✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 2 از بخش ششم
🔸اسلام دو تاست ـ 2
گفتگو از كیشها سنگ راه ما شد و ما را از پیشرفت بازداشت. ما كارمان تنها گفتگو از اینها نیست. ما باید با بیدینی هم بجنگیم ، با جداسری هم بجنگیم ، با خویهای پست كه توده را فراگرفته سختترین نبرد را كنیم. كار بزرگتر ما آن خواهد بود. میباید آخرین سخن خود را دربارهی دین در این گفتارها گفته و پی كوششهای دیگر خود را گیریم.
كنون بسخن پردازیم : نخست باید دانست كه اسلام دو تاست : یكی آنكه بنیادگزارش آورده و در هزاروسیصدوپنجاه سال پیش بوده ، و یكی اینكه امروز میان مسلمانانست و بچند رنگی از سنی ، و شیعی ، و باطنی ، و علیاللهی ، و شیخی ، و متشرع ، و كریمخانی ، و صوفی و مانند اینها افتاده. این دو از هم جداست. هر دو را اسلام میخوانیم ولی یكی نیست ، و این خود از گرفتاریها میباشد كه این دو با یك نام خوانده میگردد و از همینجا یك رشته بدفهمیها و زیانها پدید میآید.
زیرا از یكسو در سخن راندن ، این دو بهم آمیخته میگردد و بسا شنوندگان خواست گوینده را نمیدانند. از یكسو هم ستایشهایی كه كسانی از دانشمندان اروپا و دیگران دربارهی آن اسلام (اسلام راستین) مینمایند پیروان این كیشهای پراكنده آن را بخود میگیرند و همین مایهی دلگرمی و گستاخی آنان میگردد. روشنتر گوییم به پشتگرمی ستایشهایی كه از آن اسلام میشود اینان خود را در رستگاری پنداشته و از اندازهی گمراهی و گرفتاری خود ناآگاه میمانند.
اسلامِ نیك ستوده میشود و اسلامِ بد ، آن را از خود دانسته و گردن میفرازد ، و بخود میبالد ، و بدیهای خود را فراموش میكند. پیداست كه چه زیانها از آن زاید.
میباید این دو را از هم جدا گرفت ، بدو دلیل :
یكی دلیل جستجو : ما آگاهی از آن اسلام داشته و نیك میدانیم كه جز اینها بوده. آن دینِ بتشكن پاكی بوده و اینها همه بتپرستی میباشد.
دیگری دلیل نتیجه : آن اسلام مردم پراكنده و زبون عرب را یك توده گردانید و بهمدستی یكدیگر بكار واداشت و بفرمانروایی جهان رسانید. این اسلام مردم یك توده را از هم پراكنده و بچند دسته گردانیده و زبون و خوار ساخته. امروز مسلمانان از خوارترین مردم جهانند و سراپا مایهی سرافكندگی میباشند.
از یك چیز دو نتیجهی آخشیج[=ضد] هم پدید نیاید. اینجاست كه میباید گفت درخت را از میوهاش شناسند. درختی آن میوهی شیرین را داده و دیگری این میوهی تلخ را میدهد. پیداست كه یكی نتواند بود.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 2 از بخش ششم
🔸اسلام دو تاست ـ 2
گفتگو از كیشها سنگ راه ما شد و ما را از پیشرفت بازداشت. ما كارمان تنها گفتگو از اینها نیست. ما باید با بیدینی هم بجنگیم ، با جداسری هم بجنگیم ، با خویهای پست كه توده را فراگرفته سختترین نبرد را كنیم. كار بزرگتر ما آن خواهد بود. میباید آخرین سخن خود را دربارهی دین در این گفتارها گفته و پی كوششهای دیگر خود را گیریم.
كنون بسخن پردازیم : نخست باید دانست كه اسلام دو تاست : یكی آنكه بنیادگزارش آورده و در هزاروسیصدوپنجاه سال پیش بوده ، و یكی اینكه امروز میان مسلمانانست و بچند رنگی از سنی ، و شیعی ، و باطنی ، و علیاللهی ، و شیخی ، و متشرع ، و كریمخانی ، و صوفی و مانند اینها افتاده. این دو از هم جداست. هر دو را اسلام میخوانیم ولی یكی نیست ، و این خود از گرفتاریها میباشد كه این دو با یك نام خوانده میگردد و از همینجا یك رشته بدفهمیها و زیانها پدید میآید.
زیرا از یكسو در سخن راندن ، این دو بهم آمیخته میگردد و بسا شنوندگان خواست گوینده را نمیدانند. از یكسو هم ستایشهایی كه كسانی از دانشمندان اروپا و دیگران دربارهی آن اسلام (اسلام راستین) مینمایند پیروان این كیشهای پراكنده آن را بخود میگیرند و همین مایهی دلگرمی و گستاخی آنان میگردد. روشنتر گوییم به پشتگرمی ستایشهایی كه از آن اسلام میشود اینان خود را در رستگاری پنداشته و از اندازهی گمراهی و گرفتاری خود ناآگاه میمانند.
اسلامِ نیك ستوده میشود و اسلامِ بد ، آن را از خود دانسته و گردن میفرازد ، و بخود میبالد ، و بدیهای خود را فراموش میكند. پیداست كه چه زیانها از آن زاید.
میباید این دو را از هم جدا گرفت ، بدو دلیل :
یكی دلیل جستجو : ما آگاهی از آن اسلام داشته و نیك میدانیم كه جز اینها بوده. آن دینِ بتشكن پاكی بوده و اینها همه بتپرستی میباشد.
دیگری دلیل نتیجه : آن اسلام مردم پراكنده و زبون عرب را یك توده گردانید و بهمدستی یكدیگر بكار واداشت و بفرمانروایی جهان رسانید. این اسلام مردم یك توده را از هم پراكنده و بچند دسته گردانیده و زبون و خوار ساخته. امروز مسلمانان از خوارترین مردم جهانند و سراپا مایهی سرافكندگی میباشند.
از یك چیز دو نتیجهی آخشیج[=ضد] هم پدید نیاید. اینجاست كه میباید گفت درخت را از میوهاش شناسند. درختی آن میوهی شیرین را داده و دیگری این میوهی تلخ را میدهد. پیداست كه یكی نتواند بود.
✴️ چه بسیار دشوارها كه به آسانی پیش رفته
كسانی میگویند : این راه كه شما پیش گرفتهاید راه بسیار دوریست. میگویم : همانا كه نیك نیندیشیدهاید ، و خواست ما را نمیدانید. ما میگوییم : جهانیان باید معنی راست زندگی را بشناسند ، و به آیین خرد زندگی كنند ، و برای این كار یک راه بیشتر نیست : باید معنی زندگی را روشن گردانیم ، گمراهیها را براندازیم ، خردها را به تكان آوریم ، یك آیین بخردانه بنیاد گزاریم. باید آمیغها[=حقایق] را بازنماییم ، خردمندان و پاكدلان را از دور و نزدیك با خود همدست گردانیم. اینست راه و جز این نیست.
برخی میگویند : پیش نرود. میگویم : آن اندیشهی پست شما است. دیگران میگویند : كار بسیار دشواریست. میگویم : چه بسیار دشوارها كه به آسانی پیش رفته ، بویژه در كاری كه خواست خدا پشتیبان است. میگویند : از نكوهشها كه به شاعران و صوفیان میكنید ، و از خردهها كه به كیشها میگیرید بسیاری میرنجند.
میگویم : ما را از رنجش آنان چه باكست؟!. آنان اگر بخرد و پاكدرون بودندی از آمیغها نرنجیدندی ، و چون نیستند چه بهتر كه برنجند و از ما كناره جویند.
پرچم نیمهماهه ، شمارهی ۱ ، سات 1
كسانی میگویند : این راه كه شما پیش گرفتهاید راه بسیار دوریست. میگویم : همانا كه نیك نیندیشیدهاید ، و خواست ما را نمیدانید. ما میگوییم : جهانیان باید معنی راست زندگی را بشناسند ، و به آیین خرد زندگی كنند ، و برای این كار یک راه بیشتر نیست : باید معنی زندگی را روشن گردانیم ، گمراهیها را براندازیم ، خردها را به تكان آوریم ، یك آیین بخردانه بنیاد گزاریم. باید آمیغها[=حقایق] را بازنماییم ، خردمندان و پاكدلان را از دور و نزدیك با خود همدست گردانیم. اینست راه و جز این نیست.
برخی میگویند : پیش نرود. میگویم : آن اندیشهی پست شما است. دیگران میگویند : كار بسیار دشواریست. میگویم : چه بسیار دشوارها كه به آسانی پیش رفته ، بویژه در كاری كه خواست خدا پشتیبان است. میگویند : از نكوهشها كه به شاعران و صوفیان میكنید ، و از خردهها كه به كیشها میگیرید بسیاری میرنجند.
میگویم : ما را از رنجش آنان چه باكست؟!. آنان اگر بخرد و پاكدرون بودندی از آمیغها نرنجیدندی ، و چون نیستند چه بهتر كه برنجند و از ما كناره جویند.
پرچم نیمهماهه ، شمارهی ۱ ، سات 1
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی چهلودوم)
🔶 پراكندهاندیشی چه اثری تواند داشت؟..
(بخش دو از سه)
3) خراباتیگری و باورهای رندانه كه دلها را پر گردانیده :
مِی خور كه ندانی ز كجا آمدهای خوش باش كه ندانی بكجا خواهی رفت
چون كار نه بر مراد ما خواهد رفت اندیشه و جهد ما كجا خواهد رفت
روزی كه گذشتست ازو یاد مكن فردا كه نیامدست فریاد مكن
بر نامده و گذشته بنیاد مكن حالی خوش باش و عمر بر باد مكن
این گفتههای زهرآلود كه با تار و دنبك خوانده میشود ، تا ته دلها تأثیر كرده و بدترین زیان را میرسانیده.
4) عقیدههای باطل كیشی : «انسان باید در فكر آخرت باشد این جهان فانیست و به هر نحوی كه باشد میگذرد». «الدنیا سجنالمؤمن و جنةالكافر» [1] ، «این دولت جابر است نباید باو مالیات پرداخت و سرباز داد»، «اگر كسی در این جنگها كشته شود مرتد است و بجهنم خواهد رفت».
5) تعلیمات صوفیگری : «انسان باید در فكر تهذیب نفس باشد و به كارهای دنیایی نپردازد» ، «جهاد اكبر مجادله با نفس است. باید كوشید و نفس را كشت. از آدمكشی چه نتیجه تواند بود؟!..».
6) بدآموزیهای مادّیگری : «آدم باید زیرك باشد و پول دربیاورد و زندگانی را با خوشی بسر دهد. من بروم كشته شوم كه دیگران استراحت خواهند كرد؟!.. از استراحت آنها بمن چه نتیجه خواهد بود». این نیز سخنیست كه از اروپا رسیده و در این سی سال آخر در سراسر ایران انتشار یافته و دلها را پر گردانیده.
7) فریبكاریهای سوسیالیستی : «میهنپرستی یعنی چه؟! تمام دنیا یك میهنست و همهی انسانها هممیهن میباشند». این هم از سخنانیست كه در سالهای آخر بزبانها افتاده و دستاویزی بدست یك دسته داده است.
ببینید : در برابر یك سخنی هفت رشته سخنان متناقص كه همه بضد آن میباشد رواج دارد و گوشها و دلها را پر گردانیده است. آیا اینها تأثیری نباید داشته باشد؟!.. آیا نبایستی مغزها را از كار اندازد و ارادهها را بكشد؟!. شما چگونه میخواهید كه آن سخنانی كه دربارهی كشور و نگهداری آن میگوییم تأثیر كند ولی اینها كه با زبانهای مؤثرتر گفته شده و از سالها درمیان توده رواج داشته تأثیر نكند؟!..
كسانی بما مینویسند : بهتر است هر روز در پرچم یك گفتاری دربارهی اوضاع جنگ بنویسید. میگویند : امروز مهمترین موضوع همان جنگست و باید روزنامهها بیش از همه باین پردازند. كسانی هم ایراد گرفته میگویند : آن موضوعها را كه پرچم دنبال میكند امروز وقتش نیست.
میگویم : راستست كه ما امروز بحوادث جنگ علاقهمندیم و باید از پیشامدها ناآگاه نمانیم و بیپروایی از خود ننماییم. چیزی كه هست خبرهای جنگ هر روز در روزنامهها نوشته میشود و ما نیز مینویسیم. از آنسوی هفتهای یك بار از پیشامدهای آن هفته یك خلاصهی روشنی بیرون آورده بشكل تاریخچه زیر عنوان «گزارش هفتگی» بچاپ میرسانیم. نیز دربارهی اینكه ما باید در این هنگام آشفتگی جهان آسوده و بیپروا ننشینیم و باید خود را برای ایستادگی در برابر حوادث آماده گردانیم گفتارهای پیاپی مینویسیم. آنچه ما بایست بكنیم اینهاست. دیگران خود میدانند ما به بیشتر از این نیازی نمیبینیم.
اما اینكه میگویند : «آن موضوعها را كه پرچم دنبال میكند امروز وقتش نیست»گفتهی بسیار پوچیست. ما چه امروز و چه در هر هنگام دیگری باید در اندیشهی دردهای كشور و چارهی آن باشیم. مهمترین موضوع برای ما همینست. امروز داستان ما داستان شهریست كه در آن وبا یا یك بیماری واگیر دیگری افتاده و انبوه مردم را گرفتار و بستری گردانیده ، و در همان حال آگاهی آمده كه دشمنانی بقصد تاراج آن شهر میآیند ... آیا سردستگان و پیشروان این شهر چه باید كنند؟.. آیا نه آنست كه باید از یكسو با كوشش بسیار بچارهی بیماران كوشند و كسانی را از آنان كه از بستر برمیخیزند توانا گردانند و از سوی دیگر در اندیشهی جلوگیری از دشمن باشند و هر یكی از این بهبودیافتگان را بصف خوانند و دسته دسته سپاه بسیج كنند؟.. آیا جز این راهی بنظر میرسد؟..
كنون اگر كسی در همان شهر زبان بایراد باز كند و چنین گوید : «اكنون وقت پرداختن بچارهی بیماران نیست. باید تنها در اندیشهی جنگ باشیم و هر كه را میبینیم تفنگ بدستش داده بجلو دشمن فرستیم» ، این را بگوید و نفهمد كه اگر بچارهی بیماران پرداخته نشود بیشتر مردم توانا برای رفتن بجنگ نخواهند بود و آنان كه خواهند رفت چون ناتوان و كمنیرویند جنگی نتوانسته شكست خواهند خورد.
ایراد این كسان نیز بما همانگونه است. اینان میگویند : امروز باید تنها سخن از نگهداری كشور و از میهنپرستی و اینگونه موضوعها باشد و گفتگو از شعر و اندیشههای پراكنده و مانند اینها را بوقت دیگری نگه داریم. این را میگویند و نمیفهمند كه
🔸تا اندیشههای آشفته و مغزفرسا و این بدآموزیهای ارادهكش درمیانست شما از هیچ كوششی نتیجه نخواهید برد.
[1]:جهان زندان مؤمن و بهشت کافرست.
🔶 پراكندهاندیشی چه اثری تواند داشت؟..
(بخش دو از سه)
3) خراباتیگری و باورهای رندانه كه دلها را پر گردانیده :
مِی خور كه ندانی ز كجا آمدهای خوش باش كه ندانی بكجا خواهی رفت
چون كار نه بر مراد ما خواهد رفت اندیشه و جهد ما كجا خواهد رفت
روزی كه گذشتست ازو یاد مكن فردا كه نیامدست فریاد مكن
بر نامده و گذشته بنیاد مكن حالی خوش باش و عمر بر باد مكن
این گفتههای زهرآلود كه با تار و دنبك خوانده میشود ، تا ته دلها تأثیر كرده و بدترین زیان را میرسانیده.
4) عقیدههای باطل كیشی : «انسان باید در فكر آخرت باشد این جهان فانیست و به هر نحوی كه باشد میگذرد». «الدنیا سجنالمؤمن و جنةالكافر» [1] ، «این دولت جابر است نباید باو مالیات پرداخت و سرباز داد»، «اگر كسی در این جنگها كشته شود مرتد است و بجهنم خواهد رفت».
5) تعلیمات صوفیگری : «انسان باید در فكر تهذیب نفس باشد و به كارهای دنیایی نپردازد» ، «جهاد اكبر مجادله با نفس است. باید كوشید و نفس را كشت. از آدمكشی چه نتیجه تواند بود؟!..».
6) بدآموزیهای مادّیگری : «آدم باید زیرك باشد و پول دربیاورد و زندگانی را با خوشی بسر دهد. من بروم كشته شوم كه دیگران استراحت خواهند كرد؟!.. از استراحت آنها بمن چه نتیجه خواهد بود». این نیز سخنیست كه از اروپا رسیده و در این سی سال آخر در سراسر ایران انتشار یافته و دلها را پر گردانیده.
7) فریبكاریهای سوسیالیستی : «میهنپرستی یعنی چه؟! تمام دنیا یك میهنست و همهی انسانها هممیهن میباشند». این هم از سخنانیست كه در سالهای آخر بزبانها افتاده و دستاویزی بدست یك دسته داده است.
ببینید : در برابر یك سخنی هفت رشته سخنان متناقص كه همه بضد آن میباشد رواج دارد و گوشها و دلها را پر گردانیده است. آیا اینها تأثیری نباید داشته باشد؟!.. آیا نبایستی مغزها را از كار اندازد و ارادهها را بكشد؟!. شما چگونه میخواهید كه آن سخنانی كه دربارهی كشور و نگهداری آن میگوییم تأثیر كند ولی اینها كه با زبانهای مؤثرتر گفته شده و از سالها درمیان توده رواج داشته تأثیر نكند؟!..
كسانی بما مینویسند : بهتر است هر روز در پرچم یك گفتاری دربارهی اوضاع جنگ بنویسید. میگویند : امروز مهمترین موضوع همان جنگست و باید روزنامهها بیش از همه باین پردازند. كسانی هم ایراد گرفته میگویند : آن موضوعها را كه پرچم دنبال میكند امروز وقتش نیست.
میگویم : راستست كه ما امروز بحوادث جنگ علاقهمندیم و باید از پیشامدها ناآگاه نمانیم و بیپروایی از خود ننماییم. چیزی كه هست خبرهای جنگ هر روز در روزنامهها نوشته میشود و ما نیز مینویسیم. از آنسوی هفتهای یك بار از پیشامدهای آن هفته یك خلاصهی روشنی بیرون آورده بشكل تاریخچه زیر عنوان «گزارش هفتگی» بچاپ میرسانیم. نیز دربارهی اینكه ما باید در این هنگام آشفتگی جهان آسوده و بیپروا ننشینیم و باید خود را برای ایستادگی در برابر حوادث آماده گردانیم گفتارهای پیاپی مینویسیم. آنچه ما بایست بكنیم اینهاست. دیگران خود میدانند ما به بیشتر از این نیازی نمیبینیم.
اما اینكه میگویند : «آن موضوعها را كه پرچم دنبال میكند امروز وقتش نیست»گفتهی بسیار پوچیست. ما چه امروز و چه در هر هنگام دیگری باید در اندیشهی دردهای كشور و چارهی آن باشیم. مهمترین موضوع برای ما همینست. امروز داستان ما داستان شهریست كه در آن وبا یا یك بیماری واگیر دیگری افتاده و انبوه مردم را گرفتار و بستری گردانیده ، و در همان حال آگاهی آمده كه دشمنانی بقصد تاراج آن شهر میآیند ... آیا سردستگان و پیشروان این شهر چه باید كنند؟.. آیا نه آنست كه باید از یكسو با كوشش بسیار بچارهی بیماران كوشند و كسانی را از آنان كه از بستر برمیخیزند توانا گردانند و از سوی دیگر در اندیشهی جلوگیری از دشمن باشند و هر یكی از این بهبودیافتگان را بصف خوانند و دسته دسته سپاه بسیج كنند؟.. آیا جز این راهی بنظر میرسد؟..
كنون اگر كسی در همان شهر زبان بایراد باز كند و چنین گوید : «اكنون وقت پرداختن بچارهی بیماران نیست. باید تنها در اندیشهی جنگ باشیم و هر كه را میبینیم تفنگ بدستش داده بجلو دشمن فرستیم» ، این را بگوید و نفهمد كه اگر بچارهی بیماران پرداخته نشود بیشتر مردم توانا برای رفتن بجنگ نخواهند بود و آنان كه خواهند رفت چون ناتوان و كمنیرویند جنگی نتوانسته شكست خواهند خورد.
ایراد این كسان نیز بما همانگونه است. اینان میگویند : امروز باید تنها سخن از نگهداری كشور و از میهنپرستی و اینگونه موضوعها باشد و گفتگو از شعر و اندیشههای پراكنده و مانند اینها را بوقت دیگری نگه داریم. این را میگویند و نمیفهمند كه
🔸تا اندیشههای آشفته و مغزفرسا و این بدآموزیهای ارادهكش درمیانست شما از هیچ كوششی نتیجه نخواهید برد.
[1]:جهان زندان مؤمن و بهشت کافرست.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 3 از بخش ششم
🔸پیروانِ كیشها دین را چه میپندارند؟ ـ 1
ولی پیروان اسلام ، یا بهتر گویم پیروان كیشهای پراكندهی كنونی ـ از علمای بزرگ گرفته تا مردم عامی ـ این جدایی را نمیشناسند و اینست خود را مسلمان مینامند و از پیروان پیغمبر اسلام میشمارند و این نتیجهی وارونه دادن كیشها را دلیل هیچ چیز نمیگیرند.
اگر راستی را بخواهیم آنان هر دستهای كیش خود را اصل اسلام میپندارند ، و دستههای دیگر را كه گمراه میشمارند بآن هم این معنایی را كه ما میدهیم نمیدهند. به هر حال این پراكندگیها و خواریها و درماندگیها را دلیل دیگر بودن دین و از میان رفتن اسلام نمیدانند.
چرا؟.. چرا با این دلیل روشن چگونگی را درنمییابند؟..
زیرا آنان این معنی را كه ما بدین میدهیم و آن را راهی برای رستگاری و پیشرفت زندگانی اینجهانی میشناسیم نمیدانند و نتیجهای را كه ما از دین میطلبیم نمیطلبند.
آنان دین را بمعنی دیگری میدانند. در نزد آنان دین یك ساختمان اندیشهایست. «شناختن یك خدا ، و یك پیغمبری در زیر دست او ، و یك رشته امامانی یا قدیسانی در پایینتر از آن ، و پاره كارهایی از نماز ، و روزه ، و زیارت ، و گریه ، و مانند اینها» ، اینست دینی كه آنان میشناسند ، و نتیجهای كه از آن میخواهند خوشی در آنجهان و رفتن به بهشت میباشد.
روشنتر گویم : آنان دین این را میگویند كه كسی بخدا باور كند ، و یكی را از موسا و عیسا و پیغمبر اسلام و دیگری به پیغمبری شناسد ، و امامان یا قدیسان را بنام شمارد ، و در زندگانی خود نماز گزارد ، و دعا خواند ، و بزیارت خاكهای پیغمبران و امامان رود ، و نامهای آنان را فراموش نكند ، و گاهی بآنان گریه كند ، و چون اینها را كرد دیندار است ، و نتیجهای كه خواهد برد آنست كه در آنجهان ببهشت رود و از خوشیهای آنجا بهرهمند گردد.
اینست معنایی كه پیشروان دینی از علمای اسلام ، و كشیشان مسیحی ، حاخامان جهود ، و دیگران بدین میدهند ، و اینست نتیجهای كه میخواهند. از اینروست آنان برستگاری اینجهانی و پیشرفت زندگانی و اینگونه چیزها ارج نگزارند و اگر گاهی یكی از آنان گله از بیدینی مردمان كند ، و افسوسها خورد ، آن گله و افسوس نه از اینست كه شاهراهی برای زندگی نمانده و مردمان دچار پراكندگی و كشاكش سختی میباشند ، اینها نه چیزیست كه آنان بشناسند و پروا نمایند ، بلكه از آنست كه مردمان بآن ساختمان اندیشهای كمتر میپردازند ، و یاد پتروس و پولیس كمتر مینمایند ، و بكربلا و سامره كمتر میروند.
از اینجاست آنان دین را همیشه پایدار میشمارند. چون آن را باورهایی یا یادهایی در اندیشه میدانند و نتیجهای برای اینجهان چشم نمیدارند ، از اینرو بدیها و آلودگیها و پراكندگیها را كه درمیان مردمانست كمی دین نمیشمارند و آن را جاویدان و استوار میگیرند ، و اگر شما این آلودگیها را یاد كرده و بخواهید ایرادی گیرید در شگفت شوند و چنین پاسخ دهند : «اگر مردم بدند گناه دین چیست».
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 3 از بخش ششم
🔸پیروانِ كیشها دین را چه میپندارند؟ ـ 1
ولی پیروان اسلام ، یا بهتر گویم پیروان كیشهای پراكندهی كنونی ـ از علمای بزرگ گرفته تا مردم عامی ـ این جدایی را نمیشناسند و اینست خود را مسلمان مینامند و از پیروان پیغمبر اسلام میشمارند و این نتیجهی وارونه دادن كیشها را دلیل هیچ چیز نمیگیرند.
اگر راستی را بخواهیم آنان هر دستهای كیش خود را اصل اسلام میپندارند ، و دستههای دیگر را كه گمراه میشمارند بآن هم این معنایی را كه ما میدهیم نمیدهند. به هر حال این پراكندگیها و خواریها و درماندگیها را دلیل دیگر بودن دین و از میان رفتن اسلام نمیدانند.
چرا؟.. چرا با این دلیل روشن چگونگی را درنمییابند؟..
زیرا آنان این معنی را كه ما بدین میدهیم و آن را راهی برای رستگاری و پیشرفت زندگانی اینجهانی میشناسیم نمیدانند و نتیجهای را كه ما از دین میطلبیم نمیطلبند.
آنان دین را بمعنی دیگری میدانند. در نزد آنان دین یك ساختمان اندیشهایست. «شناختن یك خدا ، و یك پیغمبری در زیر دست او ، و یك رشته امامانی یا قدیسانی در پایینتر از آن ، و پاره كارهایی از نماز ، و روزه ، و زیارت ، و گریه ، و مانند اینها» ، اینست دینی كه آنان میشناسند ، و نتیجهای كه از آن میخواهند خوشی در آنجهان و رفتن به بهشت میباشد.
روشنتر گویم : آنان دین این را میگویند كه كسی بخدا باور كند ، و یكی را از موسا و عیسا و پیغمبر اسلام و دیگری به پیغمبری شناسد ، و امامان یا قدیسان را بنام شمارد ، و در زندگانی خود نماز گزارد ، و دعا خواند ، و بزیارت خاكهای پیغمبران و امامان رود ، و نامهای آنان را فراموش نكند ، و گاهی بآنان گریه كند ، و چون اینها را كرد دیندار است ، و نتیجهای كه خواهد برد آنست كه در آنجهان ببهشت رود و از خوشیهای آنجا بهرهمند گردد.
اینست معنایی كه پیشروان دینی از علمای اسلام ، و كشیشان مسیحی ، حاخامان جهود ، و دیگران بدین میدهند ، و اینست نتیجهای كه میخواهند. از اینروست آنان برستگاری اینجهانی و پیشرفت زندگانی و اینگونه چیزها ارج نگزارند و اگر گاهی یكی از آنان گله از بیدینی مردمان كند ، و افسوسها خورد ، آن گله و افسوس نه از اینست كه شاهراهی برای زندگی نمانده و مردمان دچار پراكندگی و كشاكش سختی میباشند ، اینها نه چیزیست كه آنان بشناسند و پروا نمایند ، بلكه از آنست كه مردمان بآن ساختمان اندیشهای كمتر میپردازند ، و یاد پتروس و پولیس كمتر مینمایند ، و بكربلا و سامره كمتر میروند.
از اینجاست آنان دین را همیشه پایدار میشمارند. چون آن را باورهایی یا یادهایی در اندیشه میدانند و نتیجهای برای اینجهان چشم نمیدارند ، از اینرو بدیها و آلودگیها و پراكندگیها را كه درمیان مردمانست كمی دین نمیشمارند و آن را جاویدان و استوار میگیرند ، و اگر شما این آلودگیها را یاد كرده و بخواهید ایرادی گیرید در شگفت شوند و چنین پاسخ دهند : «اگر مردم بدند گناه دین چیست».
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی چهلوسوم)
🔶 پراكندهاندیشی چه اثری تواند داشت؟.. (بخش سه از سه)
شما میگویید : «میهنپرستی» و هیچ نمیدانید كه چند رشته تعلیمات كه همه بضد آنست درمیان مردم رواج دارد. فلان جوان اروپادیده میگوید : «زندگانی مبارزه است و آدم باید زیرك باشد و پول دربیاورد». فلان حاجی مقدس میگوید : «میهنپرستی بتپرستیست. من باید در فكر آخرتم باشم. بمن چه كشور میرود و یا میماند». فلان خراباتی میگوید : «می خور كه ندانی ز كجا آمدهای» فلان مرد تیرهدرون هر كجا مینشیند زبان بریشخند باز كرده میگوید : «اولاد سیروس هیچوقت چیزی نبوده».
در برابر یك سخنِ شما چند گونه سخنان ضد آن میگویند و دلها را پر میگردانند. چه شده كه سخن شما مؤثر افتد و اینها مؤثر نباشد؟!.. آیا دور از خرد نیست كه با این بدآموزیهای فراوان كه هر یكی بكشتن احساسات و اراده ، عامل جداگانهایست شما میگویید باید تنها میهنپرستی را عنوان كنیم و تنها در پیرامون آن سخن رانیم؟!..
مگر ندیدید كه داستان مشروطه و آن جوش و خروش كه در سراسر ایران برخاسته بود در نتیجهی همین موانع ناانجام ماند و از آنهمه رنجها و فداكاریها جز نتیجهی كمی بدست نیامد؟!.. ندیدید كه در همان پیشامد شهریور ماه چه رسوایی از افسران و استانداران و دیگران پدید آمد؟!..
🔸چه داستان مشروطه و چه داستان شهریور ماه هر دو بهترین دلیل براستی گفتار ما میباشد. زیرا در هر دو داستان طبقهی عوام و درسناخوانده آزمایش خوبی دادند و با روی سفید و پیشانی باز از كشاكش بیرون آمدند. برعكس طبقهی درسخوانده كه بیشترشان جز مایهی روسیاهی و رسوایی نبودند.
داستان مشروطه بماند ، آن را در تاریخ باید جست. داستان شهریور ماه را بداوری گزارده ببینیم علت چه بود كه افراد سپاهی و بسیاری از افسرانِ جزو غیرت و مردانگی شایانی از خود نشان دادند و فداكاریهای سرفرازانه نمودند. ولی افسران بزرگ جز از چند تنی كه باید جدا گیریم دیگران مایهی رسوایی و سرافكندگی شدند؟!.. اگر شما با یكایك این افسران و سرلشگران آشنا باشید و از عقیده و باورهاشان بجستجو پردازید خواهید دید مغزهاشان پر از اندیشههای مادّیگریست و هر یكی از آنان زندگی را جز مبارزه نمیداند و بر آنست كه هر كسی باید از هر راهی كه میتواند پول بدست آوَرَد و درپی خوشیهای خود باشد و پروای دیگران نكند. یا خواهید دید كسانی از آنان با شعرهای رندانهی خراباتی آشنایی دارند و زندگانی را جز یك دم نمیشمارند و برآنند كه باید آن یك دم را بخوشی گذرانند. وگرنه چگونه باور كردنیست كه یك سرلشگری دستههای زیردست خود را بسر خود رها كند و با چند تن رو بگریز آورد و پس از چند روزی ناگهان در ملایر پیدا شود؟!. چگونه باور كردنیست كه یك سرهنگ با داشتن عدهی بسیار ، تفنگ و افزارِ خود را باشرار سپارد و تنها در اندیشهی جان خود باشد كه بخاك بیگانه گریزد؟!..
🔸این از چیست كه افراد آنگونه و افسران اینگونه درآمدند؟!.. آیا این دلیل نیست كه علت درماندگیهای ایران این اندیشههای پراكنده میباشد كه بنام فلسفه یا ادبیات یا هر نام دیگری در كتابها و روزنامهها نوشته میشود و كسان باسواد آنها را خوانده بیاد خود میسپارند و بدینسان عزم و ارادهشان از كار میافتد؟!.. آیا دلیل آن نیست كه ما تا باین درد چاره نكنیم از هیچ كوششی نتیجه نخواهیم برداشت؟!..
یك چیز شگفتتر اینست كه میبینیم كسانی مینشینند و با یك حال آرام و پیشانی باز از جنگ آلمان و انگلیس و ژاپن و آمریكا به گفتگو میپردازند و از آیندهی جهان سخن میرانند و چنین وامینمایند كه آیندهی ما نیز بسته به نتیجهی این جنگست. ولی این غفلتی از آن كسان میباشد. این جنگ در سرنوشت ما تأثیر خواهد داشت ولی نه چندان كه اینان میپندارند. آنچه در سرنوشت ایران و شرق تأثیر مهم تواند داشت همینست كه باین درماندگیها چاره شود. وگرنه ما تا اینیم كه هستیم حالمان همین خواهد بود كه هست.
مَثَل اینان مثل آن روستاییست كه زمینی كه شایستهی كشت باشد ندارد و یا اگر زمین دارد تخم ندارد ، و با این حال در آغاز بهار گفتگو از آمدن و نیامدن باران میكند و چنین وامینماید كه همچون دیگران سرنوشت او و خاندانش بسته به پیشامد بارانست ، و پیداست كه این رفتار او بیخردانه میباشد.
🔸آری روستاییان و برزگران در بهار مینشینند و گفتگو از باران و چگونگی هوا بمیان میآورند و علاقه بآن نشان میدهند. ولی بشرط آنكه كشتزاری آماده گردانیده و تخمی افشانده باشند كه زمینه برای استفاده از باران آماده باشد. كسی كه زمین ندارد و یا بذر نیفشانده چنین علاقهمندی به باران ازو بیخردانه است. مگر مقصودش این باشد كه باران كه بیاید دیگران استفاده از آن میكنند و محصول فراوان برمیدارند و یك سهمی هم برای من میفرستند كه چنین توقعی بیخردانهتر خواهد بود.
(پرچم روزانه شمارههای 84 و 85)
🔶 پراكندهاندیشی چه اثری تواند داشت؟.. (بخش سه از سه)
شما میگویید : «میهنپرستی» و هیچ نمیدانید كه چند رشته تعلیمات كه همه بضد آنست درمیان مردم رواج دارد. فلان جوان اروپادیده میگوید : «زندگانی مبارزه است و آدم باید زیرك باشد و پول دربیاورد». فلان حاجی مقدس میگوید : «میهنپرستی بتپرستیست. من باید در فكر آخرتم باشم. بمن چه كشور میرود و یا میماند». فلان خراباتی میگوید : «می خور كه ندانی ز كجا آمدهای» فلان مرد تیرهدرون هر كجا مینشیند زبان بریشخند باز كرده میگوید : «اولاد سیروس هیچوقت چیزی نبوده».
در برابر یك سخنِ شما چند گونه سخنان ضد آن میگویند و دلها را پر میگردانند. چه شده كه سخن شما مؤثر افتد و اینها مؤثر نباشد؟!.. آیا دور از خرد نیست كه با این بدآموزیهای فراوان كه هر یكی بكشتن احساسات و اراده ، عامل جداگانهایست شما میگویید باید تنها میهنپرستی را عنوان كنیم و تنها در پیرامون آن سخن رانیم؟!..
مگر ندیدید كه داستان مشروطه و آن جوش و خروش كه در سراسر ایران برخاسته بود در نتیجهی همین موانع ناانجام ماند و از آنهمه رنجها و فداكاریها جز نتیجهی كمی بدست نیامد؟!.. ندیدید كه در همان پیشامد شهریور ماه چه رسوایی از افسران و استانداران و دیگران پدید آمد؟!..
🔸چه داستان مشروطه و چه داستان شهریور ماه هر دو بهترین دلیل براستی گفتار ما میباشد. زیرا در هر دو داستان طبقهی عوام و درسناخوانده آزمایش خوبی دادند و با روی سفید و پیشانی باز از كشاكش بیرون آمدند. برعكس طبقهی درسخوانده كه بیشترشان جز مایهی روسیاهی و رسوایی نبودند.
داستان مشروطه بماند ، آن را در تاریخ باید جست. داستان شهریور ماه را بداوری گزارده ببینیم علت چه بود كه افراد سپاهی و بسیاری از افسرانِ جزو غیرت و مردانگی شایانی از خود نشان دادند و فداكاریهای سرفرازانه نمودند. ولی افسران بزرگ جز از چند تنی كه باید جدا گیریم دیگران مایهی رسوایی و سرافكندگی شدند؟!.. اگر شما با یكایك این افسران و سرلشگران آشنا باشید و از عقیده و باورهاشان بجستجو پردازید خواهید دید مغزهاشان پر از اندیشههای مادّیگریست و هر یكی از آنان زندگی را جز مبارزه نمیداند و بر آنست كه هر كسی باید از هر راهی كه میتواند پول بدست آوَرَد و درپی خوشیهای خود باشد و پروای دیگران نكند. یا خواهید دید كسانی از آنان با شعرهای رندانهی خراباتی آشنایی دارند و زندگانی را جز یك دم نمیشمارند و برآنند كه باید آن یك دم را بخوشی گذرانند. وگرنه چگونه باور كردنیست كه یك سرلشگری دستههای زیردست خود را بسر خود رها كند و با چند تن رو بگریز آورد و پس از چند روزی ناگهان در ملایر پیدا شود؟!. چگونه باور كردنیست كه یك سرهنگ با داشتن عدهی بسیار ، تفنگ و افزارِ خود را باشرار سپارد و تنها در اندیشهی جان خود باشد كه بخاك بیگانه گریزد؟!..
🔸این از چیست كه افراد آنگونه و افسران اینگونه درآمدند؟!.. آیا این دلیل نیست كه علت درماندگیهای ایران این اندیشههای پراكنده میباشد كه بنام فلسفه یا ادبیات یا هر نام دیگری در كتابها و روزنامهها نوشته میشود و كسان باسواد آنها را خوانده بیاد خود میسپارند و بدینسان عزم و ارادهشان از كار میافتد؟!.. آیا دلیل آن نیست كه ما تا باین درد چاره نكنیم از هیچ كوششی نتیجه نخواهیم برداشت؟!..
یك چیز شگفتتر اینست كه میبینیم كسانی مینشینند و با یك حال آرام و پیشانی باز از جنگ آلمان و انگلیس و ژاپن و آمریكا به گفتگو میپردازند و از آیندهی جهان سخن میرانند و چنین وامینمایند كه آیندهی ما نیز بسته به نتیجهی این جنگست. ولی این غفلتی از آن كسان میباشد. این جنگ در سرنوشت ما تأثیر خواهد داشت ولی نه چندان كه اینان میپندارند. آنچه در سرنوشت ایران و شرق تأثیر مهم تواند داشت همینست كه باین درماندگیها چاره شود. وگرنه ما تا اینیم كه هستیم حالمان همین خواهد بود كه هست.
مَثَل اینان مثل آن روستاییست كه زمینی كه شایستهی كشت باشد ندارد و یا اگر زمین دارد تخم ندارد ، و با این حال در آغاز بهار گفتگو از آمدن و نیامدن باران میكند و چنین وامینماید كه همچون دیگران سرنوشت او و خاندانش بسته به پیشامد بارانست ، و پیداست كه این رفتار او بیخردانه میباشد.
🔸آری روستاییان و برزگران در بهار مینشینند و گفتگو از باران و چگونگی هوا بمیان میآورند و علاقه بآن نشان میدهند. ولی بشرط آنكه كشتزاری آماده گردانیده و تخمی افشانده باشند كه زمینه برای استفاده از باران آماده باشد. كسی كه زمین ندارد و یا بذر نیفشانده چنین علاقهمندی به باران ازو بیخردانه است. مگر مقصودش این باشد كه باران كه بیاید دیگران استفاده از آن میكنند و محصول فراوان برمیدارند و یك سهمی هم برای من میفرستند كه چنین توقعی بیخردانهتر خواهد بود.
(پرچم روزانه شمارههای 84 و 85)
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 4 از بخش ششم
🔸پیروانِ كیشها دین را چه میپندارند؟ ـ 2
ما دین را درمیان مردم و در كارهای آنان میجوییم و یك نتیجهی بزرگی ، كه یك توده بودن مردم باشد از آن میطلبیم. ولی آنان دین را آن ساختمان اندیشه (بگفتهی فیلسوفان وجودهای ذهنی) میشناسند و نتیجهای هم در بیرون نمیخواهند.
همین گمراهی ، همین نشناختن معنی دین ، بدتر از پرستش لات و هُبَل است و زیانش بسیار بیشتر از آن میباشد.
همیشه شیوهی كسانیست كه هر آلودگی كه ما از كیشها یاد كنیم آن را انكار نمایند و یا بگردن عوام اندازند. ولی اینجا نه انكار توانند كرد و نه بگردن عوام توانند بست. این كار خود پیشوایانست كه دین را آن یادهای اندیشهای گردانیده و بكسانی در آن ، جا باز نمودهاند. پایهی همهی رفتار و كردارشان اینست. مثلاً مسیحی ، مسلمان را دشمن میدارد چرا؟.. زیرا كه مسیح را بفرزندی خدا نمیشناسد. یك شیعی ، سنی را دوست نمیدارد چرا؟.. زیرا كه دوازده امام را بنام نشناخته و جایگاه آنان را ندانسته. كشاكش سنی و شیعی بر سر چیست؟.. بر سر آنكه پس از مرگ پیغمبر در هزاروسیصدوپنجاه سال پیش جانشینی بعلی بایستی رسید نه بابوبكر یا عمر. همه گفتگو از كسان و جایگاه آنانست.
شما امروز به هر خانهای از عامیان و دیگران روید ، نوشتههایی را از دیوار آویزان یابید : «الله محمد علی فاطمه الحسن الحسین ...» این فهرست دین است.
یك كار شگفت دیگر یادآوریهاست كه بمردگان میكنند. یكی مرده و بخاكش سپردهاند. چون میپندارند نكیر و منكر بر سرش خواهند آمد و از دینش آزمایش خواهند كرد ، اینست یك دور دین یادش میدهند : «اگر دو فرشته نزدیك آمدند و از تو پرسیدند ، پروردگارت چیست ، نترس و بگو : پروردگارم خداست ، پیغمبرم محمد است ، امامانم علی و ... است ، بگو ترازو راست است ، صراط راست است ، پرسش در گور راست است ، بهشت راست است ، دوزخ راست است».
پرسش تنها از اینها خواهد بود. نخواهند پرسید : «با همجنسان خود چگونه زیستی؟.. دست بینوایان چرا نگرفتی؟.. پروای توده و كشورت چرا نكردی؟.. آیندهی خودت و فرزندانت چرا نیندیشیدی؟.. پول چرا اندوختی؟.. دزدی چرا كردی؟..» اینها و مانند اینها را كه ما از دین میشماریم آنان نمیشناسند و در دین جایی برای اینها باز نكردهاند.
یك دلیل دیگر : آن كاری را كه پیمان برای دین كرده بیمانند است. در زمانی كه هزاران و صدهزاران دانشمندان با دین دشمنی مینمایند ، و سراپای دانشها با آن ناسازگار است ما بكار برخاسته و برای آن بنیاد بسیار استواری نهادهایم و به هر بخشی از آن دلیلهای بُرنده یاد كردهایم. دین تا بوده چنین بنیادی نداشته. آنان این را هیچ میشمارند و نه تنها خشنودی نمینمایند بلكه از دشمنی و زباندرازی بازنمیایستند. چرا؟.. زیرا كه ما آن ساختمان اندیشهای را بهم میزنیم و آن كسان را از میان میبریم.
ما چون میگوییم : اینها را با خواست خدا میكنیم ، سخت میرنجند ، چرا؟.. ، چه زیانی بآنان میدارد؟!.. زیانش اینست كه بگمان ایشان این سخن از شكوه و جایگاه آن «گرامیان» میكاهد. باید تا جهانست جز نام آنان درمیان نباشد.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 4 از بخش ششم
🔸پیروانِ كیشها دین را چه میپندارند؟ ـ 2
ما دین را درمیان مردم و در كارهای آنان میجوییم و یك نتیجهی بزرگی ، كه یك توده بودن مردم باشد از آن میطلبیم. ولی آنان دین را آن ساختمان اندیشه (بگفتهی فیلسوفان وجودهای ذهنی) میشناسند و نتیجهای هم در بیرون نمیخواهند.
همین گمراهی ، همین نشناختن معنی دین ، بدتر از پرستش لات و هُبَل است و زیانش بسیار بیشتر از آن میباشد.
همیشه شیوهی كسانیست كه هر آلودگی كه ما از كیشها یاد كنیم آن را انكار نمایند و یا بگردن عوام اندازند. ولی اینجا نه انكار توانند كرد و نه بگردن عوام توانند بست. این كار خود پیشوایانست كه دین را آن یادهای اندیشهای گردانیده و بكسانی در آن ، جا باز نمودهاند. پایهی همهی رفتار و كردارشان اینست. مثلاً مسیحی ، مسلمان را دشمن میدارد چرا؟.. زیرا كه مسیح را بفرزندی خدا نمیشناسد. یك شیعی ، سنی را دوست نمیدارد چرا؟.. زیرا كه دوازده امام را بنام نشناخته و جایگاه آنان را ندانسته. كشاكش سنی و شیعی بر سر چیست؟.. بر سر آنكه پس از مرگ پیغمبر در هزاروسیصدوپنجاه سال پیش جانشینی بعلی بایستی رسید نه بابوبكر یا عمر. همه گفتگو از كسان و جایگاه آنانست.
شما امروز به هر خانهای از عامیان و دیگران روید ، نوشتههایی را از دیوار آویزان یابید : «الله محمد علی فاطمه الحسن الحسین ...» این فهرست دین است.
یك كار شگفت دیگر یادآوریهاست كه بمردگان میكنند. یكی مرده و بخاكش سپردهاند. چون میپندارند نكیر و منكر بر سرش خواهند آمد و از دینش آزمایش خواهند كرد ، اینست یك دور دین یادش میدهند : «اگر دو فرشته نزدیك آمدند و از تو پرسیدند ، پروردگارت چیست ، نترس و بگو : پروردگارم خداست ، پیغمبرم محمد است ، امامانم علی و ... است ، بگو ترازو راست است ، صراط راست است ، پرسش در گور راست است ، بهشت راست است ، دوزخ راست است».
پرسش تنها از اینها خواهد بود. نخواهند پرسید : «با همجنسان خود چگونه زیستی؟.. دست بینوایان چرا نگرفتی؟.. پروای توده و كشورت چرا نكردی؟.. آیندهی خودت و فرزندانت چرا نیندیشیدی؟.. پول چرا اندوختی؟.. دزدی چرا كردی؟..» اینها و مانند اینها را كه ما از دین میشماریم آنان نمیشناسند و در دین جایی برای اینها باز نكردهاند.
یك دلیل دیگر : آن كاری را كه پیمان برای دین كرده بیمانند است. در زمانی كه هزاران و صدهزاران دانشمندان با دین دشمنی مینمایند ، و سراپای دانشها با آن ناسازگار است ما بكار برخاسته و برای آن بنیاد بسیار استواری نهادهایم و به هر بخشی از آن دلیلهای بُرنده یاد كردهایم. دین تا بوده چنین بنیادی نداشته. آنان این را هیچ میشمارند و نه تنها خشنودی نمینمایند بلكه از دشمنی و زباندرازی بازنمیایستند. چرا؟.. زیرا كه ما آن ساختمان اندیشهای را بهم میزنیم و آن كسان را از میان میبریم.
ما چون میگوییم : اینها را با خواست خدا میكنیم ، سخت میرنجند ، چرا؟.. ، چه زیانی بآنان میدارد؟!.. زیانش اینست كه بگمان ایشان این سخن از شكوه و جایگاه آن «گرامیان» میكاهد. باید تا جهانست جز نام آنان درمیان نباشد.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی چهلوچهارم)
🔶 باید به پستی خویها چاره كرد
(بخش یک از دو)
🔸گردن نهادن بزور ، و فروتنی نمودن در برابر زورمند ، و همچنین گردن كشیدن بناتوان ، و پا گزاردن بروی افتاده ، در بسیاری از ایرانیان طبیعت دوم گردیده.
این خوی پست در كمتر جایی باندازهی ایران رواج دارد. در كشوری كه قرنها استبداد فرمانروا بوده و پادشاهان ستمگر سایهی خدا شمرده میشدند ، در كشوری كه كتابها پر از دستورهای چاپلوسی و پستیست : «اگر شه گفت هنگام شب است این بباید گفت اینك ماه و پروین» چه شگفت كه چنین پستی بیش از اندازه باشد.
بیست سال سررشتهداری رضاشاه و دیكتاتوری او ، سپس افتادن و از ایران رفتنش یك فرصتی بود كه ما بفهمیم این خوی پست چگونه در این توده ریشه دوانیده.
كسانی دیروز آن فروتنی و پرستش و نیكوبندگیها را مینمودند و امروز برگشتهاند و اینگونه بیزاری ازو میجویند ، و چون این تلوّن و بوقلمونكاری در آنان طبیعی گردیده شاید خودشان هیچ شگفتی درمیان نمیبینند و این را وظیفهی خود میشمارند كه با هر كسی بهنگام زورمندی آن رفتار را كنند و بهنگام افتادگی این را.
🔸این خود نكتهایست كه ستمگر همیشه یك تن است. پس چگونه میتواند یك تودهی بیستملیونی را زبون و زیردست خود گرداند؟. پاسخ آنست كه ستمگر یك تن است ولی ستمگرپرستان هزارها و دههزارهایند ، و این پستنهادانند كه گرد او را میگیرند و به بیستملیون مردم چیرهاش میگردانند.
من از این خوی پست ایرانیان دلسوختگیها دارم ، داستانها دیدهام. یكی از چیزهایی كه همیشه مرا غمگین و سرافكنده میدارد این خوی ننگین هممیهنانم میباشد. شاید كسانی اندازهی رواج این خوی پست را ندانند اینست یك داستانی برای گواهی یاد میكنم :
پنج سال پیش روزی یك پروندهای میخواندم دیدم موضوعش اینست : یك مرد بازرگانی كه تا بیست سال پیش در قفقاز بوده چون در آشوبهای آنجا سرمایهی خود را از دست داده بایران بازگشته و در تهران بیك داد و ستد كوچكی پرداخته كه با سختی زندگانی خود و خاندانش را اداره میكرده. این مرد یك روز نوشابه خورده و مست گردیده و در آن حال مستی و بیخودی در خیابان بیك پیرهزنی تنه زده ، و آن پیرهزن فریاد كشیده كه پسر او و مردمِ دیگر بیاریش شتافتهاند و با این مرد مست بنزاع برخاستهاند و در این هنگام یك پاسبانی رسیده و این مرد را بكلانتری برده و در آنجا سه روز زندان برایش نوشتهاند و این داستان پایان یافته.
لیكن یكی از نزاعكنندگان برای كینهجویی راپورتی[گزارش] بادارهی آگاهی فرستاده كه فلان مرد در خیابان درمیان تظاهرات مستی میگفت : «من بالشویك هستم» همین یك راپورت باعث شده كه دوباره مرد بدبخت را بادارهی آگاهی كشانیده و از آنجا بدادسرا فرستادهاند و بازرس و بازپرس پروندهی بزرگی پدید آورده و آن روز كه من پرونده را میخواندم نُه ماه بود كه متهم بدبخت در زندان میخوابید. بازپرس به سه دلیل گناه او را مسلم دانسته بود :
1) مدتی در قفقاز مانده است و قفقاز خاك بالشویك است 2) مستی راستی. چون متهم «من بالشویك هستم» را در حال مستی گفته باید آن را باور كرد 3) گواهیِ گواهان.
روزی كه در دادگاه محاكمه آغاز شد گفتم : این پرونده آبروی قضاوت را برده است. این بازپرس دلیلهایی كه یاد كرده بیپاتر از آن دلیلهاییست كه بگفتهی لافونتین ، گرگ برای محكوم كردن بره میآورده. [1] دلیل یكم ماندن در قفقاز است. مگر همهی كسانی كه در قفقازند مرام بالشویكی دارند؟.. دلیل دوم «مستی راستی» را یاد كرده. این یك سخن رندانهایست. در قضاوت عكس آنست. در قضاوت به اقرار یك مست اعتبار نمیدهند برای آنكه اختیار زبان او در دست اندیشه و خرد نمیباشد. یك مست سخنان بیپا بسیار تواند گفت. اما گواهان كه دلیل سوم است پرونده را بخوانید تا ببینید چیست؟.. بازپرس هر كسی را كه در هنگام نزاع حاضر بوده خواسته و استنطاق كرده همگی گفتهاند ما چنین سخنی از او نشنیدیم. حتا آن زن و پسرش كه شاكی اصلی ، ایشان بودهاند گفتهاند : دشنام بسیار میداد ولی ما حرف بالشویكی نشنیدیم.
این گواهیست كه داده شده ولی شما بیشرمی بازپرس را ببینید كه آنها را وارونه میگرداند و یكی از دلیلها برای ثبوت تهمت میشمارد.
این خلاصهی دفاعیست كه كرده شد و از خوشبختی آن مرد این روز اختیار دادگاه در دست یك جوان نیكی (آقای امیرعلایی) بود كه نترسید و حكم به بیگناهی او داد كه پس از یازده ماه گرفتاری رها گردید.
👇
🔶 باید به پستی خویها چاره كرد
(بخش یک از دو)
🔸گردن نهادن بزور ، و فروتنی نمودن در برابر زورمند ، و همچنین گردن كشیدن بناتوان ، و پا گزاردن بروی افتاده ، در بسیاری از ایرانیان طبیعت دوم گردیده.
این خوی پست در كمتر جایی باندازهی ایران رواج دارد. در كشوری كه قرنها استبداد فرمانروا بوده و پادشاهان ستمگر سایهی خدا شمرده میشدند ، در كشوری كه كتابها پر از دستورهای چاپلوسی و پستیست : «اگر شه گفت هنگام شب است این بباید گفت اینك ماه و پروین» چه شگفت كه چنین پستی بیش از اندازه باشد.
بیست سال سررشتهداری رضاشاه و دیكتاتوری او ، سپس افتادن و از ایران رفتنش یك فرصتی بود كه ما بفهمیم این خوی پست چگونه در این توده ریشه دوانیده.
كسانی دیروز آن فروتنی و پرستش و نیكوبندگیها را مینمودند و امروز برگشتهاند و اینگونه بیزاری ازو میجویند ، و چون این تلوّن و بوقلمونكاری در آنان طبیعی گردیده شاید خودشان هیچ شگفتی درمیان نمیبینند و این را وظیفهی خود میشمارند كه با هر كسی بهنگام زورمندی آن رفتار را كنند و بهنگام افتادگی این را.
🔸این خود نكتهایست كه ستمگر همیشه یك تن است. پس چگونه میتواند یك تودهی بیستملیونی را زبون و زیردست خود گرداند؟. پاسخ آنست كه ستمگر یك تن است ولی ستمگرپرستان هزارها و دههزارهایند ، و این پستنهادانند كه گرد او را میگیرند و به بیستملیون مردم چیرهاش میگردانند.
من از این خوی پست ایرانیان دلسوختگیها دارم ، داستانها دیدهام. یكی از چیزهایی كه همیشه مرا غمگین و سرافكنده میدارد این خوی ننگین هممیهنانم میباشد. شاید كسانی اندازهی رواج این خوی پست را ندانند اینست یك داستانی برای گواهی یاد میكنم :
پنج سال پیش روزی یك پروندهای میخواندم دیدم موضوعش اینست : یك مرد بازرگانی كه تا بیست سال پیش در قفقاز بوده چون در آشوبهای آنجا سرمایهی خود را از دست داده بایران بازگشته و در تهران بیك داد و ستد كوچكی پرداخته كه با سختی زندگانی خود و خاندانش را اداره میكرده. این مرد یك روز نوشابه خورده و مست گردیده و در آن حال مستی و بیخودی در خیابان بیك پیرهزنی تنه زده ، و آن پیرهزن فریاد كشیده كه پسر او و مردمِ دیگر بیاریش شتافتهاند و با این مرد مست بنزاع برخاستهاند و در این هنگام یك پاسبانی رسیده و این مرد را بكلانتری برده و در آنجا سه روز زندان برایش نوشتهاند و این داستان پایان یافته.
لیكن یكی از نزاعكنندگان برای كینهجویی راپورتی[گزارش] بادارهی آگاهی فرستاده كه فلان مرد در خیابان درمیان تظاهرات مستی میگفت : «من بالشویك هستم» همین یك راپورت باعث شده كه دوباره مرد بدبخت را بادارهی آگاهی كشانیده و از آنجا بدادسرا فرستادهاند و بازرس و بازپرس پروندهی بزرگی پدید آورده و آن روز كه من پرونده را میخواندم نُه ماه بود كه متهم بدبخت در زندان میخوابید. بازپرس به سه دلیل گناه او را مسلم دانسته بود :
1) مدتی در قفقاز مانده است و قفقاز خاك بالشویك است 2) مستی راستی. چون متهم «من بالشویك هستم» را در حال مستی گفته باید آن را باور كرد 3) گواهیِ گواهان.
روزی كه در دادگاه محاكمه آغاز شد گفتم : این پرونده آبروی قضاوت را برده است. این بازپرس دلیلهایی كه یاد كرده بیپاتر از آن دلیلهاییست كه بگفتهی لافونتین ، گرگ برای محكوم كردن بره میآورده. [1] دلیل یكم ماندن در قفقاز است. مگر همهی كسانی كه در قفقازند مرام بالشویكی دارند؟.. دلیل دوم «مستی راستی» را یاد كرده. این یك سخن رندانهایست. در قضاوت عكس آنست. در قضاوت به اقرار یك مست اعتبار نمیدهند برای آنكه اختیار زبان او در دست اندیشه و خرد نمیباشد. یك مست سخنان بیپا بسیار تواند گفت. اما گواهان كه دلیل سوم است پرونده را بخوانید تا ببینید چیست؟.. بازپرس هر كسی را كه در هنگام نزاع حاضر بوده خواسته و استنطاق كرده همگی گفتهاند ما چنین سخنی از او نشنیدیم. حتا آن زن و پسرش كه شاكی اصلی ، ایشان بودهاند گفتهاند : دشنام بسیار میداد ولی ما حرف بالشویكی نشنیدیم.
این گواهیست كه داده شده ولی شما بیشرمی بازپرس را ببینید كه آنها را وارونه میگرداند و یكی از دلیلها برای ثبوت تهمت میشمارد.
این خلاصهی دفاعیست كه كرده شد و از خوشبختی آن مرد این روز اختیار دادگاه در دست یك جوان نیكی (آقای امیرعلایی) بود كه نترسید و حكم به بیگناهی او داد كه پس از یازده ماه گرفتاری رها گردید.
👇
كنون شما این داستان را نیك اندیشید : چه چیزی آن بازپرس را بچنین سیاهكاری واداشته بوده؟.. شاید گمان كنید كه از شهربانی یا از وزارت عدلیه سفارش شده بوده. ولی ما این را جستجو كردیم و سفارشی درمیان نبوده. مردك پستنهاد همینكه میدیده پای یك دولت زورآوری درمیانست بخود وظیفه میشمارده كه حق و دادگری را فراموش كند و چشم بسته طرف دولت را بگیرد و جز این خوی پست علت دیگری نداشته. من از خودش پرسیدم. چنین پاسخ داد : مگر میشد غیر از آن رأیی دهم؟!..
[1] : داستان گرگ و برهی لافونتن نویسندهی فرانسوی شناخته شده میباشد. نك. كتاب «در راه سیاست»
[1] : داستان گرگ و برهی لافونتن نویسندهی فرانسوی شناخته شده میباشد. نك. كتاب «در راه سیاست»
✴️ خداشناسی تنها با گفتار نیست
کسانی که خدا را میشناسند باید چنان زیند که خدا میخواهد.
جهان را ازآنِ همه بشناسند.
نه تنها دربند آسایش خود بلکه دربند آسایش همگان باشند.
بر ناتوانان و بینوایان دستگیری دریغ نگویند.
از آز دوری جویند.
هرگز دروغ نگویند.
از نادرستی گریزان باشند.
ستم را آسیب زندگی بشناسند.
ستم نکنند ، ستم برنتابند ، بر ستمگر نبخشایند.
با این کردارهاست که میتوان اندازهی خداشناسی كسی را بدست آورد. هر آنكه میخواهد بر خدا نزدیكتر گردد و از دیگران پیشتر افتد همانا در این زمینه است که میتوان آن نزدیكی و پیشی را بدست آورد.
کسانی که خداشناسی را تنها بر سر زبان دارند و با گفتههای بیجای خود ، بر دیگران برتری میجویند ، جز خداناشناسان دروغگویی نمیباشند و خدا از کار ایشان بیزار است.
کسانی که با گوشهنشینیها و بیهودهکاریها بخدا نزدیکی میجویند جز گمراهان تنبل نمیباشند ، خدا ایشان را دشمن میدارد.
كسانی كه سختیها بخود میدهند و دم از رسیدن و پیوستن بخدا میزنند جز تیرهدلان خداناآگاهی نمیباشند و با این كار خود از خدا هرچه دورتر میگردند.
اینست آنچه دربارهی خدا باید گفت.
اینست پاكدینی و رستگاری.
جز این هرچه هست گمراهیست.
(302087)
کسانی که خدا را میشناسند باید چنان زیند که خدا میخواهد.
جهان را ازآنِ همه بشناسند.
نه تنها دربند آسایش خود بلکه دربند آسایش همگان باشند.
بر ناتوانان و بینوایان دستگیری دریغ نگویند.
از آز دوری جویند.
هرگز دروغ نگویند.
از نادرستی گریزان باشند.
ستم را آسیب زندگی بشناسند.
ستم نکنند ، ستم برنتابند ، بر ستمگر نبخشایند.
با این کردارهاست که میتوان اندازهی خداشناسی كسی را بدست آورد. هر آنكه میخواهد بر خدا نزدیكتر گردد و از دیگران پیشتر افتد همانا در این زمینه است که میتوان آن نزدیكی و پیشی را بدست آورد.
کسانی که خداشناسی را تنها بر سر زبان دارند و با گفتههای بیجای خود ، بر دیگران برتری میجویند ، جز خداناشناسان دروغگویی نمیباشند و خدا از کار ایشان بیزار است.
کسانی که با گوشهنشینیها و بیهودهکاریها بخدا نزدیکی میجویند جز گمراهان تنبل نمیباشند ، خدا ایشان را دشمن میدارد.
كسانی كه سختیها بخود میدهند و دم از رسیدن و پیوستن بخدا میزنند جز تیرهدلان خداناآگاهی نمیباشند و با این كار خود از خدا هرچه دورتر میگردند.
اینست آنچه دربارهی خدا باید گفت.
اینست پاكدینی و رستگاری.
جز این هرچه هست گمراهیست.
(302087)
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
🔸 در پیرامون فلسفه
🖌 احمد کسروی
📊 شمار ساتها : ۱۰۹ (اصلی) + ۳۷ (گفتارهای خوانندگان) + ۶
🔸 بازپسین پراکنش : بهمن ۱۴۰۰
🔹 کتابخانهی پاکدینی
🛎 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
کتاب را میتوانید از اینجا دریافت کنید.
🖌 احمد کسروی
📊 شمار ساتها : ۱۰۹ (اصلی) + ۳۷ (گفتارهای خوانندگان) + ۶
🔸 بازپسین پراکنش : بهمن ۱۴۰۰
🔹 کتابخانهی پاکدینی
🛎 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
کتاب را میتوانید از اینجا دریافت کنید.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 5 از بخش ششم
🔸جدایی ما با کیشداران و نتیجهی آن
جداشدنگاه ما از پیروان كیشها همینجاست. ما میگوییم دین شاهراهیست كه همه در آن گرد آیند. میگوییم دین دستور زندگانیست. میگوییم جز خدا كسی را در دین جایگاهی نیست و هرگز نتوان نام كسی را ، چه از پیغمبران و چه از دیگران ، با نام خدا همرده گردانید. میگوییم آن خواست گرانمایهی بزرگی كه درمیانست رستگاری جهانیان میباشد و پیغمبران هم برای این برخاستهاند ، و جایگاهی كه میدارند از آنست كه در این راه كوشیدهاند ، نه آنكه خود در دین جا دارند و با خدا در یك رده شمرده گردند. میگوییم : دین برای رستگاری آدمیانست نه آنكه خود خواستی[هدف] باشد.
آنان از همهی اینها ناآگاهند ، و دین را بآن معنی كه روشن گردانیدیم میشناسند ، و خودِ آن را یك خواستی میدانند.
این دو معنی از هم جداست. شما دستور دادهاید باغبانی باغی برایتان پدید آورده. این دو گونه تواند بود : یكی آنكه باغبان و باغ بنیاد نهادنش را میخواهید. میخواهید مردم او را بشناسند و در زبانها گفته شود چنان باغی پدید آوردهاید. دیگری اینكه میوه و بار دادن باغ را میخواهید. میخواهید باغبان بكوشد و باغ آباد باشد تا میوه و بار دهد و مردم از آن برخوردار گردند. این دو خواست از هم جداست. اگر آن یكیست دربند میوه و بار نخواهید بود ، و اگر باغبان مرد و باغ پژمرد دیگری را بجای او نخواهید آورد ، و اگر این یكیست دربند میوه و بار بوده و چون باغبان مرد و باغ پژمرد اندیشهی دیگری خواهید كرد.
آن چیزی كه میباید پیروان كیشها بیندیشند و پاسخ دهند اینست. از این دو معنی كدام یكی را میپذیرند؟ اگر معنایی را كه ما میگوییم میپذیرند باید بخَستُوَند[=اعتراف كنند] كه همه در گمراهی بودهاند ، بخستوند كه اسلام نمانده ، و آنچه ما میگوییم بگردن گیرند. اگر نمیپذیرند و در معنایی كه خودشان بدین دادهاند پافشاری مینمایند باید بدانند كه ستایشهایی كه ما از دین كرده و آن را برای جهان دربایست میشماریم دربارهی آن دین نخواهد بود. و اگر كسی بپرسد : «سود چنان دین بیهودهای چیست؟!. برای چه خدا چنان باورهای بینتیجهای را از مردمان میخواهد؟!.» پاسخ نخواهد داشت.
نتیجهی این گفتگو آنست كه آنان میگویند : «اسلام هست و جاویدان است و واپسین دینهاست» ، و ما میگوییم : اسلام نمانده تا واپسین دینها باشد. آنچه بایستی دانسته گردد اینست.
ما باین نكته ارج میگزاریم و برای روشنیش پا میفشاریم و انگیزهاش اینست كه آنان با صد گمراهی و نادانی و بیدینی كه [دچارش] هستند خود را باسلام میبندند و بنام آن با ما روبرو میشوند ، و چنین وامینمایند كه ما میخواهیم اسلام را از میان برداریم ، در جایی كه راستی وارونهی اینست و آنان را با این كیشهای پراكنده و بیپا كه میدارند با اسلام پیوستگی نیست ، و ما نیز نه تنها اسلام را از میان برنمیداریم ، بلكه آن را از یك راه بسیار استوارتر و بهتر بازمیگردانیم. بنیاد اسلام رستگاری جهانیان و در یك شاهراه بودن آنان بوده ، و ما این را بسیار بهتر و استوارتر بازمیگردانیم. آنچه ما از میان برمیداریم بتپرستیها و پراكندگیهاست.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 5 از بخش ششم
🔸جدایی ما با کیشداران و نتیجهی آن
جداشدنگاه ما از پیروان كیشها همینجاست. ما میگوییم دین شاهراهیست كه همه در آن گرد آیند. میگوییم دین دستور زندگانیست. میگوییم جز خدا كسی را در دین جایگاهی نیست و هرگز نتوان نام كسی را ، چه از پیغمبران و چه از دیگران ، با نام خدا همرده گردانید. میگوییم آن خواست گرانمایهی بزرگی كه درمیانست رستگاری جهانیان میباشد و پیغمبران هم برای این برخاستهاند ، و جایگاهی كه میدارند از آنست كه در این راه كوشیدهاند ، نه آنكه خود در دین جا دارند و با خدا در یك رده شمرده گردند. میگوییم : دین برای رستگاری آدمیانست نه آنكه خود خواستی[هدف] باشد.
آنان از همهی اینها ناآگاهند ، و دین را بآن معنی كه روشن گردانیدیم میشناسند ، و خودِ آن را یك خواستی میدانند.
این دو معنی از هم جداست. شما دستور دادهاید باغبانی باغی برایتان پدید آورده. این دو گونه تواند بود : یكی آنكه باغبان و باغ بنیاد نهادنش را میخواهید. میخواهید مردم او را بشناسند و در زبانها گفته شود چنان باغی پدید آوردهاید. دیگری اینكه میوه و بار دادن باغ را میخواهید. میخواهید باغبان بكوشد و باغ آباد باشد تا میوه و بار دهد و مردم از آن برخوردار گردند. این دو خواست از هم جداست. اگر آن یكیست دربند میوه و بار نخواهید بود ، و اگر باغبان مرد و باغ پژمرد دیگری را بجای او نخواهید آورد ، و اگر این یكیست دربند میوه و بار بوده و چون باغبان مرد و باغ پژمرد اندیشهی دیگری خواهید كرد.
آن چیزی كه میباید پیروان كیشها بیندیشند و پاسخ دهند اینست. از این دو معنی كدام یكی را میپذیرند؟ اگر معنایی را كه ما میگوییم میپذیرند باید بخَستُوَند[=اعتراف كنند] كه همه در گمراهی بودهاند ، بخستوند كه اسلام نمانده ، و آنچه ما میگوییم بگردن گیرند. اگر نمیپذیرند و در معنایی كه خودشان بدین دادهاند پافشاری مینمایند باید بدانند كه ستایشهایی كه ما از دین كرده و آن را برای جهان دربایست میشماریم دربارهی آن دین نخواهد بود. و اگر كسی بپرسد : «سود چنان دین بیهودهای چیست؟!. برای چه خدا چنان باورهای بینتیجهای را از مردمان میخواهد؟!.» پاسخ نخواهد داشت.
نتیجهی این گفتگو آنست كه آنان میگویند : «اسلام هست و جاویدان است و واپسین دینهاست» ، و ما میگوییم : اسلام نمانده تا واپسین دینها باشد. آنچه بایستی دانسته گردد اینست.
ما باین نكته ارج میگزاریم و برای روشنیش پا میفشاریم و انگیزهاش اینست كه آنان با صد گمراهی و نادانی و بیدینی كه [دچارش] هستند خود را باسلام میبندند و بنام آن با ما روبرو میشوند ، و چنین وامینمایند كه ما میخواهیم اسلام را از میان برداریم ، در جایی كه راستی وارونهی اینست و آنان را با این كیشهای پراكنده و بیپا كه میدارند با اسلام پیوستگی نیست ، و ما نیز نه تنها اسلام را از میان برنمیداریم ، بلكه آن را از یك راه بسیار استوارتر و بهتر بازمیگردانیم. بنیاد اسلام رستگاری جهانیان و در یك شاهراه بودن آنان بوده ، و ما این را بسیار بهتر و استوارتر بازمیگردانیم. آنچه ما از میان برمیداریم بتپرستیها و پراكندگیهاست.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی چهلوپنجم)
🔶 باید به پستی خویها چاره كرد
(بخش دو از دو)
چندی پیش یكی از آشنایان از تبریز آمد و یك لایحهای آورده بود در این زمینه كه باید رضاشاه محاكمه شود. چند تنی مهر و دستینه نهاده فرستاده بودند كه در پرچم بچاپ رسانیم. در دل خود گفتم : ای كاش شما آن شایستگی را داشتید كه بتوانید سررشتهداران كشور را بمحاكمه كشید. متأسفانه ندارید. بآورندهی لایحه گفتم : رضاشاه گزاشته و رفته و شما دیگر دست باو ندارید كه محاكمه كنید. ولی كسانی كه سزاوار محاكمه هستند بسیارند. اگر شایستگی دارید آنها را بمحاكمه بخوانید. گفت : مثلاً كه؟.. گفتم : مثلاً جناب آقای اسفندیاری رئیس دارالشورا. [1]
این جناب دیروز برضاشاه صد چاپلوسی مینمود. در جایگاه «رئیس پارلمان» كه از دیدهی اهمیت پایینتر از پادشاهی نیست مینشست و خود را «چاكر» میخواند. هنگامی كه از مجلس هیئتی برگزیده میخواستند به نزد شاه فرستند چنین میگفت : «سلامهای عبیدانه (یا چاكرانهی) ما را نیز بخاك پای همایونی عرض كنید». كنون شما از او بپرسید :
🔸آقا تو كه مشتاق چاكری هستی با ریاست مجلس چه كار داری؟!. چرا آن را پذیرفتهای؟!. چاكر كجا و رئیس مجلس كجا؟!. رئیس مجلس نمایندهی بیستملیون توده و خود رئیس قوهی مقننه است. چنین كسی نمیتواند خود را چاكر گرداند. چنین كاری خود خیانت بتوده و كشور میباشد. اینجا جای سرشكستگی و فروتنی نیست. جای سرفرازی و امانتنگهداریست.
🔸درست مانند آنست كه شما بكسی وكالت دهید كه برود و با طرف شما زانو بزانو نشیند و محاكمه كند. و بادعاهای او پاسخ دهد و حق شما را نگه دارد ، و او برود و در برابر طرفتان بتواضع و فروتنی پردازد و خود را چاكر و عبید او خواند. و بجای دفاع از حق شما ، بدعویهای او «بلی ، بلی» بگوید و بدینسان حق شما را ضایع و خودتان را سرشكسته و بیآبرو گرداند. آیا چنان كسی گناهكار نیست؟!.. آیا چنان كسی بدخواه نیست؟!.. شما اگر بمحاكمه كشید اینك این گناهكار و بدخواه را من بشما نشان میدهم. گناه این مرد كمتر از گناه رضاشاه نیست. رضاشاه هرچه كرده با دست اینها كرده ، مشروطه را با دست اینها كشته.
كنون ببینیم آقای اسفندیاری معنی مشروطه و مجلس را نمیداند؟.. نمیداند كه در آن جایگاهی كه (بازور یا از هر راه دیگری) نشسته جایگاه نمایندگی بیستمیلیون توده است؟.. نمیداند كه رئیس قوهی مقننه از پادشاه كه رئیس قوهی مجریه است چندان پائینتر نیست؟.. نمیداند كه فروتنی و چاكری شایستهی او نمیباشد و اساساً چنین اختیاری را ندارد؟..
بیگمان همهی اینها را میداند. چیزی كه هست كمترین علاقهای بكشور ، و توده و وظیفه ، و اینگونه چیزها ندارد و او در زندگانی تنها بخوشگذرانی خود علاقمند است. تاریخچهی زندگانی او را بدست آورید تا بدانید هشتاد سال عمر را چگونه بسر داده. در سال 1325[قمری] كه محمدعلیمیرزا ، میرزاعلیاصغرخان اتابك را بتهران خواسته سروزیر گردانید و اتابك با یك جدیت به برانداختن مشروطه و مجلس میكوشید این مرد معاون او و یكی از بدخواهان نامی مشروطه بود سپس بعنوان نمایندگی در كمیسیون سرحدی به ارومی[=رضاییه] رفت و چون محمدعلیمیرزا مجلس را بست او نیز انجمن ارومی را برانداخت.
یازده ماه كه تبریز در جنگ و كشاكش بود و از همه جای جهان تلگرافهای همدردی میرسید این در آن نزدیكی كمترین آشنایی نشان نداد و بلكه در برابر دستههای مجاهدان در ارومی یك دسته بنام «فداییان شاه» پدید آورد. آنگاه چنین كسی همینكه محمدعلیمیرزا برافتاد و استبداد ریشهكن گردید خود را بمیان مشروطهخواهان انداخت و همچون درباریان دیگر ، جا برای خود درمیان نمایندگان و وزیران باز كرد و با تزویر خود را «وجیهالمله» گردانید.
این نمونهای از طرز زندگانی اوست و نیك میرساند كه پابندی بهیچ چیزی ندارد و مشروطه و استبداد برای او یكسانست. بماند آنچه مستر شوستر آمریكایی در كتاب خود ، او را یكی از هواداران سیاست دولت استبدادی روس در ایران میشمارد. ما چون از آن موضوع آگاهی درستی نداریم متعرض نمیشویم و تنها آنچه را كه در آشكار بوده و هر كس دیده و شنیده بشمار میآوریم.
از این كارها نیز همه چیز را بكنار گزارده تنها داستان اخیر (داستان عبیدی و چاكری و پیرغلامی را) دنبال میكنیم. همین یكی بتنهایی بدی با توده و درخور محاكمه است. شما اگر میتوانید پافشاری نمایید و او را بداوری بخوانید. [2]
گفت : ما چگونه بخواهیم؟.. او را بكدام دادگاه توانیم كشید؟.. گفتم : پس رضاشاه را چگونه بمحاكمه میخواهید؟.. یك مردمی كه شایستگی دارند كه بدخواهان را بمحاكمه كشانند راهش را نیز پیدا توانند كرد.
👇
🔶 باید به پستی خویها چاره كرد
(بخش دو از دو)
چندی پیش یكی از آشنایان از تبریز آمد و یك لایحهای آورده بود در این زمینه كه باید رضاشاه محاكمه شود. چند تنی مهر و دستینه نهاده فرستاده بودند كه در پرچم بچاپ رسانیم. در دل خود گفتم : ای كاش شما آن شایستگی را داشتید كه بتوانید سررشتهداران كشور را بمحاكمه كشید. متأسفانه ندارید. بآورندهی لایحه گفتم : رضاشاه گزاشته و رفته و شما دیگر دست باو ندارید كه محاكمه كنید. ولی كسانی كه سزاوار محاكمه هستند بسیارند. اگر شایستگی دارید آنها را بمحاكمه بخوانید. گفت : مثلاً كه؟.. گفتم : مثلاً جناب آقای اسفندیاری رئیس دارالشورا. [1]
این جناب دیروز برضاشاه صد چاپلوسی مینمود. در جایگاه «رئیس پارلمان» كه از دیدهی اهمیت پایینتر از پادشاهی نیست مینشست و خود را «چاكر» میخواند. هنگامی كه از مجلس هیئتی برگزیده میخواستند به نزد شاه فرستند چنین میگفت : «سلامهای عبیدانه (یا چاكرانهی) ما را نیز بخاك پای همایونی عرض كنید». كنون شما از او بپرسید :
🔸آقا تو كه مشتاق چاكری هستی با ریاست مجلس چه كار داری؟!. چرا آن را پذیرفتهای؟!. چاكر كجا و رئیس مجلس كجا؟!. رئیس مجلس نمایندهی بیستملیون توده و خود رئیس قوهی مقننه است. چنین كسی نمیتواند خود را چاكر گرداند. چنین كاری خود خیانت بتوده و كشور میباشد. اینجا جای سرشكستگی و فروتنی نیست. جای سرفرازی و امانتنگهداریست.
🔸درست مانند آنست كه شما بكسی وكالت دهید كه برود و با طرف شما زانو بزانو نشیند و محاكمه كند. و بادعاهای او پاسخ دهد و حق شما را نگه دارد ، و او برود و در برابر طرفتان بتواضع و فروتنی پردازد و خود را چاكر و عبید او خواند. و بجای دفاع از حق شما ، بدعویهای او «بلی ، بلی» بگوید و بدینسان حق شما را ضایع و خودتان را سرشكسته و بیآبرو گرداند. آیا چنان كسی گناهكار نیست؟!.. آیا چنان كسی بدخواه نیست؟!.. شما اگر بمحاكمه كشید اینك این گناهكار و بدخواه را من بشما نشان میدهم. گناه این مرد كمتر از گناه رضاشاه نیست. رضاشاه هرچه كرده با دست اینها كرده ، مشروطه را با دست اینها كشته.
كنون ببینیم آقای اسفندیاری معنی مشروطه و مجلس را نمیداند؟.. نمیداند كه در آن جایگاهی كه (بازور یا از هر راه دیگری) نشسته جایگاه نمایندگی بیستمیلیون توده است؟.. نمیداند كه رئیس قوهی مقننه از پادشاه كه رئیس قوهی مجریه است چندان پائینتر نیست؟.. نمیداند كه فروتنی و چاكری شایستهی او نمیباشد و اساساً چنین اختیاری را ندارد؟..
بیگمان همهی اینها را میداند. چیزی كه هست كمترین علاقهای بكشور ، و توده و وظیفه ، و اینگونه چیزها ندارد و او در زندگانی تنها بخوشگذرانی خود علاقمند است. تاریخچهی زندگانی او را بدست آورید تا بدانید هشتاد سال عمر را چگونه بسر داده. در سال 1325[قمری] كه محمدعلیمیرزا ، میرزاعلیاصغرخان اتابك را بتهران خواسته سروزیر گردانید و اتابك با یك جدیت به برانداختن مشروطه و مجلس میكوشید این مرد معاون او و یكی از بدخواهان نامی مشروطه بود سپس بعنوان نمایندگی در كمیسیون سرحدی به ارومی[=رضاییه] رفت و چون محمدعلیمیرزا مجلس را بست او نیز انجمن ارومی را برانداخت.
یازده ماه كه تبریز در جنگ و كشاكش بود و از همه جای جهان تلگرافهای همدردی میرسید این در آن نزدیكی كمترین آشنایی نشان نداد و بلكه در برابر دستههای مجاهدان در ارومی یك دسته بنام «فداییان شاه» پدید آورد. آنگاه چنین كسی همینكه محمدعلیمیرزا برافتاد و استبداد ریشهكن گردید خود را بمیان مشروطهخواهان انداخت و همچون درباریان دیگر ، جا برای خود درمیان نمایندگان و وزیران باز كرد و با تزویر خود را «وجیهالمله» گردانید.
این نمونهای از طرز زندگانی اوست و نیك میرساند كه پابندی بهیچ چیزی ندارد و مشروطه و استبداد برای او یكسانست. بماند آنچه مستر شوستر آمریكایی در كتاب خود ، او را یكی از هواداران سیاست دولت استبدادی روس در ایران میشمارد. ما چون از آن موضوع آگاهی درستی نداریم متعرض نمیشویم و تنها آنچه را كه در آشكار بوده و هر كس دیده و شنیده بشمار میآوریم.
از این كارها نیز همه چیز را بكنار گزارده تنها داستان اخیر (داستان عبیدی و چاكری و پیرغلامی را) دنبال میكنیم. همین یكی بتنهایی بدی با توده و درخور محاكمه است. شما اگر میتوانید پافشاری نمایید و او را بداوری بخوانید. [2]
گفت : ما چگونه بخواهیم؟.. او را بكدام دادگاه توانیم كشید؟.. گفتم : پس رضاشاه را چگونه بمحاكمه میخواهید؟.. یك مردمی كه شایستگی دارند كه بدخواهان را بمحاكمه كشانند راهش را نیز پیدا توانند كرد.
👇