پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی شصت‌ونهم)

🔶 پاسخ دیگری به پیام بهائیان (بخش یک از یک)

آقای كسروی
پیام بهائیان در شماره‌ی 214 پرچم توجه مرا جلب نمود. می‌خواهم بدین وسیله پاسخ دیگری برای آن بنویسم ـ من قبل از اینكه براه پاكدینی بگروم بهائی متعصب بودم و نیك می‌دانید در سه سال پیش كه نزد شما آمدم با بودن آقایان واعظ‌پور و واهب‌زاده و دیگران با چه حرارت و التهابی از بهائیگری دفاع می‌نمودم ولی پس از اینكه ایراد شما را شنیدم و كتاب «راه رستگاری» و مهنامه‌ی پیمان را مطالعه كردم معنی حقیقی دین برای من روشن گردید و باشتباه خود متوجه شدم و به نارسایی كیش بهائی در مقابل حقایق پیمان اعتراف نمودم بدینجهت خلاف انسانیت و عقل دانستم كه گفته‌ها و نوشته‌های خردپذیر شما را نپذیرم و پشتیبانی نكنم و بترویجش نكوشم. از همان موقع در مجالس و محافل بهائی بگفتگو پرداختم و آنان را بخواندن پیمان و دیگر كتابهای شما دعوت نمودم و ایرادهای عقلی و علمی كه از شما شنیده و در پیمان خوانده بودم بمیان آورده پاسخ خواستم. آقایان بجای پاسخ مانند ملایان به هیاهو برخاسته و سخنان عجیب بزبان آوردند كه فلانی ناقض شده ، ازلی شده ، به تفرقه‌ی یاران ، و تزلزل جوانان ، و ایجاد رخنه در ایمان آنان ، مشغول است و بانهدام امرالله می‌كوشد ، با ناقضین رفت و آمد می‌كند ، و با صبحی 1 معاشرت می‌نماید ، مفتشین و جاسوسین باطرافم گماردند عرصه را باندازه‌ای برایم تنگ گردانیدند كه ناگزیر شده از اداره‌ی خرید جنس ارتش كه رئیس آن آقای علائی (از بهائیان بنام) می‌بود و بمن اذیت و آزار می‌رسانید استعفا داده بدادگستری رفتم.

پس از چند روزی هم برگهای ماشین شده بنام «اخبار امری» از طرف محفل روحانی باین مضمون انتشار دادند : احبا از رحیمی دوری كنند و مذاكره ننمایند زیرا متزلزل شده آنها را از جاده‌ی مستقیم امرالله منحرف می‌سازد (نمونه‌ای از آن برگها در نزد من موجود است). زیانهای دیگری نیز بمن رسانیده‌اند فعلاً از افشاء و ابراز آنها خودداری می‌كنم با وصف این گذشته گذشته اكنون كه آقایان پیام فرستاده و حاضر شده‌اند بنشینید و گفتگو نمایند من با كمال میل و رغبت حاضر هستم هر كس را انتخاب نمایند و هر كجا را تعیین فرمایند بروم و برادرانه بگفتگو پردازم بشرط آنكه كتابهایشان را بمیان گزارند و خرد را داور سازند و از آوردن حدیث و شعر احتراز جویند و از راه دلیل و منطق پیش آیند و گفتگو را نیز روی كاغذ آورند كه هیچ گونه جای تردید و انكار باقی نماند. در این ضمن این را هم روشن گردانم آقایان وقتی كه در برابر یك ایرادی درمی‌مانند بهانه آورده می‌گویند چون این موضوع مربوط به سیاست است جمال مبارك (بهاء‌الله) فرموده بسیاست مداخله نكنید 2 و بدین عنوان از پاسخ طفره می‌زنند و ای بسا بگفتگو و جلسه نیز خاتمه داده پراكنده می‌گردند. چون این قضیه یك نوع پناهگاه و گریزگاهی است باید مواظبت فرمایند باین رویه‌ی نامطلوب نیز متمسك نشوند.
تهران ـ محمدباقر رحیمی
(پرچم روزانه شماره‌ی 216)

1 : فضل‌الله مهتدی شناخته به صبحی از مبلغان بهائی بود که از بهائیگری بازگشت و کتابی در نکوهش آنان نوشت. (پیکره‌ی زیر)
2 : یكی از آشنایان به درستی می‌گفت : اینكه به بهائیان دستور داده شده به سیاست مداخله نكنند ، خود یك دستور سیاسیست!
صبحی (بالا گوشه‌ی چپ) و کتابش.
در زیر مراسم دادن لقب «سر» انگلیسیها به عبدالبهاء نشان داده شده.
جایی در تبریز که سید باب را در آنجا تیرباران کرده بکشتند.
کتاب بهائیگری ص 45

چنانکه گفتیم ، بابیان در جنگهایی که نخست کرده بودند فریب حدیثها را خورده امید کشورگیری می‌داشتند. چون در حدیثها سخنان بسیاری از چیرگی امام زمان بدشمنان و از فیروزیهای او رفته اینان بآن امید با دولت می‌جنگیدند و آرزوهای بسیار در دل می‌پروردند. ولی کشته شدن باب و شکستهایی که در مازندران و زنجان و تبریز از دولتیان دیدند ، همه‌ی آرزوها را از میان برد.

این بار بابیان بکینه‌جویی پرداخته چنین خواستند که به ناصرالدین‌شاه و دیگران کیفری دهند ، و اینبود از تهران سه تن را فرستادند که به ناصرالدین‌شاه که در تابستانگاه نیاوران می‌زیست ، تیر اندازند و او را بکشند.

این سه تن دلیرانه بکار پرداختند. ولی تیر بشاه نخورده جز گزند اندکی به او نرسانید. با این حال شاه و درباریان بخشم آمده چنین نهادند که هر که را از بابیان پیدا کردند بکشند و اینبود فراشان را بجستجو فرستادند. در دو روز سی و دو تن از آنها گرفتار شدند.

چند تن از ایشان را که یکی میرزاحسینعلی بهاء می‌بود ، چون به بابیگری خَستُوان =معترف نمی‌بودند نکشته بزندان فرستادند ولی بیست و چند تن را که یا بابی شناخته می‌بودند و یا خود پوشیده نداشته می‌خَستُویدند [اعتراف کردن] ناصرالدین‌شاه دستور داد بکشند ، و چون می‌خواستند همگی مردم را با آنان دشمن و خونی گردانند ، هر یکی را بدست گروه دیگری سپاردند.
یکی را به بازرگانان دادند که هر کدام زخمی زده کشتند. یکی را به اوباش دادند که گرد آمده از پا درآوردند. یکی را به دارالفنون فرستادند که شاگردان نابود ساختند. یکی را بملایان سپردند. یکی را بسربازخانه فرستادند. بدینسان بیست و چند تن ، هر یکی با دست گروه دیگری کشته گردید و پیداست که چه غوغا و دُژرفتاریهایی [وحشیگری] رفت.
بدتر از همه داستان حاجی‌سلیمانخان و قاسم نیریزی بود. حاجی‌سلیمانخان یکی از شناختگان بابیان بشمار می‌رفت ، و چون با قاسم بدست فراشان داده شده بودند ، در تن‌های ایشان سوراخهایی پدید آوردند و شمعها فروبرده روشن گردانیدند ، و رقصنده و نوازنده بجلوشان انداخته در کوچه‌های تهران گردانیدند و پس از دُژرفتاریهای بسیاری که فراشان و مردم کردند ، در بیرون دروازه چهار تکه‌شان گردانیده از دروازه‌ها آویختند. تهران چنین دُژرفتاری در خود ندیده بود که آن روز دید. از کسانی که در این روز کشته گردید یکی حاجی‌میرزاجانی کاشانی (نویسنده‌ی نقطةالکاف) بود. قرةالعین که چند سال پیش دستگیر شده در خانه‌ی محمودخان کلانتر می‌زیست ، این زمان او را نیز کشتند.
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 11 از بخش هفتم

🔸نخست می‌باید چاره باندیشه‌های پراکنده کرد ـ 2

من یك مرد خامی نمی‌بودم تا بچنین هوس بیجایی برخیزم و اگرهم برخاستمی جز درماندگی و رسوایی نتیجه برنداشتمی. من داستان خود را ننوشته‌ام ولی خواهم نوشت. این سخنان كه ما می‌گوییم چیزهاییست كه درمیان نبود و كسی آن را نمی‌دانست و از اینسو همه راستی و همه پاكیست. دلیلش هم آنست كه با آنكه با همه در كوششیم و در چند زمینه نبرد می‌كنیم بیك گفته‌ی بیدلیل و بیپایی برنخاسته‌ایم. كسانی اگر می‌خواهند بیازمایند ، «راه رستگاری» یا شماره‌های پیمان را بگزارند جلوشان و باندیشه بخوانند و نیك داوری كنند و بیازمایند و ببینند آیا لغزشی توانند یافت؟..

با اینهمه من نامی بروی خود نمی‌گزارم و این را انگیزه‌ایست كه بهنگام خود روشن خواهد گردید و این نامها كه مردم می‌شناسند و بزبان می‌دارند بی‌ایراد نیست ولی اینجا جای گفتگو از آنها نمی‌باشد ...

اینكه مردم به نام ارج بیشتر می‌گزارند و همه از آن می‌پرسند ما نباید پیروی از نافهمیهای آنان كنیم. ما را امروز با این گرفتاریها كه درمیانست فرصت هیچ كار دیگری نیست و می‌باید با شتاب بدرست كردن كارهای خود پردازیم و مردانه و غیرتمندانه دست بهم داده برهایی خود كوشیم و چنانكه گفتیم نخست باین اندیشه‌های پراكنده چاره كنیم ، و پس از پرداختن از این كارهاست كه توانیم نشست و بسخنان دیگری پرداخت.

اینكه كسانی دستاویزهایی از اسلام و قرآن پیدا كرده‌اند چنانكه در جای دیگری از همین شماره نوشته‌ام نمی‌فهمند. آنان نه كسانیند كه معنی قرآن بدانند.

امروز برای رهایی از این گرفتاری ، ما اگر گودالی پر از آتش در جلو خود یابیم باید باك نكنیم و خود را بآتش زده درگذریم. اگر دیواری از آهن در پیش‌مان باشد باید بشكنیم و پیش رویم. این بسیار بیخردی است كه كسانی پندارهای بیهوده‌ای را سنگ راه خود سازند.

من نیك می‌دانم یك دسته با دو چشم باز نگرانند [1] كه عنوانی پیدا كنند و زمینه‌ای برای چَخِش و كشاكش بدست آورند و گردن فرازند و زبان باز كنند و سرگرم هنرنمایی گردند و سخنان پوچی را كه در گوشه‌های مدرسه‌ها آموخته‌اند بیرون ریزند ـ فلان تفسیر چنین نوشته ، فلان مفسر چنین آورده ، فلان عالم چنین گفته ، «جمع كثرة با الف و لام افاده‌ی عموم كند» در «مغنی‌اللبیب» چنین نوشته ، در «اُنموذَج» چنان آورده. بدینسان بازاری گرم گردانند و با این كشاكش سراپا بیهوده مردم را گرفتار سازند و دردها و گرفتاریها بیكبار در كنار ماند.

آن داستان نشنیده‌اید كه هنگامی كه تركان آهنگ گرفتن استانبول می‌داشتند و سلطان‌محمد فاتح بسیج افزار می‌دید امپراتور روم از پاپ یاوری طلبید و پاپ برای آنكه یاوری كند شرط كرد كه دو كیش ارتودكس و كاتولیك یكی گردد و برای این كاردینالهایی از روم باستانبول فرستاد. اینان چون آمدند و گفتگو آغاز شد كشیشان میدان یافته و بمیان افتادند و هنرنمایی آغاز كردند ، و سخنانی را كه از سالها اندوخته می‌داشتند بروی همدیگر كشیدند ، و كم‌كم كار را بنفرین و دشنام رسانیدند. این كار دامنه پیدا كرد و ماههای بسیاری مردم را سرگرم و گرفتار گردانید. هنگامی كه چند صدهزار سپاهِ ترك گرد شهر را گرفته و با بانگ «یا الله» لرزه بدلها می‌انداختند و توپ بزرگی كه تا آنروز مانندش دیده نشده بود با آتش‌فشانیهای خود همه‌ی سراها و بنیادها را بتكان می‌آورد ، بهنگامی كه مردان غیرتمند را از اندیشه‌ی آینده تن می‌لرزید و دختران پاكدامن را دل می‌تپید ، آن تیره‌درونان در كلیساها و صومعه‌ها سرگرم چخش و كشاكش و نفرین و دشنام می‌بودند. و از «لاهوت» و «ناسوت» عیسا و مادرش سخن می‌گفتند و دیوانه‌وار جوش و خروش می‌نمودند و می‌بودند تا تركان شهر را بگشادند و خاندانها آنچه نادیدنی بود دیدند.

می‌نویسند : یكی از نزدیكان امپراتور می‌گفته : «مرا دیدن دستارهای تركان خوشتر می‌آید تا دیدن شاپوهای كاردینالان».

[1] : نگران = آنکه اکنون نگرنده (=ناظر) است.
.
کتاب «ما چه می‌خواهیم؟»
✴️ تعصب مذهبی ، تعصب ادبی

کوشاد تلگرام
: یکی از همراهان ما رونوشت یادداشتی را که به دوستش نوشته بوده بما فرستاده. در نوشته‌ی او دو نکته‌ی درخور اندیشه هست که ما دریغمان آمد آنها را در کانال نیاوریم.
اینست ما نامه را کوتاه گردانیده به راه ساده‌ای انداخته‌ایم. او چنین نوشته :

... جان ، درود و سپاس!
تعصب «ادبی» در ایران ده‌ها بار بدتر از تعصب «مذهبی» است : دومی نمایان است و بویژه با بحکومت رسیدن ملایان ، بوی گند و آزار جانفرسایش حسابی بلند شده.

بوارونه‌ی تعصب مذهبی ، تعصب ادبی را ، نه آشکارا می‌بینی و نه حتی می‌فهمی! زیرا یک رنگ و لعاب «روشنفکری» و «کتابخوان بودن» در آن هست که به غرور متعصب ادبی بسیار می‌افزاید. درمیان متعصبان مذهبی ، آنها که به کم سوادی و کتابخوان نبودن خود آگاهند ممکنست به دریافتهای خویش شک کرده گاهی به سخنان ایراد گیرنده گوش کنند. ولی شخص متعصب ادبی خود را دانا و بینا دانسته ، چون عیبهای اندیشه‌ی خود و بیهودگی اشعار و زیانمندی «مفاخر ملی» را شنید دشوار است که بپذیرد.

از سویی ، این آفت «ادبیات» به جان همه افتاده : از سلطنت‌طلب گرفته تا میانه‌رو ، تا چپی تا حزب‌اللهی ، .... همه و همه ذکر «حضرت حافظ» و «حضرت سعدی» و «حضرت مولانا»شان بر آسمان است. بسیاری‌شان حتی معانی شعرها را نمی‌فهمند و تنها از روی تقلید طوطی‌وار هواخواه و سینه چاک آن مفاخر و دیگر «ادیبان»اند.

این ، رهاییِ اندیشه را هرچه دشوارتر می‌کند. آسان نیست ، ... اصلا آسان نیست. تو ... جان ، نه آنی که معانی اشعار را نفهمی. تنها باید دست از خودفریبی برداری.

نوشته‌ای به «درصدی از خطا در دیدگاه خویش» قائلی. اکنون که خطایی در دیدگاه خود یافته‌ای پیشنهاد می‌کنم از ایرادهایی هم که کسروی به چنین ادبیاتی می‌گیرد آگاه شوی.

تو از ادبیات کهن ایران ، ادبیات دوران مغول ، فراوان خوانده‌ای. یک دو کتاب هم از کسروی بخوان تا ایرادهای او به این ادبیات ناراست را دریابی. زیرا با خواندن کتابهایی از کسروی ، خواهی دانست که او خود خواهان ادبیات به معنی راستش می‌باشد.
🔶 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟ (بخش یکم)

🔸 1ـ این سازمان چگونه پدید آمده؟.. (تکه‌ی 5)


کنفرانس صلح در پاریس (ورسایل) برپا خواستی بود. ویلسون که بر سر نمایندگان آمریکا آهنگ اروپا می‌کرد چهارده مادّه با خود آورد که آنزمان در همه جا آوازه پیدا کرد و من آنها را در پایین می‌آورم :

1) صلح درمیان دولتهای اروپا باید از روی حقیقت و بطور آشکار انجام گیرد. دولتها باید از بستن قراردادهای نهانی با همدیگر خودداری نمایند.

2) همه‌ی دولتها باید در کشتیرانی در همه‌ی دریاها آزاد باشند.

3) همه‌ی دولتها باید در کارهای بازرگانی و اقتصادی آزاد و باهم برابر باشند.

4) دولتها باید بکم کردن افزارهای جنگی کوشند و از آمادگیها بکاهند.

5) درباره‌ی مستعمرات انتظامات درستی با در نظر گرفتن آسایش و بهره‌مندی بومیان بکار بسته شود.

6) خاک روسیه را تهی سازند و اصولی تنظیم شود که آن دولت باستقلال ملی و سیاسی خود اطمینان داشته و آزاد باشد که هر گونه حکومتی برای خود که می‌خواهد بنیاد گزارد.

7) خاک بلژیک را تهی سازند و استقلال آن کشور را بی‌آنکه از پیشرفتش جلوگیری شود تأمین کنند.

8) خاک فرانسه را تهی سازند و خسارت آن کشور را جبران کنند و ولرن را بآن واگزارند.

9) ایتالیا را بحدود طبیعی خود رسانند.

10) بتوده‌های اتریش و هنگری [=مجارستان] اطمینان داده شود که بتوانند کشور خود را از روی قانونهای ملی خود راه برند.

11) خاکهای رومانی و سِرب (1) و قره‌داغ را تهی گردانیده خسارات آنها را جبران نمایند. بسرب راهی بسوی دریا واگزارند.

12) بهمه‌ی دولتهایی که از بهم خوردن امپراتوری عثمانی پدید آمده‌اند اطمینان داده شود که از روی قانونهای ملی خود را اداره کنند ، تنگه‌ی داردانیل برای استفاده‌ی همه‌ی دولتها باز باشد.

13) از همه‌ی سرزمینهایی که مردم له [=لهستان] نشیمن دارند یک دولت پدید آورده شود و آن دولت بسوی دریا راه پیدا کند.

14) انجمنی از همه‌ی دولتها پدید آورده شود که بنگهداری استقلال سیاسی و کشوری همه‌ی توده‌ها بکوشد. (2)

در اینجا فرصت نیست که من بشرح این چهارده مادّه پردازم و نکته‌ای را که در هر یکی از آنهاست بازنمایم. تنها این می‌نویسم که این پیشنهاد از بس نیکخواهانه و عادلانه بود آلمانها که شکست سختی خورده خود را در پنجه‌ی کینه‌جویی دولتهای نیرومند می‌دیدند از این پیشنهاد اطمینانی بعدالت پیدا کرده خواستار شدند پیمان صلح از روی همین تنظیم یابد.

از هر باره زمینه آماده بود که این پیشنهادهای نیکخواهانه ، اگر همه‌اش نباشد بیشترش ، پیش رود. بیزاری مردمان از جنگ ، فرسودگی سپاهیان در همه‌ی کشورها ، آشفتگیها در سراسر اروپا ، گرسنگی و نایابی ، چیزهایی بود که بدولتهای نیرومند فرصت کینه‌جویی و چیرگی (باندازه‌ی دلخواه) نمی‌داد و برئیس‌جمهور آمریکا در پیش بردن اندیشه‌هایش یاوری می‌کرد.

اینبود پیمان‌نامه‌ها با آلمان و دولتهای دیگر بسته شد و همه‌ی دولتهایی که در کنفرانس پاریس شرکت کرده نماینده فرستاده بودند تأسیس یک انجمن بزرگ همه‌جهانی را بنام «جامعه‌ی ملل» پذیرفته اساسنامه‌ی آن را امضا‌ء کردند.


پابرگیها :
1ـ این را امروز صرب می‌نویسند. گویا تنها برای آنکه از نام آن فلز جدا باشد. ـ ویراینده
2ـ این چهارده مادّه از کتاب «اروپا در قرن نوزدهم و بیستم» تألیف آقای عباس پرویز با تغییر عبارت برداشته شده.
🌒 کشتن کسروی

🔸 خوانندگان بیگمان به جداییهای ما از دیگران پی برده‌اند. چنین جداییهایی از گردن نهادن ما به داوری خرد و دوری جستن از هوس و کینه و اینگونه سَهِشها برمی‌خیزد.

امروز می‌خواهیم در پیرامون یکی از آنها با شما گفتگو کنیم.

🔸 بارها خوانندگانی از ما سراغ گور جانسپاران کسروی و حدادپور را گرفته‌اند. ما نه جای آن را دیده و نه می‌دانیم کجاست. از نوشته‌های یاران این می‌دانیم که کالبد آن دو را به کوهی در شمال تهران به جایی بنام چشمه‌ی آبَک برده زمین سخت را کنده درمیان سنگ بزرگی هر دو را بخاک سپارده و روی آن را با سیمان پوشانیده‌اند.
این هم پرروشن است که نخواسته‌اند ایشان گور نشانداری داشته باشند. در آیین ما مرده را باید پاسدارانه بخاک سپارد ولی مرده‌پرستی و پیاپی بر سر گور رفتن سزا نیست. گور هرچه ناشناخته‌تر بهتر. ما که بارگاه ساختن و به زیارت بارگاه رفتن را نادانی می‌دانیم چه سزا بوده که خود به چنین کاری برخیزیم؟!. دیگران گورِ عزیزانشان را جای گرد آمدن و مراسم برپا داشتن می‌شناسند و هر زمان که توانند به آنسو شتابند. ولی اینها در نزد ما نیست.

🔸 اینکه کسانی نوشته‌اند یاران کسروی کالبد آن دو جانسپار را به گورستان ظهیرالدوله برده و چون سرپرست گورستان با خاکسپاری آنها «مخالفت» کرده آنها ناچار کالبدها را به آبک برده‌اند ، جز میوه‌ی پنداربافی نیست.
کالبدها را شهربانی برای آنکه در شهر نماند و تکان و خیزشی از آن پیشامد برنخیزد به آنجا برده‌ بوده و فشار می‌آورده که هرچه زودتر بخاک سپارده شوند.‌

🔸 آری ، ممکنست که آزادگان (یاران کسروی) چون آن گورستان را جای پیشوایان درگذشته‌ی صوفی و برخی کسان بدنام دیگر می‌دانستند از خاکسپاری در آنجا خودداری کردند ولی این کجا و «مخالفت سرپرست گورستان ظهیرالدوله» کجا؟ کارگرتر از همه همانا این بوده که اساساً آزادگان با گوربازی و بارگاه ساختن مخالف بوده‌اند.
از اینرو کالبدها را به دامنه‌ی کوه برده در آنجا چنانکه گفتیم در شکاف سنگ بزرگی جا داده و روی گور را با سیمان پوشانده‌اند. سالها پس از آن نیز اداره‌ی راهداری راهی از آنجا می‌گذراند و بدینسان آن سنگ هم از میان برداشته می‌گردد.

🔸 دلسوختگانی به این پیشامد افسوسها می‌خورند ولی ما طور دیگری می‌اندیشیم.
ما می‌گوییم : آدمیان از نخست بدینسان که امروز هست زندگی نمی‌کرده‌اند. دگرگونیهای بسیاری در اندیشه‌ی آدمی پیش آمده تا زندگانی او به سان امروزی رسیده. روزگاری مردمان دو دسته‌ی آزاد و برده بوده‌اند و این بسیار عادی بوده که کسی از هنگام زاییده شدن برده‌ی دیگری باشد و فرمان تنها ازو برد. لیکن چنین اندیشه‌ی خواری‌آوری امروز از میان برخاسته و امروز بس ناپسند می‌نماید.
همچنین در باستان زمان نادانی و وحشیگری بیشتر از امروز بوده. در آن دوره چنین پنداشته می‌شده که لاشه‌ی مرده که بزیر خاک سپارده شد ، در آنجا زنده گردیده و مردگان برای خود زندگانی جدایی در زیر زمین دارند. اینبوده که همراه مرده کاسه و کوزه و گندم و دیگر حبوبات دفن می‌کرده‌اند. با توانگران زر و سیم و جواهر هم زیر خاک می‌گزارده‌اند. از آن زشتتر کاری بوده که با مرده‌ی پادشاهان می‌کرده‌اند. برای آنها دخمه‌هایی ساخته و گذشته از زر و سیم ، اسب و نوکران و کنیزان و مانندهای آن نیز در دخمه می‌کرده‌اند که پادشاه در آن زندگانی بی‌نوکر و کنیز نماند.
اینبوده اندیشه‌ی دوره‌های زبونی آدمی. لیکن گام بگام پیش آمده و زندگیش بهتر شده تا به روزگار ما رسیده. امروز نیز زندگانی ما بدیها بسیار دارد که چون برخی از آنها زدوده شد و گامهایی پیش رفت آیندگان یاد آن بدیها در دوره‌ی ما را خواهند کرد.
یکی از مراسمی که ریشه در پندارهای گذشتگان دارد همین گورپرستی و بارگاه ساختن است. جای شگفت نخواهد بود که روزی این مراسم نیز همچون بسیاری از مراسمِ بیهوده بیکباره برچیده شود.

🔸 ما برآنیم که این پیشامد خود نقطه عطفی در تاریخ جهان تواند بود که در آینده مردمان این اندازه که امروز به گورها ارج بیهوده می‌گزارند ، نگزارند.

🔸 اینها گفتگو از گور و زیارت و سر گور گرد آمدن بود. ولی درباره‌ی پیشامدی که در روز بیستم اسفند 1324 در تهران رخ داده ما سخنان بسیاری داریم. زیرا آن یک قتل ساده‌ای نبوده. گذشته از دسیسه‌های شومی که پستنهادان بکار بردند و با جنایتکارانی همدست شدند تا زمینه‌ی آن را فراهم آورند ، این قتل یک تأثیر بسیار زیانمندی بر سرنوشت این توده بلکه توده‌های شرقی و جهانیان داشته است.

کسانی تا به ژرفای اندیشه‌های پاکدینی راه نبرند این سخن را گزافه شمارند. لیکن باید دانست که این گزافه نیست. از دور افتادن آن کسان از اندیشه‌های پاکدینی و این راه خدایی است.

🔸 اینست ما درباره‌ی آن پیشامد هر زمانی بتوانیم به سخن درآمده گفتنیها را خواهیم گفت و دربند آن نیستیم که تنها در چنین روزهایی گفته شود.
👇
🔸 برخیها به روز زایش یا کشته شدن کسروی ارج می‌گزارند و آن را بیادها می‌آورند. ولی باور ما در آن باره چنین است :

«روز زایش یا روز مرگ کسی ـ چه بزرگ و چه کوچک ـ روزبه [عید] نتواند بود. آدمیان یکی پس از دیگری می‌آیند و می‌روند. نه آمدن کسی پیشامد بزرگی تواند بود نه رفتنش».

تنها در روزهای هشتم اردی‌بهشت و بیستم اسفند نیست که یادآوری آن پیشامدهای ننگ‌آور ما را افسرده می‌گرداند. هرگاه که بیاد چنان دسیسه‌ی ننگ‌آلود رسوایی می‌افتیم سخت برمی‌آشوبیم ـ دسیسه‌ای که آشکاره از پرونده‌سازیهای سیاستگران ارتجاع‌پرور آغاز گردید و ملایان خداناشناسِ بیدین با یک مشت دروغ ، عامیان نافهمی را برانگیختند و سرانجام یک دسته چاقوکش جانی را مزدور گرفته به چنان کار ننگ‌آلودی واداشتند.

آوردن این سخنان در این هنگام بیشتر از آن روست که هر ساله دیده می‌شود همینکه به روز بیستم اسفند نزدیک می‌شویم خوانندگانمان خواهان سخنانی در پیرامون آن کشتار رسوا می‌باشند و اینست نمی‌توانیم هیچی نگوییم یا به زمان دیگری واگزاریم.

در این باره کلیپ «قتل کسروی» و همچنین کتاب «چرا کسروی را کشتند؟» فراهم آمده و در کتابخانه‌ی ما هست.

🔸 این خود دانستنی است که این پیشامد بسیار پراهمیت‌تر از آنست که سالی یک روز یادی از آن رود و تا سال دیگر بخاموشی گذرد. برای آنکه این سخن نیک روشن گردد و ژرفای رسوایی آن پیشامد و تأثیرش بر زندگانی هشتاد میلیون ایرانی و دیگران فهمیده شود ما ناگزیریم از راههای گوناگون به سخن درآمده این زمینه را روشن گردانیم.

از انتشار اندیشه‌های آن یگانه‌مرد خوانندگان خود اندازه‌ی تأثیر آن پیشامد بی‌آزرمانه را بر زندگی گذشته و کنونی ایرانیان خواهند دریافت.
.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی هفتادم)

🔶 باز در پیرامون صوفیگری (بخش یک از چهار)

در شماره‌های پیش پرچم از صوفیگری سخن رانده گفتیم : سرچشمه‌ی صوفیگری آن بود كه پلوتینوس فیلسوف رومی چنین گفته : «روان آدمی از آنجهان آزاد و بی‌آلایش فرود آمده و در اینجهان گرفتار مادّه گردیده و آلودگیها پیدا كرده. لیكن هر كسی كه بخواهشهای تن نپردازد و بپرورش روان برخیزد آلایش او كمتر خواهد بود ، و كسانی كه بخواهند از این دامگه بازرهند و بجایگاه پیشین بازگردند باید از خوشیهای اینجهان دامن درچینند و پارسا باشند».

این سخن نتیجه‌ آن را داده كه كسانی از كارها و خوشیهای اینجهان روگردان باشند و در خانقاهها نشسته بخود سختی دهند ، و آن را وسیله‌ای برای پاكی روان و نیرومندی آن شمارند ، و چون اینان برای رنجانیدنِ تن رختهای پشمی ناهموار می‌پوشیدند آنان را «صوفی» (یا پشمینه‌پوش) نامیده‌اند.

این آغاز صوفیگری بوده ولی داستان در اینجا نایستاده و كسانی چنین گفته‌اند : «روانهای ما از خدا جدا می‌شود و پایین آمده در تن جا می‌گیرد ، و اینست ما چون بخود سختی دهیم و تن مادّی خود را از نیرو اندازیم بخدا می‌پیوندیم و خود خدا می‌شویم» ، و اینست كسانی از پیشروان ایشان همچون شِبلی و دیگران بدعوی خدایی برخاسته‌اند : «لیس فی جُبَّتی الا الله» 1 یا «سبحانی ما اعظم شأنی».2

سپس از این اندازه هم گذشته و داستان «وحدت وجود» را بمیان آورده‌اند. این «وحدت وجود» یك معماییست كه هر كسی بشكل دیگری آن را بازنموده و حقیقت آن اینست كه كسانی می‌گویند : «خدا همین هستی (وجود) است و چیز دیگری نیست. اینست هر چیزی كه در جهانست خداست. ما به هرچه می‌نگریم خدا را می‌بینیم و جز او را نمی‌بینیم :
یار بی‌پرده از در و دیوار در تجلیست یا اولی‌الابصار»

پیداست كه این عقیده جز از عقیده‌ی پیش است. در آنجا تنها «روان» آدمی را از خدا می‌شماردند و در اینجا تن و جان ، و آدمی و چهارپا ، و در و دیوار ، و سنگ و كوه ، و همه چیز را «خدا» می‌شمارند ـ ولی صوفیان هر دوی این عقیده را نگه داشته‌اند و بهم آمیخته‌اند و شما اگر گفتار و كردار آنها را بسنجید و بیازمایید خواهید دید هر زمان یكی از این دو را پیش می‌كشند زیرا از یكسو همه چیز را خدا شمارده می‌گویند :
كه یكی هست و هیچ نیست جز او وحده لا اله الا هو

این از ذكرهای ایشانست كه همه شنیده‌اند :
یاهو یاهو یا من هو یا من لیس الا هو

در این باره داستانهای بسیاری از ایشان درمیان است. این دو داستان را من زبانی شنیده‌ام و در كتابی ندیده‌ام :

1) ابوبكر خوارزمی جای پای سگی را بوسید و چون ایراد گرفتند سری تكان داده و گفت : «هو!».

2) شیخ عطار در نیشابور چون نخستین بار چشمش بمغولان افتاد وجدی باو دست داد و گفت : «در این رخت آمده‌ای كه نشناسمت».
دیده میخواهم كه باشد شه‌شناس تا شناسد شاه را در هر لباس

و از یكسو می‌گویند باید رنج برد تا بخدا پیوست ، و پیران ایشان خود را بالا گرفته می‌گویند ما بخدا رسیده‌ایم.

🔸باید پرسید : اگر این راستست كه هرچه هست خداست «لیس فی الدار غیره دیار» 3 دیگر چه نیازی به رنج كشیدن است؟!. مگر شما از خدا جدایید تا باو پیوندید؟! این یك ایراد بزرگی بایشانست.

یادداشتهای ویراینده :
1 : در رخت من چیزی جز خدا نیست (ضمنی : من خدایم).
2 : جایگاهم پاک و بلند است.
3 : در خانه جز خداوند خانه نیست (ضمنی : در جهان چیزی جز خدا نیست).
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
صوفیان : عبادت ، خداجویی ، به خدا پیوستن یا ...؟!
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 12 از بخش هفتم

🔸نخست می‌باید چاره باندیشه‌های پراکنده کرد ـ 3

این شیوه‌ی تیره‌درونانست كه همیشه دستاویز جویند تا بهیاهو پردازند و با چخش و پرخاش یك خواست بزرگی را از میان برند.
از اینان امروز فراوانند و همیشه درپی دستاویزی می‌گردند كه با ما درآویزند و میدان كشاكش را گرم گردانند و سخن را بفلان حدیث و بفلان آیه كشانند و بدینسان خواست بسیار ارجمندی را كه درمیانست در كنار گزارند. ولی بچنین آرزویی نخواهند رسید.

بیخرد می‌آید و می‌نشیند و گردن می‌كشد و سینه بجلو می‌آورد ، و با یك آب و تابی بسخن می‌آغازد و نیم‌ساعت خودستایی می‌كند : «آخر ما هم درس خوانده‌ایم ، ما هم چیزهایی می‌دانیم ، چنین نیست كه شما تصور كرده‌اید ...» پستنهاد می‌پندارد با این دیباچه‌چینیها كاری از پیش خواهد رفت. می‌پندارد سخن از «اصل برائت» و «اِستِصحاب» است كه او هم كاری تواند كرد. بیشرمِ ستیزه‌رو ، آنروزی كه هیاهوی مادیگری بود و پیاپی كتابها در فلسفه‌ی مادی و فلسفه‌ی داروین چاپ می‌شد و پراكنده می‌گردید ، آنروز كه گرماگرم اروپاییگری بود و از هر سو آواز برمی‌خاست ، آنروز كه غوغای ادبیات درمیان می‌بود و هزاران و صدهزاران مردان گرفتار آن می‌شدند ـ در آن هنگامها بیكبار خود را بناشنیدن زده و كمترین دانش از خود نشان دادن نتوانسته و اكنون در برابر پیمان بالا می‌افرازد و خود را می‌نماید.

شگفتتر آنكه اینان در آن زمینه كه آرزوی گفتگو می‌دارند بیكبار تهیدست و ناآگاهند و كالاشان جز نادانی و پافشاری بر نادانی نیست. اینان نه معنی درست برانگیختگی را می‌دانند ، و نه دلیل راستگویی و دروغگویی یك فرستاده را می‌شناسند ، و نه از آیین خدا و راهبردن جهان آگاهند. درباره‌ی فرهِش ما پرسیده‌ایم كه آنچه می‌دانند بنویسند و شما می‌بینید كه خود را بناشنیدن می‌زنند و چیزی نخواهند نوشت ، و اگرهم نوشتندی جز سخنان پوچی نبودی. نشان راستگویی یك فرستاده نیارَستنیها را می‌دانستندی كه ما راست نبودن آن را بازنموده‌ایم و همچنان پا در هوا مانده. درباره‌ی آیین خدا اندازه‌ی آگاهی ایشان از داستان امام ناپیدا و رجعت و دیگر مانند اینها كه باور می‌داشتند پیداست.

اینهمه آگاهیها درباره‌ی خدا و آیین او كه دانشهای نوین ، از تاریخ و ستاره‌شناسی و زمین‌شناسی و مانند اینها داده و بسیار ارجدار است ، آنان از همه‌ی اینها ناآگاهند و باینها ارجی نمی‌گزارند و آشكاره دشمنی می‌نمایند. چنین كسانی با این پرتی و ناآگاهی می‌خواهند بیایند و بنشینند و با ما گفتگو كنند. می‌خواهند در چنین هنگامی كه صد گرفتاری درمیانست و می‌باید تنها دربند چاره‌ی آنان بود بنشینند و بازار چخش و پرخاش را گرم گردانند و خود را و ما را از یاد آن گرفتاریها بازدارند.

تیره‌دلان راستی‌ناشناسی كه در برابر فلان امامزاده‌ی پدر و مادر ناشناخته‌ای گردن كج كنند و از صندوق چوبی گشایش كار خواهند و «اشفع لی عندالله» گویند ، ولی در برابر دلیل ، و خرد ، و گفتگو از بلندی نام خدا و پیشرفت كار توده گردنكشی نمایند و ستیزه از اندازه گذرانند ، و بسخن خود هر زمان رنگ دیگری دهند.
.
🔶 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟ (بخش یکم)

🔸 1ـ این سازمان چگونه پدید آمده؟.. (تکه‌ی 6)


شنیدنیست که دولت آمریکا خودش در کنار مانده عضویت جامعه را نپذیرفت. زیرا ویلسون که پیشوای حزب دمکرات بود پیش از آنکه باروپا بیاید نظر جمهوریخواهان را که حزب مخالف دمکرات بودند بموضوع جامعه‌ی ملل جلب نکرده بود. از اینرو آنها مخالفت نشان دادند و آمریکا از دخالت در کار جامعه بازایستاد.

همچنان کشور بزرگ روسیه که در آن هنگام دچار شورشها و بهم‌خوردگیهای بسیار بود ، چون پس از چندی از شورشها بیرون آمد و یک دولت شورشخواه کمونیستی در آن بنیاد یافت ، این دولت نیز خود را از جامعه برکنار گرفت و از دور بریشخند و تحقیر پرداخت.

همچنان توده‌ی شکست خورده‌ی آلمان که از پیمان ورسایل برآشفته گله‌مند بود و دولتهای پدیدآورنده‌ی جامعه را درباره‌ی خود ستمکار می‌شناخت از دور بجامعه خشم و کینه نشان می‌داد.
با همه‌ی اینها کار جامعه پیش رفت و سال بسال بشماره‌ی اعضای آن افزوده شده دولتهای شوروی و آلمان هم پس از سالهایی بآن پیوستند. در آغاز سال 1929 شماره‌ی دولتهای عضو جامعه به پنجاه‌وچهار رسید.

اکنون ببینیم جامعه‌ی ملل چه بود و از دور نگاه کوتاهی بآن بیندازیم :

جامعه‌ی ملل سازمانی بود که دولتهای همدست بوسیله‌ی نمایندگان خود آن را پدید می‌آوردند. این سازمان از چند شعبه ترکیب می‌یافت ، بدینسان :

مجمع عمومی ، شورا ، دبیرخانه ، دیوان داوری بین‌المللی ، بنگاه انتظام بین‌المللی کار.

مجمع عمومی از نمایندگان همه‌ی دولتهای عضو پدید می‌آمد و می‌بایست سالی یک بار تشکیل یابد و تا یک ماه نشستهایش برپا باشد.

شورای جامعه از نمایندگان پنج دولت بزرگ و چند دولت کوچک پدید می‌آمد و می‌بایست هر سه ماه یک بار تشکیل یابد و نشستهایش برپا شود.

دبیرخانه بنگاه اداری جامعه بود و در شعبه‌های بسیار گوناگون خود ششصد تن کارمند داشت.

دیوان داوری و بنگاه انتظام کار ، از نامهاشان پیداست که برای چه بودند.

دولتهایی که عضویت جامعه را پذیرفته و آن را پدید آورده بودند باهم پیمان داشتند که تا توانند بنگهداری صلح و آرامش کوشند ، اگر اختلافی درمیان یکی از آنها با دیگری پدید آمد بجای دست یازیدن بجنگ وسایل دیگری را ، از گفتگوی مستقیم با یکدیگر و برانگیختن میانجی و برگزیدن
حَکم ، بکار برند و اگر نتیجه بدست نیاید آنگاه هم بجامعه مراجعه کنند و بِهر تصمیمی که جامعه گرفت گردن گزارند ، تا می‌توانند بکاستن از افزارهای جنگی کوشند ، با یکدیگر پیمانهای نهانی نبندند. مقاصد عمده‌ی جامعه اینها بود.

در همان حال جامعه دولتهایی را که احتمال می‌رفت پابستگی به پیمانها ننموده دست به سرنیزه یازند و جنگ و خونریزی پدید آورند از دیده دور نمی‌داشت و مادّه‌های 16 و 17 اساسنامه برای آنها یک رشته از کیفرهایی از بریدن رابطه‌ی بازرگانی و جلوگیری از مراوده‌ی اتباع و دیگر فشارهای اقتصادی منظور می‌داشت.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی هفتادویکم)

🔶 باز در پیرامون صوفیگری (بخش دو از چهار)

صوفیان عامیهاشان هیچ نمی‌دانند «وحدت وجود» چیست. دانشورانشان هم هر یكی سخن دیگری درباره‌ی آن گفته‌اند. ولی اگر به كُنه مقصودشان برسیم ، چنانكه گفتیم ، می‌گویند : «خدایی نیست و ما خود خداییم». این شعرها نمی‌دانم از مولوی یا از كیست :
آنها كه طلبكار خدایید خدایید بیرون ز شما نیست شمایید شمایید
چیزی كه نكردید گم از بهر چه جویید وندر طلب گم نشده بهر چرایید
در خانه نشینید و مگردید به هر سو زیرا كه شما خانه و هم خانه خدایید

چیزی كه هست بیشترشان این معنی را باین روشنی بزبان نیاورند. زیرا از مردمان می‌ترسند. اینست آن را در لفافه‌هایی می‌پیچانند و تا بتوانند نمی‌گزارند درویشان عامی اینها را بفهمند. ولی پس از نوشتن گفتارهای پیش ، یكی از یاران (آقای آدرَم) كتابی آورد بنام «كشف‌الحقایق» كه چون گرفتم دیدم درباره‌ی «مهربابا» و كارهای اوست كه در هندوستان دستگاه صوفیگری درچیده و چون سالهاست سخن نمی‌گوید : «شاه خاموش» نامیده شده.

در این كتاب كه بیگمان با آگاهی بلكه با كمك خود «مهربابا» نوشته گردیده ، بیباك و بی‌پروا همین معنی «وحدت وجود» را برشته می‌كشد تا آنجا كه آشكاره می‌نویسد :

«روزی شخصی از شَت مهربابا بر حسب كاوش و درك و فهم حقیقت پرسید كه ای قبله‌ی عالمیان ، از دعوی خدایی و نبوت و پیغمبری تو تكان و سكته‌ی سختی بمردم وارد آمده و از شنیدن این كلمه و جمله همه رم می‌نمایند تكلیف چیست؟.. شت مهربابا جواب داد كه از قول من بمدعیان و مخالفین بگو كه من نه فقط می‌گویم كه من خدایم بلكه فریاد می‌زنم كه من خدایم ، تو خدایی ، او خداست ، ما خداییم ، شما خدایید ، ایشان خدایند ، دوستان خدایند و دشمنان و مخالفین هم خدایند. بلكه من هم از گفتار آنها رم می‌نمایم و در شگفت و تعجبم از شنیدن اینكه آنها خود را مخلوق دانسته و می‌خوانند و خود را همین جسم یك ذرع یا دو ذرعی می‌دانند و من نه فقط خود را خدا خوانده و خدا می‌بینم بلكه سایرین هم هر یك بالانفراد خدایند و خدا هم خود آنهایند و فرقی میان من و آنها نیست. ولی افسوس كه بآن پی نبرده خدائیت خود را نمی‌دانند باین جهت مرا توهین و سرزنش می‌نمایند و سرزنش من سرزنش خود آنهاست و غیبت من غیبت خود ایشانست. پس ، از این غیبت چه اثر و ملالتی برای من خواهد بود».

ببینید با چه بیباكی و آشكاری سخن می‌راند و همه را «خدا» می‌خواند. سزای این گزافه‌بافیست كه یك روز هم داروین برخیزد و بمردمان بگوید : شما همه‌تان زاده‌ی بوزینه‌اید. آن بالا پریدن را چنین پایین افتادن درپی بایستی.

در همان كتاب بارها مهربابا را «خدای ما» می‌خواند. با این حال جای شگفت است كه در یك فصل دیگر گفتگو از جستجوی خدا و از رسیدن باو می‌كند و چنین می‌نویسد كه مهربابا بخدا پیوسته. دانسته نیست اینها با آنچه در بالا آوردیم چه سازش دارد؟!

🔸اگر همه خدایید چه نیاز به جستجوی خداست؟!. بگفته‌ی شاعرِ خودتان «چیزی كه نكردید گم از بهر چه جویید؟!» اگر مهربابا خود خداست چه نیاز برسیدن بخدا داشته؟! بخود رسیدن معنایی ندارد .. ما نمی‌دانیم این تناقض‌گویی چه معنایی دارد؟!.

شگفتتر آنكه در این كتاب برانگیختگان را ـ از زردشت و موسا و عیسا و محمد ـ با صوفیان درهم می‌آمیزند و آنها را نیز از «خدا‌رسیدگان» می‌شمارند ، و چنین وامی‌نمایند كه آنها نیز دعوی خدایی داشته‌اند. مثلاً چنین می‌نویسند : «همان خدایی كه در صحرای عربستان بلباس محمد درآمده و پیغام انا رسول الله بلكه انا الله را بتمام عالم منتشر ساخته ...» در حالی كه چنین سخنانی به برانگیختگان هیچ سازش ندارد. زیرا در هیچ جا از آنان ـ بویژه از پیغمبر اسلام ـ گفتگوی پیوستن بخدا یا مانند این شنیده نشده است.

🔸صوفیان از خُرد و بزرگ چون دروغ را بد نمی‌شمارند و یكی از سرمایه‌هاشان دروغ‌بافیست ، اینجا هم از دروغبافی خودداری ننموده‌اند.