارها دیگر گردیده ، قوانین نیز عوض شود ، اندیشه‌ها نیز تغییر یابد.

خلاصه‌ی این گفته‌ها یك چیز است ، و آن اینكه ما اگر بخواهیم یك زندگانی آسوده و استواری پیدا كنیم باید در همه‌ی رشته‌ها بتكانی پردازیم و هر گروهی در سهم خود برای تغییراتی حاضر باشد. از آنسوی این كار باین زودی و باین آسانی نتواند بود. امروز باید بیك وسائل موقتی تشبث نماییم و یك رشته اصلاحات موقتی را در كارها پدید آوریم.

در همان موضوع كشاورزی ، چنانكه از هر سویِ كشور آگاهی می‌رسد نگرانیهایی برای سال آینده درمیان است و یكی از بیمها برای آینده كمی خواروبار می‌باشد. پیداست كه باید هم دولت و هم خود مردم بموضوع توجه كنند و در اندیشه‌ی چاره باشند.


👇
بگمان ما بیش از هر كاری باید بامنیت كوشید. برای برزگران امنیت بیش از هر چیزی ضرور است. چنانكه خبرهای آذربایجان و دیگر جاها نشان می‌دهد در روستاها امنیتی نیست. گذشته از آنكه در بیشتر جاها آشوب پدیدار است اساساً یك بیمی مردم را فراگرفته. در نتیجه‌ی تزلزل اندیشه‌ها و ثابت نبودن وضع كشور و ‌های‌و‌هوی جنگ اروپا كه بهمه جا رسیده مردم را نگران و بیمناك گردانیده.

همان داستان سراب كه در شماره‌ی دیروزی زیر عنوان «دادخواهی» بچاپ رسانیده‌ایم یك نمونه‌ایست كه در دهات آذربایجان چه آشوبهایی درمیانست. این كارها به هر عنوانی كه روی دهد معنایی جز آشوب ندارد. اگر چنین باشد كه كسانی در روستاها با چنین دستاویزهایی بآدمكشی برخیزند این رشته سر دراز خواهد داشت و سامان و ایمنی از كشور رخت خواهد بست.

اگر خواسته می‌شود یك تغییراتی در وضع مالكیت دیه‌ها پیش آید باید نخست در شهر مورد بحث گردد و رویه‌ی قانون یا مرام بخود گیرد و آنگاه بكار بسته شود. این حال كنونی را جز هرج و مرج نتوان نامید و بیگمان صدمه‌ی بزرگی بكشاورزی خواهد زد.

تا چند ماه پیش آسیب روستاها افراد امنیه بودند كه در همه جا چیرگی بجان و دارایی مردم داشته و باعث ویرانی دیه‌ها می‌شدند كنون نیز اینحال پیدا گردیده.

بگمان ما دولت نباید باین موضوع بی‌علاقه باشد و باید از هر راهی كه مقتضی است بجلوگیری كوشد. چنانكه در آن نوشته‌ی تبریز یادآوری شده باید در فرستادن نیرو بآذربایجان تسریع بعمل آید وگرنه آشوب روز بروز دامنه پیدا خواهد كرد.
(پرچم روزانه شماره‌ی 25)
کوشاد تلگرام : آقای سعید نظری از کسانیست که بتازگی با ما همبستگی یافته. ایشان به یک کار نیکوکارانه ای برخاسته و از ما خواسته اند که پیامشان را در این باره در کانال بیاوریم. چون مسئولیتهای این کار را خود بگردن گرفته اند و پیداست هر کسی که یاری کند پس از آنست که با ایشان همبستگی یابد و اگر پرسشی داشت از ایشان پرسد ، اینست ما خواهششان را پذیرفته پیامشان را در کانال می آوریم.
ایشان چنین نوشته اند :

💚 پویش کوچکی برای خرید لوازم التحریر برای محصلینی که والدین آنها کارگر روزمزد هستند(ایرانی و افغانستانی) 💚
♥️کمک خود را می توانید به صورت نقدی( از هزار تومن به بالا) یا در صورت امکان، (غیر نقدی حتی یک مدادپاک کن یا دفتر ولی صرفا در تهران) اهدا کنید.
در صورت تمایل می توانید از طریق شماره(09196587058) و پیام رسان های همین شماره تا رسیدن کمک به دست دانش آموز مستحق، پیگیر کمک خود باشید ♥️
6037997347321433
سعید نظری
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 5 از بخش چهارم

🔸دوسرشتی بودن آدمی ؛ جان و روان ـ 1

این دو گام را برداشتیم. ولی اینها بس نبود و دشواریهای بسیار بازماند : «زندگی سراسر نبرد است» ، «سرچشمه‌ی همه‌ی جنبشها خودخواهی است» ، «آدمی از بوزینه برخاسته و یك دو گام از آن پیش افتاده».

آیا اینها راست است؟!.. اگر اینها راست است همه‌ی كوششهای ما بیهوده می‌باشد. در جایی كه هر زنده‌ای ـ چه آدمی و چه جانور ـ تنها برای خود می‌كوشد و سرچشمه‌ی همه‌ی جنبشها خودخواهی (حب‌الذات) می‌باشد دیگر چه جای گفتگو از نیك و بد می‌باشد؟!. در جایی كه آدمی همچون گرگان و پلنگانست و باید با جنگ و كشاكش زندگی كند پس چه امیدی بنیكی او توان بست؟!.

بیگمان اینها راست نیست. ولی چه دلیل بكجی آن توان آورد؟!. اینها نتیجه‌ی فلسفه‌ی داروین و شاگردان او می‌باشد ، از چه راه بآن فلسفه پاسخ توان گفت؟!. آیا می‌توان ـ همچون ملایان ـ بی‌پروایی نمود و خود را بناشنیدن زد؟!. آیا می‌توان تنها به نپذیرفتن بس نمود؟!.. یك رشته گفته‌هایی را كه از دانشمندان سر زده و بنام فلسفه در همه جا پراكنده شده از چه راه می‌توان بآنها پاسخ گفت؟!.

دو سال بیشتر در این باره خاموش بودیم و سخنی برای گفتن نداشتیم ، تا رسید زمانی كه دانستیم چه گوییم. در مهرماه ١٣١٥ هنگامی كه به تبریز می‌رفتیم ، پس از نیمه شب چون راه پیچاپیچ قافلانكوه را می‌پیمودیم همراهم (1) در پشت سر خوابیده و من پهلوی راننده بیدار نشسته و بیك دریافتهای بسیار شیرینی فرورفته بودم و در آنجهانی كه می‌داشتم یك رشته دشواریها برایم آسان می‌شد. در عمرم شبی بآن گرانبهایی نبوده. شبی كه ارج آن با گفتن بجایی نرسد. از آن سفر با راه‌آوردهای گرانبها بازگردیدم و یكی از آنها داستان «جان و روان» بود.

بارها این داستان را نوشته‌ایم و در اینجا هم رشته‌ی سخن را نبریده بار دیگری روشنتر و گشادتر می‌نویسیم : مادّیان می‌گویند : «سرچشمه‌ی همه‌ی جنبشها خودخواهی است» (2) این سخن درباره‌ی همه‌ی جانوران راست است. شما اگر زیست گوسفندان یا مرغان یا سگان را بیندیشید و بسنجید هر یكی جز خود را نمی‌خواهد و هر كاری كه می‌كند بسود خود می‌كند. خوردن و خوابیدن و گردیدن و گریختن و كشاكش كردن و مانند اینها همگی از روی خواستن خودش است. اگر می‌بینید جفت خود را دوست می‌دارد راستی اینست كه خوشی‌ای را كه از بودن با آن دارد دوست می‌گیرد.

بارها دیده‌اید سگی بر لاشه‌ای ایستاده و آزمندانه آن را تنها برای خود می‌خواهد ، و از نزدیك شدن سگان دیگر خشمناك می‌شود و با آنها كشاكش می‌كند. این آز و خشم و كشاكش همه نتیجه‌ی خودخواهیست. این خویها كمتر یا بیشتر در همه‌ی چهارپایان و ددان هست.

(1) : آقا میرحسن گرمرودی
(2) : از «خودخواهی» در اینجا معنای ریشه‌ی آن كه «خواستن خود» باشد خواسته می‌شود نه معنایی كه میان مردم شناخته است و آن را بجای «تكبّر» بكار می‌برند.



.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی بیست‌ودوم)

🔶باید اندیشه‌ها یكرویه [=مسلم و یقین] گردد
(بخش یک از یک)

در گفتارهای گذشته معنی «دارایی» را روشن گردانیدیم. دارایی این خاك و این آبها و این هوا و این تابش آفتابست ، این كانهاست كه بفراوانی در سینه‌های كوهها خوابیده ، این جنگلهای انبوه است که از این سر کشور تا بآن سر کشیده ،‌ این چشمه‌هاست ، این رودهاست ، این چمنهاست ، این چراگاههاست ، این چهارپایانست كه از هر گونه در دسترس ماست و در كارهای زندگانی بما یاری می‌كنند ، این مرغهای قشنگ است كه در خانه‌ها و در باغها با ما همسایگی می‌كنند.

اینهاست اساس دارایی. باید قدر اینها را دانست كه از یكسو در اندیشه‌ی نگهداری آن بود و از یكسو بآبادی و نیكیش كوشید.

در شهریور ماه گذشته[1320] كه آن حوادث اندوه‌انگیز رخ داد در همان روزها یكی از نمایندگان در مجلس گفتگوی جواهرات كرد و این سخن بزبانها افتاد ، و من میدیدم مردم با یك علاقه‌ی بسیاری باین گفتگوها می‌پردازند و از اینكه شاه گذشته آنها را با خود نبرده شادیها می‌نمایند.

🔸این كار آنان بمن بسیار ناگوار می‌افتاد. زیرا می‌دیدم اینان به بیمهایی كه از هر سو كشورشان را فراگرفته اهمیت نمی‌دهند ولی درباره‌ی جواهر آنهمه علاقه نشان می‌دهند.

می‌دیدم اینان از حقایق بسیار دورند و چنین می‌دانند كه سرمایه‌ی زندگیشان آن جواهرات و مانند آنهاست. می‌دیدم معنی درست دارایی را نمی‌دانند.

از نظر حقیقت ارزش جواهر بسیار كمست. فلان لعل یا زمرد جز یك سنگ سرخ یا سبزی نیست و خود بیش از این سودی ندارد كه یك پادشاهی آنها را بتاج خود زند و یك زنی آنها را بخود آویزد. اگر با آب و خاك بسنجیم همه‌ی آن جواهرات بهای یك كیلومتر زمین نمی‌باشد. زیرا این یك كیلومتر زمین سرچشمه‌ی زندگانی گروهی تواند بود ولی آن سنگهای قشنگ در زندگی هیچ اثری نتواند داشت.

اینها با آن اهمیتی كه در نظر مردم دارند از دیده‌ی حقیقت همسنگ دیگر سنگها هستند. اینها نه گرسنه‌ای را سیر توانند كرد ، نه بدردی درمان توانند بود. نه به لُختی رخت توانند گردید. اگر روزی پایش افتاد و نیاز پیدا گردید باید در راه نگهداری كشور از اینها چشم پوشیم. نه تنها اینها ، باید از جانها در راه آن درگذریم. این سرزمین سرچشمه‌ی زندگانی ما و فرزندان ماست. اینها خانه و آسایشگاه ماست. باید همه‌ی ارزش را باین دهیم. باید همه‌ی كوشش را در راه نگه داشتن و آباد گردانیدن این بكار بریم. این وظیفه‌ی مردانگی هر كسی است.

در چندی پیش این را نوشتم كه بمردم ایران هر سخنی را بگویید خواهند گفت : «می‌دانم». راستی هم آنست اینان از هر مطلبی یك چیزهای ناقص را شنیده‌اند و بی‌آنكه نیك بفهمند و باور كنند به دل سپارده‌اند. مثلاً نام میهن‌پرستی را شنیده و شاید چند گفتاری نیز در پیرامون آن خوانده‌اند. ولی از آنسوی مغزهاشان پر از اندیشه‌هاییست كه بضد میهن‌پرستی می‌باشد.

🔸امروز در ایران این یكی از گرفتاریهاست. این یكی از گرفتاریهاست كه ‌اندیشه‌های درهم و ضد هم مغزها را پر گردانیده و خود نتیجه‌ی آنهاست كه اراده‌ها سست شده ، فهمها از كار افتاده ، مغزها تباه گردیده. یكی از بدبختیهای ایرانیان همین می‌باشد و در این باره در سی سال اخیر بیش از همه روزنامه‌ها باعث بوده‌اند. اینها برای پر كردن ستونهای خود هرچه پیدا كرده بچاپ رسانیده‌اند ، و آنچه امروز گفته‌اند فردا بضدش نوشته‌اند.
[1]

🔸امروز شما اگر پیش كسی از میهن‌پرستی گفتگو كنید و این سخنانی را كه نوشتیم برایش بگویید همه را گوش دهد و چنین وانماید كه خودش هم می‌دانسته ، بلكه چه‌بسا ایراد گرفته می‌گوید : «ما مگر اینها را نمی‌دانستیم؟!..» سپس اگر سخن از مادّیگری برانید و چنین بگویید : «آدم باید زیرك باشد و پول دربیاورد و اعتنا بهیچ چیزی نكند»، یا اگر از شعرهای خیام و حافظ برایش بخوانید : «اینجهان هیچست و پوچست ، باید دم را غنیمت دانست و در فكر گذشته یا آینده نبود» ، یا اگر گفتگو از صوفیگری كنید كه : «آدم باید دنیا را ترك كند و تنها در اندیشه‌ی تصفیه‌ی نفس باشد» ، بهمه‌ی اینها نیز گوش دهد و هیچ نگوید : «اینها كجا و میهن‌پرستی كجا؟!» ، هیچ ایراد نگیرید كه اینها با زندگانی سازش ندارد ، هیچ نپرسد : «آخر این سخنان ضد هم برای چیست؟!..» زیرا از بس سخنان درهم و متضاد شنیده كه از یكسو عادت گرفته و از سوی دیگر مغزش از كار افتاده و اساساً معنی درست اینها را نمی‌فهمد تا متضاد بودنش را بداند.


👇
از سخن خود دور نیفتم :
🔸بسیاری از ایرانیان این سخنانی را كه ما درباره‌ی «دارایی» و آب و خاك و میهن‌پرستی نوشتیم خوانده چنین خواهند گفت : «ما اینها را می‌دانستیم». اینان «دانستن» را همان شنیدن و بیاد سپردن می‌شمارند. ولی این دانستن نیست. «دانستن» آنست كه یكی یك موضوعی را نیك بفهمد و با دلیل آن را تصدیق كند و بروی آن پافشاری نماید و اگر سخنی را بضد آن شنید با دلیل رد كند و پس از همه آن را بكار بندد و رفتارش از روی آن باشد. دانستن این را می‌گویند ، و ما نیز اینگونه دانستن را می‌خواهیم.

🔸ما می‌خواهیم ایرانیان این سخنان را نیك بفهمند و نیك بیندیشند و باور كنند و هر گونه ‌اندیشه‌های ضد آن كه در دل دارند بیرون كنند.

🔸می‌خواهیم این را باور كنند كه این سرزمین كه خدا بایشان داده سرچشمه‌ی زندگانی خودشان و فرزندانشان می‌باشد و اینست باید آن را گرامی شمارند و قدرش دانند و بنگهداریش كوشند.

🔸می‌خواهیم این را باور كنند كه اگر نكوشند این سرزمین از دستشان خواهد رفت و همگی بزیردستی و بندگی خواهند افتاد و پراكنده و خوار و بیچاره خواهند گردید.

🔸می‌خواهیم اینها را نیك بفهمند و باور كنند و بكار بندند ، آن وقت آن سخنان بیهوده‌ای را كه از بدآموزیهای مادّیگران یا از گفته‌های بیپای شاعران یا از فریبكاریهای ملایان و دیگران شنیده‌اند و با این اندیشه‌ها نمی‌سازد از دل بیرون كنند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 56)

[1] : در چهل سال گذشته نیز حکومت ملایان به این آشفته‌اندیشی بسیار افزوده. زیرا اینها که بجای کارِ راست و بنیادی ، بیش از همه کارشان را با «تبلیغ» و «نمایش» پیش برده‌اند ، میکروفن بدست و دوربین بدوش به میان مردم رفته و از ایشان گزارشهای خبری دلخواه خود را فراهم آورده نشان داده‌اند. بدآموزی آن کار این بوده که هر کسی گمان کرده می‌تواند و باید به هر جستاری درآید و دانسته و ندانسته ، اندیشیده و نیندیشیده به سخن بلکه به پندآموزی درآید. در سالهای نخست ، گزارشگران «صدا و سیما»شان همیشه می‌پرسیدند : اکنون چه «پیامی» برای مردم دارید؟ و مردم فریبخوار و ساده‌دل نیز آغاز میکردند به سخن‌بافی و «پیام دادن». کم‌کم زشتی این از میان برخاست و اکنون بسیار کسان هر یک خود را پیشوایی می‌پندارد که باید در هر زمینه‌ای به سخن درآید و گفتار نویسد و راه چاره نشان دهد.
نمونه‌ی آن ، سخنبافیهاییست که امروز بویژه در اینترنت و پیامرسانها بفراوانی دیده می‌شود.
امروز ما بجای آنکه از متخصصان توده که تعدادشان هم محدودست سخنان پرمغز بشنویم ، از کانالها و «گروهها» و «سایتها» صدها سخن کم‌ژرفا و بیمایه می‌شنویم که نتیجه‌ای جز آشفته‌اندیشی و بیکارگی مغزها ندارد.