✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 5 از بخش هفتم
🔸نتیجهی ناسازگاری دین با دانشها ـ 1
گذشته از همه ، ما میبایست بآموزاكهای دینی یكایك دلیل آوریم. میگوییم : جهان دستگاه بیهودهای نیست ، و آن را آفریدگار دانایی پدید آورده ، میگوییم : روان با مرگ تن نابود نگردد ، میبایست برای همهی اینها دلیل آوریم.
باشد كه خوانندگان بپرسند : مگر اینها دلیل نمیداشت؟!.. میگویم : بجای پرسیدن از من در كتابها ببینید آیا دلیل میداشتند؟!. اگر میداشتند چهها بوده؟!.
اگر باینها دلیل میداشتند پس آنهمه روگردانی مردم از دین بهر چه بوده؟!.. آنهمه سستی خود ملایان در دین چه انگیزه داشته؟!..
خواهند پرسید : پس دینهای گذشته بروی چه نهاده بود؟!. بیدلیل آنها چگونه بنیاد یافته بود؟.. میگویم : دینهای گذشته كجا و زمان ما كجا؟!.. این یكی از ناآگاهیهاست كه كسانی گذشت زمان و دیگر شدن جهان را بدیده نمیگیرند و بآن ارج نمیگزارند.[1] امروز جهان دیگر است و هزار سال پیش دیگر. پیشرفت دانشهای طبیعی میدان نوین دیگری برای اندیشهها باز كرده :
در جهان هر جنبشی میشود و هر كاری رو میدهد از روی یك قاعدهایست و انگیزهای برای خود میدارد : آفتاب برمیآید ، میگردد ، فرومیرود ، شب میشود ، زمستان میآید ، تابستان میآید ، باران میبارد ، برف میبارد ، آفتاب میگیرد ، ماه میگیرد ، بچه بجهان میآید ، بزرگ میشود ، پیر میگردد ، میمیرد ـ همهی این كارها از روی یك قاعدهایست و انگیزههایی برای خود میدارد. پیدایش آفتاب و زمین و ماه و ستارههای دیگری ، هر یكی از روی همین آیین بوده.
اینها چیزیست كه دانشها نشان میدهد و میباید پذیرفت ، و هر سخن كه گفتنی است و هر دلیلی كه آوردنیست با اینها سازش داد. در هزار سال پیش همهی این كارها را بنام خدا خواندندی ، ولی امروز برای هر یكی انگیزهها نشان میدهند و هرگز دست خدا را درمیان نمیبینند. اینست میگوییم : دینهای گذشته كجا و زمان ما كجا؟!. آن چیزهایی كه در هزار سال پیش دلیل شمرده شدی امروز شمرده نتواند بود.
پیش از آنكه ما پیمان را آغاز كنیم یك دین بود و یك طبیعت. باین معنی كه از یكسو دین ، همه چیز را بیرون از آیین طبیعت نشان میداد : خدایی هست بالای هفت آسمان ، و همهی كارها را با دست فرشتگان انجام میدهد ، باران را دانه دانه فرشتگان آورند ، بچه را در شكم مادر فرشتگان پرورند ، كسی كه میمیرد عزرائیل جان او را با چنگال میكند ، خضری هست هزارها سال زنده مانده ، یك دسته رجالالغیب هستند كه دستگیری از مردم نمایند و هر روز رو بجایی آورند ، امام ناپیدایی هست كه هزار سال بیشتر زنده مانده و یك روزی بیرون خواهد آمد ، عیسا از آسمان پایین آمده پشت سر او نماز خواهد خواند ، امامان همه خواهند برگشت ، به پیغمبران فرشته فرود میآمده و پیام از خدا میآورده ، هر پیغمبری میبایست نیارَستنیها نماید : «سوسمار را بزبان آورد ، از انگشتها چشمه روان گرداند و مانند اینها». دینداری باور داشتن باین چیزهای بیرون از آیین طبیعت میبود.
از اینسوی از روی دانشها ـ دانشهایی كه همهی جوانان درس میخوانند ـ یك طبیعتی میبود همه چیزش از خودش و بینیاز از آفریدگار : گیتی از روی تئوری لاپلاس پدید آمده ، زندگی بخود پیدا شده ، جانوران از روی فلسفهی داروین گونه بگونه گردیدهاند ، آدمی نیز جانوری بیش نیست ، او نیز از بوزینه برخاسته ، باران و برف از خود گیتی است ، هر چیزی برای خود انگیزهای از طبیعت میدارد.
آن دین بود و این طبیعت. آن را كتابهای دینی و ملایان یاد میدادند و این را كتابهای دانش و آموزگاران دبستانها ، یك دسته آن را گرفته و بیكبار دانشها را دور میانداختند ، و یك دسته این را میگرفتند و از دین و خداشناسی بكنار میافتادند. بسیاری نیز درمیانه مانده گیجوار نمیدانستند كدام را بپذیرند.
[1] : ارج گزاردن = بها دادن ، اهمیت دادن
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 5 از بخش هفتم
🔸نتیجهی ناسازگاری دین با دانشها ـ 1
گذشته از همه ، ما میبایست بآموزاكهای دینی یكایك دلیل آوریم. میگوییم : جهان دستگاه بیهودهای نیست ، و آن را آفریدگار دانایی پدید آورده ، میگوییم : روان با مرگ تن نابود نگردد ، میبایست برای همهی اینها دلیل آوریم.
باشد كه خوانندگان بپرسند : مگر اینها دلیل نمیداشت؟!.. میگویم : بجای پرسیدن از من در كتابها ببینید آیا دلیل میداشتند؟!. اگر میداشتند چهها بوده؟!.
اگر باینها دلیل میداشتند پس آنهمه روگردانی مردم از دین بهر چه بوده؟!.. آنهمه سستی خود ملایان در دین چه انگیزه داشته؟!..
خواهند پرسید : پس دینهای گذشته بروی چه نهاده بود؟!. بیدلیل آنها چگونه بنیاد یافته بود؟.. میگویم : دینهای گذشته كجا و زمان ما كجا؟!.. این یكی از ناآگاهیهاست كه كسانی گذشت زمان و دیگر شدن جهان را بدیده نمیگیرند و بآن ارج نمیگزارند.[1] امروز جهان دیگر است و هزار سال پیش دیگر. پیشرفت دانشهای طبیعی میدان نوین دیگری برای اندیشهها باز كرده :
در جهان هر جنبشی میشود و هر كاری رو میدهد از روی یك قاعدهایست و انگیزهای برای خود میدارد : آفتاب برمیآید ، میگردد ، فرومیرود ، شب میشود ، زمستان میآید ، تابستان میآید ، باران میبارد ، برف میبارد ، آفتاب میگیرد ، ماه میگیرد ، بچه بجهان میآید ، بزرگ میشود ، پیر میگردد ، میمیرد ـ همهی این كارها از روی یك قاعدهایست و انگیزههایی برای خود میدارد. پیدایش آفتاب و زمین و ماه و ستارههای دیگری ، هر یكی از روی همین آیین بوده.
اینها چیزیست كه دانشها نشان میدهد و میباید پذیرفت ، و هر سخن كه گفتنی است و هر دلیلی كه آوردنیست با اینها سازش داد. در هزار سال پیش همهی این كارها را بنام خدا خواندندی ، ولی امروز برای هر یكی انگیزهها نشان میدهند و هرگز دست خدا را درمیان نمیبینند. اینست میگوییم : دینهای گذشته كجا و زمان ما كجا؟!. آن چیزهایی كه در هزار سال پیش دلیل شمرده شدی امروز شمرده نتواند بود.
پیش از آنكه ما پیمان را آغاز كنیم یك دین بود و یك طبیعت. باین معنی كه از یكسو دین ، همه چیز را بیرون از آیین طبیعت نشان میداد : خدایی هست بالای هفت آسمان ، و همهی كارها را با دست فرشتگان انجام میدهد ، باران را دانه دانه فرشتگان آورند ، بچه را در شكم مادر فرشتگان پرورند ، كسی كه میمیرد عزرائیل جان او را با چنگال میكند ، خضری هست هزارها سال زنده مانده ، یك دسته رجالالغیب هستند كه دستگیری از مردم نمایند و هر روز رو بجایی آورند ، امام ناپیدایی هست كه هزار سال بیشتر زنده مانده و یك روزی بیرون خواهد آمد ، عیسا از آسمان پایین آمده پشت سر او نماز خواهد خواند ، امامان همه خواهند برگشت ، به پیغمبران فرشته فرود میآمده و پیام از خدا میآورده ، هر پیغمبری میبایست نیارَستنیها نماید : «سوسمار را بزبان آورد ، از انگشتها چشمه روان گرداند و مانند اینها». دینداری باور داشتن باین چیزهای بیرون از آیین طبیعت میبود.
از اینسوی از روی دانشها ـ دانشهایی كه همهی جوانان درس میخوانند ـ یك طبیعتی میبود همه چیزش از خودش و بینیاز از آفریدگار : گیتی از روی تئوری لاپلاس پدید آمده ، زندگی بخود پیدا شده ، جانوران از روی فلسفهی داروین گونه بگونه گردیدهاند ، آدمی نیز جانوری بیش نیست ، او نیز از بوزینه برخاسته ، باران و برف از خود گیتی است ، هر چیزی برای خود انگیزهای از طبیعت میدارد.
آن دین بود و این طبیعت. آن را كتابهای دینی و ملایان یاد میدادند و این را كتابهای دانش و آموزگاران دبستانها ، یك دسته آن را گرفته و بیكبار دانشها را دور میانداختند ، و یك دسته این را میگرفتند و از دین و خداشناسی بكنار میافتادند. بسیاری نیز درمیانه مانده گیجوار نمیدانستند كدام را بپذیرند.
[1] : ارج گزاردن = بها دادن ، اهمیت دادن
🔶 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟
🔸 یادآوری (تکهی یک از دو)
گفته شده : «آتش جایی که افتاده را میسوزاند». این گفته دربارهی جنگ و جنگدیده راست میآید. مثلاً بیشتر ما ایرانیها که دچار جنگ هشتساله شدیم و آنهایی که جنگ جهانی دوم را با بیش از هفتادملیون کشته و آسیبهای بیرون از شمارشِ آن پشت سر گزاشتهاند جنگ و نتایج آن را بهتر میفهمند و اینست بصلح گرایش دارند.
جنگدیدهها از روی رنجها که کشیدهاند و خردمندان جهان از روی دوراندیشی که دارند ، هر دو بیزار از جنگ و خواهان بلکه مشتاق صلحند. اینست اینان بکوششهایی در راه صلح برخاستهاند که نتیجهاش پدید آمدن سازمان ملل متحد و سازمانهای وابستهاش میباشد.
آرمانهای نیکخواهانهای که دیروز پایهی «جامعهی ملل» ، سازمان ملل متحد و دیگر سازمانهای همهجهانی صلحخواه بوده و در منشورهای آنها نمود یافته در آغاز ، دل هر مرد و زن صلحخواهی را بتکان میآورْد و بآیندهی جهان امیدمند میساخت. لیکن امروز چنین نیست و افسوسها جای امیدها را گرفته است زیرا رفتار دولتهای نیرومند جهان با کشورهای ناتوان جز لگدمال کردن آن آرمانها و نومید گردانیدن مردمان پرامید و آرزو نبوده و نیست.
ولی هنوز دلهای پرامید بسیار هست که خواهان کوشش برای رسیدن بآن آرمانها بلکه بهتر از آنها میباشد و امروز هم همچون گذشته اندیشهی صلح جهانی را دنبال میکنند. امروز هم آرزوهای نیکخواهانه که در دلها میجوشد سرچشمهی گامهای بلندی برای فردای بهتر است.
این کتاب از دو بخش پدید آمده. در بخش نخست از ارتباطات جهانی میان مردمان و
دولتهاشان ، دورنمای صلح و بهبود شرایط زندگانی در جهان آینده گفتگو میکند. در این بخش به پرسشهایی از اینگونه پاسخ داده شده :
ـ آیا نمیتوان از جنگ جلو گرفت؟..
ـ آیا نمیتوان دولتها را نیز همچون افراد ، تابع قانونهایی گردانید؟..
ـ آیا نمیشود توانایان با ناتوانان از روی دادگری رفتار کنند و سازمانی برای جلوگیری از زورورزی دولتها درمیان باشد؟!..
ـ آیا نمیتوان جهان را بشکل یک کشور انداخت و همهی جهانیان را در زیر یک حکومت راه برد؟..
بخش دوم کتاب گرچه بغائلهی آذربایجان در سال 1324 میپردازد ولی در آن از گرفتاریهای ایران بویژه آنچه بروابط بینالملل بستگی دارد نیز سخن رانده شده. برای کسانی که از آن غائله و سرانجامش آگاه نیستند توضیحات کوتاه زیر را اینجا میآوریم :
در شهریور سال1320 روس و انگلیس بکشور ما حمله کرده آن شمال و این جنوب ایران را اشغال کرده رشتهی اختیار کشور را بدست گرفتند. آن دو دولت با همهی اتحادی که در برابر آلمان و همدستانش داشتند همچشمی سختی با یکدیگر مینمودند و هر یک میکوشید دیگری را از میدان سیاست ایران دور نموده باستواری جایگاه خود بیفزاید.
جنگ جهانی دوم با تسلیم آلمان در 17 اردیبهشت 1324 و ژاپن در 24 مرداد همان سال بپایان رسید. با پایان جنگ از روی پیمانی که دو کشور روس و انگلیس با ایران بسته بودند آن دو دولت میبایست لشکرهای خود را در کمتر از شش ماه از پایان جنگ از ایران بیرون برند. ولی پیدایش و نیرو گرفتن حزب توده از یکسو و نگرانیهای شورویها از رقبای خود ، انگلیس و آمریکا ، از سوی دیگر ایشان را برآن میداشت که با بهانهجوییهایی تا میتوانند تعهدات آن پیمان را زیر پا گزارند و از بخش اشغال شده بیرون نروند بلکه در آذربایجان ، کردستان و جاهای دیگر بپا گرفتن جنبشهای تجزیهطلبانه بکوشند.
در نیمهی شهریورماه 1324 فرقهی دمکرات آذربایجان در بیانیهای موجویت خود و در 21 آذر همان سال خودسرانه برای آذربایجان استقلال داخلی اعلام کرد و از بودن ارتش شوروی در آنجا سود جسته با زور اسلحه و ریختن خون بمقصود خود پیشرفت داد. دولت خواست اقدامی کند ولی روسها جلو گرفتند و انگلیس و آمریکا دخالت کردند.
چون این سه دولت با پایان جنگ جهانی هر یک درپی گسترش نفوذ و افزودن ببهرهمندیهای خود بودند ، ناگزیر کشاکشهایی میانشان نمودار گردیده بود (یک رشته از آنها سپس نام «جنگ سرد» بخود گرفت). از اینرو خودمختاری آذربایجان که آشکاره با پشتیبانی شوروی میبود بفهرست اختلافاتشان افزوده گردید.
بدنبال آذربایجان در کردستان ، خراسان ، مازندران ، گیلان و نیز در جنوب در آشکار یا نهان ، بدنبالهروی یا تلافی رفتار فرقهی دمکرات ، تکانها و کوششهایی پدیدار گردید که اگر ادامه مییافت بتجزیهی یکبارهی کشور میانجامید. وضعیت حساسی پیش آمد ، بحران خطرناکی رو نمود و ایران در سیاست جهانی به بشکهی باروتی میمانست که افتادن یک کبریت روشن در آن میتوانست آتش جنگ دیگری را بیفروزد : جنگ رودرروی دو جبههی کمونیزم و سرمایهداری ، این بار با چاشنی بمب اتمی.
👇
🔸 یادآوری (تکهی یک از دو)
گفته شده : «آتش جایی که افتاده را میسوزاند». این گفته دربارهی جنگ و جنگدیده راست میآید. مثلاً بیشتر ما ایرانیها که دچار جنگ هشتساله شدیم و آنهایی که جنگ جهانی دوم را با بیش از هفتادملیون کشته و آسیبهای بیرون از شمارشِ آن پشت سر گزاشتهاند جنگ و نتایج آن را بهتر میفهمند و اینست بصلح گرایش دارند.
جنگدیدهها از روی رنجها که کشیدهاند و خردمندان جهان از روی دوراندیشی که دارند ، هر دو بیزار از جنگ و خواهان بلکه مشتاق صلحند. اینست اینان بکوششهایی در راه صلح برخاستهاند که نتیجهاش پدید آمدن سازمان ملل متحد و سازمانهای وابستهاش میباشد.
آرمانهای نیکخواهانهای که دیروز پایهی «جامعهی ملل» ، سازمان ملل متحد و دیگر سازمانهای همهجهانی صلحخواه بوده و در منشورهای آنها نمود یافته در آغاز ، دل هر مرد و زن صلحخواهی را بتکان میآورْد و بآیندهی جهان امیدمند میساخت. لیکن امروز چنین نیست و افسوسها جای امیدها را گرفته است زیرا رفتار دولتهای نیرومند جهان با کشورهای ناتوان جز لگدمال کردن آن آرمانها و نومید گردانیدن مردمان پرامید و آرزو نبوده و نیست.
ولی هنوز دلهای پرامید بسیار هست که خواهان کوشش برای رسیدن بآن آرمانها بلکه بهتر از آنها میباشد و امروز هم همچون گذشته اندیشهی صلح جهانی را دنبال میکنند. امروز هم آرزوهای نیکخواهانه که در دلها میجوشد سرچشمهی گامهای بلندی برای فردای بهتر است.
این کتاب از دو بخش پدید آمده. در بخش نخست از ارتباطات جهانی میان مردمان و
دولتهاشان ، دورنمای صلح و بهبود شرایط زندگانی در جهان آینده گفتگو میکند. در این بخش به پرسشهایی از اینگونه پاسخ داده شده :
ـ آیا نمیتوان از جنگ جلو گرفت؟..
ـ آیا نمیتوان دولتها را نیز همچون افراد ، تابع قانونهایی گردانید؟..
ـ آیا نمیشود توانایان با ناتوانان از روی دادگری رفتار کنند و سازمانی برای جلوگیری از زورورزی دولتها درمیان باشد؟!..
ـ آیا نمیتوان جهان را بشکل یک کشور انداخت و همهی جهانیان را در زیر یک حکومت راه برد؟..
بخش دوم کتاب گرچه بغائلهی آذربایجان در سال 1324 میپردازد ولی در آن از گرفتاریهای ایران بویژه آنچه بروابط بینالملل بستگی دارد نیز سخن رانده شده. برای کسانی که از آن غائله و سرانجامش آگاه نیستند توضیحات کوتاه زیر را اینجا میآوریم :
در شهریور سال1320 روس و انگلیس بکشور ما حمله کرده آن شمال و این جنوب ایران را اشغال کرده رشتهی اختیار کشور را بدست گرفتند. آن دو دولت با همهی اتحادی که در برابر آلمان و همدستانش داشتند همچشمی سختی با یکدیگر مینمودند و هر یک میکوشید دیگری را از میدان سیاست ایران دور نموده باستواری جایگاه خود بیفزاید.
جنگ جهانی دوم با تسلیم آلمان در 17 اردیبهشت 1324 و ژاپن در 24 مرداد همان سال بپایان رسید. با پایان جنگ از روی پیمانی که دو کشور روس و انگلیس با ایران بسته بودند آن دو دولت میبایست لشکرهای خود را در کمتر از شش ماه از پایان جنگ از ایران بیرون برند. ولی پیدایش و نیرو گرفتن حزب توده از یکسو و نگرانیهای شورویها از رقبای خود ، انگلیس و آمریکا ، از سوی دیگر ایشان را برآن میداشت که با بهانهجوییهایی تا میتوانند تعهدات آن پیمان را زیر پا گزارند و از بخش اشغال شده بیرون نروند بلکه در آذربایجان ، کردستان و جاهای دیگر بپا گرفتن جنبشهای تجزیهطلبانه بکوشند.
در نیمهی شهریورماه 1324 فرقهی دمکرات آذربایجان در بیانیهای موجویت خود و در 21 آذر همان سال خودسرانه برای آذربایجان استقلال داخلی اعلام کرد و از بودن ارتش شوروی در آنجا سود جسته با زور اسلحه و ریختن خون بمقصود خود پیشرفت داد. دولت خواست اقدامی کند ولی روسها جلو گرفتند و انگلیس و آمریکا دخالت کردند.
چون این سه دولت با پایان جنگ جهانی هر یک درپی گسترش نفوذ و افزودن ببهرهمندیهای خود بودند ، ناگزیر کشاکشهایی میانشان نمودار گردیده بود (یک رشته از آنها سپس نام «جنگ سرد» بخود گرفت). از اینرو خودمختاری آذربایجان که آشکاره با پشتیبانی شوروی میبود بفهرست اختلافاتشان افزوده گردید.
بدنبال آذربایجان در کردستان ، خراسان ، مازندران ، گیلان و نیز در جنوب در آشکار یا نهان ، بدنبالهروی یا تلافی رفتار فرقهی دمکرات ، تکانها و کوششهایی پدیدار گردید که اگر ادامه مییافت بتجزیهی یکبارهی کشور میانجامید. وضعیت حساسی پیش آمد ، بحران خطرناکی رو نمود و ایران در سیاست جهانی به بشکهی باروتی میمانست که افتادن یک کبریت روشن در آن میتوانست آتش جنگ دیگری را بیفروزد : جنگ رودرروی دو جبههی کمونیزم و سرمایهداری ، این بار با چاشنی بمب اتمی.
👇
کمترین بیم آن بود که سه کشور بزرگ در گفتگوهاشان بایران راه نداده و با نهشی درمیان خود ، همچون پیمان 1907 ، کشور را بمناطق نفوذ میان خود بخش کنند.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی شصتوچهارم)
🔶 میگویند و عمل نمیكنند (بخش یک از یک)
كسانی طرفداری از شعرا مینمایند و الفاظ و عبارات پوچ بهم میبافند و برای اینكه مدعای خود را ثابت نمایند دلایل مضحكی میتراشند. این دلایل باندازهای نحیف است كه هر شنوندهی عاقلی نمیتواند از خنده جلوگیری نماید. دیروز در جمعی بودم با وجود اینكه تمام حاضرین از جوانان تحصیل كرده و بقول خودشان آشنا به تمدن جدید بودند یكی شروع به تعریف و تمجید از خیام نموده و اشعار سراپا پوچ آن را به رخ حاضرین میكشید و از قیافهی بشاشش معلوم بود كه از خواندن چند مصرع پوچ كه ابداً بدرد هیچ كس نمیخورد لذت میبرد و میان گفتار خود هی احسنت و زندهباد بود كه خرج مینمود و ایران را بوجود یك چنین فیلسوف عظیمالشأن مفتخر میدانست. تعجب در اینجاست كه تمام سامعین با كمال میل و رغبت گوش داده و كسی نگفت كه چرا وقت عزیز ما را باین مهملات میگذرانی. من كه یكی از مخالفین جدی شعرا و سخنان زهرآگین آنها هستم طاقت نیاورده مهر خموشی از لب برداشته گفتم برادر تو اینقدر مداحی از خیام پنداری خود نموده و مقام معنوی او را بالاتر از تمام دانشمندان قرار دادی چه دلیلی به این گفتههای خود داری؟ گفت : «چیزی كه عیان است چه محتاج بیان است» گفتم چیزی كه عیان است و از اشعارش معلوم میگردد شخص جالب توجه شما مردی لاابالی و بیقید بوده و عمر خود را به عیاشی و بادهگساری گذرانده و جز یكمشت كلمات پوچ بیادگار نگذاشته است.
بدون اینكه جواب بگفتههای من بدهد شروع بخواندن این بیت نمود :
ما راست همیرویم و تو كج بینی رو چارهی دیده كن رها كن ما را
گفتم چطور مگر چشمهایم از تشخیص كلماتی كه در دیوان خیام چاپ گردیده عاجز است یا آنها را عوضی میبیند یا گوشهایم این گفتارهای بیمعنی شما را نمیشنود؟
بعد از خندهای طولانی جواب داد چشم بصیرت تو كور است ، گوش هوشت از شنیدن معنی و مفهوم سخنان من عاجز است.
گفتم اگر لطفاً آن چیزهایی را كه چشم بصیرت شما دیده و گوش هوش شما شنیده است برایم شرح دهید خیلی ممنون میگردم.
جواب داد عمرهای كوتاه ما از شصت و هفتاد تجاوز نمینماید آن هم اگر در یك محیط آرام زندگی كنیم تا چه رسد حالا كه بزندگی فردا اعتماد نداریم باید از زندگی حداكثر استفاده را بنماییم خوش باشیم گوشهی آرامی پیدا نموده لب جویی بدست آوریم بزنیم و بنوشیم عمری بیغم بسر آریم.
گفتم بسمالله بفرمایید كراوات قشنگ و مال خارجه را باز نموده و كت شیكت را بیكی از مستمندان بدهید یك جبّه از پارچههای مندرس تهیه نموده به طرف خارج شهر بروید و مشغول خوشگذرانی خود شوید.
گفت با وضعیت فعلی نمیشود. گفتم مگر كسی مانع میشود؟ جواب داد كسی مانع نمیشود ولی من نمیكنم.
گفتم پس كاری كه نمیكنی و بیمعنی است چرا اینقدر پافشاری مینمایی كه خوب جلوهگر سازی.
بقیهی مذاكرات را نمینویسم. با این مختصر معلوم میگردد كه طرفداری از شعرا یك مرض روحی است و الا هیچ كس حاضر نمیشود كه زندگی خود را كاملاً موافق دستورهای شعرا نماید و امید است كه طبیب اجتماعی آقای كسروی این مرض مزمن را ریشهكن سازند و كاخ موهومی شعر را ویران نمایند.
تبریز ـ عباس كاظمی
🔸پرچم : این یك نمونهایست كه جوانان از آشنایی خود بشعرهای خراباتیان و بنوشتههای پراكندهی روزنامهها چه اندیشههایی در مغز خود میآكنند و چه فلسفههای خنكی برای زندگی خود برمیگزینند. یكی از بدآموزیهایی كه درمیان جوانان رواج دارد همینهاست كه آن جوان در گفتگوهای خود شرح داده كه باید آن را فلسفهی بیغیرتی نامید.
🔸🔸یك نكتهای كه باید فراموش نگردد آنست كه علت رواج تند شعرهای خیام و حافظ درمیان جوانان همینست كه بسیاری از آنان بدآموزیهای این دو شاعر را با دلخواه و هوس خود سازگار مییابند. این بسیار لذت دارد كه بیك جوان عیاشی بگویند اندیشهی گذشته و آینده همه را رها كن و زحمتی بخود راه نده و پروای كشور و توده نكن و دم را غنیمت دانسته خوش باش. بگفتهی عامیان هم تجارت است و هم زیارت ، هم زمینهی خوشگذرانی و بیغیرتی را تهیه میكند و هم نامش فلسفه است و میتوان در مجالس نشست و با پیشانی باز گفتگو از آن كرد.
ولی چنانكه گفتیم بیاری آفریدگار پاك و بخواست او ریشهی همهی این نادانیها را خواهیم برانداخت.
🔸گذشت آنكه هر كسی از ایراد گرفتن بخیام یا حافظ بترسد و در برابر سخنان بیخردانهی آنان ناگزیر از بهبه و آفرین باشد.
🔸گذشت آنكه كسانی بخواهند با هیاهو و كولیگری جلو منطق را گیرند.
🔸بخواست آفریدگار پرده را دریدیم و اینك هنگام آن رسیده است كه یك گام دیگری برداریم و همهی این كتابها را بآتش كشیم و خاكسترش را بباد دهیم.
(پرچم روزانه شمارهی 212)
🔶 میگویند و عمل نمیكنند (بخش یک از یک)
كسانی طرفداری از شعرا مینمایند و الفاظ و عبارات پوچ بهم میبافند و برای اینكه مدعای خود را ثابت نمایند دلایل مضحكی میتراشند. این دلایل باندازهای نحیف است كه هر شنوندهی عاقلی نمیتواند از خنده جلوگیری نماید. دیروز در جمعی بودم با وجود اینكه تمام حاضرین از جوانان تحصیل كرده و بقول خودشان آشنا به تمدن جدید بودند یكی شروع به تعریف و تمجید از خیام نموده و اشعار سراپا پوچ آن را به رخ حاضرین میكشید و از قیافهی بشاشش معلوم بود كه از خواندن چند مصرع پوچ كه ابداً بدرد هیچ كس نمیخورد لذت میبرد و میان گفتار خود هی احسنت و زندهباد بود كه خرج مینمود و ایران را بوجود یك چنین فیلسوف عظیمالشأن مفتخر میدانست. تعجب در اینجاست كه تمام سامعین با كمال میل و رغبت گوش داده و كسی نگفت كه چرا وقت عزیز ما را باین مهملات میگذرانی. من كه یكی از مخالفین جدی شعرا و سخنان زهرآگین آنها هستم طاقت نیاورده مهر خموشی از لب برداشته گفتم برادر تو اینقدر مداحی از خیام پنداری خود نموده و مقام معنوی او را بالاتر از تمام دانشمندان قرار دادی چه دلیلی به این گفتههای خود داری؟ گفت : «چیزی كه عیان است چه محتاج بیان است» گفتم چیزی كه عیان است و از اشعارش معلوم میگردد شخص جالب توجه شما مردی لاابالی و بیقید بوده و عمر خود را به عیاشی و بادهگساری گذرانده و جز یكمشت كلمات پوچ بیادگار نگذاشته است.
بدون اینكه جواب بگفتههای من بدهد شروع بخواندن این بیت نمود :
ما راست همیرویم و تو كج بینی رو چارهی دیده كن رها كن ما را
گفتم چطور مگر چشمهایم از تشخیص كلماتی كه در دیوان خیام چاپ گردیده عاجز است یا آنها را عوضی میبیند یا گوشهایم این گفتارهای بیمعنی شما را نمیشنود؟
بعد از خندهای طولانی جواب داد چشم بصیرت تو كور است ، گوش هوشت از شنیدن معنی و مفهوم سخنان من عاجز است.
گفتم اگر لطفاً آن چیزهایی را كه چشم بصیرت شما دیده و گوش هوش شما شنیده است برایم شرح دهید خیلی ممنون میگردم.
جواب داد عمرهای كوتاه ما از شصت و هفتاد تجاوز نمینماید آن هم اگر در یك محیط آرام زندگی كنیم تا چه رسد حالا كه بزندگی فردا اعتماد نداریم باید از زندگی حداكثر استفاده را بنماییم خوش باشیم گوشهی آرامی پیدا نموده لب جویی بدست آوریم بزنیم و بنوشیم عمری بیغم بسر آریم.
گفتم بسمالله بفرمایید كراوات قشنگ و مال خارجه را باز نموده و كت شیكت را بیكی از مستمندان بدهید یك جبّه از پارچههای مندرس تهیه نموده به طرف خارج شهر بروید و مشغول خوشگذرانی خود شوید.
گفت با وضعیت فعلی نمیشود. گفتم مگر كسی مانع میشود؟ جواب داد كسی مانع نمیشود ولی من نمیكنم.
گفتم پس كاری كه نمیكنی و بیمعنی است چرا اینقدر پافشاری مینمایی كه خوب جلوهگر سازی.
بقیهی مذاكرات را نمینویسم. با این مختصر معلوم میگردد كه طرفداری از شعرا یك مرض روحی است و الا هیچ كس حاضر نمیشود كه زندگی خود را كاملاً موافق دستورهای شعرا نماید و امید است كه طبیب اجتماعی آقای كسروی این مرض مزمن را ریشهكن سازند و كاخ موهومی شعر را ویران نمایند.
تبریز ـ عباس كاظمی
🔸پرچم : این یك نمونهایست كه جوانان از آشنایی خود بشعرهای خراباتیان و بنوشتههای پراكندهی روزنامهها چه اندیشههایی در مغز خود میآكنند و چه فلسفههای خنكی برای زندگی خود برمیگزینند. یكی از بدآموزیهایی كه درمیان جوانان رواج دارد همینهاست كه آن جوان در گفتگوهای خود شرح داده كه باید آن را فلسفهی بیغیرتی نامید.
🔸🔸یك نكتهای كه باید فراموش نگردد آنست كه علت رواج تند شعرهای خیام و حافظ درمیان جوانان همینست كه بسیاری از آنان بدآموزیهای این دو شاعر را با دلخواه و هوس خود سازگار مییابند. این بسیار لذت دارد كه بیك جوان عیاشی بگویند اندیشهی گذشته و آینده همه را رها كن و زحمتی بخود راه نده و پروای كشور و توده نكن و دم را غنیمت دانسته خوش باش. بگفتهی عامیان هم تجارت است و هم زیارت ، هم زمینهی خوشگذرانی و بیغیرتی را تهیه میكند و هم نامش فلسفه است و میتوان در مجالس نشست و با پیشانی باز گفتگو از آن كرد.
ولی چنانكه گفتیم بیاری آفریدگار پاك و بخواست او ریشهی همهی این نادانیها را خواهیم برانداخت.
🔸گذشت آنكه هر كسی از ایراد گرفتن بخیام یا حافظ بترسد و در برابر سخنان بیخردانهی آنان ناگزیر از بهبه و آفرین باشد.
🔸گذشت آنكه كسانی بخواهند با هیاهو و كولیگری جلو منطق را گیرند.
🔸بخواست آفریدگار پرده را دریدیم و اینك هنگام آن رسیده است كه یك گام دیگری برداریم و همهی این كتابها را بآتش كشیم و خاكسترش را بباد دهیم.
(پرچم روزانه شمارهی 212)
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 6 از بخش هفتم
🔸نتیجهی ناسازگاری دین با دانشها ـ 2
جوانان كه درس میخواندند بیكبار از آفریدگار و خواست آن ناآگاه میماندند ، و جز یك طبیعت خشكی نمیشناختند ، و روزهای جوانی را با بیدینی و لگامگسیختگی گزارده و بخدا و دین ریشخندها میكردند ، و چون پیر میشدند و نیروشان رو بناتوانی مینهاد ، از فشار اندیشه خود را بدامن پندارپرستی میانداختند و این بار هم بدانش و همه چیز ریشخند مینمودند.
آیا در برابر این ، پیشوایان دین چه میكردند؟! چه میتوانستندی كرد؟!. گاهی بیخردانه دانشها را «تكفیر» میكردند ، گاهی طبیعت را دشمن خدا میشناختند ، گاهی زیركی نموده و چنین میگفتند : «این دانشها هنوز كاری نكرده و هنوز همهی رازها روشن نگردیده» و اگر یك دانشمندی میگفته : «بسیاری از رازهای گیتی نادانسته است» ، این گفته را دستاویز ساخته شادمانیها میكردند. تو گویی اگر همهی رازها گشاده نگردد باید بآنها كه گشاده گردیده هم ارجی ننهاد.
گاهی سخنی را از یك اروپایی سبكمغزی پیدا و آن را عنوان میگرفتند : «فلان پرفسور گفته در گیتی هیچ چیز را نباید شگفت شمرد و باور نكرد». [1] دانشها را با دلیلهای استوار نمیپذیرفتند و یك گفتهی بیدلیل قاچاقی را از فلان مرد سبكمغز گرامی میداشتند. گاهی بداستان گفتگو با مردگان كه خود شعبدهای بیش نیست دست یازیده و آن را برخ دیگران میكشیدند. گاهی بیك كار بسیار بیمزهای برخاسته و گفتههایی را از فلان امام و بَهمان پیشوا پیدا كرده و چنین میگفتند : «ببینید آنان خودشان از این اختراعها و دانشها آگاهی دادهاند». از یكسو دانشها را نپذیرفته و زیر بارش نمیرفتند و از یكسو بچنین سخنی برمیخاستند.
[1] : در اینجا سخن از بهانهجویی کیشداران است که چنین اندیشههایی را پیش میآوردهاند. ولی چون این کجفهمی در تودهی درسخوانده و دانشآموخته نیز دیده شده جا دارد در اینجا بآن اشارهای کنیم. چگونگی آنکه برخی از اینان چنین دلیل آورده و میآورند : «بدانسان که اگر 200 سال پیش میگفتند روزی دانش بجایی خواهد رسید که صدایی را از صد فرسنگی بشنویم یا 150 سال پیش میگفتند اختراعی خواهند کرد که تصویر جاهای بسیار دور را بتوانیم ببینیم ، نشدنی و دروغش دانسته مردم باور نمیکردند ، امروز هم اگر بگویند روزی بجای هواپیما اختراعی توانند کرد که مسافر را مانند صدا و تصویر بجایی که میخواهد بفرستند ، ما آن را دروغ و نشدنی خواهیم دانست. چنانکه آن «نشدنیها» شد ، این کار و شگفتیهای مانند آن هم تواند شد. پس نباید هر سخنی را نشدنی دانست!».
باید دانست این اندیشه خوشنما ولی پوچست. زیرا هر چیزی هر اندازه شگفت ، همینکه بنیادش در آیین طبیعت باشد که دانش پی به آن برده و از آن بهره جوید ، ما چون هودههایش را می بینیم باور میکنیم و ناچاریم باور کنیم. نه آنکه هر چیز بیپایی که باندیشهمان رسید به بهانهی آنکه نادانسته در دانش و ناساخته در تکنولوژی بسیارست ، گواه انجامپذیر بودن پندار خود گیریم. (باوریست که پیروان کیشها و آنان که به «شبهدانش» دلبستهاند میدارند).
نکتهی دیگر آنکه کسانی که آن اندیشه را مثال گیرایی شمارده بعنوان دلیل یاد میکنند نمیدانند که اندیشهشان از بنیاد غلط است. زیرا دانشها بدستیاری دستگاههایی که ساختهاند خودِ صدا یا تصویر را به فرسنگها دورتر نمیفرستند و چنین کاری را هنوز نتوانستهاند و گمان آنست که هرگز نتوانند. روشنتر بگوییم چنین نیست که چون ما بدستیاری ماهواره یا گوشی هوشمند کسانی را که در آمریکا هستند در ایران میبینیم و صداشان را میشنویم ، آن اختراعات میتوانند براستی صدا و تصویر را از جایی بجای دیگر بفرستند. بلکه آنچه روی میدهد اینست که دستگاههایی اختراع کردهاند که صدا و تصویر را «کپی» یا «تقلید» میکند. بدینسان که فرستنده در آنجا صدا یا تصویر را به «موجی» تبدیل میکند که «ویژگیهای صدا و تصویر» خواسته شده را دربر دارد و این موج در یک دم به گیرندههای ما میرسد. آنگاه آنها از روی موج دریافتی ویژگیهای صدا و تصویر را کپی یا «بازسازی» میکنند. آنچه در رفت و آمد است نه صدا و تصویر بلکه موجهای الکترومغناتیس است.
یادآوری این نکته از آنجا درمیبایست که برخی از سنجش اختراعات شگفتی همچون رادیو و تلویزیون با پیشرفتهای اخیر و تند دانش دچار کجفهمی شده و هر کاری را «شدنی» پنداشتهاند. برخی نیز راه فریب را با چنین پنداری بروی خود گشاده یافتهاند. زیرا از چنان پنداری سود جسته خواهند گفت : از کجا که روزی راهی پیدا نشود مرده را زنده گردانند؟!. از کجا که روزی آدمی نتواند عمر هزارساله یابد؟!. ... یا بکوشند پندارهایی از اینگونه را که در کیشها (و در شبهدانش) فراوانست در دلها استوار گردانند.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 6 از بخش هفتم
🔸نتیجهی ناسازگاری دین با دانشها ـ 2
جوانان كه درس میخواندند بیكبار از آفریدگار و خواست آن ناآگاه میماندند ، و جز یك طبیعت خشكی نمیشناختند ، و روزهای جوانی را با بیدینی و لگامگسیختگی گزارده و بخدا و دین ریشخندها میكردند ، و چون پیر میشدند و نیروشان رو بناتوانی مینهاد ، از فشار اندیشه خود را بدامن پندارپرستی میانداختند و این بار هم بدانش و همه چیز ریشخند مینمودند.
آیا در برابر این ، پیشوایان دین چه میكردند؟! چه میتوانستندی كرد؟!. گاهی بیخردانه دانشها را «تكفیر» میكردند ، گاهی طبیعت را دشمن خدا میشناختند ، گاهی زیركی نموده و چنین میگفتند : «این دانشها هنوز كاری نكرده و هنوز همهی رازها روشن نگردیده» و اگر یك دانشمندی میگفته : «بسیاری از رازهای گیتی نادانسته است» ، این گفته را دستاویز ساخته شادمانیها میكردند. تو گویی اگر همهی رازها گشاده نگردد باید بآنها كه گشاده گردیده هم ارجی ننهاد.
گاهی سخنی را از یك اروپایی سبكمغزی پیدا و آن را عنوان میگرفتند : «فلان پرفسور گفته در گیتی هیچ چیز را نباید شگفت شمرد و باور نكرد». [1] دانشها را با دلیلهای استوار نمیپذیرفتند و یك گفتهی بیدلیل قاچاقی را از فلان مرد سبكمغز گرامی میداشتند. گاهی بداستان گفتگو با مردگان كه خود شعبدهای بیش نیست دست یازیده و آن را برخ دیگران میكشیدند. گاهی بیك كار بسیار بیمزهای برخاسته و گفتههایی را از فلان امام و بَهمان پیشوا پیدا كرده و چنین میگفتند : «ببینید آنان خودشان از این اختراعها و دانشها آگاهی دادهاند». از یكسو دانشها را نپذیرفته و زیر بارش نمیرفتند و از یكسو بچنین سخنی برمیخاستند.
[1] : در اینجا سخن از بهانهجویی کیشداران است که چنین اندیشههایی را پیش میآوردهاند. ولی چون این کجفهمی در تودهی درسخوانده و دانشآموخته نیز دیده شده جا دارد در اینجا بآن اشارهای کنیم. چگونگی آنکه برخی از اینان چنین دلیل آورده و میآورند : «بدانسان که اگر 200 سال پیش میگفتند روزی دانش بجایی خواهد رسید که صدایی را از صد فرسنگی بشنویم یا 150 سال پیش میگفتند اختراعی خواهند کرد که تصویر جاهای بسیار دور را بتوانیم ببینیم ، نشدنی و دروغش دانسته مردم باور نمیکردند ، امروز هم اگر بگویند روزی بجای هواپیما اختراعی توانند کرد که مسافر را مانند صدا و تصویر بجایی که میخواهد بفرستند ، ما آن را دروغ و نشدنی خواهیم دانست. چنانکه آن «نشدنیها» شد ، این کار و شگفتیهای مانند آن هم تواند شد. پس نباید هر سخنی را نشدنی دانست!».
باید دانست این اندیشه خوشنما ولی پوچست. زیرا هر چیزی هر اندازه شگفت ، همینکه بنیادش در آیین طبیعت باشد که دانش پی به آن برده و از آن بهره جوید ، ما چون هودههایش را می بینیم باور میکنیم و ناچاریم باور کنیم. نه آنکه هر چیز بیپایی که باندیشهمان رسید به بهانهی آنکه نادانسته در دانش و ناساخته در تکنولوژی بسیارست ، گواه انجامپذیر بودن پندار خود گیریم. (باوریست که پیروان کیشها و آنان که به «شبهدانش» دلبستهاند میدارند).
نکتهی دیگر آنکه کسانی که آن اندیشه را مثال گیرایی شمارده بعنوان دلیل یاد میکنند نمیدانند که اندیشهشان از بنیاد غلط است. زیرا دانشها بدستیاری دستگاههایی که ساختهاند خودِ صدا یا تصویر را به فرسنگها دورتر نمیفرستند و چنین کاری را هنوز نتوانستهاند و گمان آنست که هرگز نتوانند. روشنتر بگوییم چنین نیست که چون ما بدستیاری ماهواره یا گوشی هوشمند کسانی را که در آمریکا هستند در ایران میبینیم و صداشان را میشنویم ، آن اختراعات میتوانند براستی صدا و تصویر را از جایی بجای دیگر بفرستند. بلکه آنچه روی میدهد اینست که دستگاههایی اختراع کردهاند که صدا و تصویر را «کپی» یا «تقلید» میکند. بدینسان که فرستنده در آنجا صدا یا تصویر را به «موجی» تبدیل میکند که «ویژگیهای صدا و تصویر» خواسته شده را دربر دارد و این موج در یک دم به گیرندههای ما میرسد. آنگاه آنها از روی موج دریافتی ویژگیهای صدا و تصویر را کپی یا «بازسازی» میکنند. آنچه در رفت و آمد است نه صدا و تصویر بلکه موجهای الکترومغناتیس است.
یادآوری این نکته از آنجا درمیبایست که برخی از سنجش اختراعات شگفتی همچون رادیو و تلویزیون با پیشرفتهای اخیر و تند دانش دچار کجفهمی شده و هر کاری را «شدنی» پنداشتهاند. برخی نیز راه فریب را با چنین پنداری بروی خود گشاده یافتهاند. زیرا از چنان پنداری سود جسته خواهند گفت : از کجا که روزی راهی پیدا نشود مرده را زنده گردانند؟!. از کجا که روزی آدمی نتواند عمر هزارساله یابد؟!. ... یا بکوشند پندارهایی از اینگونه را که در کیشها (و در شبهدانش) فراوانست در دلها استوار گردانند.
🔶 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟
🔸 یادآوری (تکهی دو از دو)
در این هنگام کسروی آن پاکمرد ایرانی غیرتمند و کوشا نتوانست در برابر پیشامدهای بیمناکی که هر دم نزدیکتر میگردید خاموش نشسته چشم براه آنها دوزد. اینبود بیم از رنجش و دشمنی این و آن نکرده اندیشههای خود را بروشنی بمیان آورد و در سه کتابی که در این زمینه نوشت با داوری بیمانندی بهمهی کسان و دستههای پا درمیان پرداخت و از گرفتاریها و اصلاحاتی که کشور بدانها نیاز دارد سخن راند.
برای اینکه به پیشداوریها میدان ندهد و خواننده یکسره بمطلب و دلیلهای آن پروا کند و از سوی دیگر چون نمیخواست بنام یک نویسندهی سیاسینویس شناخته شود ، نامی از خود نبُرد و آنها را «بقلم یک ایرانی» نوشت.
چون در پایان کتاب یکم (سرنوشت ایران چه خواهد بود؟) ، باصلاحات اشاره کرده بود اینبود کتاب دوم را با نام «امروز چاره چیست؟» در پیرامون اصلاحاتی که ایران نیازمند آنهاست بچاپ رسانید. از این دو کتاب استقبال بیمانندی شد و بتندی بفروش رفت چنانکه کتاب نخست دوماهه بچاپ دوم رسید.
در همان روزها در بیستم دیماه سازمان ملل متحد که بر پایهی منشور آتلانتیک بنیاد یافته بود برویهی رسمی آغاز بکار کرد.
چون ایران از یکسو منشور سازمان ملل متحد را امضا کرده عضو آن گردیده بود و همچنین گفتگوها با سه کشور روس و انگلیس و آمریکا دربارهی غائلهی آذربایجان و ماندن آرتش شوروی و ترک نکردن ایران در جریان بود و از آنسو دولت وقت ایران خواست از آن عضویت بهره جسته با شکایت از رفتار دولت شوروی بسازمان ، غائلهی آذربایجان را بسود کشور بپایان رساند ، اینبود بررسی موضوعاتی همچون دادخواهی ایران ، شناسانیدن سازمان ملل و آرمانهایش ، عضویت ایران و مسئولیتهای تازهی او و دورنمای صلح در جهان کتاب تازهای را میطلبید. او هم باینها در کتاب سوم بنام «از سازمان ملل متفق چه نتیجه تواند بود؟» پرداخت که در اسفندماه همان سال چاپ گردید.
در یازده اسفند 1324 انگلیس و آمریکا نیروهای خود را از ایران بیرون بردند ولی روسها ناامنی را بهانه کرده نیروهای خود را تا آذرماه سال بعد در ایران نگاه داشتند و تنها پس از بیرون رفتن آرتش شوروی بود که دولت توانست لشکر بآذربایجان برده و دست فرقهی دمکرات آذربایجان را از آنجا کوتاه گرداند.
جای پرواست گرچه این پیشامد با کوششهای سیاسی و نیکبختیهایی که همراه بود ببازگشت آذربایجان گرامی بایران انجامید ولی چنانکه نویسنده در کتاب نخست خود پیشبینی کرده چون رفع غائله با خونریزیهایی توأم بود افسوسمندانه تخمهای کینهای نیز در برخی دلها رویانید و گرفتاری را برنگ دیگری انداخت که تا امروز ادامه داشته است.
از یادداشت نویسنده که پیش از این زیر عنوان «منشور سازمان ملل متحد» آوردیم ، دانسته میگردد که چون در آن هنگام روزنامهها نخست نام «سازمان ملل متفق» را معروف گردانیده بودند اینبود کتاب بهمین نام چاپ شده. از اینرو همچنان که نویسنده در پایان یادداشت خواهان بوده ما نام کتاب را دیگر گردانیده راست آن را نوشتیم لیکن متن را به همان حال نگاه داشتیم.
منشور ملل متحد و اساسنامهی دیوان بینالمللی دادگستری را نیز همچنان که خواست نویسنده بوده ما افزودهایم.
نویساد کانال پاکدینی
🔸 یادآوری (تکهی دو از دو)
در این هنگام کسروی آن پاکمرد ایرانی غیرتمند و کوشا نتوانست در برابر پیشامدهای بیمناکی که هر دم نزدیکتر میگردید خاموش نشسته چشم براه آنها دوزد. اینبود بیم از رنجش و دشمنی این و آن نکرده اندیشههای خود را بروشنی بمیان آورد و در سه کتابی که در این زمینه نوشت با داوری بیمانندی بهمهی کسان و دستههای پا درمیان پرداخت و از گرفتاریها و اصلاحاتی که کشور بدانها نیاز دارد سخن راند.
برای اینکه به پیشداوریها میدان ندهد و خواننده یکسره بمطلب و دلیلهای آن پروا کند و از سوی دیگر چون نمیخواست بنام یک نویسندهی سیاسینویس شناخته شود ، نامی از خود نبُرد و آنها را «بقلم یک ایرانی» نوشت.
چون در پایان کتاب یکم (سرنوشت ایران چه خواهد بود؟) ، باصلاحات اشاره کرده بود اینبود کتاب دوم را با نام «امروز چاره چیست؟» در پیرامون اصلاحاتی که ایران نیازمند آنهاست بچاپ رسانید. از این دو کتاب استقبال بیمانندی شد و بتندی بفروش رفت چنانکه کتاب نخست دوماهه بچاپ دوم رسید.
در همان روزها در بیستم دیماه سازمان ملل متحد که بر پایهی منشور آتلانتیک بنیاد یافته بود برویهی رسمی آغاز بکار کرد.
چون ایران از یکسو منشور سازمان ملل متحد را امضا کرده عضو آن گردیده بود و همچنین گفتگوها با سه کشور روس و انگلیس و آمریکا دربارهی غائلهی آذربایجان و ماندن آرتش شوروی و ترک نکردن ایران در جریان بود و از آنسو دولت وقت ایران خواست از آن عضویت بهره جسته با شکایت از رفتار دولت شوروی بسازمان ، غائلهی آذربایجان را بسود کشور بپایان رساند ، اینبود بررسی موضوعاتی همچون دادخواهی ایران ، شناسانیدن سازمان ملل و آرمانهایش ، عضویت ایران و مسئولیتهای تازهی او و دورنمای صلح در جهان کتاب تازهای را میطلبید. او هم باینها در کتاب سوم بنام «از سازمان ملل متفق چه نتیجه تواند بود؟» پرداخت که در اسفندماه همان سال چاپ گردید.
در یازده اسفند 1324 انگلیس و آمریکا نیروهای خود را از ایران بیرون بردند ولی روسها ناامنی را بهانه کرده نیروهای خود را تا آذرماه سال بعد در ایران نگاه داشتند و تنها پس از بیرون رفتن آرتش شوروی بود که دولت توانست لشکر بآذربایجان برده و دست فرقهی دمکرات آذربایجان را از آنجا کوتاه گرداند.
جای پرواست گرچه این پیشامد با کوششهای سیاسی و نیکبختیهایی که همراه بود ببازگشت آذربایجان گرامی بایران انجامید ولی چنانکه نویسنده در کتاب نخست خود پیشبینی کرده چون رفع غائله با خونریزیهایی توأم بود افسوسمندانه تخمهای کینهای نیز در برخی دلها رویانید و گرفتاری را برنگ دیگری انداخت که تا امروز ادامه داشته است.
از یادداشت نویسنده که پیش از این زیر عنوان «منشور سازمان ملل متحد» آوردیم ، دانسته میگردد که چون در آن هنگام روزنامهها نخست نام «سازمان ملل متفق» را معروف گردانیده بودند اینبود کتاب بهمین نام چاپ شده. از اینرو همچنان که نویسنده در پایان یادداشت خواهان بوده ما نام کتاب را دیگر گردانیده راست آن را نوشتیم لیکن متن را به همان حال نگاه داشتیم.
منشور ملل متحد و اساسنامهی دیوان بینالمللی دادگستری را نیز همچنان که خواست نویسنده بوده ما افزودهایم.
نویساد کانال پاکدینی
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی شصتوپنجم)
🔶 پاسخ به یك یاوهگو (بخش یک از یک)
🔸«بدا بحال مردمی كه قفل بدهان نادانان خود نزنند» ـ پیمان
در یك ورقپارهای شرحی زیر عنوان (پاسخ پیمان و پرچم) خواندم و بر آلودگی این توده بسی تأسف خوردم و بر آن ناكسان نافهم كه میخواهند با گفتن چند جملهی زشت و ناپسند خود را همسر و همرنگ این مرد بزرگ خوانند نفرین فرستادم و بر شهامت و توانایی آقای كسروی كه در راه یك تودهای كه آلودگی او را اندازه نیست صد رنج میبرد از غیرتمندی و آزادگی دمی از پا نمینشیند آفرین گفتم. خدایت رهبر و پشتیبان باشد ای مرد غیرتمند. گفتم عنوان آن «پاسخ به پیمان و پرچم» بود اما آنچه در او دیده نمیشد پاسخ بود و دلیل و بیان. یك تیكه از گفتههای او را برای نمونه اینجا میآورم (چند روز پیش كه ورق سیاهی بنام پرچم در دكان عطاری بدستم افتاد به نگارشی ناستوده از دارندهی پرچم برخوردم كه با روش ناپسندیدهی خود دوباره بخداوندان علم و ادب و پیشوایان دانش و بینش كه مایهی افتخار جهانیان میباشند انتقاد و توهین نموده بود.) روی نادانی سیاه باد كدام یك از این كلمات پاسخ است؟ آیا به سخن استواری مانند (سخن چه نظم و چه نثر باید از روی نیاز باشد) نگارش ناستوده گفتن پاسخ است؟. یا به شاعران هرزهگو كه جز در راه ساده و باده و غیرتكشی سخنی نگفتهاند خداوندان علم و ادب گفتن پاسخ است؟! كدام یك از اینها پاسخ است.
من شرم دارم یكیك گفتههای آن نویسندهی بیآزرم را در اینجا بیاورم و قصدم هم پاسخ نویسیبه آن مرد ابله نیست زیرا جواب ابلهان خاموشیست آنان كه آن نامهی سیاه را خواندهاند میدانند من چه آتشی در دل افروخته دارم. آخر ای بیادب تو خودت را ادیب و طرفدار ادبا میشماری پس این بیادبیها از كجاست؟. نه این است كه تو هم در مكتب همان ادبا درس خواندهای؟ بزودی برسد روزی كه رویت همچون دلت سیاه گردد.
آقای كسروی اینها یا نمیدانند یا از خوان نعمت دیگران متنعمند. به نادانان ببخشای و دیگران را برای عذاب روز رستاخیز ملی واگذار. ای ایرانیان از یاوهگویی تنی چند بیخبر و خیرهسر افكارتان متشتت نشود. وقت را غنیمت شمرید دست اتحاد و برادری بسوی آزادگان دراز كنید زیرا راه دور است و رنج بسیار. گمان نكنید رهبری و راهنمایی هر كس را شاید. دوام این زمزمهها كه از هر گوشه و كنار میشنوید چون حباب روی آب است فقط این آزادگانند كه میتوانند این قافلهی پراكنده را به پیشوایی همان مرد توانای غیرتمند كه جز رهایی شرق آرمانی ندارد بسر منزل مقصود برسانند. ای جوانان ، پدران شما آنچه لازمهی پدری بود در حق شما نكردند و همانطوری كه اكنون شما حق دارید بر آنان نفرین فرستید فرزندان آیندهی شما هم اگر دربند آتیهی آنان نباشید بر شما نفرین خواهند فرستاد. بكوشید خود را از آلودگیهای چند صدساله رها سازید و دامن خود را از ننگ و خواری و زبونی بتكانید و پشتیبانی از آزادگان دریغ نگویید تا در آتیه سرفراز و سربلند باشید.
ای آزادگان خدای پاك از پاكی دلتان آموزگاری توده را بشما عطا فرموده بكوشید و از پا ننشینید و فراموش نكنید كه خدا با ماست.
همدان ـ خلیل مهران
پرچم ـ نویسندهی آن روزنامه كوچكتر و بیارجتر از آنست كه یاران از نوشتههای وی دلتنگ گردند. شاید آقای مهران او را نمیشناسند ولی در تهران همه او را میشناسند.
(پرچم روزانه شمارهی 215)
🔶 پاسخ به یك یاوهگو (بخش یک از یک)
🔸«بدا بحال مردمی كه قفل بدهان نادانان خود نزنند» ـ پیمان
در یك ورقپارهای شرحی زیر عنوان (پاسخ پیمان و پرچم) خواندم و بر آلودگی این توده بسی تأسف خوردم و بر آن ناكسان نافهم كه میخواهند با گفتن چند جملهی زشت و ناپسند خود را همسر و همرنگ این مرد بزرگ خوانند نفرین فرستادم و بر شهامت و توانایی آقای كسروی كه در راه یك تودهای كه آلودگی او را اندازه نیست صد رنج میبرد از غیرتمندی و آزادگی دمی از پا نمینشیند آفرین گفتم. خدایت رهبر و پشتیبان باشد ای مرد غیرتمند. گفتم عنوان آن «پاسخ به پیمان و پرچم» بود اما آنچه در او دیده نمیشد پاسخ بود و دلیل و بیان. یك تیكه از گفتههای او را برای نمونه اینجا میآورم (چند روز پیش كه ورق سیاهی بنام پرچم در دكان عطاری بدستم افتاد به نگارشی ناستوده از دارندهی پرچم برخوردم كه با روش ناپسندیدهی خود دوباره بخداوندان علم و ادب و پیشوایان دانش و بینش كه مایهی افتخار جهانیان میباشند انتقاد و توهین نموده بود.) روی نادانی سیاه باد كدام یك از این كلمات پاسخ است؟ آیا به سخن استواری مانند (سخن چه نظم و چه نثر باید از روی نیاز باشد) نگارش ناستوده گفتن پاسخ است؟. یا به شاعران هرزهگو كه جز در راه ساده و باده و غیرتكشی سخنی نگفتهاند خداوندان علم و ادب گفتن پاسخ است؟! كدام یك از اینها پاسخ است.
من شرم دارم یكیك گفتههای آن نویسندهی بیآزرم را در اینجا بیاورم و قصدم هم پاسخ نویسیبه آن مرد ابله نیست زیرا جواب ابلهان خاموشیست آنان كه آن نامهی سیاه را خواندهاند میدانند من چه آتشی در دل افروخته دارم. آخر ای بیادب تو خودت را ادیب و طرفدار ادبا میشماری پس این بیادبیها از كجاست؟. نه این است كه تو هم در مكتب همان ادبا درس خواندهای؟ بزودی برسد روزی كه رویت همچون دلت سیاه گردد.
آقای كسروی اینها یا نمیدانند یا از خوان نعمت دیگران متنعمند. به نادانان ببخشای و دیگران را برای عذاب روز رستاخیز ملی واگذار. ای ایرانیان از یاوهگویی تنی چند بیخبر و خیرهسر افكارتان متشتت نشود. وقت را غنیمت شمرید دست اتحاد و برادری بسوی آزادگان دراز كنید زیرا راه دور است و رنج بسیار. گمان نكنید رهبری و راهنمایی هر كس را شاید. دوام این زمزمهها كه از هر گوشه و كنار میشنوید چون حباب روی آب است فقط این آزادگانند كه میتوانند این قافلهی پراكنده را به پیشوایی همان مرد توانای غیرتمند كه جز رهایی شرق آرمانی ندارد بسر منزل مقصود برسانند. ای جوانان ، پدران شما آنچه لازمهی پدری بود در حق شما نكردند و همانطوری كه اكنون شما حق دارید بر آنان نفرین فرستید فرزندان آیندهی شما هم اگر دربند آتیهی آنان نباشید بر شما نفرین خواهند فرستاد. بكوشید خود را از آلودگیهای چند صدساله رها سازید و دامن خود را از ننگ و خواری و زبونی بتكانید و پشتیبانی از آزادگان دریغ نگویید تا در آتیه سرفراز و سربلند باشید.
ای آزادگان خدای پاك از پاكی دلتان آموزگاری توده را بشما عطا فرموده بكوشید و از پا ننشینید و فراموش نكنید كه خدا با ماست.
همدان ـ خلیل مهران
پرچم ـ نویسندهی آن روزنامه كوچكتر و بیارجتر از آنست كه یاران از نوشتههای وی دلتنگ گردند. شاید آقای مهران او را نمیشناسند ولی در تهران همه او را میشناسند.
(پرچم روزانه شمارهی 215)
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
🔸 خدا با ماست
🖌 احمد کسروی
🔹 جُستار : چگونگی آیین خدا ، «خدا با ماست» : خرافه یا حقیقت؟ ، ارتباط دین با دانش : پذیرفتن دین حقایق دانشی را ، نظارت دین بر دانش
📊 شمار ساتها : ۳۰
بازپسین پراکنش : اسفند ۱۴۰۰
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
دفتر را میتوانید از اینجا دریافت کنید.
🖌 احمد کسروی
🔹 جُستار : چگونگی آیین خدا ، «خدا با ماست» : خرافه یا حقیقت؟ ، ارتباط دین با دانش : پذیرفتن دین حقایق دانشی را ، نظارت دین بر دانش
📊 شمار ساتها : ۳۰
بازپسین پراکنش : اسفند ۱۴۰۰
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
دفتر را میتوانید از اینجا دریافت کنید.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 7 از بخش هفتم
🔸نتیجهی ناسازگاری دین با دانشها ـ 3
یكی از اینان نامهای نوشته و از من دربارهی امام ناپیدا پرسیده بود. من پاسخ دادم : بیدلیل است. دوباره نامه نوشته و چنین گفته بود : دلیل آن را از فرنگی باید پرسید.
یك تن شرقشناسی برای آنكه شرقیان را فریب دهد و در این آلودگیهای پنداری پافشارتر گرداند در كتاب خود یادی از امام ناپیدا كرده و برای داشتن چنان باوری فلسفههایی بافته ، این آقا میخواهد آن را دلیل شمارد. اینست اندازهی فهم و دانش یك آخوندی ، و شما آن را ببینید كه با این فهم و دانش بسیار كم ، همان مرد اكنون خود را جلو پیمان انداخته و دشمنی مینماید.
اینها همه نتیجهی ناسازگاری دین با دانشها میبود. گذشت زمان و پیشرفت جهان و پیدایش دانشها از یكسو ، و پس ماندن دینها و آلودگیهای آنها از یكسو ، دوری بس بزرگی درمیانه پدید آورده بود.
مَثَل دین با جهان ، مَثَل رختی شده بود كه برای كسی در دورهی دهسالگیش بدوزند ، و سپس كه او بزرگ گردد و مردی باشد آن رخت به تنش نرود ، و ناگزیر آن رخت بیكسو ماند و تن بیرخت او بیكسو.
ما چون برخاستیم یكی از كارهامان این بود كه جدایی میانهی دانش و دین را برداریم و اینبود از میان همان طبیعت و همان دانشها راهی بسوی خداشناسی باز نمودیم. ما هرگز پیروی بكسی ننمودیم و نمیبایست نماییم. این راهی را كه ما پیش گرفتیم درمیان نمیبود و كسی نمیدانست و روزهای نخست یكی از چیزهایی كه بمن دشوار میافتاد و یك گام پیش نهاده و یك گام بازپس میگردیدم نبودن چنین راهی میبود. میدیدم میانهی دین و دانشها بسیار دوری افتاده و این دو بهم نتوانند رسید و این نمیدانستم كه میباید از میان همان دانشها راهی بسوی خدا باز كنیم. نمیدانستم و دانستم و بكار برخاستم.
ما گفتیم همهی آنچه را دانشها مینماید راست است و میباید پذیرفت. اینجهان دستگاهیست بسامان ، و همهی كارهایش (آنچه دانشها دریافته) از روی انگیزه میباشد. ولی چنین دستگاهی را كه راه انداخته؟!.
ما از آغاز آفرش سخن نمیرانیم و نباید راند. لیكن از سامانی كه در اینجهانست پیداست كه این دستگاه بخود نیست ، و بیهوده نیست ، و یك آفرندهی دانا و توانایی آن را پدید آورده و همو میگرداند ، و خواستی از آن درمیانست.
گفتیم دانشها از كارخانه گفتگو میكنند و ما در جستجوی دارندهی این كارخانه میباشیم. گفتیم طبیعت كارخانهی خداست.
همچنین دربارهی روان و دیگر آموزاكها از میان خود دانشها راه باز نمودیم ، و دلیلهایی كه بالادست دانشهاست یاد كردیم ، و چون خوانندگان همه را میدانند بآوردن آنها در اینجا نیاز نیست.[1]
اینهاست كه میگوییم : میبایست دلیلها آوریم. دینهای گذشته در زمانهای سادگی دلها برخاستهاند و بسخنان سادهای بس كردهاند. آن دلیلها كه آنروز بوده امروز بس نبودی. اینها كمی[=نقص] آنها نیست و گناهی بآنها نتوان گرفت. اگر گناهی هست از آن ناآگاهانیست كه معنی «پیشرفت جهان» را نمیدانند و آن گفتهها را برای امروز هم بس میشمارند.
اینهاست كارهایی كه میبایست كنیم تا راه خود را هموار گردانیم. پس از اینها بیك كار دیگری باید پرداخت ، و آن اینكه آیینی برای زندگانی بنیاد نهیم و این چیزیست كه بخواست خدا بانجام خواهیم رسانید. اینست راهی كه ما میبایست پیش گیریم و گرفتهایم.
[1] : خوانندگانی را كه میخواهند از آنها آگاه گردند بخواندن كتابهای «در پیرامون روان» و «ورجاوندبنیاد» راه مینماییم.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 7 از بخش هفتم
🔸نتیجهی ناسازگاری دین با دانشها ـ 3
یكی از اینان نامهای نوشته و از من دربارهی امام ناپیدا پرسیده بود. من پاسخ دادم : بیدلیل است. دوباره نامه نوشته و چنین گفته بود : دلیل آن را از فرنگی باید پرسید.
یك تن شرقشناسی برای آنكه شرقیان را فریب دهد و در این آلودگیهای پنداری پافشارتر گرداند در كتاب خود یادی از امام ناپیدا كرده و برای داشتن چنان باوری فلسفههایی بافته ، این آقا میخواهد آن را دلیل شمارد. اینست اندازهی فهم و دانش یك آخوندی ، و شما آن را ببینید كه با این فهم و دانش بسیار كم ، همان مرد اكنون خود را جلو پیمان انداخته و دشمنی مینماید.
اینها همه نتیجهی ناسازگاری دین با دانشها میبود. گذشت زمان و پیشرفت جهان و پیدایش دانشها از یكسو ، و پس ماندن دینها و آلودگیهای آنها از یكسو ، دوری بس بزرگی درمیانه پدید آورده بود.
مَثَل دین با جهان ، مَثَل رختی شده بود كه برای كسی در دورهی دهسالگیش بدوزند ، و سپس كه او بزرگ گردد و مردی باشد آن رخت به تنش نرود ، و ناگزیر آن رخت بیكسو ماند و تن بیرخت او بیكسو.
ما چون برخاستیم یكی از كارهامان این بود كه جدایی میانهی دانش و دین را برداریم و اینبود از میان همان طبیعت و همان دانشها راهی بسوی خداشناسی باز نمودیم. ما هرگز پیروی بكسی ننمودیم و نمیبایست نماییم. این راهی را كه ما پیش گرفتیم درمیان نمیبود و كسی نمیدانست و روزهای نخست یكی از چیزهایی كه بمن دشوار میافتاد و یك گام پیش نهاده و یك گام بازپس میگردیدم نبودن چنین راهی میبود. میدیدم میانهی دین و دانشها بسیار دوری افتاده و این دو بهم نتوانند رسید و این نمیدانستم كه میباید از میان همان دانشها راهی بسوی خدا باز كنیم. نمیدانستم و دانستم و بكار برخاستم.
ما گفتیم همهی آنچه را دانشها مینماید راست است و میباید پذیرفت. اینجهان دستگاهیست بسامان ، و همهی كارهایش (آنچه دانشها دریافته) از روی انگیزه میباشد. ولی چنین دستگاهی را كه راه انداخته؟!.
ما از آغاز آفرش سخن نمیرانیم و نباید راند. لیكن از سامانی كه در اینجهانست پیداست كه این دستگاه بخود نیست ، و بیهوده نیست ، و یك آفرندهی دانا و توانایی آن را پدید آورده و همو میگرداند ، و خواستی از آن درمیانست.
گفتیم دانشها از كارخانه گفتگو میكنند و ما در جستجوی دارندهی این كارخانه میباشیم. گفتیم طبیعت كارخانهی خداست.
همچنین دربارهی روان و دیگر آموزاكها از میان خود دانشها راه باز نمودیم ، و دلیلهایی كه بالادست دانشهاست یاد كردیم ، و چون خوانندگان همه را میدانند بآوردن آنها در اینجا نیاز نیست.[1]
اینهاست كه میگوییم : میبایست دلیلها آوریم. دینهای گذشته در زمانهای سادگی دلها برخاستهاند و بسخنان سادهای بس كردهاند. آن دلیلها كه آنروز بوده امروز بس نبودی. اینها كمی[=نقص] آنها نیست و گناهی بآنها نتوان گرفت. اگر گناهی هست از آن ناآگاهانیست كه معنی «پیشرفت جهان» را نمیدانند و آن گفتهها را برای امروز هم بس میشمارند.
اینهاست كارهایی كه میبایست كنیم تا راه خود را هموار گردانیم. پس از اینها بیك كار دیگری باید پرداخت ، و آن اینكه آیینی برای زندگانی بنیاد نهیم و این چیزیست كه بخواست خدا بانجام خواهیم رسانید. اینست راهی كه ما میبایست پیش گیریم و گرفتهایم.
[1] : خوانندگانی را كه میخواهند از آنها آگاه گردند بخواندن كتابهای «در پیرامون روان» و «ورجاوندبنیاد» راه مینماییم.
در همین گفتار امروزی کسروی چنین میگوید : «یك تن شرقشناسی برای آنكه شرقیان را فریب دهد و در این آلودگیهای پنداری پافشارتر گرداند در كتاب خود یادی از امام ناپیدا كرده و برای داشتن چنان باوری فلسفههایی بافته ، این آقا میخواهد آن را دلیل شمارد. اینست اندازهی فهم و دانش یك آخوندی ...»
👇
👇