پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
نمونه‌ای از شعرهای جبریگری :

گر گزندت رسد ز خلق مرنج

که نه راحت رسد ز خلق نه رنج

از خدا دان خلاف دشمن و دوست

کاین دل هر دو در تصرف اوست

گرچه تیر از کمان همی‌گذرد

از کمان دار بیند اهل خرد
خراباتیان_که_بودند_و_چه_می‌گفتند؟.pdf
1.6 MB
🔸 خراباتیان که بودند و چه می‌گفتند؟

🖌 احمد کسروی

📊 شمار ساتها : ۳۵ (اصلی) + ۲

بازپسین پراکنش : بهمن ۱۴۰۰

🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 9 از بخش هشتم

🔶 یک بار دیگر

آیا پیمان را با ناراستیها سازشی بوده است؟! ـ 2

ما می‌گوییم : جهان «رویهم‌رفته» همیشه در پیشرفت بوده ، و پس از این نیز خواهد بود. ولی این پیشرفت همیشه دو روی داشته : از یكسو آدمیان افزارهایی پدید آورده و بطبیعت چیره‌تر گردیده و بشكوه بیرون زندگانی افزوده‌اند ، و از یكسو گامهایی در شناختن معنی جهان و آیین زندگانی برداشته‌اند. ما این را از نام «تمدن» یا «سیویلزاسیون» كه بمعنی «شهریگری» است ، و همچنین از تاریخ بدست می‌آوریم.

تاریخ نشان می‌دهد كه یك روزی آدمیان در بن غارها و در جنگلها می‌زیسته‌اند و از رخت و افزار و كاچال امروزی بیكبار بی‌بهره می‌بوده‌اند. در همان هنگام از معنی زندگانی و از آیین آن نیز ناآگاه بوده و همچون چهارپایان و ددان ، هر خاندانی جدا می‌زیسته‌اند. سپس صده‌ها و هزاره‌ها گذشته و آدمیان كم‌كم پیش آمده و یك رشته افزار و كاچال از سنگ و یا از استخوان و یا از فلز ساخته و از هر باره به بیرون زندگانی خود شكوهی داده‌اند. ولی در همان هنگام باز در دُژآگاهی فرورفته و از معنی زندگی بسیار دور می‌ایستاده‌اند. باین معنی كه هر گروهی در یك گوشه‌ای از جنگل یا كوه جدا می‌زیسته‌اند و بنیاد زندگیشان زور و چیرگی می‌بوده و اینست بر سر یكدیگر تاخته و بزد و خورد می‌پرداخته‌اند و آنان كه چیره درمی‌آمده‌اند از دیگران مردان را كشته و زنان را به بردگی می‌برده‌اند و داراكشان را تاراج می‌كرده‌اند. پیداست كه در نتیجه‌ی این ، همگی كوچ‌نشین می‌بوده‌اند. باین معنی از ترس آنكه مبادا دشمن نیرومندی رو نماید همیشه آماده‌ی گریز می‌ایستاده‌اند و اینبود در یك جایی نشیمن گرفتن و خانه بنیاد نهادن و آبادی پدید آوردن نمی‌توانسته‌اند. یك كلمه گویم : در سایه‌ی ندانستن معنی زندگانی و آدمیگری از آن پیشرفتی كه در راه افزارسازی پیدا كرده بودند سودی نمی‌برده‌اند ، تا كسانی از میانشان برخاسته‌اند و قانونی برای رفتارشان با یكدیگر گزارده و ناتوانان را از گزند توانایان ایمن گردانیده‌اند. در نتیجه‌ی این ، آبادیها یا بهتر گویم شهرها پیدا شده. زیرا خاندانهای بسیاری توانسته‌اند كه یكجا باهم زیند و از گزند تاخت و تاراج ایمن باشند و كم‌كم خانه‌های استواری بنیاد نهاده‌اند و بدرخت كاشتن و كشاورزی پرداخته‌اند. نیز كم‌كم داد و ستد و بازرگانی پیدا شده و دیگر چیزها پدید آمده. این چنین زندگانی را كه بهتر و پسندیده‌تر از آن زندگانی بیابانی پیشین بوده «شهریگری» نام نهاده‌اند.(1)

می‌گوییم : این پیشرفت ـ این پیشرفتِ دو رُویه[2] ـ همیشه در جهان بوده و رشته‌ی آن بریده نشده و كنون هم می‌باید بود. كنون هم چنانكه رُویه‌ی افزارسازی[3] و دانش و چیرگی بر طبیعت پیش رفته ، رویه‌ی آشنایی با معنی زندگانی و زیستن با آیین بخردانه هم باید پیش رود ، و این همانست كه ما دنبال می‌كنیم. این معنی است كه می‌گوییم : دانش كار خود را كرده و كنون نوبت دینست كه كار خود را كند.

می‌گوییم در این دو سه صده ، اروپا پیشرفت بسیاری كرده ، چه از یكسو بدانشها دامنه داده و آنها را براه انداخته و درباره‌ی زمین و آفتاب و ستارگان و جانوران و آدمی صدها نادانسته را دانسته گردانیده و صدها راستی را از پرده‌ی تاریكی بیرون آورده ، و از یكسو صدها افزارهای شگفت برای زندگانی ساخته و چیرگی آدمیان را بطبیعت فزونتر گردانیده. چیزی كه هست اروپا چنانكه در نتیجه‌گرفتن از دانشها دچار لغزش گردیده و از آن مادیگری را نتیجه می‌گیرد ، همچنین در بكاربردن افزارهای پدیدآورده‌ی خود بلغزش می‌افتد و آنها را در جای خود بكار نمی‌برد. امروز این افزارهای شگفت بزیان جهان است. گذشته از داستان جنگ و خونریزی و آسیب كه افزارهای نوین جنگی بشهرها می‌رساند و آدمكشی را آسان می‌گرداند ، در زمانهای آرامش و آشتی نیز اختراعهای نوین بیشتر در راه كشاكش بكار می‌رود. همان اتومبیل و تلفن و تلگراف و راه‌آهن و بسیار مانند اینها كه افزارهای بی‌آسیب و سودمند می‌نمایند ، خود افزار نبرد درمیانه‌ی آدمیان می‌باشند و اینست هرچه اینها فزونتر می‌گردد بهره‌ی آدمیان از آسایش كمتر می‌شود. كتاب «آیین» و گفتارهایی كه در خرده‌گیری باروپا و زندگانی اروپاییان نوشته‌ایم همه از این راه است.

(1) : در این باره گفتار «دین و دانش» در شماره‌ی ۱۱ و ۱۲ سال پنجم [مهنامه‌ی پیمان] دیده شود.
[2] : رویه (ruye) = صورت ، وجه
[3] : افزارسازی = صنعت
.
🔶 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟ (بخش یکم)

🔸 3ـ آیا دولتها را بزیر قانون توان آورد؟ (تکه‌ی 2)


باید دانست آدمی با جانوران یکی نیست. آدمی از حیث تن و جان با جانوران یکسانست. ولی در آدمی جنبه‌ی دیگری بنام روان هست که یکباره او را از جانوران جدا می‌گرداند. مثلاً بدانسان که گفته شد سرچشمه‌ی کارها و خواهشهای جانوران خودخواهیست. یک گوسفند تنها خود را می‌خواهد و همه چیز را برای خود می‌خواهد. اگر می‌چرد برای آنست که سیر شود ، اگر می‌خوابد برای آنست که بیاساید ، اگر ماده‌ی خود را دوست می‌دارد بخاطر آن لذتیست که ازو می‌برد. کمترین پروایی بدیگران ندارد و نمی‌تواند داشت. از اینجاست که زندگانی درمیان آنها نبرد است. ولی آدمیان چنین نیستند. آدمی از جنبه‌ی روان ناچار است که پروای دیگران کند ، دلش بدیگران سوزد. یک گوسفند اینجا کشته شده خون از گلویش می‌جهد و زمین را قرمز می‌گرداند و گوسفندان دیگر در پهلوی او بآسودگی می‌چرند و کمترین تأثری از آنها نمودار نیست. برعکس آدمی که اگر در خیابان یکی را افتاده و پاشکسته یابد نخواهد توانست بی‌پروایی کند و از آن درگذرد. چه‌بسا مردان و زنانی که چون دیگری را در خطر دیده‌اند برای رهانیدن آن خود را بخطر انداخته‌اند.

این یک چیز بی‌اهمیتی بنظر می‌آید. ولی بسیار مهمست. ما از همینجا پی می‌بریم که آدمی دارای دو جنبه است : یکی جنبه‌ی جانوری که از روی آن خودخواهی می‌نماید و خود را از دیگران برتر می‌شمارد و همه چیز را برای خود می‌خواهد. دیگری جنبه‌ی مردمی که از روی آن بدیگران دلسوز و نیکخواه است. غم آنان می‌خورد و دستگیری بآنان می‌کند و بآسایش دیگران دلبستگی دارد.

اینست آدمیان ناچار نیستند که زندگیشان از روی نبرد و کشاکش باشد. همچون جانوران نیستند. اینها توانند از روی جنبه‌ی مردمی بنیاد زندگی را بروی نیکخواهی و دلسوزی و همدستی گزارند و درمیانشان هیچ کشاکش نباشد.

برای آنکه دوجنبگی آدمی نیک روشن گردد این مثل را می‌آورم : در خیابان دو تن بهم رسیدند و بگفتگو پرداختند و آنگاه پیکار آغازیده با مشت و سیلی بسر و روی یکدیگر زدند. یک پاسبان رسیده آنها را گرفت و همراه خود بدادگاه برد و دادگاه رسیدگی کرده بِهر کدام مجازاتی از زندان یا جریمه معین ساخت.

در این داستان که مانندهایش هر روز رخ می‌دهد دوجنبگی آدمی نمودار است : آن دو تن چرا همدیگر را زدند؟.. برای آنکه خشمناک شده بودند. خشم چیست؟.. خشم یکی از خویهای جانورانست که آدمی نیز دارا می‌باشد. چرا آنها را بدادگاه بردند. چرا برایشان کیفر معین کردند؟. برای آنکه آدمیان باید از روی مردمی رفتار کنند و کسی بدیگران چیرگی ننماید و آزاری نرساند. نیرویی بنام خرد هست که دستورش چنینست.

نکته‌ی قابل توجه آنست که دو تن که زد و خورد می‌کنند پس از کمی پشیمان می‌گردند و شرم می‌نمایند و اگر دادگاه مجازاتی برایشان معین کرد از آن ناخشنود نمی‌باشند. جای پرسشت که زد و خورد اگر بد بوده چرا کرده‌اند ، اگر نیک بوده چرا پشیمان گردیده‌اند؟.. حقیقت اینست که آن کار از جنبه‌ی جانوری سر زده و این جنبه‌ی مردمیست که آن را بد می‌شمارد و تولید پشیمانی می‌کند.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی هشتادویکم)

🔶 خرده‌گیری [درباره‌ی اتحاد] و پاسخ آن (بخش سه از چهار)

افسوس‌آورتر از همه آن جمله‌هاییست كه می‌نویسید : «از این راه دل هموطنان خود را كه جریحه‌دار و طاقت نمك پاشیدن بعوض مرهم را ندارد شاد و خرّم فرمایید» من نمیدانم در برابر آن چه بنویسم. معنای این سخن آنست كه ما با نكوهشی كه از شاعران میكنیم نمك بزخم دلهای ایرانیان می‌پاشیم. دریغ و صد دریغ! ما در كجاییم و هم‌میهنان ما در كجایند؟!.

خوب آقای حقیقی یك دسته از شاعرانی كه صدها شعر در جبریگری سروده و با صد اصرار بمردم میگویند : «كوشش نتیجه ندارد» ، «اختیار در دست شما نیست» ، «باده بخورید همیشه مست باشید» ، «این جهان هیچ و پوچست نكوشید» ، این زهرهای كشنده را در لفافه‌ی شعرهای شیوای خود در دلها جا می‌دهند و خونها را از جوشش می‌اندازند و عزمها را می‌كشند آیا ما ایراد نگیریم چرا كه کسانی هوادار آنهایند؟!. نگوییم این دسته شاعران خود مردان پستنهاد بوده‌اند که به این بدآموزیها زبان گشاده‌اند ، چرا که بكسانی گران می‌افتد و نمك بزخمشان پاشیده می‌شود؟!.. گویا شما می‌خواهید یك توده‌ی بیست‌ملیونی در نتیجه‌ی این بدآموزیها و مانند آنها لگدمال گردند و نابود شوند ، تنها برای آنكه یكمشت هواداران آن شاعران تاب شنیدن بدگویی از آنها را ندارند؟!..

آیا این سخن بخردانه است؟!..

پس چرا شما دلتان بآن بچه‌های بیگناه كه امروز گرسنگی می‌كشند نمی‌سوزد؟!.. پس چرا بآن زنان ناآگاه كه با دلهای پردرد زندگی بسر می‌برند رحم نمی‌آورید؟!. پس چرا بآن روستاییان كه دسته‌ی رنجبر و كوشنده‌ی این كشورند و همیشه با بدبختی و تیره‌روزی روبرو می‌باشند دریغ نمی‌گویید؟!..

میدانم خواهید گفت : آنها چه ربطی باین موضوع دارد؟!.. می‌گویم : بسیار ربط دارد!!. اگر میخواهید ربطش را بدانید یك شب و دو شب چند ساعتی با خود نشسته بیندیشید كه مایه‌ی بدبختی این توده چیست؟!. آیا خدا این مردم را برای بدبختی آفریده؟!.. آیا ساختمان تنی یا مغزی ایرانیان با اروپاییان و دیگران تفاوت دارد؟!.. آیا زمینهای ایران بارده نیست؟!.. آیا در ایران باران و آب باندازه‌ی كفایت نیست؟!.. بالاخره چه علتی درمیان است كه ایرانیان با داشتن یك سرزمینی باین باردهی (كه حساب كرده‌ایم باید دست كم بدوازده برابر مردم كنونی ایران نان بدهد) گرسنه و بی‌نان می‌باشند؟!..

چه علتی درمیانست كه ایرانیان از هر حادثه شكست‌خورده و سرافكنده بیرون می‌آیند؟!.. یك شب و دو شبی اینها را بیندیشید كه اگر علتش را پیدا كردید و جز از آنست كه ما می‌گوییم بما نیز آگاهی دهید.

دیگر چیزها بماند. شما این را بیندیشید كه برای چه در ایران جنبش مشروطه ناانجام ماند؟!. برای چه مشروطه باین صورت ننگینی افتاد؟!.. این چون یک پیشامد تاریخیست و تازه رخ داده شما تنها درباره‌ی این بیندیشید. تنها این بجویید که چه شده که از آن جوش و خروش بزرگی که در ایران بنام مشروطه‌خواهی برخاست و هزارها مرد گرامی کشته شدند نتیجه‌ی درستی بدست نیامد. شاید شما در این باره آگاهی چندانی ندارید ولی ما داریم و علت آن را پیدا كرده‌ایم و اینك باختصار برای شما می‌نویسم :

1) مشروطه یا حكومت دمكراسی با كیش ایرانیان مخالفست. زیرا مشروطه میگوید حكومت حق توده است و آنها باید نمایندگانی از میان خود برگزینند و سررشته‌ی كارها را بدست آنها سپارند ولی كیش‌شان میگوید : حكومت حق ملایان است و مردم باید اختیار بدست آنها سپارند و هر كس دیگری یا هر مجلسی كه بحكومت برخاست جائر است ، نخستین مانع مشروطه اینست. مردم مانده‌اند دودل ، از یكسو می‌شنوند كه باید میهن خود را دوست داشت ، بقانون وفادار بود ، بدولت و مجلس فرمانبرداری كرد ، و از یكسو كیششان میگوید میهن‌پرستی كفر است ، قانون اساسی برخلاف شریعت می‌باشد ، مالیات دادن حرامست ، بسربازی رفتن گناه است.

2) دسته‌هایی در ایران كه اگر نامهاشان ببریم دشمن خواهند گردید هر یكی برای خود آرمان و سیاست دیگری دارند كه نه تنها در پیشرفت ایران هم‌اندیشه نمی‌باشند سود خود را در بدبختی ایرانیان و نابودی آنها می‌بینند و اینها همیشه مانع كارند. مثلاً همان كُردهای رضاییه همیشه منتظرند كه دولت گرفتار گردد و آنها بمیان افتند و تاراج كنند و پستان بُرند و دم از استقلال زنند. [1] مثلاً بهائیها آشكاره میگویند : «لیس الفخر لمن یحب الوطن لمن یحب العالم» [2] و همیشه خود را از ایرانیان كنار میگیرند. دیگران را خودتان میدانید.

[1] : در هرج و مرجهای پیش آمده پس از شهریور 1320 یکی از گرفتاریها تاراج شهرهایی مانند خلخال و رضائیه و بانه بود که بدست ایلها یا برخی اشرار انجام می‌شد. در روزنامه‌ها پیاپی اینها را می‌نوشتند. پرچم نیز بارها گفتار در آن باره نوشت.
[2] : معنی : دوستاری میهن سرفرازی ندارد ، این دوستاری جهانست که دارد.

(فردا بازپسین بخش این گفتار را خواهید خواند.)
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 10 از بخش هشتم

🔶 یک بار دیگر

آیا پیمان را با ناراستیها سازشی بوده است؟! ـ 3
سختی زندگی در اروپا بجایی رسیده كه كسان بسیاری با تمدن دشمنی می‌نمایند و آن را مایه‌ی گرفتاری مردم شمرده به برداشتنش می‌كوشند. نكوهش از تمدن خود كاری شده و پایش بایران هم رسیده بود.

ما می‌گوییم : از تمدن یا پیشرفت زندگانی بیزاری نباید كرد و سودی نیز از آن نخواهد بود. این سختیها از تمدن نیست ، از نبودن آیینی برای زندگانیست. آن آیینهایی كه می‌بوده برای این زمان نمی‌بوده اینست بهم خورده و از میان رفته. كنون می‌باید آیینی درمیان باشد ـ آیینی كه باین زمان شاید.

می‌گوییم : چنانكه در دانشها پیشرفت رو داده و جهانیان براستیها بسیار نزدیكتر شده‌اند ، چنانكه افزارهای بسیار شگفت پدید آمده و زندگانی بسیار باشكوهتر گردیده ، همچنان می‌باید در شناختن معنی جهان و زندگانی و پی بردن بمعنی آدمیگری پیش رفت و براستیها بسیار نزدیكتر گردید (كه ما این بخش را بانجام رسانیده‌ایم) و در آیین زندگانی و رفتار آدمیان با یكدیگر و كوشیدن بآبادی جهان و داشتن آرمانهای ورجاوند هم پیشرفت بسیار كرد (این بخش را هم بخواست خدا بانجام خواهیم رسانید).

می‌دانم كسانی خواهند گفت : «اینها بكار بستنی (عملی) نیست» این سخنیست كه بارها شنیده شده. می‌گویم : شما از كجا می‌دانید و چه دلیلی باین گفته می‌دارید؟!. . یك رشته سخنانی كه تازه می‌شنوید هنوز نیندیشیده و نفهمیده از كجا می‌دانید كه بكار بستنی هست یا نیست؟! با چه نشانی این دو را از هم جدا می‌گردانید؟!..

این یك جُستاریست كه جهان چگونه می‌گردد و چگونه پیش می‌رود. مردمان چنانكه در شناختن خودِ جهان و معنی آن براههای كجی افتاده‌اند در این باره هم دچار اندیشه‌های بسیار كجی گردیده‌اند. در كیشها كار را بافسانه‌بافیها كشانیده‌اند و برای آینده پندارهای بیپای بی‌ارجی را پدید آورده‌اند : مسیح از آسمان فرود خواهد آمد ، یا امام ناپیدا پیدا خواهد شد ، یا شاه‌بهرام خواهد برخاست. جهان با دست آنها از بدی بیرون آمده بنیكی خواهد رسید. اینها پندارهای كیشهاست. اما بی‌كیشان ، آنان آینده را بهتر از كنون نمی‌دانند و پیشرفت جهان را تنها در رشته‌ی افزارسازی و دانشهای طبیعی می‌شناسند. این كشاكش و زورآزمایی را كه در جهانست ناچاری ، و آدمی را آفریده شده برای همین می‌دانند.

ما می‌گوییم : نه چنین است. می‌گوییم : پیشرفت جهان همیشه در دو رشته بوده است و پس از این نیز باید بود. می‌گوییم : آفرش آدمی برای اینگونه زندگانی نیست و این كشاكش و زورآزمایی كه امروز در جهان می‌باشد جز نتیجه‌ی بیراهی نیست.

این یك پرسشیست كه آیا مرگ پایان زندگانی آدمیست یا پس از آن باز جهانی می‌باشد؟.. این گذشته از آنكه خود جُستار ارجداریست و هر كسی خواهد كه آن را بداند ، در آیین زندگانی نیز بی‌هَنایش[=بی‌اثر] نیست. در این باره هم پندارهای گوناگون بسیار بمیان آمده. فلسفه‌ی مادی آن را نمی‌پذیرد و جز اینجهان ، [به]جهان دیگری باور نمی‌دارد. از اینسوی كیشها بسخنان بسیار درازی پرداخته‌اند و آن را یك میدانی برای پنداربافیهای خود گرفته‌اند. بگمان اینان خدا فرمانروایی خود را بآنجهان نگه داشته و آغاز آن یك روزیست كه در آن خدا فرمان خواهد راند ، و بیك دسته دهشهای بیدریغ نموده و بیك دسته خشمهای بی‌اندازه نشان خواهد داد.
کتاب «ما چه می‌خواهیم؟»
🔶 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟ (بخش یکم)

🔸 3ـ آیا دولتها را بزیر قانون توان آورد؟ (تکه‌ی 3)


چنانکه گفتیم این موضوع بیرون از زمینه‌ی گفتگوست (1) . اکنون بسخن خود بازگشته بایرادها یکایک پاسخ دهیم :

می‌گویند : «جنگ در طبیعت گزارده شده». باید گفت : مگر هرچه در طبیعت گزارده شده باید بود و جلوگیری هم نباید کرد؟!.. در طبیعت بیماریها هم گزارده شده : وبا ، طاعون ، مالاریا ، آنفولانزا ... پس ما باید از آنها نیز بجلوگیری نکوشیم؟!.. در طبیعت دزدی و آدمکشی و راهزنی هم هست. پس اگر توده‌ای خواستند ریشه‌ی آن را از میان خود براندازند ما باید بآنها ایراد گیریم و بگوییم : «نشدنیست»؟!..

اینکه جنگ دو خروس و دو قوچ را مثل می‌آورند باید گفت : آدمی نه خروسست و نه قوچ. میانه‌ی آدمی با جانوران جدایی بسیار است.

می‌گویند : «زندگانی نبرد است». باید پرسید ، مقصود چیست؟.. اگر مقصود اینست که آدمیان ماننده‌ی جانوران ناچارند که از روی نبرد و کشاکش زندگی کنند و جز آن راهی ندارند غلطست و ما این روشن ساخته‌ایم که آدمی اختیار دارد و می‌تواند بنیاد زندگانی خود را با دیگران بروی پایه‌ی همدستی و نیکخواهی گزارد. اگر مقصود آنست که در زندگانی نبرد و کشاکش هست ، جمله غلط نیست. ولی پاسخش آنست که این نبرد و کشاکش از بدیهای زندگانیست و ما چنانکه بجلوگیری از دیگر بدیهای زندگانی می‌کوشیم باید بجلوگیری از این هم کوشیم ـ بِهر حال هیچ اجباری درمیان نیست که ما جنگ کنیم و خون یکدیگر ریزیم.

می‌گویند : «اگر جنگ نباشد روی زمین تنگ درآمده گنجایش اینهمه مردم را نخواهد داشت و خواربار کم خواهد آمد». باید گفت : امروز روی زمین تنگ نیست و باین زودی هم تنگ نخواهد گردید. چنانکه اخیراً دانشمندانی در این باره بجستجوهایی پرداخته‌اند روی زمین گنجایش سه برابر نفوس امروزی ، و استعداد روزی دادن بآن اندازه را ، داراست. امروز آنچه بسیار نابجاست غصه‌ی تنگی زمین را خوردنست. آمدیم که روزی رسید که شماره‌ی مردمان چندان گردید که روی زمین تنگ درآمد و روزی کمیاب شد ، در آن روز است که باید این سخنان بمیان آید و اندیشه‌هایی بکار رود. در آن روز هم نخست باید بکوشند و بگنجایش و استعداد روزی‌دهی آن افزایند و تا توانند جلوگیری از فزونی نژاد را بدیده نگیرند. بِهر حال در آن روز هم نیازی بجنگ و کشتار نخواهد داشت ، و این فلسفه‌ها که کسانی می‌نشینند و می‌بافند بسیار بیپاست.

از این گفته‌ها آنچه درخور اندیشه است ایراد آخریست. این راستست که دولتها بآسانی از منافع خود چشم نخواهند پوشید و چنانکه در پیش گفتیم عادت دست یازیدن بسرنیزه باین زودیها فراموش نخواهد گردید.

چیزی
که هست این کار دشوار است و «نشدنی» نیست. دشوار چیز دیگر است و نشدنی چیز دیگر. دشوار را آسان توان گردانید ولی نشدنی نشدنیست.


پابرگی :
1ـ کسانی که می‌خواهند در این باره بتفصیل مطالعه کنند کتابهای «ورجاوندبنیاد» و «در پیرامون خرد» را بینند.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی هشتادودوم)

🔶 خرده‌گیری [درباره‌ی اتحاد] و پاسخ آن (بخش چهار از چهار)

3) همان یادگارهای زمان مغول كه شما هواداری از آنها می‌نمایید از هر باره با اندیشه‌ی دمكراسی مخالفست. زیرا از یكسو بنای همه‌ی آنها بشاه‌پرستی و زیردستی و زبونیست. همان گلستان سعدی ، همان بوستانش برای دوره‌ی دمكراسی زهر است ، همان خمسه‌ی نظامی با اندیشه‌ی مشروطه مخالفست ، همان پندها و اندرزها كه آنان سروده‌اند برای این دوره بسیار زیان‌آور است :
پادشاهان از برای مصلحت صد خون كنند ، صلاح مملكت خویش خسروان دانند ، رخنه‌گر ملك سرافكنده به ، پادشه سایه‌ی خدا باشد ،
هر عیب كه سلطان بپسندد هنر است ،
پیش خرد شاهی و پیغمبری چون دو نگینند بیك انگشتری

اینها سخنان نیك آن زمانست ولی برای این زمان سراپا زیان می‌باشد و بودن اینها ناگزیر است كه جلو پیشرفت اندیشه‌ی دمكراسی را بگیرد. از یكسو هم مبنای مشروطه بآنست كه مردم كشور را خانه‌ی خود بدانند و در راه آبادی آن از هیچ كوششی بازنایستند و برای نگهداریش از سر و جان بگذرند. در حالی كه سراپای گفته‌های آن شاعران بر اینست كه كوشش سودی ندارد : «بودنیها بوده است» :

بخت و دولت بكاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست
خون خوری گر طلب روزی ننهاده كنی ، جهان و هرچه دَرو هست هیچ در هیچست
اگر روزی بدانش درفزودی ز نادان تنگ‌روزی‌تر نبودی
خوش باش ندانی ز كجا آمده‌ای می خور كه ندانی بكجا خواهی رفت
فلك بمردم نادان دهد زمام مراد ، صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند.

اینها و صد مانند اینها كه فلسفه‌ی بیغیرتی و تنبلی است دیوانهای شاعران را پر كرده است و شما می‌بینید كه پیاپی آنها را بچاپ رسانیده بدست جوانان می‌دهند و بدینسان اندیشه‌ی كوشش و میهن‌پرستی را در دلهای آنان سست می‌گردانند. [1]

4) در ایران پس از مشروطه بیكبار هیاهوی مادّیگری رواج سختی گرفت : «زندگانی مبارزه است» ، «آدم باید زیرك باشد و پول دربیاورد» ، «میهن چیست؟!. غیرت چیست؟!. كه گفت دزدی بد است؟!..» اینها چندان بشتاب درمیان جوانان پراكنده گردید كه جای حیرت بود.

اینهاست علت ناانجام ماندن مشروطه. در نتیجه‌ی این آلودگیهاست كه جنبش مشروطه نه تنها ایران را پیش نبرد و آن را در صف دولتهای دمكراسی آبرومند جهان قرار ندارد بلكه هرچه نابسامانتر و بدبخت‌تر گردانید و این بیچارگی امروزی ایرانیان ، و اینكه بچه‌های بیگناه گرسنه می‌مانند ، و زنان ناآگاه با درد و غم روبرویند ، روستایی در زیر پا لگدمال می‌شود باعث همه‌ی آنها اینهاست. اینست رابطه‌ی آن گرفتاریها با شعرهای شاعران.

این چیزیست كه ما بدست آورده‌ایم و میدانیم. اكنون شما و همه‌ی آن كسانی كه دلِ ریش دارند و نكوهشهای ما از شاعران نمك بزخم آنها شمرده می‌شود بنشینند و بیندیشید اگر مطلب را جز این یافتید بما نیز آگاهی دهید.

بسخن بیش از این دامنه نمیدهم. این را نوشتم تا شما بدانید كه هوس در كار ما نیست. بدانید كه ما این راه را بخواست خدای بزرگ و برای رستگاری ایرانیان و جهانیان آغاز كرده‌ایم و با كسی دشمنی نداریم. اكنون شما و دیگران نیز بیندیشید و بما یك پاسخی دهید و امیدمندیم از این گفتارهای ما نرنجید.

یك نكته ای را كه باید در پایان سخن بیفزایم آنست كه ما خرسندی نداریم كسی از یاران ما به چَخِش [2] (مجادله) برخیزد و در این نشست و آن نشست بهیاهو پردازد. خرسندی نداریم كار بلعن و نفرین شاعران یا دیگران بكشد. ما با این شاعران بدیم و خواهیم كوشید دیوانهای آنها را نابود گردانیم. ولی این کار راهش چخش و هیاهو نیست. من بآزادگان مینویسم :

شما درپی كسانی باشید كه درپی فهمیدن و دانستن می‌باشند و بآن كسانست كه در صدد بازنمودن حقایق باشید. هر كس را دیدید كه در صدد مجادله است رها كنید و بخودش واگزارید. با هر كه بگفتگو می‌پردازید نخست شرط كنید كه گفتگو از روی دلیل و فهم باشد و پای هیاهو بمیان نیاید. در نشستها اگر از كسی ایراد شنیدید پاسخ دهید ، و اگر دیدید مقصودش چخیدن است بگویید ایرادش را بنویسد. به هر حال چنانكه بارها گفته‌ایم

سخن را بمجادله و دشمنی نكشانید كه آن خود زیان است.


🔸🔸🔸

کسانی که بگفته‌های ما گردن نمی‌توانند نهاد و پاسخی نیز پیدا نمی‌کنند بهانه‌هایی به رخ ما میکشند. یکی از آنها اینست که امروز باید در اندیشه‌ی گرسنگی مردم بود. دیگری آنست که باید مردم را بهمدستی و یگانگی دعوت کرد نه اینکه بمیانشان نفاق انداخت.

اینها از بهانه‌های گیرای آن کسانست. درین گفتار به هر دوی آنها پاسخ داده شده و جای تاریکی بازنمانده. ولی نمیدانم آقای حقیقی این گفتار را خوانده یا نه؟.. آیا پس از خواندن بحقایق پی برده یا نه؟.. بهتر است باینها پاسخی نویسد تا بدانیم به چه نتیجه رسیده. ما امیدمندیم به نتیجه‌ی خوبی رسیده است.
(پرچم روزانه شماره‌ی 252)
[1] : اكنون پس از آنكه مردم ایران «انقلابی» پرآوازه براه ‌انداخته شاهنشاهی (نه خودكامگی) را زیر خاك كرده‌اند ، اگر ببینیم همین كتابها با بوق و كرنا چاپ شده و آوازش را به شرق و غرب می‌رسانند ، ببینیم شاعران چندین صد ساله را گرامی داشته برایشان هفتصدمین سال و هزاره می‌گیرند ، بر سر خاكشان رفته جشنواره برپا میكنند ، مسابقات شعرخوانی را در برنامه‌های تلویزیون می‌گنجانند ، از چهارگوشه‌ی جهان فلان «پرفسور» و بَهمان «استاد دانشكده‌ی ادبیات» را به كشور خوانده میهمان می‌كنند تا چند جمله‌ای در ستایش فلان شاعر بدآموز و بَهمان فیلسوف آشفته‌مغز بسراید ، اینها را كه می‌بینیم ناگزیریم بگوییم استادان زبردستی نیك دانسته‌اند كه چه باید كنند تا مردم به آرمانهای دمكراسی یك گام نیز نزدیك نگردند. نیك یاد گرفته‌اند آن ترانه‌های خواب‌آور را و نیكو می‌سرایند آنها را.
[2] : چخیدن (همچون جهیدن) = مجادله کردن ؛ چخش = مجادله
نمونه‌ی کتابها و دفترهایی که «ادبیات دوره‌ی مغول» بشمار می‌‌آیند یا آن موضوعات را برشته‌ی نوشتن کشیده‌اند.