Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
هانری کُربن (Corbin)
کُربن شاگرد لویی ماسینیون شرقشناس بنام فرانسوی بود. همو شیعیگری و صوفیگری را به کربن شناسانید.
در سال ۱۹۳۹ مأمور شد که به استانبول برود و از دستنوشتههای سهروردی که در کتابخانههای این شهر پراکنده بود پیکره بردارد. با روی دادن جنگ جهانی دوم این مأموریت تا سال ۱۹۴۵ کشید.
در آن سال به ایران آمد.
در ایران او با کسانی آشنا شده دوستی مییابد که گرچه در آن روز چندان شناخته نبودند ولی امروز ما آنها را میشناسیم : یکم ، حسین نصر ، مدیر «انجمن شاهنشاهی حکمت و فلسفه» ، دوم ، طباطبایی (کسی که تفسیر قرآن نوشته و فلسفه خوانده بود و خمینی ، مطهری ، بهشتی ، خامنهای ، مکارم شیرازی ، مهدوی کنی و مصباح یزدی از شاگردانش بودهاند). (از ویکیپدیا). سوم ، کسانی که خود به فلسفه پرداخته یا از اندامان انجمن شاهنشاهی حکمت و فلسفه بودند بویژه مرتضای مطهری.
کربن در گزافهگویی و ستایش از پیشینیان کهن ایرانی بویژه آنها که آلودهی فلسفه ، شیعیگری و صوفیگری بودهاند کوششهای بسیار کرده و در این باره کتابهایی نوشته و رویهمرفته کوشیده روی ایرانیان را بجای آینده به دورههای زبونی گذشته بازگرداند.
👇
کُربن شاگرد لویی ماسینیون شرقشناس بنام فرانسوی بود. همو شیعیگری و صوفیگری را به کربن شناسانید.
در سال ۱۹۳۹ مأمور شد که به استانبول برود و از دستنوشتههای سهروردی که در کتابخانههای این شهر پراکنده بود پیکره بردارد. با روی دادن جنگ جهانی دوم این مأموریت تا سال ۱۹۴۵ کشید.
در آن سال به ایران آمد.
در ایران او با کسانی آشنا شده دوستی مییابد که گرچه در آن روز چندان شناخته نبودند ولی امروز ما آنها را میشناسیم : یکم ، حسین نصر ، مدیر «انجمن شاهنشاهی حکمت و فلسفه» ، دوم ، طباطبایی (کسی که تفسیر قرآن نوشته و فلسفه خوانده بود و خمینی ، مطهری ، بهشتی ، خامنهای ، مکارم شیرازی ، مهدوی کنی و مصباح یزدی از شاگردانش بودهاند). (از ویکیپدیا). سوم ، کسانی که خود به فلسفه پرداخته یا از اندامان انجمن شاهنشاهی حکمت و فلسفه بودند بویژه مرتضای مطهری.
کربن در گزافهگویی و ستایش از پیشینیان کهن ایرانی بویژه آنها که آلودهی فلسفه ، شیعیگری و صوفیگری بودهاند کوششهای بسیار کرده و در این باره کتابهایی نوشته و رویهمرفته کوشیده روی ایرانیان را بجای آینده به دورههای زبونی گذشته بازگرداند.
👇
سه تن از پاکدینان در آبان 1324 با کربن دیدار و گفتگو کرده و چون او را خواهان جستجو در پیرامون فلسفهی اشراق و سهروردی یافتهاند ، چند جلد کتاب از کتابهای کسروی به او ارمغان گردانیدهاند ـ باشد که دست از مأموریت خود بردارد.
هر کدام از این شرقشناسان کوشیدهاند پیشوایانی را از فلسفه ، صوفیگری ، شیعیگری و دیگر کیشها در چشم شرقیان بزرگ و ارجدار نشان دهند. ایرانشناسان همین کار را برای ایرانیان کردهاند. برای مثال لویی ماسینیون به صوفیگری و حلاج پرداخته و اندکی پیش از کربن «به قصد زیارت مقبرهی عطار رنج مسافرت ایران را بر خود هموار فرموده» بود ، کربن نیز به صوفیگری ، شیعیگری ، باطنیگری و کسانی مانند ابن عربی ، سهروردی ، فارابی ، ملاصدرا ، امامان شیعه و بویژه امام زمان پرداخته است.
هر کدام از این شرقشناسان کوشیدهاند پیشوایانی را از فلسفه ، صوفیگری ، شیعیگری و دیگر کیشها در چشم شرقیان بزرگ و ارجدار نشان دهند. ایرانشناسان همین کار را برای ایرانیان کردهاند. برای مثال لویی ماسینیون به صوفیگری و حلاج پرداخته و اندکی پیش از کربن «به قصد زیارت مقبرهی عطار رنج مسافرت ایران را بر خود هموار فرموده» بود ، کربن نیز به صوفیگری ، شیعیگری ، باطنیگری و کسانی مانند ابن عربی ، سهروردی ، فارابی ، ملاصدرا ، امامان شیعه و بویژه امام زمان پرداخته است.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
هانری کُربن و میوهی رنجهایی که برای زنده گردانیدن صوفیگری و ادبیات دورهی مغول کشیده.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
غلامحسین ابراهیمی دینانی
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
چنانکه دیده میشود این شرقشناسان تروریستهای فرهنگیاند. به این معنی که ویروسهایی را که در میان اندیشههای شرقیان از فعالیت افتاده بودند یافته ، روی آنها بررسیهای بدخواهانه میکنند تا فعال شوند و بیماریهایی که میرفت ناپدید شود دوباره شیوع یابد.
یکی به حلاج میچسبد ، دیگری به فلسفه و ملاصدرا و دیگری به سهروردی و آن دیگری به شیعیگری و مانندهای آن. سپس از این بیماریها دیگرانی را بیمار ساخته بجان مردم میاندازند که آنها را نیز همچون خود بیمار گردانند.
یکی از همین کربن توانستی پرسید : مردک ، این کوششها در راه شیعیگری و امام زمان و صوفیگری را چرا در کشور خود برای هممیهنانت نکردی؟! چرا به شیعیگری و صوفیگری آنها را نخواندی؟!
شنیدنی است که این شرقشناسان که از صوفیان و صوفیگری یا شیعیگری و گمراهیهایی مانند اینها هواداری کردهاند ما هیچگاه نشنیدیم که به آن راهها گروند و یک صوفی یا شیعهی راست گردند. از اینجا دانسته میشود که آنان مرگ را برای همسایه میخواهند.
همان کربن که این آخوند مدعی است شیعه شد ما در جستجوی خود چنین چیزی نیافتیم و اگر آن رخ میداد بیگمان آوازش به هر سو میپیچید.
یکی به حلاج میچسبد ، دیگری به فلسفه و ملاصدرا و دیگری به سهروردی و آن دیگری به شیعیگری و مانندهای آن. سپس از این بیماریها دیگرانی را بیمار ساخته بجان مردم میاندازند که آنها را نیز همچون خود بیمار گردانند.
یکی از همین کربن توانستی پرسید : مردک ، این کوششها در راه شیعیگری و امام زمان و صوفیگری را چرا در کشور خود برای هممیهنانت نکردی؟! چرا به شیعیگری و صوفیگری آنها را نخواندی؟!
شنیدنی است که این شرقشناسان که از صوفیان و صوفیگری یا شیعیگری و گمراهیهایی مانند اینها هواداری کردهاند ما هیچگاه نشنیدیم که به آن راهها گروند و یک صوفی یا شیعهی راست گردند. از اینجا دانسته میشود که آنان مرگ را برای همسایه میخواهند.
همان کربن که این آخوند مدعی است شیعه شد ما در جستجوی خود چنین چیزی نیافتیم و اگر آن رخ میداد بیگمان آوازش به هر سو میپیچید.
🔶 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟ (بخش یکم)
🔸 1ـ این سازمان چگونه پدید آمده؟.. (تکهی 1)
نخست ببینیم این سازمان چگونه پدید آمده و نگاهی به تاریخچهاش کنیم. از گفتن بینیاز است که آرزوی صلح همگانی و اندیشهی جلوگیری از جنگ و پدید آوردن یک بنیاد بزرگ همهجهانی برای رسیدگی باختلافات دولتها و سرکشی بتودههای ناتوان و مانند اینها چیز تازهایست. در زمانهای باستان چنین اندیشهای نبوده و نتوانستی بود.
در زمانهای باستان در همه جا اختیار در دست پادشاهان و درباریان آنها بود. مردم نه دخالتی در جنگها داشتند و نه اندیشهی جلوگیری از آن از دلهاشان میگذشت. آنگاه در آنزمانها که اتومبیل و راهآهن و هواپیما و تلفن و تلگراف و رادیو و مانند اینها نبود و گوشههای جهان از هم جدا افتاده تودهها مانندهی امروز بهمدیگر پیوستگی نداشتند چنین اندیشهای چه جا توانستی داشت؟!.
حقوق بینالملل از قرنها پیش پدید آمده و دانشمندانی در آن زمینه بگفتگو پرداخته بودند. ولی این موضوع جز آنهاست ، این موضوع بالاتر از آنهاست.
بیگفتگوست که این اندیشه تازه است و ما میتوانیم آن را از یادگارهای قرن نوزدهم میلادی شماریم.
قرن نوزدهم میلادی در اروپا قرن جنبشها و اندیشههای نیکخواهانه بوده است. (چنانکه قرن اختراعها و کشفهای دانشی نیز بوده). در آغاز آن قرن ناپلئون میداندار اروپا بود و جنگهای بسیار خونین ، یکی پس از دیگری ، درمیان دولتها میرفت. لیکن در پایان آن اندیشهی جلوگیری از جنگ و پایدار گردانیدن صلح همگانی بمیان آمده و نیرو گرفته و دستههایی از نیکخواهان هوادار آن بودند. بیگفتگوست یکی از علل پیدایش این اندیشه همان جنگها بوده.
در زمانهای باستان جنگها باین زیانمندی و بیمانگیزی نبود. در آنزمانها جنگ را پادشاهان (با سپاهیان مزدور خود) میکردند نه تودهها ، میدان جنگ بیابانها بود و بشهرها کم زیان میرسید ، انبوهترین لشکرها از صدهزار و دویستهزار کمتر میگذشت ، افزارهای کشتار شمشیر و تیر و کمان و نیزه بود که کم گزند داشت. آنگاه جنگها در آنزمانها بیشتر بنام مذهب بود که عقیده و تعصب پرده بروی زشتی آنها میکشید.
ولی تا قرن نوزدهم همهی اینها تغییر یافته و جنگها چند برابر بزرگتر و زیانمندتر و بیمانگیزتر شده بود ، و خود یکی از آسیبهای بزرگ بشمار میرفت. از اینرو توجه نیکخواهان جهان بسوی آن بازگشته اندیشهها در پیرامون آن بکار میرفت. گفتگوهایی پیدا شده بود در این زمینهها : «آیا نمیتوان از جنگ جلو گرفت؟.. آیا نمیتوان دولتها را نیز همچون افراد تابع قانونهایی گردانید؟.. آیا نمیتوان جهان را بشکل یک کشور انداخت و همهی جهانیان را در زیر یک حکومت راه برد؟..». این اندیشهها پیدا شده و دستههایی از نیکخواهان کوششهایی بکار میبردند.
🔸 1ـ این سازمان چگونه پدید آمده؟.. (تکهی 1)
نخست ببینیم این سازمان چگونه پدید آمده و نگاهی به تاریخچهاش کنیم. از گفتن بینیاز است که آرزوی صلح همگانی و اندیشهی جلوگیری از جنگ و پدید آوردن یک بنیاد بزرگ همهجهانی برای رسیدگی باختلافات دولتها و سرکشی بتودههای ناتوان و مانند اینها چیز تازهایست. در زمانهای باستان چنین اندیشهای نبوده و نتوانستی بود.
در زمانهای باستان در همه جا اختیار در دست پادشاهان و درباریان آنها بود. مردم نه دخالتی در جنگها داشتند و نه اندیشهی جلوگیری از آن از دلهاشان میگذشت. آنگاه در آنزمانها که اتومبیل و راهآهن و هواپیما و تلفن و تلگراف و رادیو و مانند اینها نبود و گوشههای جهان از هم جدا افتاده تودهها مانندهی امروز بهمدیگر پیوستگی نداشتند چنین اندیشهای چه جا توانستی داشت؟!.
حقوق بینالملل از قرنها پیش پدید آمده و دانشمندانی در آن زمینه بگفتگو پرداخته بودند. ولی این موضوع جز آنهاست ، این موضوع بالاتر از آنهاست.
بیگفتگوست که این اندیشه تازه است و ما میتوانیم آن را از یادگارهای قرن نوزدهم میلادی شماریم.
قرن نوزدهم میلادی در اروپا قرن جنبشها و اندیشههای نیکخواهانه بوده است. (چنانکه قرن اختراعها و کشفهای دانشی نیز بوده). در آغاز آن قرن ناپلئون میداندار اروپا بود و جنگهای بسیار خونین ، یکی پس از دیگری ، درمیان دولتها میرفت. لیکن در پایان آن اندیشهی جلوگیری از جنگ و پایدار گردانیدن صلح همگانی بمیان آمده و نیرو گرفته و دستههایی از نیکخواهان هوادار آن بودند. بیگفتگوست یکی از علل پیدایش این اندیشه همان جنگها بوده.
در زمانهای باستان جنگها باین زیانمندی و بیمانگیزی نبود. در آنزمانها جنگ را پادشاهان (با سپاهیان مزدور خود) میکردند نه تودهها ، میدان جنگ بیابانها بود و بشهرها کم زیان میرسید ، انبوهترین لشکرها از صدهزار و دویستهزار کمتر میگذشت ، افزارهای کشتار شمشیر و تیر و کمان و نیزه بود که کم گزند داشت. آنگاه جنگها در آنزمانها بیشتر بنام مذهب بود که عقیده و تعصب پرده بروی زشتی آنها میکشید.
ولی تا قرن نوزدهم همهی اینها تغییر یافته و جنگها چند برابر بزرگتر و زیانمندتر و بیمانگیزتر شده بود ، و خود یکی از آسیبهای بزرگ بشمار میرفت. از اینرو توجه نیکخواهان جهان بسوی آن بازگشته اندیشهها در پیرامون آن بکار میرفت. گفتگوهایی پیدا شده بود در این زمینهها : «آیا نمیتوان از جنگ جلو گرفت؟.. آیا نمیتوان دولتها را نیز همچون افراد تابع قانونهایی گردانید؟.. آیا نمیتوان جهان را بشکل یک کشور انداخت و همهی جهانیان را در زیر یک حکومت راه برد؟..». این اندیشهها پیدا شده و دستههایی از نیکخواهان کوششهایی بکار میبردند.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی شصتوششم)
🔶 به یك یاوهگوی چندین ارج نباید نهاد (بخش یک از یک)
چنانكه خوانندگان آگاه گردیدهاند یک مرد پست یاوهگویی بنام هواداری از شاعران كه همچون خود او یاوهگویند در روزنامهی خود كه چند ماه یك بار یك شماره بیرون میآید بسخنان زشتی كه نمونهی پستی اوست پرداخته است و چون میداند كسی روزنامهی او را نمیخواند نسخههایی از آنها برای كسانی از یاران ما كه نامهاشان را از پرچم یاد گرفته فرستاده است. در پاسخ او نخست تلگرافی از آقای ضیاءمقدم از مراغه رسید كه بچاپ رسانیدیم و سپس شرحی آقای حاذقی نوشته بودند كه آن را نیز چاپ كردیم ، سپس نوشتهای از آقای مهران آمد كه خوانندگان در شمارهی دیروزی خواندهاند و خود شرح پرمغز و استواری بود.
جز از آنها نوشتههایی از آقایان برهانی و مفتخر دشتی از بندر شاپور و نوشتهای از آقای مهدی ع از یزد رسیده كه هر یكی پاسخهایی با دلیل بآن مرد پست دادهاند. اینست میگویم : «بیك یاوهگو چندین ارج نباید نهاد». آقایان دورند و این مرد را نمیشناسند. یك مرد بیسوادیست كه بایستی نوكری یا باربری كند و نان بخورد. نكرده و با هوچیگری زندگی مینماید. چنین كسی چه ارجی دارد كه یاران اینهمه دلتنگی از گفتههای او نمایند؟!..
از آنسوی این تنها نیست و اینان یك دستهای هستند كه سرمایهشان این زشتگوییهاست و اگر شما بخواهید پاسخ دهید باید از كار بازمانید در حالی كه هیچ نتیجهای نخواهد بود زیرا آنان نه كسانیند كه بدلیل گوش دهند و یا دربند منطق باشند. شما در برابر آنان استناد به خرد میكنید در جایی كه آنان از چنان نیرویی بیبهرهاند. چنان در نادانیها غرقند كه خردهاشان بیكبار بیكار گردیده است. به هر حال در پستی این نادانان همان بس كه ما مینویسیم شاعران مردم را بجبریگری دعوت كردهاند ، به مِیخواری برانگیختهاند ، از نافهمی ، جهان را هیچ و پوچ پنداشتهاند ، بیشرمانه دم از امردبازی زدهاند ، از این و از آن گدایی كردهاند. ما این زشتكاریهای آنان را میشماریم این بیخردان در پاسخ بآن یاوهگوییها میپردازند و این نمیفهمند كه در برابر این ایرادها از آن یاوهگوییها كمترین نتیجه نتواند بود و دیگر پرده دریده شده. این نمونهای از پستی اندیشههای آنانست
🔸اینان نمیفهمند كه مردان گردنفرازی كه مرا نادیده یاری و پشتیبانی مینمایند و از دور و نزدیك دست همراهی دراز میكنند در سایهی آن حقایقی است كه نشر میشود و این از نافهمیست كه چنین پندارند با سخنان زشت خود جلوگیری خواهند توانست.
كوتاه سخن آنكه امروز از این یاوهگویان بیفرهنگ پروایی نباید داشت ولی نزدیك است روزی كه سزای بیفرهنگی خود را دریابند.
در پاسخ این یاوهگو نوشتههایی نیز از آقایان مفتخر دشتی و برهانی از بندر شاپور رسیده. نیز آقای باوفا پاسخهایی بدو روزنامهی بیفرهنگ دیگری كه باز زباندرازی كرده بودند داده و نسخههای آنها را بنزد من فرستاده. بآقایان سپاس میگزارم ولی بهتر است از چاپ نوشتهها درگذریم. زیرا موضوع كوچكتر از اینهاست.
🔸ما آن روزی كه باین راه برخاستیم اینها را نیز میدانستیم ولی نبایستی از بهر اینها از راه خود رو گردانیم.
از آنسوی این بیفرهنگیها جز نشان دادن پستی خود آن كسان معنای دیگری ندارد و ما را هیچ زیانی نتواند بود. ما باید درپی این باشیم كه هر روزی یك گامی بسوی جلو پیش رویم و اینها مانع ما نتواند بود.
از آنسوی دوباره میگویم اینان بزودی سزای خود را خواهند دید.
(پرچم روزانه شمارهی 216)
🔶 به یك یاوهگوی چندین ارج نباید نهاد (بخش یک از یک)
چنانكه خوانندگان آگاه گردیدهاند یک مرد پست یاوهگویی بنام هواداری از شاعران كه همچون خود او یاوهگویند در روزنامهی خود كه چند ماه یك بار یك شماره بیرون میآید بسخنان زشتی كه نمونهی پستی اوست پرداخته است و چون میداند كسی روزنامهی او را نمیخواند نسخههایی از آنها برای كسانی از یاران ما كه نامهاشان را از پرچم یاد گرفته فرستاده است. در پاسخ او نخست تلگرافی از آقای ضیاءمقدم از مراغه رسید كه بچاپ رسانیدیم و سپس شرحی آقای حاذقی نوشته بودند كه آن را نیز چاپ كردیم ، سپس نوشتهای از آقای مهران آمد كه خوانندگان در شمارهی دیروزی خواندهاند و خود شرح پرمغز و استواری بود.
جز از آنها نوشتههایی از آقایان برهانی و مفتخر دشتی از بندر شاپور و نوشتهای از آقای مهدی ع از یزد رسیده كه هر یكی پاسخهایی با دلیل بآن مرد پست دادهاند. اینست میگویم : «بیك یاوهگو چندین ارج نباید نهاد». آقایان دورند و این مرد را نمیشناسند. یك مرد بیسوادیست كه بایستی نوكری یا باربری كند و نان بخورد. نكرده و با هوچیگری زندگی مینماید. چنین كسی چه ارجی دارد كه یاران اینهمه دلتنگی از گفتههای او نمایند؟!..
از آنسوی این تنها نیست و اینان یك دستهای هستند كه سرمایهشان این زشتگوییهاست و اگر شما بخواهید پاسخ دهید باید از كار بازمانید در حالی كه هیچ نتیجهای نخواهد بود زیرا آنان نه كسانیند كه بدلیل گوش دهند و یا دربند منطق باشند. شما در برابر آنان استناد به خرد میكنید در جایی كه آنان از چنان نیرویی بیبهرهاند. چنان در نادانیها غرقند كه خردهاشان بیكبار بیكار گردیده است. به هر حال در پستی این نادانان همان بس كه ما مینویسیم شاعران مردم را بجبریگری دعوت كردهاند ، به مِیخواری برانگیختهاند ، از نافهمی ، جهان را هیچ و پوچ پنداشتهاند ، بیشرمانه دم از امردبازی زدهاند ، از این و از آن گدایی كردهاند. ما این زشتكاریهای آنان را میشماریم این بیخردان در پاسخ بآن یاوهگوییها میپردازند و این نمیفهمند كه در برابر این ایرادها از آن یاوهگوییها كمترین نتیجه نتواند بود و دیگر پرده دریده شده. این نمونهای از پستی اندیشههای آنانست
🔸اینان نمیفهمند كه مردان گردنفرازی كه مرا نادیده یاری و پشتیبانی مینمایند و از دور و نزدیك دست همراهی دراز میكنند در سایهی آن حقایقی است كه نشر میشود و این از نافهمیست كه چنین پندارند با سخنان زشت خود جلوگیری خواهند توانست.
كوتاه سخن آنكه امروز از این یاوهگویان بیفرهنگ پروایی نباید داشت ولی نزدیك است روزی كه سزای بیفرهنگی خود را دریابند.
در پاسخ این یاوهگو نوشتههایی نیز از آقایان مفتخر دشتی و برهانی از بندر شاپور رسیده. نیز آقای باوفا پاسخهایی بدو روزنامهی بیفرهنگ دیگری كه باز زباندرازی كرده بودند داده و نسخههای آنها را بنزد من فرستاده. بآقایان سپاس میگزارم ولی بهتر است از چاپ نوشتهها درگذریم. زیرا موضوع كوچكتر از اینهاست.
🔸ما آن روزی كه باین راه برخاستیم اینها را نیز میدانستیم ولی نبایستی از بهر اینها از راه خود رو گردانیم.
از آنسوی این بیفرهنگیها جز نشان دادن پستی خود آن كسان معنای دیگری ندارد و ما را هیچ زیانی نتواند بود. ما باید درپی این باشیم كه هر روزی یك گامی بسوی جلو پیش رویم و اینها مانع ما نتواند بود.
از آنسوی دوباره میگویم اینان بزودی سزای خود را خواهند دید.
(پرچم روزانه شمارهی 216)
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 8 از بخش هفتم
🔸چند راز ارجدار
در اینجا چند راز ارجداری بود كه میبایست روشن گردد :
١) چنانكه گفتیم چیزهایی هست كه بنیاد همهی دینهاست. اینها دیگر نگردد و همیشه هست. ولی گمراهیهای آدمیان و گرفتاریهای آنان هر زمان دیگر باشد.
٢) جهان همیشه در پیشرفت است و این پیشرفت خواست خدا میباشد ، اینست میباید دین نیز در پیشرفت باشد.
٣) باید خدا و آیین او را از اینجهان و كارهایش شناخت. بسیار كسانی هستند كه نام خدا را بر زبان میدارند ولی در پندار خود چیز دیگری درست كردهاند. اینان دیندار و خداشناس نمیباشند.
اینها سه جُستاریست كه بسیار ارجدار است و هر یكی مایهی روشنی اندیشهها تواند بود ، و این شگفت كه دینداران (بویژه پیشوایان دینی) از آنها آگاه نیستند و تا توانند نخواهند پذیرفت.
دربارهی جُستار یكم مثل روشنی درمیانست. پزشكی كه بر سر بیماری میرود با دو چیز كار میدارد : یكی آن تندرستی كه از دست رفته و میباید آن را برگرداند. دیگری آن بیماری كه چیره گردیده و میباید آن را درراند. پیداست كه تندرستی در همه كسان و در همه جا یكیست : بگردش توانا بودن و آسوده زیستن و آسوده خوابیدن و بهنگام خود بخوراك گراییدن ـ اینهاست كه تندرستی نامیده میشود ولی از آنسوی بیماریای كه براندازندهی این تندرستی باشد هر زمان چیز دیگریست : گاهی مالاریا و گاهی روماتیسم و گاهی تیفوئید و گاهی تیفوس و گاهی دیگر. اینست كسی كه یك بار بیمار گردیده و نسخهای از پزشك گرفته این نتواند كه آن را نگه دارد و در هر زمانِ بیماری بكار برد و چنین كاری بسیار بیخردانه است.
همچنین ما در دین همیشه با دو چیز روبرو میگردیم : یكی رستگاری و دیگری گمراهی. رستگاری (یا بهتر گویم بنیاد دین و خواست آن) همیشه یكیست. ولی گمراهی هر زمان چیز دیگریست. در زمانهای باستان گمراهی مردم بتپرستی بودی كه به هر زمان و میان هر تودهای بگونهی دیگری رخ نمودی. اینست همهی كوششها با آن رفتی. ولی اینزمان از یكسو همان بتپرستی با رنگ نوین دیگری درمیانست و اگر گذشتگان بت را از سنگ و فلز ساختندی و در طاقچهها جا دادندی امروز آن را از پندار میسازند و در دلها جا میدهند و مردگان هزارساله را زنده انگاشته و كارهای خدا را از آنان میخواهند ، و از یكسو چند گمراهی بزرگ دیگری از صوفیگری و خراباتیگری و فلسفه و مانند اینها رواج میدارد و پس از همه ، یك اژدهاگمراهی بزرگی درمیانست كه آن «مادیگری» باشد. اینست دینهای پیشین در اینزمان بیگانه نماید و چارهی گمراهیها نتواند.
آنان كه میگویند پیمان دین تازهای آورده این نمیفهمند. ما بارها گفتیم كه دین نه چیزیست كه كهنه و نو گردد. ما بیك رشته كوششهای بزرگتر نوینی برخاسته و از سر نو راه دین را پاك میگردانیم. ما از نخست میگفتیم و كنون هم میگوییم : همان دین كهن است و ما راه را از سر گرفتهایم.
جُستار دوم بسیار بزرگ است. آدمی یك روز در بن غار لخت و تهیدست میزیسته و از رخت و كاچال و افزارهای زندگی و از دانش و آگاهی ـ هیچی نمیداشته و امروز باین جایگاهی كه هست رسیده. این نتیجهی آن پیشرفتی است كه همیشه در كار میبوده. از اینسوی دین چون دستور زندگانیست و شاهراه آنست ناگزیر است آن هم در پیشرفت باشد و با زندگانی آدمیان بسازد. دین یك بخش بزرگی از پیشرفت زندگانی را بگردن میدارد ، و اگر راستی را بخواهیم گوهر تمدن یا پیشرفت زندگی ، دین میباشد. اینست كه میباید با آن پیشرفت همگام گردد ، و چون این زمینه بسیار بزرگست و ما دربارهی آن گفتار گشادی در پارسال نوشتهایم (1) در اینجا بهمین بس كرده درمیگذریم.
جُستار سوم نیز بزرگ و ارجدار است. ما در خردهگیریهای خود بفلسفه نشان دادهایم كه یكی از گرفتاریهای آدمیان پندار [2] است. این یكی از دشمنان بزرگ آدمیان میباشد و در هر زمینه سنگهای بزرگی در سر راه پیشرفت پدید میآورد. بدانسان كه فیلسوفان یونان گرفتار آن گردیده و دربارهی جهان و آفرش گیتی و در دیگر بارهها پنداربافیها كرده بودند و این كار آنان دوهزار سال بیشتر سنگ راه اندیشهها بود (مثلاً چرخهای انگاری بطلمیوس و دیگر بافندگیها كه او دربارهی آفتاب و ماه و زمین و ستارهها كرده بود دوهزار سال مردم را از جستجو در این زمینه و رسیدن براستیها بازداشت) همچنین پیشروان دین ، چه دربارهی پی بردن بهستی خدا و چه دربارهی شناختن آیین او ، تنها بپنداربافی بس كردهاند ، و هر دستهای بافندگیهای دیگری نمودهاند ، و اینست بیكبار پرت افتادهاند و داستانهای ریشخندآوری همچون «رجعت» و «بازگشت عیسا» و مانند اینها پدید آوردهاند. اینها بیش از همه ، نتیجهی پنداربافیهاست. در كنجهای مدرسه یا صومعه نشسته و از اندیشههای خام خود دستور برای كارهای خدا پدید آوردهاند و كمتر پروای جهان و چگونگی كارهای آن داشتهاند.
👇
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 8 از بخش هفتم
🔸چند راز ارجدار
در اینجا چند راز ارجداری بود كه میبایست روشن گردد :
١) چنانكه گفتیم چیزهایی هست كه بنیاد همهی دینهاست. اینها دیگر نگردد و همیشه هست. ولی گمراهیهای آدمیان و گرفتاریهای آنان هر زمان دیگر باشد.
٢) جهان همیشه در پیشرفت است و این پیشرفت خواست خدا میباشد ، اینست میباید دین نیز در پیشرفت باشد.
٣) باید خدا و آیین او را از اینجهان و كارهایش شناخت. بسیار كسانی هستند كه نام خدا را بر زبان میدارند ولی در پندار خود چیز دیگری درست كردهاند. اینان دیندار و خداشناس نمیباشند.
اینها سه جُستاریست كه بسیار ارجدار است و هر یكی مایهی روشنی اندیشهها تواند بود ، و این شگفت كه دینداران (بویژه پیشوایان دینی) از آنها آگاه نیستند و تا توانند نخواهند پذیرفت.
دربارهی جُستار یكم مثل روشنی درمیانست. پزشكی كه بر سر بیماری میرود با دو چیز كار میدارد : یكی آن تندرستی كه از دست رفته و میباید آن را برگرداند. دیگری آن بیماری كه چیره گردیده و میباید آن را درراند. پیداست كه تندرستی در همه كسان و در همه جا یكیست : بگردش توانا بودن و آسوده زیستن و آسوده خوابیدن و بهنگام خود بخوراك گراییدن ـ اینهاست كه تندرستی نامیده میشود ولی از آنسوی بیماریای كه براندازندهی این تندرستی باشد هر زمان چیز دیگریست : گاهی مالاریا و گاهی روماتیسم و گاهی تیفوئید و گاهی تیفوس و گاهی دیگر. اینست كسی كه یك بار بیمار گردیده و نسخهای از پزشك گرفته این نتواند كه آن را نگه دارد و در هر زمانِ بیماری بكار برد و چنین كاری بسیار بیخردانه است.
همچنین ما در دین همیشه با دو چیز روبرو میگردیم : یكی رستگاری و دیگری گمراهی. رستگاری (یا بهتر گویم بنیاد دین و خواست آن) همیشه یكیست. ولی گمراهی هر زمان چیز دیگریست. در زمانهای باستان گمراهی مردم بتپرستی بودی كه به هر زمان و میان هر تودهای بگونهی دیگری رخ نمودی. اینست همهی كوششها با آن رفتی. ولی اینزمان از یكسو همان بتپرستی با رنگ نوین دیگری درمیانست و اگر گذشتگان بت را از سنگ و فلز ساختندی و در طاقچهها جا دادندی امروز آن را از پندار میسازند و در دلها جا میدهند و مردگان هزارساله را زنده انگاشته و كارهای خدا را از آنان میخواهند ، و از یكسو چند گمراهی بزرگ دیگری از صوفیگری و خراباتیگری و فلسفه و مانند اینها رواج میدارد و پس از همه ، یك اژدهاگمراهی بزرگی درمیانست كه آن «مادیگری» باشد. اینست دینهای پیشین در اینزمان بیگانه نماید و چارهی گمراهیها نتواند.
آنان كه میگویند پیمان دین تازهای آورده این نمیفهمند. ما بارها گفتیم كه دین نه چیزیست كه كهنه و نو گردد. ما بیك رشته كوششهای بزرگتر نوینی برخاسته و از سر نو راه دین را پاك میگردانیم. ما از نخست میگفتیم و كنون هم میگوییم : همان دین كهن است و ما راه را از سر گرفتهایم.
جُستار دوم بسیار بزرگ است. آدمی یك روز در بن غار لخت و تهیدست میزیسته و از رخت و كاچال و افزارهای زندگی و از دانش و آگاهی ـ هیچی نمیداشته و امروز باین جایگاهی كه هست رسیده. این نتیجهی آن پیشرفتی است كه همیشه در كار میبوده. از اینسوی دین چون دستور زندگانیست و شاهراه آنست ناگزیر است آن هم در پیشرفت باشد و با زندگانی آدمیان بسازد. دین یك بخش بزرگی از پیشرفت زندگانی را بگردن میدارد ، و اگر راستی را بخواهیم گوهر تمدن یا پیشرفت زندگی ، دین میباشد. اینست كه میباید با آن پیشرفت همگام گردد ، و چون این زمینه بسیار بزرگست و ما دربارهی آن گفتار گشادی در پارسال نوشتهایم (1) در اینجا بهمین بس كرده درمیگذریم.
جُستار سوم نیز بزرگ و ارجدار است. ما در خردهگیریهای خود بفلسفه نشان دادهایم كه یكی از گرفتاریهای آدمیان پندار [2] است. این یكی از دشمنان بزرگ آدمیان میباشد و در هر زمینه سنگهای بزرگی در سر راه پیشرفت پدید میآورد. بدانسان كه فیلسوفان یونان گرفتار آن گردیده و دربارهی جهان و آفرش گیتی و در دیگر بارهها پنداربافیها كرده بودند و این كار آنان دوهزار سال بیشتر سنگ راه اندیشهها بود (مثلاً چرخهای انگاری بطلمیوس و دیگر بافندگیها كه او دربارهی آفتاب و ماه و زمین و ستارهها كرده بود دوهزار سال مردم را از جستجو در این زمینه و رسیدن براستیها بازداشت) همچنین پیشروان دین ، چه دربارهی پی بردن بهستی خدا و چه دربارهی شناختن آیین او ، تنها بپنداربافی بس كردهاند ، و هر دستهای بافندگیهای دیگری نمودهاند ، و اینست بیكبار پرت افتادهاند و داستانهای ریشخندآوری همچون «رجعت» و «بازگشت عیسا» و مانند اینها پدید آوردهاند. اینها بیش از همه ، نتیجهی پنداربافیهاست. در كنجهای مدرسه یا صومعه نشسته و از اندیشههای خام خود دستور برای كارهای خدا پدید آوردهاند و كمتر پروای جهان و چگونگی كارهای آن داشتهاند.
👇
ما میگوییم : چنانكه دربارهی شناختن خدا گفتیم باید جلو پندار را گرفت و خدا را از سنجش اینجهان و از اندیشیدن آن شناخت ، دربارهی پی بردن بآیین خدا و كارهای او نیز باید همان رفتار را كرد و از پندار خود چیزی نگفت. این دینها و كیشها كه درمیان بوده در هر دو زمینه راه را نشناخته و به پی پنداربافی افتادهاند. در این زمینه هم ما پارسال سخنانی نوشتهایم (3) و در اینجا بیش از آن نمینویسیم.
(1) : شمارهی آخر سال پنجم ، گفتار «دین و دانش»
[2] : پندار = چیزی بیدلیل که باندیشه گیرند ، خیال.
(3) : همان گفتار «دین و دانش» شمارهی آخر سال پنجم.
.
(1) : شمارهی آخر سال پنجم ، گفتار «دین و دانش»
[2] : پندار = چیزی بیدلیل که باندیشه گیرند ، خیال.
(3) : همان گفتار «دین و دانش» شمارهی آخر سال پنجم.
.
🔶 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟ (بخش یکم)
🔸 1ـ این سازمان چگونه پدید آمده؟.. (تکهی 2)
از کارهایی که در آنزمانها شده یکی این بوده که زیانهای جنگ را چندانکه هست بجلو چشمها آورند و زشتی آن را نیک هویدا سازند. بیست و چند سال پیش از این من کتابی باسپرانتو خواندم که زنی نوشته (و یا بنام زنی نوشته شده.) در روی جلد کتاب مینوشت که به بیست و چند زبان ترجمه شده. کتاب بسیار مؤثری بود و با خامهی شیوایی میدانهای جنگ و منظرههای خونآلود و دلگداز آنها را به پیش چشم خوانندگان میآورد.
از سوی دیگر دولتهای اروپا ، که با همهی کشاکش و دشمنی با یکدیگر از راه مسیحیگری ارتباط باهم داشتند ، از دو سه قرن پیش گاهی در پایان جنگها و خونریزیها که باهم کرده بودند ، انجمنها برپا گردانیده و در ضمن انجام صلح پیمانها باهم بسته و تعهداتی (بسود همهی جهان) بگردن گرفته بودند. (شناختهترین آن پیمانها پیمان وستفالی و شناختهترین آن انجمنها کنگرهی وین بود که در اینجا فرصت گفتگو از آنها نیست (۱).)
بدینسان حقوق بینالمللی ریشه گرفته و نمونههایی از همکاری دولتها با یکدیگر بدست آمده بود. اینها نیک میرسانید که دولتها نیز مانندهی افرادند و هیچ مانعی نیست که با یکدیگر همکاری کنند ، هیچ مانعی نیست که آنها نیز گردن بقانونها گزارند.
در آنزمانها وسیله برای جلوگیری از جنگ «موازنه» یا همسنگ بودن نیروهای دولتها را میشناختند. یک دولت که میخواست بکشورگشایی پردازد و یا از راه دیگری بزرگتر و نیرومندتر گردد دیگران بضد او برخاسته جنگها میکردند و او را ناتوان میساختند. عنوانشان این بود که نباید گزاشت دولتی بیش از اندازه بزرگ گردد و بتودههای ناتوان چیرگی نماید. ولی در حقیقت برانگیزندهی آنها رشک و همچشمی بود.
به هر حال از این راه بجلوگیری از جنگ میکوشیدند ، در حالی که این خود جنگ را پدید میآورد. چنانکه با ناپلئون ، چون دولتها بضدش دسته بستند و بجلوگیری از بزرگی و چیرگیش کوشیدند ، آنهمه جنگها رخ داد و آنهمه خونها ریخته شد.
از اینرو نیکخواهان در جستجوی راه بهتری بودند. چون در آمریکای شمالی کشورهایی با داشتن استقلال داخلی دست بهم داده آن دولت و کشور بزرگ و بنام را پدید آورده بودند یک دسته آن را نمونه گرفته آرزو میکردند همهی کشورهای جهان دست بهم دهند و یک دولت بزرگ همهجهانی پدید آورند ، که همهی آنها در زیر سرپرستی و نگهداری آن روزگار گذرانند و بدینسان آرامش و آسایش در جهان پایدار شده زمینهای برای کشاکش و جنگ بازنماند ، یا چون در اروپا در بیشتر کشورها دمکراسی روان گردیده و اصول پارلمانی پایهی استواری پیدا کرده بود ، یک دستهی بزرگ دیگر میخواستند که نمایندگانی از همهی پارلمانها برگزیده شود و آنها در یک جا گرد آمده یک پارلمان بینالمللی همهجهانی پدید آورند و دربارهی دولتها و کارهای آنها تصمیمات گیرند و روابط آنها را با یکدیگر بزیر نظم و سامان آورده قانونها برای آن گزارند و تصمیمها و قانونهای این پارلمان در همهی کشورها مطاع باشد. (۲) از اینگونه اندیشهها که هر کدام را گروهی دنبال میکرد.
آنچه این نیکخواهان را ناآسوده گردانیده بکوششهای بیشتر وامیداشت این بود که تقریباً از بیست سال پیش دولتهای بزرگ اروپا بدو دسته گردیده ، آلمان و اتریش و ایتالیا از یکسو و انگلیس و فرانسه و روس از سوی دیگر در برابر هم میایستادند و برای یک جنگ بزرگ آینده بآمادگیهای بسیار میکوشیدند. یک جنگ بیمانگیز بزرگ سراسر اروپا ـ بلکه سراسر جهان ـ را تهدید میکرد بلکه همه را باندیشه برمیانگیخت.
پابرگیها :
1ـ برای آگاهی از اینها کتاب «حقوق بینالملل» تألیف آقای مظاهر دیده شود.
2ـ نزدیک باین آرمان را اروپاییان با پدید آوردن پارلمان اروپا پیش گرفتند چیزی که هست تنها به نیمهی راه رسیدهاند. زیرا این پارلمان با آنکه نمایندگانش از سال 1979 از همهی کشورهای عضو انتخاب میشوند ولی هنوز قانونگزار نگردیده بلکه اکنون تنها یک مجلس نظارتی ـ مشورتی جهت اجرای درست قانونهای «اتحادیهی اروپا» بشمار میآید. ـ ویراینده
🔸 1ـ این سازمان چگونه پدید آمده؟.. (تکهی 2)
از کارهایی که در آنزمانها شده یکی این بوده که زیانهای جنگ را چندانکه هست بجلو چشمها آورند و زشتی آن را نیک هویدا سازند. بیست و چند سال پیش از این من کتابی باسپرانتو خواندم که زنی نوشته (و یا بنام زنی نوشته شده.) در روی جلد کتاب مینوشت که به بیست و چند زبان ترجمه شده. کتاب بسیار مؤثری بود و با خامهی شیوایی میدانهای جنگ و منظرههای خونآلود و دلگداز آنها را به پیش چشم خوانندگان میآورد.
از سوی دیگر دولتهای اروپا ، که با همهی کشاکش و دشمنی با یکدیگر از راه مسیحیگری ارتباط باهم داشتند ، از دو سه قرن پیش گاهی در پایان جنگها و خونریزیها که باهم کرده بودند ، انجمنها برپا گردانیده و در ضمن انجام صلح پیمانها باهم بسته و تعهداتی (بسود همهی جهان) بگردن گرفته بودند. (شناختهترین آن پیمانها پیمان وستفالی و شناختهترین آن انجمنها کنگرهی وین بود که در اینجا فرصت گفتگو از آنها نیست (۱).)
بدینسان حقوق بینالمللی ریشه گرفته و نمونههایی از همکاری دولتها با یکدیگر بدست آمده بود. اینها نیک میرسانید که دولتها نیز مانندهی افرادند و هیچ مانعی نیست که با یکدیگر همکاری کنند ، هیچ مانعی نیست که آنها نیز گردن بقانونها گزارند.
در آنزمانها وسیله برای جلوگیری از جنگ «موازنه» یا همسنگ بودن نیروهای دولتها را میشناختند. یک دولت که میخواست بکشورگشایی پردازد و یا از راه دیگری بزرگتر و نیرومندتر گردد دیگران بضد او برخاسته جنگها میکردند و او را ناتوان میساختند. عنوانشان این بود که نباید گزاشت دولتی بیش از اندازه بزرگ گردد و بتودههای ناتوان چیرگی نماید. ولی در حقیقت برانگیزندهی آنها رشک و همچشمی بود.
به هر حال از این راه بجلوگیری از جنگ میکوشیدند ، در حالی که این خود جنگ را پدید میآورد. چنانکه با ناپلئون ، چون دولتها بضدش دسته بستند و بجلوگیری از بزرگی و چیرگیش کوشیدند ، آنهمه جنگها رخ داد و آنهمه خونها ریخته شد.
از اینرو نیکخواهان در جستجوی راه بهتری بودند. چون در آمریکای شمالی کشورهایی با داشتن استقلال داخلی دست بهم داده آن دولت و کشور بزرگ و بنام را پدید آورده بودند یک دسته آن را نمونه گرفته آرزو میکردند همهی کشورهای جهان دست بهم دهند و یک دولت بزرگ همهجهانی پدید آورند ، که همهی آنها در زیر سرپرستی و نگهداری آن روزگار گذرانند و بدینسان آرامش و آسایش در جهان پایدار شده زمینهای برای کشاکش و جنگ بازنماند ، یا چون در اروپا در بیشتر کشورها دمکراسی روان گردیده و اصول پارلمانی پایهی استواری پیدا کرده بود ، یک دستهی بزرگ دیگر میخواستند که نمایندگانی از همهی پارلمانها برگزیده شود و آنها در یک جا گرد آمده یک پارلمان بینالمللی همهجهانی پدید آورند و دربارهی دولتها و کارهای آنها تصمیمات گیرند و روابط آنها را با یکدیگر بزیر نظم و سامان آورده قانونها برای آن گزارند و تصمیمها و قانونهای این پارلمان در همهی کشورها مطاع باشد. (۲) از اینگونه اندیشهها که هر کدام را گروهی دنبال میکرد.
آنچه این نیکخواهان را ناآسوده گردانیده بکوششهای بیشتر وامیداشت این بود که تقریباً از بیست سال پیش دولتهای بزرگ اروپا بدو دسته گردیده ، آلمان و اتریش و ایتالیا از یکسو و انگلیس و فرانسه و روس از سوی دیگر در برابر هم میایستادند و برای یک جنگ بزرگ آینده بآمادگیهای بسیار میکوشیدند. یک جنگ بیمانگیز بزرگ سراسر اروپا ـ بلکه سراسر جهان ـ را تهدید میکرد بلکه همه را باندیشه برمیانگیخت.
پابرگیها :
1ـ برای آگاهی از اینها کتاب «حقوق بینالملل» تألیف آقای مظاهر دیده شود.
2ـ نزدیک باین آرمان را اروپاییان با پدید آوردن پارلمان اروپا پیش گرفتند چیزی که هست تنها به نیمهی راه رسیدهاند. زیرا این پارلمان با آنکه نمایندگانش از سال 1979 از همهی کشورهای عضو انتخاب میشوند ولی هنوز قانونگزار نگردیده بلکه اکنون تنها یک مجلس نظارتی ـ مشورتی جهت اجرای درست قانونهای «اتحادیهی اروپا» بشمار میآید. ـ ویراینده
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی شصتوهفتم)
🔶 پاسخ یکی از هواداران صوفیگری (بخش یک از دو)
چندی پیش در روزنامهی پرچم مقالهای راجع بذم صوفیان و درویشان دیدم كه نام بعضی از بزرگان تصوف هم در آن تصریح شده بود و سبب شگفتی اینجانب گردید كه چگونه دانشمندی مانند شما راضی میشوند در روزنامهای كه بنام ایشان منتشر میشود توهینها و نسبتهایی كه مبتنی بر غرض و عدم تحقیق و غور میباشد به بعضی اشخاص داده شود از اینرو لازم دانستم بدین وسیله تذكر دهم كه درمیان تمام سلاسل و فرقهها بلكه احزاب مختلف سیاسی و اجتماعی كسانی یافت میشوند كه اعمال و عقایدی را برخلاف اصول مرام خود دارا میباشند و اگر بخواهیم رویهی آنان را با اصول مرام مذهبی یا حزبی آنان تطبیق كنیم میبینیم بكلی با یكدیگر مباین است و البته در هر مورد برای تشخیص صحت و سقم یك مذهب باید باصل مرام مراجعه كرد نه برویهی اشخاص و مقید بنام و لفظ نباید بود بنابراین مقدمه برای تشخیص صحت و سقم مرام مذهبی تصوف بایستی باساس آن كه دستورات بزرگان حقیقی آن است مراجعه نمود اینكه بعضی قلندران بكلاشی و گدایی و تنبلی و چرس و بنگ و كثافتمآبی عادت كرده و برای جامعه مضر میباشند دلیل این نیست كه اساس مذهب تصوف باطل و مضر است چه تصوف دو جنبه قائل است یكی مادّی و دیگری معنوی و برای هر یك از این دو جنبه وظایفی معین نموده و مطابق دستور مولای درویشان علیابنابیطالب كه فرماید :
«بكوش برای دنیای خود چنانكه گویی همیشه زنده خواهی بود و بكوش برای آخرت خود چنانكه گویی فردا خواهی مرد» رعایت جنبهی ظاهر و باطن را نموده و از تنبلی و بیكاری و گدایی نهی اكید كردهاند و تریاك و چرس و بنگ را كه زایلكنندهی صفات انسانیت میباشد حرام دانستهاند. سلاسل مختلفی كه برخلاف وظایف تصوف رفتار میكنند یا قلندرصورتانی كه روش آنان با سیرت درویشی بكلی مباینت دارد بدنامكنندهی نكونامی چند میباشد چنانكه درمیان علماء نیز كسانی یافت میشوند كه برخلاف وظایف اجتماعی خود رفتار نموده و جامعهی روحانیت را لكهدار و ننگین میكنند. همچنین درمیان مأمورین دولت یا قضات و وكلاء یا روزنامهنویسان ممكن است كسانی یافت شوند كه بوظایف وجدانی یا اجتماعی خود رفتار نكرده و بدنامی ایجاد كنند و البته روش آنان مدرك برای تمام افراد یا اساس آن نمیشود. در تصوف نیز چنین است وگرنه اصل و اساس تصوف همانطور كه در رعایت اصول روحی و اخلاقی بحد اكمل كوشیده برای قوانین اجتماعی نیز دستورات جامعی اعطاء نموده و بلكه در بعض دورهها امتحان خوبی هم داده است چنانكه استقلال سیاسی ایران و همچنین استقلال مذهب تشیع و بیرون آمدن از زیر نفوذ خلفای عثمانی رهین فداكاریهای صوفیان صفوتنشان و كوشش سلاطین صفویه میباشد. برای مزید اطلاع شما از دستورات تصوف یك نسخه كتاب پند صالح تقدیم گردید متمنی است آن را بدقت مطالعه فرموده و اگر باز هم احتیاج پیدا كرد تحقیقات كاملتری از مطلعین در این باب نموده تا مطلب واضح گردد. متمنی است پاسخ این نامه و رسید كتاب را مرقوم فرموده و در صورتی كه مقتضی دانستید عین نامه را در روزنامه چاپ كنند.
مدیر كتابخانهی سلطانی بیدخت اسماعیل ضیائی
🔸پرچم : ببینید در برابر ایراد ما به چه پاسخی میپردازند. یك دسته برخیزند و مردم را بگمراهیهای بزرگی دعوت كنند و ما چون ایراد گرفته گمراهیهای آنها را نشان دهیم بگویند ببزرگان توهین شده ، و گله كنند كه چرا ما راضی بچنان توهینی شدهایم. تو گویی ما بصوفیان دشنام دادهایم یا دروغی بستهایم.
ایشان میگویند «باید باصل مرام مراجعه كرد» و فراموش میكنند كه من آنچه دربارهی صوفیان نوشتم از كتابهای بزرگان ایشانست. اصل مرام صوفیگری را هر بافهمی میداند :
1) وحدت وجود كه یك پندار بیپا و بیمعنایی است 2) كوشش برای رسیدن بخدا كه آرزوی بسیار خامیست 3) ذكرهای خفی و جلی كه جز تباه كردن عمر معنی ندارد 4) بیكاری و خانقاهنشینی و رقص و سماع و بالاخره مفتخواری و بلكه گدایی كه ننگهای بزرگی است.
اینها چیزهایی است كه كتابهای صوفیان پر از آنهاست. شیخ ابوسعید ابوالخیر كه یكی از بزرگان این دسته است آشكاره میگوید كه خود مدتی بگدایی پرداخته است و
🔸كتاب او دلالت آشكار دارد كه ابوسعید مریدان خود را بگدایی میفرستاده و پرداختن به یك كار و پیشهای را ممنوع گردانیده بوده.
آری شاهنعمتالله و شیخصفی بمریدان خود اجازهی كار و پیشه دادهاند (میگویم : اجازه ، نمیگویم : دستور) و ما این را میدانیم ولی این جلو ایرادهای ما را نخواهد گرفت زیرا ایراد ما تنها این یكی نبوده.
🔶 پاسخ یکی از هواداران صوفیگری (بخش یک از دو)
چندی پیش در روزنامهی پرچم مقالهای راجع بذم صوفیان و درویشان دیدم كه نام بعضی از بزرگان تصوف هم در آن تصریح شده بود و سبب شگفتی اینجانب گردید كه چگونه دانشمندی مانند شما راضی میشوند در روزنامهای كه بنام ایشان منتشر میشود توهینها و نسبتهایی كه مبتنی بر غرض و عدم تحقیق و غور میباشد به بعضی اشخاص داده شود از اینرو لازم دانستم بدین وسیله تذكر دهم كه درمیان تمام سلاسل و فرقهها بلكه احزاب مختلف سیاسی و اجتماعی كسانی یافت میشوند كه اعمال و عقایدی را برخلاف اصول مرام خود دارا میباشند و اگر بخواهیم رویهی آنان را با اصول مرام مذهبی یا حزبی آنان تطبیق كنیم میبینیم بكلی با یكدیگر مباین است و البته در هر مورد برای تشخیص صحت و سقم یك مذهب باید باصل مرام مراجعه كرد نه برویهی اشخاص و مقید بنام و لفظ نباید بود بنابراین مقدمه برای تشخیص صحت و سقم مرام مذهبی تصوف بایستی باساس آن كه دستورات بزرگان حقیقی آن است مراجعه نمود اینكه بعضی قلندران بكلاشی و گدایی و تنبلی و چرس و بنگ و كثافتمآبی عادت كرده و برای جامعه مضر میباشند دلیل این نیست كه اساس مذهب تصوف باطل و مضر است چه تصوف دو جنبه قائل است یكی مادّی و دیگری معنوی و برای هر یك از این دو جنبه وظایفی معین نموده و مطابق دستور مولای درویشان علیابنابیطالب كه فرماید :
«بكوش برای دنیای خود چنانكه گویی همیشه زنده خواهی بود و بكوش برای آخرت خود چنانكه گویی فردا خواهی مرد» رعایت جنبهی ظاهر و باطن را نموده و از تنبلی و بیكاری و گدایی نهی اكید كردهاند و تریاك و چرس و بنگ را كه زایلكنندهی صفات انسانیت میباشد حرام دانستهاند. سلاسل مختلفی كه برخلاف وظایف تصوف رفتار میكنند یا قلندرصورتانی كه روش آنان با سیرت درویشی بكلی مباینت دارد بدنامكنندهی نكونامی چند میباشد چنانكه درمیان علماء نیز كسانی یافت میشوند كه برخلاف وظایف اجتماعی خود رفتار نموده و جامعهی روحانیت را لكهدار و ننگین میكنند. همچنین درمیان مأمورین دولت یا قضات و وكلاء یا روزنامهنویسان ممكن است كسانی یافت شوند كه بوظایف وجدانی یا اجتماعی خود رفتار نكرده و بدنامی ایجاد كنند و البته روش آنان مدرك برای تمام افراد یا اساس آن نمیشود. در تصوف نیز چنین است وگرنه اصل و اساس تصوف همانطور كه در رعایت اصول روحی و اخلاقی بحد اكمل كوشیده برای قوانین اجتماعی نیز دستورات جامعی اعطاء نموده و بلكه در بعض دورهها امتحان خوبی هم داده است چنانكه استقلال سیاسی ایران و همچنین استقلال مذهب تشیع و بیرون آمدن از زیر نفوذ خلفای عثمانی رهین فداكاریهای صوفیان صفوتنشان و كوشش سلاطین صفویه میباشد. برای مزید اطلاع شما از دستورات تصوف یك نسخه كتاب پند صالح تقدیم گردید متمنی است آن را بدقت مطالعه فرموده و اگر باز هم احتیاج پیدا كرد تحقیقات كاملتری از مطلعین در این باب نموده تا مطلب واضح گردد. متمنی است پاسخ این نامه و رسید كتاب را مرقوم فرموده و در صورتی كه مقتضی دانستید عین نامه را در روزنامه چاپ كنند.
مدیر كتابخانهی سلطانی بیدخت اسماعیل ضیائی
🔸پرچم : ببینید در برابر ایراد ما به چه پاسخی میپردازند. یك دسته برخیزند و مردم را بگمراهیهای بزرگی دعوت كنند و ما چون ایراد گرفته گمراهیهای آنها را نشان دهیم بگویند ببزرگان توهین شده ، و گله كنند كه چرا ما راضی بچنان توهینی شدهایم. تو گویی ما بصوفیان دشنام دادهایم یا دروغی بستهایم.
ایشان میگویند «باید باصل مرام مراجعه كرد» و فراموش میكنند كه من آنچه دربارهی صوفیان نوشتم از كتابهای بزرگان ایشانست. اصل مرام صوفیگری را هر بافهمی میداند :
1) وحدت وجود كه یك پندار بیپا و بیمعنایی است 2) كوشش برای رسیدن بخدا كه آرزوی بسیار خامیست 3) ذكرهای خفی و جلی كه جز تباه كردن عمر معنی ندارد 4) بیكاری و خانقاهنشینی و رقص و سماع و بالاخره مفتخواری و بلكه گدایی كه ننگهای بزرگی است.
اینها چیزهایی است كه كتابهای صوفیان پر از آنهاست. شیخ ابوسعید ابوالخیر كه یكی از بزرگان این دسته است آشكاره میگوید كه خود مدتی بگدایی پرداخته است و
🔸كتاب او دلالت آشكار دارد كه ابوسعید مریدان خود را بگدایی میفرستاده و پرداختن به یك كار و پیشهای را ممنوع گردانیده بوده.
آری شاهنعمتالله و شیخصفی بمریدان خود اجازهی كار و پیشه دادهاند (میگویم : اجازه ، نمیگویم : دستور) و ما این را میدانیم ولی این جلو ایرادهای ما را نخواهد گرفت زیرا ایراد ما تنها این یكی نبوده.