✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 7 از بخش ششم
🔸آلودگیهای كیشها و زیانهای بزرگی که از آن برمیخیزد ـ 2
ـ چون یاد مردن و یادآوریهای آن بمیان آمد از همان زمینه چند سخنی گویم : مردن واپسین فرودگاه زندگانیست و باید برای آن آیینی بود[1] ، شما ببینید آیین آنها چیست و با مردگان چه رفتار میكنند؟..
نخست از نماز سخن رانیم : هر كسی كه بمیرد ، چه نیك و چه بد اینان بآن نماز خوانند ، و نزد خدا ایستاده گواهی دهند : «ما از او جز نیكی نمیدانیم»(2) بگفتهی یكی به رجبعلی داروغه (3) هم نماز خواندند و با صد بیشرمی در پیش خدا ایستادند و چنین گفتند : «ما ازو جز نیكی نمیدانیم».
باصغر بروجردی (4) نماز خواندند ، بصمدخان نماز خواندند ، بنایبحسین كاشانی[5] نماز خواندند ، بماشاءاللهخان[6] نماز خواندند ، بحسینخان فراشباشی(7) نماز خواندند.
كسی كه در راه كشور كشته گردد ، و كسی كه با كشور نادرستی كند و بكیفر آن نادرستی ، بفرمان دادگاه نابود شود به هر دو نماز خوانند و دربارهی هر دو گویند : «ما ازو جز نیكی نمیدانیم».
به ثقةالاسلام نماز خواندند ، و بمختار علاف كه دار زنندهی او بود نماز خواندند ، و دربارهی هر دو گفتند : «ما ازو جز نیكی نمیدانیم».
شما بپرسید آیا سود این نماز چیست؟! از این گواهیهای دروغ چه نتیجه میبیوسید ؟!..[8] میدانم خواهند گفت : «مقصود از «نیكی» اسلام است ، ما بمسلمانی آن مرده شهادت میدهیم». میگویم : این گزارش (تأویل) است. شما را چه شده كه كاری كنید و بگزارش نیاز پیدا كنید؟!.. از این گذشته ، آن چه اسلامیست كه صمدخان هم داشته ، مختار علاف هم داشته ، اصغر بروجردی هم داشته؟!.. از همینجا پیداست كه چه معنایی باسلام میدهید؟! آخر ای بیدینان نادان! صمدخانی كه با كشور و تودهی خود نادرستی كرده ، و افزار دست بیگانگان شده و صد كس را تنها بگناه غیرت و مردانگی كشته چنین كسی چگونه اسلام داشته؟!. پس چه زشت است آن اسلامی كه شما میشناسید! چه زشت است آن اسلامی كه صمدخان و اصغر بروجردی و نایبحسین و ماشاءاللهخان و مختار علاف داشتهاند!
اما یادآوریهایی كه بهنگام خاك سپردن بمرده میكنند ببینید در یك كار چند بیخردی گرد آمده. گفتیم از این كار معنایی كه آنان بدین میدهند روشن میشود ، و گذشته از آن چند ایراد بزرگ باین كار توان گرفت :
١ـ كسی كه در زندگی دین داشته در مردگیش هم خواهد داشت و پرسشهایی كه ازو شود پاسخ خواهد داد و نیاز بیادآوری نیست ، و اگر كسی در زندگی دین نداشته از پاسخهای ساختگی كه به نكیر و منكر دهد نتیجه برای او نخواهد بود. آیا میتوان خدا را فریفت و بچند سخن زبانی خود را دیندار نشان داد؟!. آخر مگر دین با زبانست؟!.. مگر دستگاه فرمانروایانِ خودكامه است كه «اسم شب» داده درگذرند؟!.
٢ـ كسی كه میمیرد دیگر با تن او هیچ كاری نیست ، و از همینروست كه آن را زیر خاك میكنند و پس از یكی دو روز از هم رفته و رو بنابودی خواهد گزاشت. پس از آن هر كاری هست از نیك و بد با روانست. پس یاد دادن بتن چه سودی دارد؟!.. یك تن بیروان چه تواند فهمید؟!..
٣ـ چرا بزبان عربی یادآوری میشود؟!.. مگر كسی همینكه مرد زبانش برگشته و عربی گردد؟!.. مگر ترك و فارس و كرد و افغانی و بربری و هندی همه پس از مردن عرب شوند؟!.. اینها كجایش درست است؟!.. آیا خود این ، كه كسی را چون بخاك سپردند نكیر و منكر با گرزهای آتشین بر سرش آیند و پرسشها كنند ـ یك افسانهی بسیار رسوایی نیست؟!..
[1] : باید بود (bud) سبک شدهی باید بودن است.
(2) : «إنا لانعلم منه الا خيراً»
(3) : كسيست كه داروغهی تبريز بوده و زشتكاری را از اندازه میگذرانيده و حاجی اللهيار او را كشته.
(4) : همانست كه در تهران بچهها را میبرد و میكشت و گرفتند و دارش زدند.
[5] : یکی از راهزنان بنام.
[6] : پسر بزرگ نایب حسین و دستیار او در تاراجها و راهزنیها.
(7) : همانست كه آزاديخواهان را میگرفت و بدست روسيان میداد و داستان كشته شدن او را در تاريخ امسال [تاریخ مشروطهی ایران ، پیوست پیمان] نوشتهايم.
[8] : بيوسيدن (biusidan) = منتظر بودن ، انتظار کشیدن
.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 7 از بخش ششم
🔸آلودگیهای كیشها و زیانهای بزرگی که از آن برمیخیزد ـ 2
ـ چون یاد مردن و یادآوریهای آن بمیان آمد از همان زمینه چند سخنی گویم : مردن واپسین فرودگاه زندگانیست و باید برای آن آیینی بود[1] ، شما ببینید آیین آنها چیست و با مردگان چه رفتار میكنند؟..
نخست از نماز سخن رانیم : هر كسی كه بمیرد ، چه نیك و چه بد اینان بآن نماز خوانند ، و نزد خدا ایستاده گواهی دهند : «ما از او جز نیكی نمیدانیم»(2) بگفتهی یكی به رجبعلی داروغه (3) هم نماز خواندند و با صد بیشرمی در پیش خدا ایستادند و چنین گفتند : «ما ازو جز نیكی نمیدانیم».
باصغر بروجردی (4) نماز خواندند ، بصمدخان نماز خواندند ، بنایبحسین كاشانی[5] نماز خواندند ، بماشاءاللهخان[6] نماز خواندند ، بحسینخان فراشباشی(7) نماز خواندند.
كسی كه در راه كشور كشته گردد ، و كسی كه با كشور نادرستی كند و بكیفر آن نادرستی ، بفرمان دادگاه نابود شود به هر دو نماز خوانند و دربارهی هر دو گویند : «ما ازو جز نیكی نمیدانیم».
به ثقةالاسلام نماز خواندند ، و بمختار علاف كه دار زنندهی او بود نماز خواندند ، و دربارهی هر دو گفتند : «ما ازو جز نیكی نمیدانیم».
شما بپرسید آیا سود این نماز چیست؟! از این گواهیهای دروغ چه نتیجه میبیوسید ؟!..[8] میدانم خواهند گفت : «مقصود از «نیكی» اسلام است ، ما بمسلمانی آن مرده شهادت میدهیم». میگویم : این گزارش (تأویل) است. شما را چه شده كه كاری كنید و بگزارش نیاز پیدا كنید؟!.. از این گذشته ، آن چه اسلامیست كه صمدخان هم داشته ، مختار علاف هم داشته ، اصغر بروجردی هم داشته؟!.. از همینجا پیداست كه چه معنایی باسلام میدهید؟! آخر ای بیدینان نادان! صمدخانی كه با كشور و تودهی خود نادرستی كرده ، و افزار دست بیگانگان شده و صد كس را تنها بگناه غیرت و مردانگی كشته چنین كسی چگونه اسلام داشته؟!. پس چه زشت است آن اسلامی كه شما میشناسید! چه زشت است آن اسلامی كه صمدخان و اصغر بروجردی و نایبحسین و ماشاءاللهخان و مختار علاف داشتهاند!
اما یادآوریهایی كه بهنگام خاك سپردن بمرده میكنند ببینید در یك كار چند بیخردی گرد آمده. گفتیم از این كار معنایی كه آنان بدین میدهند روشن میشود ، و گذشته از آن چند ایراد بزرگ باین كار توان گرفت :
١ـ كسی كه در زندگی دین داشته در مردگیش هم خواهد داشت و پرسشهایی كه ازو شود پاسخ خواهد داد و نیاز بیادآوری نیست ، و اگر كسی در زندگی دین نداشته از پاسخهای ساختگی كه به نكیر و منكر دهد نتیجه برای او نخواهد بود. آیا میتوان خدا را فریفت و بچند سخن زبانی خود را دیندار نشان داد؟!. آخر مگر دین با زبانست؟!.. مگر دستگاه فرمانروایانِ خودكامه است كه «اسم شب» داده درگذرند؟!.
٢ـ كسی كه میمیرد دیگر با تن او هیچ كاری نیست ، و از همینروست كه آن را زیر خاك میكنند و پس از یكی دو روز از هم رفته و رو بنابودی خواهد گزاشت. پس از آن هر كاری هست از نیك و بد با روانست. پس یاد دادن بتن چه سودی دارد؟!.. یك تن بیروان چه تواند فهمید؟!..
٣ـ چرا بزبان عربی یادآوری میشود؟!.. مگر كسی همینكه مرد زبانش برگشته و عربی گردد؟!.. مگر ترك و فارس و كرد و افغانی و بربری و هندی همه پس از مردن عرب شوند؟!.. اینها كجایش درست است؟!.. آیا خود این ، كه كسی را چون بخاك سپردند نكیر و منكر با گرزهای آتشین بر سرش آیند و پرسشها كنند ـ یك افسانهی بسیار رسوایی نیست؟!..
[1] : باید بود (bud) سبک شدهی باید بودن است.
(2) : «إنا لانعلم منه الا خيراً»
(3) : كسيست كه داروغهی تبريز بوده و زشتكاری را از اندازه میگذرانيده و حاجی اللهيار او را كشته.
(4) : همانست كه در تهران بچهها را میبرد و میكشت و گرفتند و دارش زدند.
[5] : یکی از راهزنان بنام.
[6] : پسر بزرگ نایب حسین و دستیار او در تاراجها و راهزنیها.
(7) : همانست كه آزاديخواهان را میگرفت و بدست روسيان میداد و داستان كشته شدن او را در تاريخ امسال [تاریخ مشروطهی ایران ، پیوست پیمان] نوشتهايم.
[8] : بيوسيدن (biusidan) = منتظر بودن ، انتظار کشیدن
.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی چهلوهفتم)
🔶چه جدایی میانهی شرقیان و غربیانست؟.. (بخش یک از یک)
چون در گفتارهای گذشته نوشتیم كه ایرانیان و دیگر شرقیان باید بخود تكانی دهند و بآلودگیهای خود چاره كنند تا بتوانند با اروپاییان همسری نمایند ، برخی خوانندگان مقصودی را كه از این جملهها داشتهایم نفهمیده بایرادهایی برخاستهاند. اینست میخواهیم مقصود را روشن گردانیم :
ما اندیشهی خود را دربارهی اروپا بارها نوشتهایم. اروپاییان با آن پیشرفتی كه در زمینهی دانشها و اختراعات كرده و جهان را بتكان آوردهاند در زمینهی «آیین زندگانی» و شناختن سود و زیان و نیك و بد بسیار پس ماندهاند. این بكسانی گران میافتد كه یك تن در ایران باروپای بآن شكوه و دستگاه ایراد میگیرد و میگوید اروپاییان «آیین زندگانی» نمیشناسند. ولی چه باید كرد كه این یك حقیقتی است و رنجش آنها نیز تأثیری نخواهد داشت. اروپا در راهی كه برای زندگانی پیش گرفته بكوچهی بنبستی درآمده و ناگزیر است از آن راه بازگردد.
یكی از گرفتاریهای اروپا همین جنگست كه سراسر جهان را بسختی انداخته و چنانكه گفتهایم دانسته نیست كه باین زودیها پایان پذیرد و چگونه پایان پذیرد. آیا كدام سو فیروز گردد و با سوی دیگر چه رفتاری پیش گیرد. آنگاه پس از پایان پذیرفتن نیز دنبالههایی خواهد داشت. زیرا اینهمه سربازان كه امروز در میدانهای جنگ بسر میبرند بجاهای خود بازگشته كار خواهند خواست و همگی دست نیافته دستههای بزرگی بیكار خواهند ماند. از آنروی كارخانههای بسیار بزرگی كه امروز بساختن توپ و تفنگ و تانك و آیروپلان[=هواپیما] و زیردریایی میپردازد پس از پایان جنگ ماشینهای خود را برای بافتن پارچه و ساختن افزارهای زندگانی تخصیص خواهند داد. بدینسان پس از چند سالی از فزونی كالا بازارها ایستاده بار دیگر بحران پیش خواهد آمد. [1]
اینها ایرادهاییست كه ما از روی اندیشه و راه خود باروپا میگیریم. با این حال اگر اروپاییان را با آسیاییان بسنجش گزاریم باید گفت آنان گرفتاریشان كمتر از آسیاییان[و] شایستگیشان بزندگانی بیشتر است. زیرا گذشته از دانشها و آگاهیها و هنرها[=صنایع] و كارخانههای بزرگ و فنون جنگ و افزارهای جنگی و مانند اینها كه اگر نیك بسنجیم بیمبالغه در اروپاییان صد است و در شرقیان [2] بیش از یك نیست،
🔸از دیدهی نیروهای معنوی نیز آنها بسیار جلوترند.
مثلاً در اروپا مردم یك كشوری هر یكایكشان معنی استقلال كشور و مزایای آن استقلال را میدانند و بآن قیمت مینهند و همگی برای جانفشانی در آن راه آمادهاند و هیچ چیزی آنان را از این اندیشه بازنتواند داشت. ولی در كشورهای شرقی این معنی بسیار كمست ، بسیار ناتوانست.
شما همین ایران را ببینید : در این سرزمین دستههای بزرگی هستند كه فرقی میان آزادی كشور با زیردستی بیگانگان نمیگزارند و بدستاویز مسلك یا مذهب با صد بیشرمی اندیشهی خود را بآشكار میآورند. من نمیخواهم آن دستهها را با نامهاشان بشمارم و برای خود دشمن تراشم. خوانندگان خودشان میشناسند.
ببینید ناتوانی فهمها و اندیشهها تا چه اندازه است كه سیوشش سالست در این كشور مشروطه گرفته شده و هنوز انبوهی از مردم معنی آن را نمیدانند كه اگر شما بپرسید مشروطه چیست و مزایای آن چه میباشد درمیمانند. هنوز پس از سیوشش سال دستههای بزرگی از مردم با مشروطه دشمنند و ریشخند مینمایند و یك شكل حكومتی كه بهترین شكلهای آن میباشد اینان از نافهمی و بیخردی گردن بآن نمیگزارند.
🔸اروپاییان گمراهند و راهی را كه بآسایش و خوشی تواند رسانید گم كردهاند. ولی تا باین اندازه پستاندیشه و بیخرد نگردیدهاند كه در چنین هنگام بیمناك جهان دست روی دست گزارده چشم براه حوادث دوزند و چنین گویند : «شب آبستنست تا چه زاید سحر».
نتیجهی آن گمراهیهای اروپا این شده كه خود را به رنج و سختی اندازند و كمتر روی آسایش بینند ولی نتیجهی این پستاندیشی ایرانیان و دیگر شرقیان آنست كه زیردست و توسریخور دیگران باشند و شرمسار و سرافكنده زندگی نمایند. این دو باهم تفاوت بسیار دارد.
ببینید فرق تا كجاست : در آمریكا كه یكصدوسیملیون مردمست تنها دو حزب هست و تا آنجا كه ما میدانیم سومی پیدا نشده. ولی در ایران هر زمان كه فرصتی پیش آید در اندكزمانی بیست و سی حزب بیشتر پدید میآید. چرا چنینست؟.. برای اینكه
👇
🔶چه جدایی میانهی شرقیان و غربیانست؟.. (بخش یک از یک)
چون در گفتارهای گذشته نوشتیم كه ایرانیان و دیگر شرقیان باید بخود تكانی دهند و بآلودگیهای خود چاره كنند تا بتوانند با اروپاییان همسری نمایند ، برخی خوانندگان مقصودی را كه از این جملهها داشتهایم نفهمیده بایرادهایی برخاستهاند. اینست میخواهیم مقصود را روشن گردانیم :
ما اندیشهی خود را دربارهی اروپا بارها نوشتهایم. اروپاییان با آن پیشرفتی كه در زمینهی دانشها و اختراعات كرده و جهان را بتكان آوردهاند در زمینهی «آیین زندگانی» و شناختن سود و زیان و نیك و بد بسیار پس ماندهاند. این بكسانی گران میافتد كه یك تن در ایران باروپای بآن شكوه و دستگاه ایراد میگیرد و میگوید اروپاییان «آیین زندگانی» نمیشناسند. ولی چه باید كرد كه این یك حقیقتی است و رنجش آنها نیز تأثیری نخواهد داشت. اروپا در راهی كه برای زندگانی پیش گرفته بكوچهی بنبستی درآمده و ناگزیر است از آن راه بازگردد.
یكی از گرفتاریهای اروپا همین جنگست كه سراسر جهان را بسختی انداخته و چنانكه گفتهایم دانسته نیست كه باین زودیها پایان پذیرد و چگونه پایان پذیرد. آیا كدام سو فیروز گردد و با سوی دیگر چه رفتاری پیش گیرد. آنگاه پس از پایان پذیرفتن نیز دنبالههایی خواهد داشت. زیرا اینهمه سربازان كه امروز در میدانهای جنگ بسر میبرند بجاهای خود بازگشته كار خواهند خواست و همگی دست نیافته دستههای بزرگی بیكار خواهند ماند. از آنروی كارخانههای بسیار بزرگی كه امروز بساختن توپ و تفنگ و تانك و آیروپلان[=هواپیما] و زیردریایی میپردازد پس از پایان جنگ ماشینهای خود را برای بافتن پارچه و ساختن افزارهای زندگانی تخصیص خواهند داد. بدینسان پس از چند سالی از فزونی كالا بازارها ایستاده بار دیگر بحران پیش خواهد آمد. [1]
اینها ایرادهاییست كه ما از روی اندیشه و راه خود باروپا میگیریم. با این حال اگر اروپاییان را با آسیاییان بسنجش گزاریم باید گفت آنان گرفتاریشان كمتر از آسیاییان[و] شایستگیشان بزندگانی بیشتر است. زیرا گذشته از دانشها و آگاهیها و هنرها[=صنایع] و كارخانههای بزرگ و فنون جنگ و افزارهای جنگی و مانند اینها كه اگر نیك بسنجیم بیمبالغه در اروپاییان صد است و در شرقیان [2] بیش از یك نیست،
🔸از دیدهی نیروهای معنوی نیز آنها بسیار جلوترند.
مثلاً در اروپا مردم یك كشوری هر یكایكشان معنی استقلال كشور و مزایای آن استقلال را میدانند و بآن قیمت مینهند و همگی برای جانفشانی در آن راه آمادهاند و هیچ چیزی آنان را از این اندیشه بازنتواند داشت. ولی در كشورهای شرقی این معنی بسیار كمست ، بسیار ناتوانست.
شما همین ایران را ببینید : در این سرزمین دستههای بزرگی هستند كه فرقی میان آزادی كشور با زیردستی بیگانگان نمیگزارند و بدستاویز مسلك یا مذهب با صد بیشرمی اندیشهی خود را بآشكار میآورند. من نمیخواهم آن دستهها را با نامهاشان بشمارم و برای خود دشمن تراشم. خوانندگان خودشان میشناسند.
ببینید ناتوانی فهمها و اندیشهها تا چه اندازه است كه سیوشش سالست در این كشور مشروطه گرفته شده و هنوز انبوهی از مردم معنی آن را نمیدانند كه اگر شما بپرسید مشروطه چیست و مزایای آن چه میباشد درمیمانند. هنوز پس از سیوشش سال دستههای بزرگی از مردم با مشروطه دشمنند و ریشخند مینمایند و یك شكل حكومتی كه بهترین شكلهای آن میباشد اینان از نافهمی و بیخردی گردن بآن نمیگزارند.
🔸اروپاییان گمراهند و راهی را كه بآسایش و خوشی تواند رسانید گم كردهاند. ولی تا باین اندازه پستاندیشه و بیخرد نگردیدهاند كه در چنین هنگام بیمناك جهان دست روی دست گزارده چشم براه حوادث دوزند و چنین گویند : «شب آبستنست تا چه زاید سحر».
نتیجهی آن گمراهیهای اروپا این شده كه خود را به رنج و سختی اندازند و كمتر روی آسایش بینند ولی نتیجهی این پستاندیشی ایرانیان و دیگر شرقیان آنست كه زیردست و توسریخور دیگران باشند و شرمسار و سرافكنده زندگی نمایند. این دو باهم تفاوت بسیار دارد.
ببینید فرق تا كجاست : در آمریكا كه یكصدوسیملیون مردمست تنها دو حزب هست و تا آنجا كه ما میدانیم سومی پیدا نشده. ولی در ایران هر زمان كه فرصتی پیش آید در اندكزمانی بیست و سی حزب بیشتر پدید میآید. چرا چنینست؟.. برای اینكه
👇
🔸آن آمریكایی معنی حزب را میداند. میداند كه حزب برای هوسبازی نیست و برای همدست بودن [و] برهایی كشور كوشیدنست و اینست مادامی كه یك حزب دیگری در پیش هست و یك جمعیتی برای چنان كوشش آماده میباشد هر كسی بخود حق نمیدهد كه با چند تن دست بهم دهد و یك دستهی نوینی پدید آورد. چه ، میداند كه چنان كاری جز خیانت بكشور نیست. با خود میاندیشد كه من كه امروز گردن بهمراهی با فلان جمعیت نمیگزارم و خودخواهی مانعم میشود دیگران نیز با جمعیتی كه من خواهم ساخت همین رفتار را میكند و نتیجه آن میشود كه صدها حزب ده نفری و بیست نفری پدید آید و جز كشاكش و نابسامانی سودی بدست نیاید.[3] آن آمریكایی آن را میداند و میفهمد و اینست حزب در آنجا بیش از دو تا نیست. ولی ایرانی از پستی اندیشه و كوتاهی همت این را نمیداند و آن رفتار را میكند كه همگی میدانید و پیداست كه چنین كسانی همسری با آنان نخواهند توانست. پیداست كه سرنوشتی جز زیردستی پیدا نخواهد كرد. ما نیز همین را میگوییم.
(پرچم روزانه شمارهی 164)
[1] : اشاره به «بحران بزرگ» است که از سال 1929 تا جنگ جهانی دوم بدرازا کشید.
[2] : در آن زمان در شرق تودههایی همچون چینیان و کرهایان هنوز سر برنیفراشته بودند.
[3] : کاری که در ایران از مشروطه باز همیشه بدینسان بوده
(پرچم روزانه شمارهی 164)
[1] : اشاره به «بحران بزرگ» است که از سال 1929 تا جنگ جهانی دوم بدرازا کشید.
[2] : در آن زمان در شرق تودههایی همچون چینیان و کرهایان هنوز سر برنیفراشته بودند.
[3] : کاری که در ایران از مشروطه باز همیشه بدینسان بوده
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 8 از بخش ششم
🔸بهانهی «اگر مردم بدند گناه دین چیست؟!.»
یكی از بهانههای ایشانست كه چون شما پراكندگیهای كیشها و آلودگیهای مردم را یاد كرده ایراد گیرید پاسخ دهند : اگر مردم بدند گناه دین چیست؟!.
ما میگوییم : مردم همیشه بدند و دین برای همینست كه مردم بد را بنیكی آورد ، و اینكه نمیتواند آورد همین دلیل بهم خوردن و بیكاره گردیدن آن میباشد.
گاهی با یك خشم و شگفت چنین گویند : مگر پیغمبر ما نگفته نیك باشید؟!.. مگر نگفته دروغ نگویید و درستكار باشید؟!.. اینان نمیدانند كه نیك شدن و درستكار بودن مردم بآن آسانی نیست و تنها با یك گفتن از پیش نرود ، بلكه میباید راه برای آن باز شود ، و چنان راهی امروز نیست. نمیدانند كه همین كیشها یكی از چیزها است كه راه نیك شدن را بروی مردم بسته است.
داستان اینان داستان آن مرد خامیست كه بر سر بیماری رود و چنین پندارد كه اگر سخن از تندرستی رانْد و ستایش از آن نمود بیمار درست گردد ، یا آن بیخردی كه از بیمار بپرسد : «شما چرا بهْ نمیشوید؟!.» و چنان داند كه بهْ شدن بدست خود آدمیست.
مردم چگونه نیک گردند؟
ما نشان دادهایم كه یكی از گرفتاریهای امروز شناخته نبودن نیك و بد میباشد. در شمارهی یكم امسال گفتار بسیار درازی در این باره نوشتهایم : ببینید : ملا میرود بالای منبر ، و موعظه میكند : نماز خوانید ، روزه گیرید ، خمس و مال امام بدهید ، بزیارت روید ، بحج روید ، مردگان خود را به قم یا نجف فرستید ، دعای كمیل خوانید ، دعای ندبه خوانید ، روضهخوانی برپا كنید ـ اینهاست نیكیهایی كه او میگوید ، و اگر شما پرسشی از میهندوستی و مانند اینها كنید سخت رنجد و بد گوید. فلان روزنامهنویس گفتار مینویسد : ورزش كنید ، تن با آب سرد شویید ، رمان خوانید ، بسینما روید ، پا از تئاتر نكشید ، تكههای ادبی نویسید ، یاد ادبا و شعرا كنید ـ اینهاست نیكیهایی كه این میشناسد ، و اگر از نماز و نیایش و اینگونه چیزها پرسید آزرده گردد. فلان پیر به پیروان خود دستور میدهد : «تهذیب نفس» كنید ، آنچه دیگران در آفاق میبینند شما در اَنفُس ببینید ، فلان ذكر را هزار بار بخوانید ، فلان چله را بپایان برید ، مثنوی را بسیار خوانید ـ اینهاست نیكیهایی كه این یاد میدهد. در فلان محفل مُبلّغی سخن میراند : كتاب اقدس را حفظ كنید ، لوح احمد را بسیار خوانید ، تبلیغ كنید ، در فلان محفل عضو باشید ، به ولی امر پول فرستید ـ اینها هم نیكیهای اینانست. فلان جوان بیاران خود گفتگو میكند : باید زیرك بود و پول درآورد ، باید دربند هیچ كس و هیچ چیز نبود ، كه گفت دروغ بد است؟! كه گفت دزدی بد است؟! اینها هم نیكیهای مادّیانست ، اگر همه را بشماریم سخن دراز گردد ، و شگفت آنكه هر یكی از اینان بدیگران ریشخند مینمایند ، و آنان را كسان سبكمغز و گمراهی میشمارند.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 8 از بخش ششم
🔸بهانهی «اگر مردم بدند گناه دین چیست؟!.»
یكی از بهانههای ایشانست كه چون شما پراكندگیهای كیشها و آلودگیهای مردم را یاد كرده ایراد گیرید پاسخ دهند : اگر مردم بدند گناه دین چیست؟!.
ما میگوییم : مردم همیشه بدند و دین برای همینست كه مردم بد را بنیكی آورد ، و اینكه نمیتواند آورد همین دلیل بهم خوردن و بیكاره گردیدن آن میباشد.
گاهی با یك خشم و شگفت چنین گویند : مگر پیغمبر ما نگفته نیك باشید؟!.. مگر نگفته دروغ نگویید و درستكار باشید؟!.. اینان نمیدانند كه نیك شدن و درستكار بودن مردم بآن آسانی نیست و تنها با یك گفتن از پیش نرود ، بلكه میباید راه برای آن باز شود ، و چنان راهی امروز نیست. نمیدانند كه همین كیشها یكی از چیزها است كه راه نیك شدن را بروی مردم بسته است.
داستان اینان داستان آن مرد خامیست كه بر سر بیماری رود و چنین پندارد كه اگر سخن از تندرستی رانْد و ستایش از آن نمود بیمار درست گردد ، یا آن بیخردی كه از بیمار بپرسد : «شما چرا بهْ نمیشوید؟!.» و چنان داند كه بهْ شدن بدست خود آدمیست.
مردم چگونه نیک گردند؟
ما نشان دادهایم كه یكی از گرفتاریهای امروز شناخته نبودن نیك و بد میباشد. در شمارهی یكم امسال گفتار بسیار درازی در این باره نوشتهایم : ببینید : ملا میرود بالای منبر ، و موعظه میكند : نماز خوانید ، روزه گیرید ، خمس و مال امام بدهید ، بزیارت روید ، بحج روید ، مردگان خود را به قم یا نجف فرستید ، دعای كمیل خوانید ، دعای ندبه خوانید ، روضهخوانی برپا كنید ـ اینهاست نیكیهایی كه او میگوید ، و اگر شما پرسشی از میهندوستی و مانند اینها كنید سخت رنجد و بد گوید. فلان روزنامهنویس گفتار مینویسد : ورزش كنید ، تن با آب سرد شویید ، رمان خوانید ، بسینما روید ، پا از تئاتر نكشید ، تكههای ادبی نویسید ، یاد ادبا و شعرا كنید ـ اینهاست نیكیهایی كه این میشناسد ، و اگر از نماز و نیایش و اینگونه چیزها پرسید آزرده گردد. فلان پیر به پیروان خود دستور میدهد : «تهذیب نفس» كنید ، آنچه دیگران در آفاق میبینند شما در اَنفُس ببینید ، فلان ذكر را هزار بار بخوانید ، فلان چله را بپایان برید ، مثنوی را بسیار خوانید ـ اینهاست نیكیهایی كه این یاد میدهد. در فلان محفل مُبلّغی سخن میراند : كتاب اقدس را حفظ كنید ، لوح احمد را بسیار خوانید ، تبلیغ كنید ، در فلان محفل عضو باشید ، به ولی امر پول فرستید ـ اینها هم نیكیهای اینانست. فلان جوان بیاران خود گفتگو میكند : باید زیرك بود و پول درآورد ، باید دربند هیچ كس و هیچ چیز نبود ، كه گفت دروغ بد است؟! كه گفت دزدی بد است؟! اینها هم نیكیهای مادّیانست ، اگر همه را بشماریم سخن دراز گردد ، و شگفت آنكه هر یكی از اینان بدیگران ریشخند مینمایند ، و آنان را كسان سبكمغز و گمراهی میشمارند.
✴️ ریشهی بدبختیها
(تکهی چهلوهشتم)
🔶 بكوشید و نومیدی بخود راه ندهید
(بخش یک از یک)
یكی از خوانندگان پرچم چنین مینویسد : «سرمقالهی شمارهی 164 پرچم ، بخصوص قسمت اخیر آن بقلب من آتش زد. از بیان تا بیان فرق بسیار است. دیگران نیز از انحطاط شرقیان سخن میرانند ولی شما مطلب را مجسم میگردانید. شرقی و غربی را بترازو گزارده جلو چشم آدم میگیرید اینست آدم دلش آتش میگیرد. ولی از طرف دیگر چه میتوان كرد و در مقابل حقیقت جز تسلیم و اذعان چاره چیست؟..
شما مینویسید : در آمریكا درمیان یكصدوسیملیون مردم تنها دو حزب هست و تاكنون سومی پیدا نشده. ولی در ایران هر زمان كه فرصت پیش میآید در اندكزمانی بیست یا سی حزب پدید میآید. علت را تشریح كرده مینویسید : آن آمریكایی معنی حزب را میداند. میداند كه حزب برای هوسبازی نیست ، برای آنست كه یك جمعی دست بهم دهند و بكارهای كشور پیشرفت دهند ، و اینست مادامی كه یك چنان جمعیتی آماده هست هر كسی بخود حق نمیدهد كه با چند تنی دست بهم دهد و یك حزب نوینی پدید آورد. زیرا میداند كه چنین كاری جز خیانت بكشور نیست. با خود میاندیشد كه من كه امروز گردن بهمراهی با فلان جمعیت نمیگزارم و خودخواهی مانع من میشود دیگران نیز با جمعیتی كه من خواهم ساخت همان رفتار را خواهند نمود ، و نتیجه آن خواهد شد كه هر چند تنی خود جمعیت دیگری باشند و یك حزب بزرگ آبرومندی پدید نیاید. آن آمریكایی این را میداند و میفهمد و اینست حزب در آنجا بیش از دو تا نگردیده ولی ایرانی نمیداند و نمیفهمد و اینست باین هوسبازیها میپردازد. در خاتمه از این سخنان خود نتیجه گرفته میگویید : پیداست كه چنین كسانی را همسری با آنان نتواند بود. پیداست كه سرنوشتی جز زیردستی نخواه[نـ]د داشت.
این گفتههای شما همچون نیش به دل آدم فرومیرود. ولی درد اینجاست كه جز حقیقت نیست و انسان چاره جز پذیرفتن ندارد. كدام یكی از این مطالب قابل رد است؟ آدم چون میاندیشد میبیند حقیقتاً بانحطاط افتادهایم. لیكن شما را بخدا اگر چارهی این را میدانید كوشش دریغ نگویید. بكوشید و خسته نشوید. من تاكنون در نوشتههای شما خلاف حقیقتی ندیدهام ولی از بس موضوع مهم است خواهشمندم علت این را روشنتر گردانید. خدا میداند من در سهم خود حاضرم با جان و مال در راه چاره سعی كنم».
اینست خلاصهی یك نامهی مفصلی كه یكی از خوانندگان نوشته و خواستار شده نامش را آشكار ننویسیم. ما در پاسخ میگوییم : چنانكه بارها گفتهایم این درماندگی و آلودگی در ایرانیان طبیعی نیست. ایرانیان نه در ساختمان تنی ، و نه در نیروهای روانی از اروپاییان كمتر نیستند.
🔸آنچه ایرانیان را باین حال آلودگی و درماندگی انداخته این اندیشههای پوچ و پریشان و گمراهست
و ما برای این دلیلهای دانشمندانه (از راه روانشناسی) یاد كردهایم با این حال در شمارههای آینده یك دلیل دیگری نیز یاد خواهیم كرد تا خواهش نویسندهی این نامه بجا آید.
دربارهی چاره نیز ما گفتهایم و دوباره میگوییم
🔸یک راه بیشتر نیست و آن اینكه حقایق انتشار یابد و مردم معنی درست زندگانی را بفهمند و یك راه نوینی برای زندگی ، از روی خرد گشاده گردد. اینست چاره و جز این نیست.
این چاره نه تنها برای ایران یا برای شرقیانست ، برای سراسر جهانست. بآن گرفتاریهای اروپا نیز چاره جز این نمیباشد.
امروز ایرانیان بچند گرفتاری سنگینی دچارند :
🔸1) نادانی و نافهمی ـ از بیستملیون مردم هزار تن پیدا نمیكنید كه بحقایق زندگی آشنا باشند و هر یكی مغزهاشان پر از پندارهای بیپاست. سیوشش سالست در این كشور مشروطه اجرا گردیده و شاید هزار تن نیست كه معنی درست آن را بشناسد. در دیگر زمینهها نیز چنینند.
🔸2) پراكندگی و پریشانی ـ از این بیستمیلیون ، هزار تن دارای یک راه یا یك مقصد نیستند و شما ده تن را كه دارای یك اندیشه باشند درمیان ایشان پیدا نتوانید كرد.
🔸3) پستی و آلودگی خویها ـ از بزرگ و كوچك و زن و مرد گرفتار خویهای پست رشك و كینه و خودخواهی و خودنمایی و مانند اینها هستند و بسیاری از آنان پستترین خویها را دارند.
🔸4) كوتاهی اندیشهها و پستی آرزوها ـ انبوه مردم ـ بخصوص درسخواندگان ـ جز در اندیشهی خوشیهای خود نیستند و كمتر یكی دربند رستگاری توده یا پیشرفت كشور میباشند ، این هایهویها و روزنامهنویسیها و حزبسازیها بیشترش جز بامید سودهای خودشان نمیباشد.
🔶 این چهار رشته گرفتاریست كه هر یكی برای نابودی یك توده بسست ،
هر یكی زیانكارتر از وبا و طاعون میباشد. ولی چارهی همهی اینها یك چیز و آن منتشر كردن حقایق است بدانسان كه در بالا گفتیم و این همانست كه ما بآن میكوشیم و بیاری خدا گام بگام پیش میرویم.
👇
(تکهی چهلوهشتم)
🔶 بكوشید و نومیدی بخود راه ندهید
(بخش یک از یک)
یكی از خوانندگان پرچم چنین مینویسد : «سرمقالهی شمارهی 164 پرچم ، بخصوص قسمت اخیر آن بقلب من آتش زد. از بیان تا بیان فرق بسیار است. دیگران نیز از انحطاط شرقیان سخن میرانند ولی شما مطلب را مجسم میگردانید. شرقی و غربی را بترازو گزارده جلو چشم آدم میگیرید اینست آدم دلش آتش میگیرد. ولی از طرف دیگر چه میتوان كرد و در مقابل حقیقت جز تسلیم و اذعان چاره چیست؟..
شما مینویسید : در آمریكا درمیان یكصدوسیملیون مردم تنها دو حزب هست و تاكنون سومی پیدا نشده. ولی در ایران هر زمان كه فرصت پیش میآید در اندكزمانی بیست یا سی حزب پدید میآید. علت را تشریح كرده مینویسید : آن آمریكایی معنی حزب را میداند. میداند كه حزب برای هوسبازی نیست ، برای آنست كه یك جمعی دست بهم دهند و بكارهای كشور پیشرفت دهند ، و اینست مادامی كه یك چنان جمعیتی آماده هست هر كسی بخود حق نمیدهد كه با چند تنی دست بهم دهد و یك حزب نوینی پدید آورد. زیرا میداند كه چنین كاری جز خیانت بكشور نیست. با خود میاندیشد كه من كه امروز گردن بهمراهی با فلان جمعیت نمیگزارم و خودخواهی مانع من میشود دیگران نیز با جمعیتی كه من خواهم ساخت همان رفتار را خواهند نمود ، و نتیجه آن خواهد شد كه هر چند تنی خود جمعیت دیگری باشند و یك حزب بزرگ آبرومندی پدید نیاید. آن آمریكایی این را میداند و میفهمد و اینست حزب در آنجا بیش از دو تا نگردیده ولی ایرانی نمیداند و نمیفهمد و اینست باین هوسبازیها میپردازد. در خاتمه از این سخنان خود نتیجه گرفته میگویید : پیداست كه چنین كسانی را همسری با آنان نتواند بود. پیداست كه سرنوشتی جز زیردستی نخواه[نـ]د داشت.
این گفتههای شما همچون نیش به دل آدم فرومیرود. ولی درد اینجاست كه جز حقیقت نیست و انسان چاره جز پذیرفتن ندارد. كدام یكی از این مطالب قابل رد است؟ آدم چون میاندیشد میبیند حقیقتاً بانحطاط افتادهایم. لیكن شما را بخدا اگر چارهی این را میدانید كوشش دریغ نگویید. بكوشید و خسته نشوید. من تاكنون در نوشتههای شما خلاف حقیقتی ندیدهام ولی از بس موضوع مهم است خواهشمندم علت این را روشنتر گردانید. خدا میداند من در سهم خود حاضرم با جان و مال در راه چاره سعی كنم».
اینست خلاصهی یك نامهی مفصلی كه یكی از خوانندگان نوشته و خواستار شده نامش را آشكار ننویسیم. ما در پاسخ میگوییم : چنانكه بارها گفتهایم این درماندگی و آلودگی در ایرانیان طبیعی نیست. ایرانیان نه در ساختمان تنی ، و نه در نیروهای روانی از اروپاییان كمتر نیستند.
🔸آنچه ایرانیان را باین حال آلودگی و درماندگی انداخته این اندیشههای پوچ و پریشان و گمراهست
و ما برای این دلیلهای دانشمندانه (از راه روانشناسی) یاد كردهایم با این حال در شمارههای آینده یك دلیل دیگری نیز یاد خواهیم كرد تا خواهش نویسندهی این نامه بجا آید.
دربارهی چاره نیز ما گفتهایم و دوباره میگوییم
🔸یک راه بیشتر نیست و آن اینكه حقایق انتشار یابد و مردم معنی درست زندگانی را بفهمند و یك راه نوینی برای زندگی ، از روی خرد گشاده گردد. اینست چاره و جز این نیست.
این چاره نه تنها برای ایران یا برای شرقیانست ، برای سراسر جهانست. بآن گرفتاریهای اروپا نیز چاره جز این نمیباشد.
امروز ایرانیان بچند گرفتاری سنگینی دچارند :
🔸1) نادانی و نافهمی ـ از بیستملیون مردم هزار تن پیدا نمیكنید كه بحقایق زندگی آشنا باشند و هر یكی مغزهاشان پر از پندارهای بیپاست. سیوشش سالست در این كشور مشروطه اجرا گردیده و شاید هزار تن نیست كه معنی درست آن را بشناسد. در دیگر زمینهها نیز چنینند.
🔸2) پراكندگی و پریشانی ـ از این بیستمیلیون ، هزار تن دارای یک راه یا یك مقصد نیستند و شما ده تن را كه دارای یك اندیشه باشند درمیان ایشان پیدا نتوانید كرد.
🔸3) پستی و آلودگی خویها ـ از بزرگ و كوچك و زن و مرد گرفتار خویهای پست رشك و كینه و خودخواهی و خودنمایی و مانند اینها هستند و بسیاری از آنان پستترین خویها را دارند.
🔸4) كوتاهی اندیشهها و پستی آرزوها ـ انبوه مردم ـ بخصوص درسخواندگان ـ جز در اندیشهی خوشیهای خود نیستند و كمتر یكی دربند رستگاری توده یا پیشرفت كشور میباشند ، این هایهویها و روزنامهنویسیها و حزبسازیها بیشترش جز بامید سودهای خودشان نمیباشد.
🔶 این چهار رشته گرفتاریست كه هر یكی برای نابودی یك توده بسست ،
هر یكی زیانكارتر از وبا و طاعون میباشد. ولی چارهی همهی اینها یك چیز و آن منتشر كردن حقایق است بدانسان كه در بالا گفتیم و این همانست كه ما بآن میكوشیم و بیاری خدا گام بگام پیش میرویم.
👇
ولی اینجا دو نكتهی مهمی هست : یكی اینكه این مردم همگی نیك نتوانند گردید. بسیاری از اینان درونهاشان تیره گردیده و حقیقت را در آنها تابشی نخواهد بود تا پیراسته گردند و پاك شوند. اینست باید پاكان و نیكان جدا گردند و یك تودهی نوینی پدید آورند ، وگرنه بنتیجهی درستی نخواهند رسید. دیگری اینكه چنین كار بزرگی با دست یك تن و یا چند تن نتواند بود. باید بكوشیم و بهمدستان و یاران بیفزاییم و هر یكی از آنان در این راه كوشش و تلاش دریغ نگویند.
🔸باید هزاران آموزگار درمیان توده پراكنده گردند و همگی بنشر حقایق كوشند. از این راهست كه بمقصود توانیم رسید. ما اكنون جمعی هستیم ولی باید بسیار بیشتر از این باشیم.
شما رویتان بمن گردانیده میگویید : «بكوشید و خسته نشوید». من هم باید روی خودم را بآن نیكمردانی كه از دور و نزدیك با ما همراهی و همدستی مینمایند گردانیده بگویم : «ای نیكمردان بكوشید و خسته نشوید ، بكوشید و نومیدی بخود راه ندهید ، بكوشید و این بدانید كه بگرانمایهترین كاری برخاستهاید ، بكوشید و از یاد نبرید كه خدا با ماست».
(پرچم روزانه شمارهی 166)
🔸باید هزاران آموزگار درمیان توده پراكنده گردند و همگی بنشر حقایق كوشند. از این راهست كه بمقصود توانیم رسید. ما اكنون جمعی هستیم ولی باید بسیار بیشتر از این باشیم.
شما رویتان بمن گردانیده میگویید : «بكوشید و خسته نشوید». من هم باید روی خودم را بآن نیكمردانی كه از دور و نزدیك با ما همراهی و همدستی مینمایند گردانیده بگویم : «ای نیكمردان بكوشید و خسته نشوید ، بكوشید و نومیدی بخود راه ندهید ، بكوشید و این بدانید كه بگرانمایهترین كاری برخاستهاید ، بكوشید و از یاد نبرید كه خدا با ماست».
(پرچم روزانه شمارهی 166)
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 9 از بخش ششم
🔸مردم چگونه نیک گردند؟ (دنباله)
ما در آن گفتار اینها را عنوان نموده و گفتیم : «مردم چگونه نیك شوند؟!.» اینگونه چیزها كه میپرسیم خود را بناشنیدن زده و پاسخی نمیدهند و پس از زمانی یك سخنی پیدا كرده و دستاویز ساخته و پیش میآیند : «پیغمبر ما نگفته نیك شوید؟!.. دیگر چه میخواهید؟!..» زردشتی هم میگوید : «مگر پیغمبر ما نگفته گفتار نیك و كردار نیك و پندار نیك؟!.. دیگر چه میخواهید؟!.» بهائی هم میگوید : «مگر پیشوای ما نگفته بهائی باید جامع تمام كمالات انسانی باشد؟!.. دیگر چه میخواهید؟!..» مسیحی نیز سخن دیگری پیش میآورد. اینها را میگویند و هیچ نمیاندیشند كه جدا كنندهی نیك از بد كه باید بود؟!.. نمیاندیشند كه همهی سختیها در اینجاست! همین اندازه میخواهند كه سخنی از پیشوایان خود گویند و بنگهداری كیش پوچ كوشند و هرچه بادا باد!
چنین انگارید كه كسی میخواهد بگفتهی پیغمبر شما كار بندد و نیك گردد و درستكار باشد ، آیا نیكی و درستكاری از كه یاد گیرد؟!. از فقیه سنی؟!. از آخوند شیعی؟!.. از شیخ صوفی؟!. از پیشوای اسماعیلی؟!. یا از كدام كس دیگر؟!.
ما نشان دادیم كه در یك توده هنگامی نیكی رواج گیرد كه بنیاد زندگانی در آن بنیكی گزارده شود و از نیكان ارجشناسی كنند ، وآنگاه توده را آرمانی در پیش باشد ، باین معنی كه یك چیز را بخواهد و در راه آن بكوشد. با اینهاست كه یك توده نیك تواند بود وگرنه هیچ كوششی سود ندهد.(1)
همچنین نشان دادیم كه این كیشها كه درمیان مردم است خود جلوگیر نیكی مردم میباشد.
مثلاً یك كیش كه بمردم یاد میدهد : «هر كه گریست و گریانْد و خود را بگریستن زد بهشت برای او بایا باشد» مردم را از پابندی بنیك و بد بازمیدارد. همان «ساختمان اندیشهای» كه گفتیم امروز دین را آن میدانند ، تا درمیانست از دینداران چشم نیكی نتوان داشت. (2)
اینها هر یكی از ارجدارترین دانستنیهاست ، و هر یكی درخورِ آنست كه یك كتاب جداگانه در پیرامون آن نوشته گردد. بیهوده نیست گفته میشود باید بنیادگزار دین و باز كنندهی شاهراه زندگانی دارای نیروی خدایی باشد ، زیرا با آن نیروست كه میتوان اینها را دریافت.
نادانكِ ستبررو كه از هیچ یكی از اینها آگاه نیست با یك خشم و تندی میگوید : «مگر پیغمبر ما نگفته نیك باشید؟!. دیگر چه میخواهید؟!.» اینان با این نادانی چه بودی اگر خود را دانا نشماردندی؟!. چه بودی اگر گردن نكشیدندی؟!. چه بودی اگر باندازهی عربهای بیابانی فرهنگ داشتندی؟!.
بنیاد همهی نیكیها شناختن خداست. چنین انگارید یك بیدینی میخواهد خدا را بشناسد و دیندار گردد آیا از روی كدام كیش آن را شناسد ، و بسخن كدام دسته گوش دهد؟!. شیعی ، یا سنی ، یا اسماعیلی ، یا علیاللهی ، یا صوفی ، یا بهائی ، یا مسیحی ، یا زردشتی ، یا جهودی؟!. هر یكی از این كیشها سخن دیگری دربارهی خدا میراند ، او گفتهی كدام را پذیرد؟!. پس چگونه میگویید مردم اگر بدند گناه دین چیست؟!. پس چرا نمیفهمید كه مایهی بدی مردم بیش از همه دینست؟!.
میگویند : گناه دین چیست؟!. میگویم : گناه دین آنست كه گوهر خود را از دست داده ، آنست كه به ده و اند رنگ افتاده ، آنست كه بجای خداپرستی كسانپرستی شده ، آنست كه پر از پندارهای بیپا و افسانههای خنك گردیده ، آنست كه از زمان دور افتاده و مردمان را راه نمیتواند بُرد ، آنست كه بپیروان خود یاد میدهد دربند زندگی نباشند و همه بدرگذشتگان پردازند ، آنست كه یاد میدهد چشم براه یك ناپیدایی باشند. گناه بیشتر از این چه باشد؟!.
(1) : شمارهی چهارم سال پنجم گفتار «خويهاي پاك». [نک. بکتاب «دردها و درمانها» (بهمن 1397) بخش سوم]
(2) : شمارهی سوم همين سال گفتار «نيك و بد» [نک. بکتاب «دردها و درمانها» (بهمن 1397) بخشهای پنجم و هفتم و هشتم]
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 9 از بخش ششم
🔸مردم چگونه نیک گردند؟ (دنباله)
ما در آن گفتار اینها را عنوان نموده و گفتیم : «مردم چگونه نیك شوند؟!.» اینگونه چیزها كه میپرسیم خود را بناشنیدن زده و پاسخی نمیدهند و پس از زمانی یك سخنی پیدا كرده و دستاویز ساخته و پیش میآیند : «پیغمبر ما نگفته نیك شوید؟!.. دیگر چه میخواهید؟!..» زردشتی هم میگوید : «مگر پیغمبر ما نگفته گفتار نیك و كردار نیك و پندار نیك؟!.. دیگر چه میخواهید؟!.» بهائی هم میگوید : «مگر پیشوای ما نگفته بهائی باید جامع تمام كمالات انسانی باشد؟!.. دیگر چه میخواهید؟!..» مسیحی نیز سخن دیگری پیش میآورد. اینها را میگویند و هیچ نمیاندیشند كه جدا كنندهی نیك از بد كه باید بود؟!.. نمیاندیشند كه همهی سختیها در اینجاست! همین اندازه میخواهند كه سخنی از پیشوایان خود گویند و بنگهداری كیش پوچ كوشند و هرچه بادا باد!
چنین انگارید كه كسی میخواهد بگفتهی پیغمبر شما كار بندد و نیك گردد و درستكار باشد ، آیا نیكی و درستكاری از كه یاد گیرد؟!. از فقیه سنی؟!. از آخوند شیعی؟!.. از شیخ صوفی؟!. از پیشوای اسماعیلی؟!. یا از كدام كس دیگر؟!.
ما نشان دادیم كه در یك توده هنگامی نیكی رواج گیرد كه بنیاد زندگانی در آن بنیكی گزارده شود و از نیكان ارجشناسی كنند ، وآنگاه توده را آرمانی در پیش باشد ، باین معنی كه یك چیز را بخواهد و در راه آن بكوشد. با اینهاست كه یك توده نیك تواند بود وگرنه هیچ كوششی سود ندهد.(1)
همچنین نشان دادیم كه این كیشها كه درمیان مردم است خود جلوگیر نیكی مردم میباشد.
مثلاً یك كیش كه بمردم یاد میدهد : «هر كه گریست و گریانْد و خود را بگریستن زد بهشت برای او بایا باشد» مردم را از پابندی بنیك و بد بازمیدارد. همان «ساختمان اندیشهای» كه گفتیم امروز دین را آن میدانند ، تا درمیانست از دینداران چشم نیكی نتوان داشت. (2)
اینها هر یكی از ارجدارترین دانستنیهاست ، و هر یكی درخورِ آنست كه یك كتاب جداگانه در پیرامون آن نوشته گردد. بیهوده نیست گفته میشود باید بنیادگزار دین و باز كنندهی شاهراه زندگانی دارای نیروی خدایی باشد ، زیرا با آن نیروست كه میتوان اینها را دریافت.
نادانكِ ستبررو كه از هیچ یكی از اینها آگاه نیست با یك خشم و تندی میگوید : «مگر پیغمبر ما نگفته نیك باشید؟!. دیگر چه میخواهید؟!.» اینان با این نادانی چه بودی اگر خود را دانا نشماردندی؟!. چه بودی اگر گردن نكشیدندی؟!. چه بودی اگر باندازهی عربهای بیابانی فرهنگ داشتندی؟!.
بنیاد همهی نیكیها شناختن خداست. چنین انگارید یك بیدینی میخواهد خدا را بشناسد و دیندار گردد آیا از روی كدام كیش آن را شناسد ، و بسخن كدام دسته گوش دهد؟!. شیعی ، یا سنی ، یا اسماعیلی ، یا علیاللهی ، یا صوفی ، یا بهائی ، یا مسیحی ، یا زردشتی ، یا جهودی؟!. هر یكی از این كیشها سخن دیگری دربارهی خدا میراند ، او گفتهی كدام را پذیرد؟!. پس چگونه میگویید مردم اگر بدند گناه دین چیست؟!. پس چرا نمیفهمید كه مایهی بدی مردم بیش از همه دینست؟!.
میگویند : گناه دین چیست؟!. میگویم : گناه دین آنست كه گوهر خود را از دست داده ، آنست كه به ده و اند رنگ افتاده ، آنست كه بجای خداپرستی كسانپرستی شده ، آنست كه پر از پندارهای بیپا و افسانههای خنك گردیده ، آنست كه از زمان دور افتاده و مردمان را راه نمیتواند بُرد ، آنست كه بپیروان خود یاد میدهد دربند زندگی نباشند و همه بدرگذشتگان پردازند ، آنست كه یاد میدهد چشم براه یك ناپیدایی باشند. گناه بیشتر از این چه باشد؟!.
(1) : شمارهی چهارم سال پنجم گفتار «خويهاي پاك». [نک. بکتاب «دردها و درمانها» (بهمن 1397) بخش سوم]
(2) : شمارهی سوم همين سال گفتار «نيك و بد» [نک. بکتاب «دردها و درمانها» (بهمن 1397) بخشهای پنجم و هفتم و هشتم]
✴️ خدا با ماست
کوشاد تلگرام : از فردا به نشر دفتری بنام «خدا با ماست» میپردازیم. خوانندگان میدانند «خدا با ماست» نشان پاکدینی است. اینکه دستههایی از آن سودجویی کردهاند داستان جدایی است.
دربارهی این نشانِ راه پاکدینی ، پرسش و پاسخی رفته که نتیجهی آن این دفتر گردیده است.
🔶 تاریخچهی این دفتر
این دفتر یک پرسشی را با پاسخ آن دربر میدارد. پرسش را آقای مینویی (از قزوین) کردهاند که در کتاب نامش برده نشده [1] ، و چون یک پرسش مغزدار و خود در یک زمینهی ارجداری میبود به یک پاسخ گشاده و درازی پرداخته شده. این پرسش و پاسخ یک بار در شمارهی دوم پرچم نیمهماهه بچاپ رسیده است ولی چون سخنان آن بسیار ارجدار و خود از چیزهاییست که باید همگی مردم بدانند و بفهمند ، از اینرو جداگانه نیز چاپ یافته که همیشه در دسترس باشد.
در این پرسش و پاسخ گذشته از آنکه یک بند بزرگی از آیین جهان (یا بهتر گویم : آیین خدا) بگفتگو گزارده شده و خود چیزیست که باید هر کسی بداند و به هر گوشی برسد ، بهمبستگیای[=ارتباط] که درمیانهی دین و دانشها باید بود[2] نیز روشن گردیده است.
این یک جُستار[=مبحث] ارجمندیست و خود پایهای در بنیاد پاکدینی میباشد. دین جز از دانشهاست ، ولی در همان هنگام با آنها ناسازگار نیست و نباید بود. دین و دانش هر کدام راه دیگری میدارد ولی هر دو یک خواست را پی میکنند : شناخته گردیدن آمیغهای جهان و بهرهمندی جهانیان از آسایش و خرسندی. دین باید آنچه را که از دانشها بدست میآید بپذیرد ، مگر در جایی که بهمبستگی با زمینهی دین میدارد و از دانشمندان لغزش رخ داده که باید آن را با دلیلهای استواری (همسنگ دلیلهای دانشها) بازگرداند.
دین باید از دانشها سود جوید و در همان حال بآنها دیدهبانی کند نگزارد از راه بکنار افتند. اینست آنچه ما دربارهی دین و دانش و بهمبستگی آنها میدانیم.
در این دفتر در آن زمینه نیز سخنانی رفته و از اینکه دین چگونه از دانشها سود میجوید و چگونه بآنها دیدهبانی میکند نمونههایی نشان داده شده.
این دفتر درخور آنست که هر کسی آن را با اندیشه خواند و برای کسانی که فهمهاشان تا باین اندازهها نیست بزَندد [3] و با زبان سادهتری بفهماند. ما تا توانستهایم بآسانی و سادگی کوشیدهایم لیکن با اینحال جای زندِش بازمیماند.
دفتر پرچم
[1] : این در نخستین چاپ کتاب (در پرچم نیمهماهه) بوده و چنین آمده : «این نوشته را یکی از یاران قزوین فرستاده ، که چون خود او نامش را ننوشته ما نیز نمینویسیم ، و او را در همه جا بنام «پرسنده» خواهیم خواند. ما دوست میداریم هر کس از یاران ما در این زمینهها ، هرچه ایراد میاندیشد بنویسد».
ولی در چاپهای دیگر نام پرسنده آشکار نوشته شده. دیگر جملهها همانست که در متن «پاسخ پرچم» آمده.
[2] : باید بود (bud) = باید بودن.
[3] : زَندیدن = شرح دادن ؛ زندش = شرح
.
کوشاد تلگرام : از فردا به نشر دفتری بنام «خدا با ماست» میپردازیم. خوانندگان میدانند «خدا با ماست» نشان پاکدینی است. اینکه دستههایی از آن سودجویی کردهاند داستان جدایی است.
دربارهی این نشانِ راه پاکدینی ، پرسش و پاسخی رفته که نتیجهی آن این دفتر گردیده است.
🔶 تاریخچهی این دفتر
این دفتر یک پرسشی را با پاسخ آن دربر میدارد. پرسش را آقای مینویی (از قزوین) کردهاند که در کتاب نامش برده نشده [1] ، و چون یک پرسش مغزدار و خود در یک زمینهی ارجداری میبود به یک پاسخ گشاده و درازی پرداخته شده. این پرسش و پاسخ یک بار در شمارهی دوم پرچم نیمهماهه بچاپ رسیده است ولی چون سخنان آن بسیار ارجدار و خود از چیزهاییست که باید همگی مردم بدانند و بفهمند ، از اینرو جداگانه نیز چاپ یافته که همیشه در دسترس باشد.
در این پرسش و پاسخ گذشته از آنکه یک بند بزرگی از آیین جهان (یا بهتر گویم : آیین خدا) بگفتگو گزارده شده و خود چیزیست که باید هر کسی بداند و به هر گوشی برسد ، بهمبستگیای[=ارتباط] که درمیانهی دین و دانشها باید بود[2] نیز روشن گردیده است.
این یک جُستار[=مبحث] ارجمندیست و خود پایهای در بنیاد پاکدینی میباشد. دین جز از دانشهاست ، ولی در همان هنگام با آنها ناسازگار نیست و نباید بود. دین و دانش هر کدام راه دیگری میدارد ولی هر دو یک خواست را پی میکنند : شناخته گردیدن آمیغهای جهان و بهرهمندی جهانیان از آسایش و خرسندی. دین باید آنچه را که از دانشها بدست میآید بپذیرد ، مگر در جایی که بهمبستگی با زمینهی دین میدارد و از دانشمندان لغزش رخ داده که باید آن را با دلیلهای استواری (همسنگ دلیلهای دانشها) بازگرداند.
دین باید از دانشها سود جوید و در همان حال بآنها دیدهبانی کند نگزارد از راه بکنار افتند. اینست آنچه ما دربارهی دین و دانش و بهمبستگی آنها میدانیم.
در این دفتر در آن زمینه نیز سخنانی رفته و از اینکه دین چگونه از دانشها سود میجوید و چگونه بآنها دیدهبانی میکند نمونههایی نشان داده شده.
این دفتر درخور آنست که هر کسی آن را با اندیشه خواند و برای کسانی که فهمهاشان تا باین اندازهها نیست بزَندد [3] و با زبان سادهتری بفهماند. ما تا توانستهایم بآسانی و سادگی کوشیدهایم لیکن با اینحال جای زندِش بازمیماند.
دفتر پرچم
[1] : این در نخستین چاپ کتاب (در پرچم نیمهماهه) بوده و چنین آمده : «این نوشته را یکی از یاران قزوین فرستاده ، که چون خود او نامش را ننوشته ما نیز نمینویسیم ، و او را در همه جا بنام «پرسنده» خواهیم خواند. ما دوست میداریم هر کس از یاران ما در این زمینهها ، هرچه ایراد میاندیشد بنویسد».
ولی در چاپهای دیگر نام پرسنده آشکار نوشته شده. دیگر جملهها همانست که در متن «پاسخ پرچم» آمده.
[2] : باید بود (bud) = باید بودن.
[3] : زَندیدن = شرح دادن ؛ زندش = شرح
.