🔶 سرنوشت ایران چه خواهد بود؟ (احمد کسروی)
🔸 ٢ـ حزب توده : (تکهی 3)
در روزنامههای این حزب همیشه کلمهی «ارتجاع» بکار میرود و یکی از ایرادهای بزرگی که بآقا سید ضیاء گرفته میشود آنست که پشتیبانی از ارتجاع میکند.
من میگویم : سخنتان راستست. آقا سید ضیاء طرفدار ارتجاع است و ما هم بآن گواهی میدهیم. ولی آن تلاشی که شما تاکنون در برابر ارتجاع بکار بردهاید کدامست؟!.. اگر روزنامهی «ایران ما» را که از روزنامههای دست چپ بشمار است کنار گزاریم ، کدام روزنامهی دیگر است که با ارتجاع به نبرد پرداخته؟!..
ما فراموش نکردهایم که هنگامی که آقا حسین قمی را با آن ترتیب خاصی برای تقویت ارتجاع به ایران میآوردند شما در روزنامهی خود تجلیل بیاندازه ازو نمودید و او را «اولین شخصیت دینی» نامیدید. آقا حسین قمی که بود و برای چه به ایران آمد؟!.. آقای حسین قمی کسی بود که در زمان رضاشاه در موقع رفع حجاب از زنها مخالفت نشان داده و با دستور دولت از ایران بیرون رانده شده بود و در این هنگام آورده میشد که بدستیاری او دوباره زنها بحجاب بازگردند و باز اوقاف بدست ملایان سپرده شود. در این چند سال بزرگترین گامی که در راه تقویت ارتجاع برداشته شده این آمدن آقای قمی بوده که شما با نوشتههای خود در آن شرکت کردهاید.
شما شیخ حسین لنکرانی را ، تنها بعلت مخالفت و دشمنی با آقا سید ضیاء ، از متفقین خود گردانیدهاید ، آیا این تقویت از ارتجاع نیست؟!..
اگر شما این را نپذیرید من ناچار خواهم شد بگویم شما معنی ارتجاع را نمیدانید. ارتجاع چیست؟.. ارتجاع آنست که کسی هواداری از عادتها و اندیشههای بیهودهی کهنه کند و از پیشرفت یک توده بسوی بهتری جلو گیرد.
اگر شما ارتجاع را باین معنی میپذیرید باید اقرار کنید که همدستی با لنکرانی تقویت از ارتجاع است. من با شخص لنکرانی کار ندارم. نیکست یا بد خودش میداند ، زندگانیش زندگانی ارتجاعیست.
همان آقای لنکرانی رئیس دفتر رسمی بود و از آن راه زندگی میکرد. چون گفته شد کسی که شغل دولتی دارد باید عمامهاش را بردارد ، او برنداشت و از محضر دست کشید و من نمیدانم در آن چند سال که بیکار بود از کجا میزیست.
به هر حال به عمامه که جز چند متر تنزیف نیست ، فضلیت قایل شدن ، بخاطر نگهداری آن از شغل مهم و ارجمندی همچون ریاست محضر دست کشیدن ، بیکاری و مفتخواری را بد نشمردن ، از اندیشههای بیهودهی بسیار کهنه است و کسی که مبنای زندگانیش این اندیشههاست جز مرتجع نتواند بود. «مرتجع» تنها آقا سید ضیاء نیست.
٢) این حزب در سیاست دچار اشتباه گردیده. دیگران این حزب را در دست دولت شوروی میشمارند. ولی من نمیخواهم چنان تعبیری کنم. آنچه میتوانم گفت اینست که یا در نتیجهی عقاید کمونیستی و یا در سایهی تشکیلات کارگری ، سران حزب توده بدولت شوروی تمایل دارند و ما این تمایل را بآنان ایراد نمیگیریم. این اندازه جای ایراد نیست. ایراد در جای دیگری است که باید شرح داده شود :
سران حزب توده میگویند : در زمان رضاشاه در ایران تنها نفوذ انگلیس جاری بوده. بگفتهی خودشان سیاست ایران یکطرفه بوده و اکنون باید دوطرفه باشد. به هر اندازه که انگلیس نفوذ دارد شوروی هم دارای نفوذ باشد. این چیزیست که در گفتهها و نوشتههای خود تکرار کردهاند. ولی این سخن جای ایراد است.
زیرا ما باید بکوشیم که از نفوذ بیگانگان بکاهیم ، نه اینکه بکوشیم بآنها بیفزاییم. ما باید برآن باشیم که از نفوذ انگلیس ، اگر بیش از اندازهی همسایگیست ، جلو گیریم ، نه اینکه بخواهیم شوروی هم به همان اندازه نفوذ پیدا کند.
.
🔸 ٢ـ حزب توده : (تکهی 3)
در روزنامههای این حزب همیشه کلمهی «ارتجاع» بکار میرود و یکی از ایرادهای بزرگی که بآقا سید ضیاء گرفته میشود آنست که پشتیبانی از ارتجاع میکند.
من میگویم : سخنتان راستست. آقا سید ضیاء طرفدار ارتجاع است و ما هم بآن گواهی میدهیم. ولی آن تلاشی که شما تاکنون در برابر ارتجاع بکار بردهاید کدامست؟!.. اگر روزنامهی «ایران ما» را که از روزنامههای دست چپ بشمار است کنار گزاریم ، کدام روزنامهی دیگر است که با ارتجاع به نبرد پرداخته؟!..
ما فراموش نکردهایم که هنگامی که آقا حسین قمی را با آن ترتیب خاصی برای تقویت ارتجاع به ایران میآوردند شما در روزنامهی خود تجلیل بیاندازه ازو نمودید و او را «اولین شخصیت دینی» نامیدید. آقا حسین قمی که بود و برای چه به ایران آمد؟!.. آقای حسین قمی کسی بود که در زمان رضاشاه در موقع رفع حجاب از زنها مخالفت نشان داده و با دستور دولت از ایران بیرون رانده شده بود و در این هنگام آورده میشد که بدستیاری او دوباره زنها بحجاب بازگردند و باز اوقاف بدست ملایان سپرده شود. در این چند سال بزرگترین گامی که در راه تقویت ارتجاع برداشته شده این آمدن آقای قمی بوده که شما با نوشتههای خود در آن شرکت کردهاید.
شما شیخ حسین لنکرانی را ، تنها بعلت مخالفت و دشمنی با آقا سید ضیاء ، از متفقین خود گردانیدهاید ، آیا این تقویت از ارتجاع نیست؟!..
اگر شما این را نپذیرید من ناچار خواهم شد بگویم شما معنی ارتجاع را نمیدانید. ارتجاع چیست؟.. ارتجاع آنست که کسی هواداری از عادتها و اندیشههای بیهودهی کهنه کند و از پیشرفت یک توده بسوی بهتری جلو گیرد.
اگر شما ارتجاع را باین معنی میپذیرید باید اقرار کنید که همدستی با لنکرانی تقویت از ارتجاع است. من با شخص لنکرانی کار ندارم. نیکست یا بد خودش میداند ، زندگانیش زندگانی ارتجاعیست.
همان آقای لنکرانی رئیس دفتر رسمی بود و از آن راه زندگی میکرد. چون گفته شد کسی که شغل دولتی دارد باید عمامهاش را بردارد ، او برنداشت و از محضر دست کشید و من نمیدانم در آن چند سال که بیکار بود از کجا میزیست.
به هر حال به عمامه که جز چند متر تنزیف نیست ، فضلیت قایل شدن ، بخاطر نگهداری آن از شغل مهم و ارجمندی همچون ریاست محضر دست کشیدن ، بیکاری و مفتخواری را بد نشمردن ، از اندیشههای بیهودهی بسیار کهنه است و کسی که مبنای زندگانیش این اندیشههاست جز مرتجع نتواند بود. «مرتجع» تنها آقا سید ضیاء نیست.
٢) این حزب در سیاست دچار اشتباه گردیده. دیگران این حزب را در دست دولت شوروی میشمارند. ولی من نمیخواهم چنان تعبیری کنم. آنچه میتوانم گفت اینست که یا در نتیجهی عقاید کمونیستی و یا در سایهی تشکیلات کارگری ، سران حزب توده بدولت شوروی تمایل دارند و ما این تمایل را بآنان ایراد نمیگیریم. این اندازه جای ایراد نیست. ایراد در جای دیگری است که باید شرح داده شود :
سران حزب توده میگویند : در زمان رضاشاه در ایران تنها نفوذ انگلیس جاری بوده. بگفتهی خودشان سیاست ایران یکطرفه بوده و اکنون باید دوطرفه باشد. به هر اندازه که انگلیس نفوذ دارد شوروی هم دارای نفوذ باشد. این چیزیست که در گفتهها و نوشتههای خود تکرار کردهاند. ولی این سخن جای ایراد است.
زیرا ما باید بکوشیم که از نفوذ بیگانگان بکاهیم ، نه اینکه بکوشیم بآنها بیفزاییم. ما باید برآن باشیم که از نفوذ انگلیس ، اگر بیش از اندازهی همسایگیست ، جلو گیریم ، نه اینکه بخواهیم شوروی هم به همان اندازه نفوذ پیدا کند.
.
✴️ حقایق زندگی (تکهی بیست وهفتم)
🔸 چاره جز كوشش و ایستادگی نیست (بخش 1 از 1)
یكی از خوانندگان پرچم با من گفتگو كرده چنین میگوید : گفتارهایی را كه مینویسید میخوانم. ولی مردم اینها را نمیپذیرند. آن شرحی را كه دربارهی «قضا و قدر» نوشته بودید من در خانوادهی خودمان خواندم. ولی نتوانستم زنها را قانع گردانم.
بعقیدهی من نوشتن و گفتن برای اینها فایده ندارد. باید در فكر بچهها باشیم و آنها را نگزاریم با این عقاید بزرگ شوند.
میگویم : ما در این چند سال آزمودیم و دیدیم حقایق را كه میگوییم مردم بسه دسته میگردند : یك دسته همینكه میشنوند آنها را میپذیرند و در پیرامونش بكوششهایی میپردازند. یك دسته مدتی ایستادگی نموده سپس میپذیرند. یك دسته هیچگاه نپذیرفته همچنان در پیروی از نادانیها پا میفشارند.
از اینجا میدانیم مردم بسه گونهاند : یكی آنانكه فهم و خرد و نیروهای خدادادیشان بقوت خود بازمانده. دیگری آنانكه آن نیروها از قوت افتاده. سومی آنانكه بیكبار فهم و خرد و اینگونه نیروها را از دست دادهاند. چون مردم باین سه گونهاند در برابر حقایق نیز بسه دسته تقسیم میشوند. وگرنه حقیقتپژوهی یكی از خصائل فطری آدمی میباشد.
هرچه هست ما باید حقایق را بگوییم و بنشر آنها بكوشیم ، و هر مرد باخرد و غیرتمندی نیز بما یاری كند. این وظیفهی همگی ماست و راه چارهای برای خود جز این نداریم.
🔸تا این اندیشههای پست و پراكنده درمیانست این توده روی رستگاری نخواهد دید. این كار ما یك نتیجهی روشنی را دربر خواهد داشت و آن اینكه دستهی تباهمغز و تیرهدرون شناخته شده از دیگران جدا گردند. آن دسته كسانی كه فهم و خرد و نیروهای مغزیشان تباه گردیده و بحقایق گردن نمیتوانند گزاشت شناخته و جدا باشند. این خود سودهایی درپی دارد.
اما زنها ، آنان یك سخنی را كه چند بار از چند زبان شنیدند خواه ناخواه نرم گردند و گردن گزارند. در این باره زنها گناهی ندارند و جای گلهای از ایشان نیست. چیزهاییست كه از زبان مردان شنیده و در دل جا دادهاند و اكنون كه حقایق را بشنوند دیر یا زود در دلهای خود جا خواهند داد. شما میخواهید تنها بیك بار گفتن بس كنید و از یك اوقات تلخی كه رو داده دلتنگ شدهاید و میخواهید سپر اندازید.
🔸اینها از آنست كه اهمیت این حقایق را درنمییابید. دوباره میگویم : راه رهایی برای این كشور جز مبارزه با پندارهای پراكنده و نشر حقایق نیست. آن جانفشانی و پافشاری كه دیگران در جنگها بكار میبرند ما باید در راه اینها بكار بریم. دشمن بزرگ ما این گمراهیهاست. باید با همهی توانایی خود با آنها بجنگیم.
شما با یك نهیب مادر یا مادرزن از میدان در رفتهاید. ولی باید از شكستن كاسه و كوزه و از برانداختن چراغ و سماور هم نترسید و گفتهی خود را دنبال كنید. ما كسانی را میشناسیم كه بر سر همین سخنان كارشان با همسرانشان تا بگفتگوی طلاق كشیده و با این حال از ایستادگی برنگردیدهاند. این چه زبونیست كه نتوانید مادر و همسرتان را با خود همباور گردانید؟!.. چرا نمیاندیشید آن زنانی كه عقیده به «قسمت» و «بخت» و «سرنوشت» دارند و از سقاخانه و امامزاده گشایش كار میطلبند ، یك آسیبی برای خاندانند؟! چرا نمیاندیشید كه از چنان زنی جز زیان امید نتوان داشت؟!..
میگویند : «پس كارها دست خدا نیست؟!..» و با این جمله هو میكنند. باید گفت : همان خدا اختیار را بدست شما سپرده. این آیین را همان خدا گزارده كه شما اگر از راهش نكوشید و با این پندارها خود را دلخوش ساخته بیباك و بیپروا نشینید زبون و خوار باشید و لگدمال دیگران گردید. شما میخواهید دست از تنبلی و هوسبازی برندارید و آنوقت بیشرمانه گناه را بگردن خدا انداخته بگویید : او چنین خواسته است. پس ای بیخردان خدا ستمگر است كه شما را زبون و افتاده خواهد؟!..
اما اینكه میگویید : «گفتن و نوشتن برای اینها فایده ندارد. باید در فكر بچهها باشیم» درست نیست. زیرا
🔸شما اگر نتوانید بزرگها را از این پندارهای بیهوده دور گردانید بچهها را هم نخواهید توانست. زیرا بچهها با دست آنها و درمیان آنها بزرگ میگردند. مگر شما بچهها را از مادرها و مادر بزرگها جدا خواهید گردانید؟!.. از این گذشته مگر روزگار بشما آن فرصت را خواهد داد كه بتوانید یك نژاد نوینی پدید آورید؟!.. شما با این آلودگیها مگر پنجاه سال دیگر خواهید ماند كه بچههاتان بدلخواه بار آورید؟!.. مرا شگفت افتاد كه شما بدام اندرید و درنمییابید. شگفت افتاد كه بدبختی خود را نمیفهمید. بدانید ای ایرانیان ، اگر بزودی تكانی بخود ندهید و یك دستهی پاك و خردمندی همدست گردیده رشتهی كارها بدست نگیرید و باین آلودگیها چاره نكنید دیگر فرصتی برای شما بازنخواهد ماند. این را نمینویسم كه نومید گردید. مینویسم كه تكانی بخود دهید.
(پرچم روزانه شمارهی 91)
🔸 چاره جز كوشش و ایستادگی نیست (بخش 1 از 1)
یكی از خوانندگان پرچم با من گفتگو كرده چنین میگوید : گفتارهایی را كه مینویسید میخوانم. ولی مردم اینها را نمیپذیرند. آن شرحی را كه دربارهی «قضا و قدر» نوشته بودید من در خانوادهی خودمان خواندم. ولی نتوانستم زنها را قانع گردانم.
بعقیدهی من نوشتن و گفتن برای اینها فایده ندارد. باید در فكر بچهها باشیم و آنها را نگزاریم با این عقاید بزرگ شوند.
میگویم : ما در این چند سال آزمودیم و دیدیم حقایق را كه میگوییم مردم بسه دسته میگردند : یك دسته همینكه میشنوند آنها را میپذیرند و در پیرامونش بكوششهایی میپردازند. یك دسته مدتی ایستادگی نموده سپس میپذیرند. یك دسته هیچگاه نپذیرفته همچنان در پیروی از نادانیها پا میفشارند.
از اینجا میدانیم مردم بسه گونهاند : یكی آنانكه فهم و خرد و نیروهای خدادادیشان بقوت خود بازمانده. دیگری آنانكه آن نیروها از قوت افتاده. سومی آنانكه بیكبار فهم و خرد و اینگونه نیروها را از دست دادهاند. چون مردم باین سه گونهاند در برابر حقایق نیز بسه دسته تقسیم میشوند. وگرنه حقیقتپژوهی یكی از خصائل فطری آدمی میباشد.
هرچه هست ما باید حقایق را بگوییم و بنشر آنها بكوشیم ، و هر مرد باخرد و غیرتمندی نیز بما یاری كند. این وظیفهی همگی ماست و راه چارهای برای خود جز این نداریم.
🔸تا این اندیشههای پست و پراكنده درمیانست این توده روی رستگاری نخواهد دید. این كار ما یك نتیجهی روشنی را دربر خواهد داشت و آن اینكه دستهی تباهمغز و تیرهدرون شناخته شده از دیگران جدا گردند. آن دسته كسانی كه فهم و خرد و نیروهای مغزیشان تباه گردیده و بحقایق گردن نمیتوانند گزاشت شناخته و جدا باشند. این خود سودهایی درپی دارد.
اما زنها ، آنان یك سخنی را كه چند بار از چند زبان شنیدند خواه ناخواه نرم گردند و گردن گزارند. در این باره زنها گناهی ندارند و جای گلهای از ایشان نیست. چیزهاییست كه از زبان مردان شنیده و در دل جا دادهاند و اكنون كه حقایق را بشنوند دیر یا زود در دلهای خود جا خواهند داد. شما میخواهید تنها بیك بار گفتن بس كنید و از یك اوقات تلخی كه رو داده دلتنگ شدهاید و میخواهید سپر اندازید.
🔸اینها از آنست كه اهمیت این حقایق را درنمییابید. دوباره میگویم : راه رهایی برای این كشور جز مبارزه با پندارهای پراكنده و نشر حقایق نیست. آن جانفشانی و پافشاری كه دیگران در جنگها بكار میبرند ما باید در راه اینها بكار بریم. دشمن بزرگ ما این گمراهیهاست. باید با همهی توانایی خود با آنها بجنگیم.
شما با یك نهیب مادر یا مادرزن از میدان در رفتهاید. ولی باید از شكستن كاسه و كوزه و از برانداختن چراغ و سماور هم نترسید و گفتهی خود را دنبال كنید. ما كسانی را میشناسیم كه بر سر همین سخنان كارشان با همسرانشان تا بگفتگوی طلاق كشیده و با این حال از ایستادگی برنگردیدهاند. این چه زبونیست كه نتوانید مادر و همسرتان را با خود همباور گردانید؟!.. چرا نمیاندیشید آن زنانی كه عقیده به «قسمت» و «بخت» و «سرنوشت» دارند و از سقاخانه و امامزاده گشایش كار میطلبند ، یك آسیبی برای خاندانند؟! چرا نمیاندیشید كه از چنان زنی جز زیان امید نتوان داشت؟!..
میگویند : «پس كارها دست خدا نیست؟!..» و با این جمله هو میكنند. باید گفت : همان خدا اختیار را بدست شما سپرده. این آیین را همان خدا گزارده كه شما اگر از راهش نكوشید و با این پندارها خود را دلخوش ساخته بیباك و بیپروا نشینید زبون و خوار باشید و لگدمال دیگران گردید. شما میخواهید دست از تنبلی و هوسبازی برندارید و آنوقت بیشرمانه گناه را بگردن خدا انداخته بگویید : او چنین خواسته است. پس ای بیخردان خدا ستمگر است كه شما را زبون و افتاده خواهد؟!..
اما اینكه میگویید : «گفتن و نوشتن برای اینها فایده ندارد. باید در فكر بچهها باشیم» درست نیست. زیرا
🔸شما اگر نتوانید بزرگها را از این پندارهای بیهوده دور گردانید بچهها را هم نخواهید توانست. زیرا بچهها با دست آنها و درمیان آنها بزرگ میگردند. مگر شما بچهها را از مادرها و مادر بزرگها جدا خواهید گردانید؟!.. از این گذشته مگر روزگار بشما آن فرصت را خواهد داد كه بتوانید یك نژاد نوینی پدید آورید؟!.. شما با این آلودگیها مگر پنجاه سال دیگر خواهید ماند كه بچههاتان بدلخواه بار آورید؟!.. مرا شگفت افتاد كه شما بدام اندرید و درنمییابید. شگفت افتاد كه بدبختی خود را نمیفهمید. بدانید ای ایرانیان ، اگر بزودی تكانی بخود ندهید و یك دستهی پاك و خردمندی همدست گردیده رشتهی كارها بدست نگیرید و باین آلودگیها چاره نكنید دیگر فرصتی برای شما بازنخواهد ماند. این را نمینویسم كه نومید گردید. مینویسم كه تكانی بخود دهید.
(پرچم روزانه شمارهی 91)
پایین : سفیر آلمان برای حافظ ستایی به شیراز رفته و شعر از حافظ میخواند. بالا : سفیر اتریش به زیارت بارگاه معصومه به قم رفته و همچون یک شیعی دوآتشه ضریح را میبوسد.
این رویهکاریها (ظاهرسازی) از یک جنس است. میخواهند ما را در گمراهیها و بدآموزیهای خودمان پایدار گردانند که همیشه سرگرم آنها باشیم.
آنها در دانشها پیش روند و ماشینها سازند ، ما سرگرم کیشها و شعر و شاعری باشیم و در دانش و تکنولوژی نیازمند و زیردست ایشان مانده ، مواد خام داده کالاهای آنان را بخریم.
این رویهکاریها (ظاهرسازی) از یک جنس است. میخواهند ما را در گمراهیها و بدآموزیهای خودمان پایدار گردانند که همیشه سرگرم آنها باشیم.
آنها در دانشها پیش روند و ماشینها سازند ، ما سرگرم کیشها و شعر و شاعری باشیم و در دانش و تکنولوژی نیازمند و زیردست ایشان مانده ، مواد خام داده کالاهای آنان را بخریم.
✴️افسوس بر این نادانی✴️
(بخش 2 از 2)
یک دسته به اینها بجای دیدهی عبرت ، با دیدهی خشم و بیزاری مینگرند. چنانکه گفتیم اینها از زبان مادری چنان سخن میرانند تو گویی هیچ مصلحتی در کشور به پای آن نمیرسد.
استادانی هم هستند که با عنوان کردن «حق زبان مادری» ساز جداییخواهی و بیزاریفروشی این دسته را کوک میکنند. از جمله یکی از آنها مردیست که در فضای مجازی نوشتار مینویسد. خود را پژوهشگر تاریخ و نوشتارهایش را نیز «تاریخ تحلیلی» میشناساند.
ما که به نوشتهها و سخنرانی او دربارهی کسروی مینگریم میبینیم راست و ناراست را بهم درآمیخته. برخی از آن ناراستها همانهاست که دیگرانی نیز از سر ناآگاهی و بدخواهی گفتهاند. نتیجه آنکه سخنان او در این باره نه میوهی جستجو و بررسیهای دانشورانه بلکه گردآوردهی ناآگاهیها و کینهجوییهای آن کسانست. پس جای پرسش است : «پژوهش و تاریخ تحلیلی» کجاست؟!
برای آنکه سخنمان بیگواه نباشد ، به پارهای از داوریهای او میپردازیم. مثلاً آنچه کسروی دربارهی زبانهای بومی و شرط یگانگی در ایران گفته و ما در بالا کوتاهشدهی آن را آوردیم ، او «اظهار نظرات عجولانه دربارهی زبان ترکی» مینامد. حال اگر بپرسید از چه رو آن اظهار نظرها «عجولانه» بوده ، خواهد درماند.
باید دانست سخن کسروی تنها دربارهی زبان ترکی نیست. دربارهی هر زبانی در ایران (جز فارسی) است. پس از همه ، این به هنگام بازنمودن جستار یگانگی در توده است که به زمینهی زبان میرسد. برای روشنی خواست او باید سخن را از همانجا گرفته پیش آمد. در یک توده یگانگی تنها بزبان نیست. اندیشهها و آرمانهای یک توده به همان اندازه اهمیت دارد. اینکه در یک توده چهارده کیش و چندین آیین برای زندگی هست خودش نابود کنندهی هر گونه یگانگی است ، چنانکه امروز دیده میشود و در هر زمینهای پراکندگیِ اندیشهی گستردهای (تفرقه) هست و صد تن هماندیشه پیدا نمیشوند که دست بهم دهند و کاری را پیش برند.
پژوهشگر تاریخ در بخش دیگری به «داستان اوین» (گفتار شصتم از «ده سال در عدلیه» ، بخش دوم از کتاب «زندگانی من») میپردازد. بجای بازنمودن داستان ، از خاطرات شادروان دکتر اسدالله مبشری پایان آن را یاد میکند (بیآنکه نامی از شادروان دکتر ببرد).
آقای «پژوهشگر» بجای آنکه پژوهش کند و راست چیزهایی را که نوشته بیابد ، نیش شناختهاش را برای چندمین بار به شخصیت کسروی فرومیبرد و به تقلید نویسندهای که از کتاب آیین کسروی دزدیانه برداشته گفتار بنام خود ساخته ، بجای «بیمانند» او را «نامتعارف» میخواند. دلیلی که برای این سخنش میآورد چیست؟!.. دلیلش اینست که پس از داستان اوین ، کسروی «وکیل دکتر ارانی و 53 نفر میگردد و پس سقوط رضاشاه ، وکیل قاتلان زمان او و پزشک احمدی آمپول زن!». اینست علت متعارف نبودن. ولی اصل داستان چیست؟!
از گفتههای بزرگ علوی و ایرج اسکندری چنین برمیآید که کسروی را عدلیه به عنوان وکیل «تسخیری» پنجاهوسه تن برگزیده بوده. ویکی پدیا هم این را نوشته بیآنکه جایش را یاد کند. ما به راستی یا ناراستی این نکته در اینجا نمیپردازیم. لیکن ببینیم ارزش آن چه بوده. آیا چنان کاری با بیان پژوهشگر تاریخ سازگاری دارد؟!.
به گفتهی ایرج اسکندری و نیز انور خامهای ، کسروی وکیل محمد شورشیان یکی از پنجاهوسه نفر بوده و چنانکه اسکندری میگوید : «كسروی نه تنها از شورشيان كه از كل جريان 53 نفر دفاع اصولی و جمعی حقوقی كرد. ... در آن زمان كه نفس كشيدن جز با اجازهی رضاشاه ممنوع بود شجاعت فوقالعادهای لازم بود تا وكيلی از اولين فرد دستگير شدهی پنجاهوسه نفر يعنی شورشيان دفاع اصولی و جمعی به عمل آورد».
اکنون شما داوری کنید که از نوشتهی ایرج اسکندری چه فهمیده میشود و از نوشتهی این پژوهشگر تاریخ چه؟!
پژوهشگر تاریخ پیشتر هم دربارهی کسروی گفتار نوشته و سخنرانی کرده و اندازهی آگاهیهایش در آن باره بر ما روشن است : هر جا ناآگاه بوده بجای آنکه بگوید «نمیدانم» یا برود جستجو و بررسی کند ، دست به پندار یازیده و از خود سخنانی بافته. در همین اظهار نظرهای زیر نوشتارش (کامنتها) یکی پرسیده : اگر کسروی را از دادگستری اخراج کرده بودند ، پس چگونه در دادگستری کشته شد؟!
او که ناآگاهست کسروی پس از بیرون آمدنش از عدلیه (بار دوم) برای همیشه کار در عدلیه را کنار نهاد و به وکالت بسنده کرد ، در پاسخ پرسنده مینویسد : «در زمان رضاشاه کنارش گذاشتند پس از سقوط رضاشاه مثل اکثر کسانی که دوباره به کار برگشتند کسروی هم بکار برگشت در عدلیه». این یک گواه از چندین گواهیست که نشان میدهد اینگونه کسان با چه مایه از آگاهی دربارهی موضوعی به سخنرانی برمیخیزند.
👇
(بخش 2 از 2)
یک دسته به اینها بجای دیدهی عبرت ، با دیدهی خشم و بیزاری مینگرند. چنانکه گفتیم اینها از زبان مادری چنان سخن میرانند تو گویی هیچ مصلحتی در کشور به پای آن نمیرسد.
استادانی هم هستند که با عنوان کردن «حق زبان مادری» ساز جداییخواهی و بیزاریفروشی این دسته را کوک میکنند. از جمله یکی از آنها مردیست که در فضای مجازی نوشتار مینویسد. خود را پژوهشگر تاریخ و نوشتارهایش را نیز «تاریخ تحلیلی» میشناساند.
ما که به نوشتهها و سخنرانی او دربارهی کسروی مینگریم میبینیم راست و ناراست را بهم درآمیخته. برخی از آن ناراستها همانهاست که دیگرانی نیز از سر ناآگاهی و بدخواهی گفتهاند. نتیجه آنکه سخنان او در این باره نه میوهی جستجو و بررسیهای دانشورانه بلکه گردآوردهی ناآگاهیها و کینهجوییهای آن کسانست. پس جای پرسش است : «پژوهش و تاریخ تحلیلی» کجاست؟!
برای آنکه سخنمان بیگواه نباشد ، به پارهای از داوریهای او میپردازیم. مثلاً آنچه کسروی دربارهی زبانهای بومی و شرط یگانگی در ایران گفته و ما در بالا کوتاهشدهی آن را آوردیم ، او «اظهار نظرات عجولانه دربارهی زبان ترکی» مینامد. حال اگر بپرسید از چه رو آن اظهار نظرها «عجولانه» بوده ، خواهد درماند.
باید دانست سخن کسروی تنها دربارهی زبان ترکی نیست. دربارهی هر زبانی در ایران (جز فارسی) است. پس از همه ، این به هنگام بازنمودن جستار یگانگی در توده است که به زمینهی زبان میرسد. برای روشنی خواست او باید سخن را از همانجا گرفته پیش آمد. در یک توده یگانگی تنها بزبان نیست. اندیشهها و آرمانهای یک توده به همان اندازه اهمیت دارد. اینکه در یک توده چهارده کیش و چندین آیین برای زندگی هست خودش نابود کنندهی هر گونه یگانگی است ، چنانکه امروز دیده میشود و در هر زمینهای پراکندگیِ اندیشهی گستردهای (تفرقه) هست و صد تن هماندیشه پیدا نمیشوند که دست بهم دهند و کاری را پیش برند.
پژوهشگر تاریخ در بخش دیگری به «داستان اوین» (گفتار شصتم از «ده سال در عدلیه» ، بخش دوم از کتاب «زندگانی من») میپردازد. بجای بازنمودن داستان ، از خاطرات شادروان دکتر اسدالله مبشری پایان آن را یاد میکند (بیآنکه نامی از شادروان دکتر ببرد).
آقای «پژوهشگر» بجای آنکه پژوهش کند و راست چیزهایی را که نوشته بیابد ، نیش شناختهاش را برای چندمین بار به شخصیت کسروی فرومیبرد و به تقلید نویسندهای که از کتاب آیین کسروی دزدیانه برداشته گفتار بنام خود ساخته ، بجای «بیمانند» او را «نامتعارف» میخواند. دلیلی که برای این سخنش میآورد چیست؟!.. دلیلش اینست که پس از داستان اوین ، کسروی «وکیل دکتر ارانی و 53 نفر میگردد و پس سقوط رضاشاه ، وکیل قاتلان زمان او و پزشک احمدی آمپول زن!». اینست علت متعارف نبودن. ولی اصل داستان چیست؟!
از گفتههای بزرگ علوی و ایرج اسکندری چنین برمیآید که کسروی را عدلیه به عنوان وکیل «تسخیری» پنجاهوسه تن برگزیده بوده. ویکی پدیا هم این را نوشته بیآنکه جایش را یاد کند. ما به راستی یا ناراستی این نکته در اینجا نمیپردازیم. لیکن ببینیم ارزش آن چه بوده. آیا چنان کاری با بیان پژوهشگر تاریخ سازگاری دارد؟!.
به گفتهی ایرج اسکندری و نیز انور خامهای ، کسروی وکیل محمد شورشیان یکی از پنجاهوسه نفر بوده و چنانکه اسکندری میگوید : «كسروی نه تنها از شورشيان كه از كل جريان 53 نفر دفاع اصولی و جمعی حقوقی كرد. ... در آن زمان كه نفس كشيدن جز با اجازهی رضاشاه ممنوع بود شجاعت فوقالعادهای لازم بود تا وكيلی از اولين فرد دستگير شدهی پنجاهوسه نفر يعنی شورشيان دفاع اصولی و جمعی به عمل آورد».
اکنون شما داوری کنید که از نوشتهی ایرج اسکندری چه فهمیده میشود و از نوشتهی این پژوهشگر تاریخ چه؟!
پژوهشگر تاریخ پیشتر هم دربارهی کسروی گفتار نوشته و سخنرانی کرده و اندازهی آگاهیهایش در آن باره بر ما روشن است : هر جا ناآگاه بوده بجای آنکه بگوید «نمیدانم» یا برود جستجو و بررسی کند ، دست به پندار یازیده و از خود سخنانی بافته. در همین اظهار نظرهای زیر نوشتارش (کامنتها) یکی پرسیده : اگر کسروی را از دادگستری اخراج کرده بودند ، پس چگونه در دادگستری کشته شد؟!
او که ناآگاهست کسروی پس از بیرون آمدنش از عدلیه (بار دوم) برای همیشه کار در عدلیه را کنار نهاد و به وکالت بسنده کرد ، در پاسخ پرسنده مینویسد : «در زمان رضاشاه کنارش گذاشتند پس از سقوط رضاشاه مثل اکثر کسانی که دوباره به کار برگشتند کسروی هم بکار برگشت در عدلیه». این یک گواه از چندین گواهیست که نشان میدهد اینگونه کسان با چه مایه از آگاهی دربارهی موضوعی به سخنرانی برمیخیزند.
👇
همچنین «پژوهشگر تاریخ تحلیلی ایران» همچون بیشتر خوانندگان ، از داستان محاکمهی پزشک احمدی و همبستگی آن با کسروی ناآگاهست ولی به پیروی از بدخواهان ، این را با نیش و کنایه یاد میکند نه اینکه یک حقیقت تاریخی را بازنماید.
اینست ما ناچاریم علت و ریشهی وکالت کسروی در محاکمهی پزشک احمدی را که بدخواهان هوچیانه بزبانها انداختند ، از گفتاری از «دفتر پرچم» در اینجا بیاوریم تا همگان بدانند که راستی در این باره چیست و دانسته شود برخیها چه آهنگهای بدخواهانهای بسر داشته و دارند.
🔶 بدخواهیهای بیمعنی
بدخواهان ما که نه آن دل پاک میدارند که بیایند و با ما همدست گردند و نه آن توانایی که از روبرو درآیند و بگفتههای ما پاسخی دهند ، همیشه درپی فرصت میباشند که دستاویزی پیدا کنند و بزباندرازی پردازند ، و بتازگی چون در روزنامهها محاکمهی پزشک مجاز احمدی را که متهم بکشتن سردار اسعد است نوشته و آقای کسروی را وکیل مدافع او نشان دادهاند همین را عنوانی ساختهاند و بدنهادانه سخنانی میگویند. از همینجا اندازهی بدبختی این توده و بدنهادی دشمنان ما نیک پیداست. زیرا :
1ـ در این سی و اند سال که قانونهای عدلیه در ایران روانست اینان هنوز ندانستهاند که متهمی تا در دادگاه محکوم نشده نباید او را مجرم شناخت و چهبسا که اتهام بیپا درآید و یا متهم را عذر قانونی در دست باشد. ببینید تا چه اندازه بیچاره و سستنهادند که همانکه اتهامی را در روزنامه نوشتند و هو کردند انبوه مردم آن را ثابت شده میشمارند و در پیرامون آنْ سَهِشها [=احساسات] از خود مینمایند. یکی نمیپرسد : اگر چنینست دیگر چه نیازی بدادگاه و محاکمه میباشد؟!.
2ـ در این سی و اند سال آن را ندانستهاند که متهمی اگرچه گناهش نیز مسلم باشد (مثلاً کسی را درمیان صدها کسان بکشد) باز باید او را بمحاکمه کشید و برایش وکیل برگزید. زیرا گذشته از خود جرم باید در انگیزههای آن گفتگو شود و باید حال متهم در هنگام جرم دانسته گردد.
3ـ در این سی و اند سال ندانستهاند که برگزیدن وکیل برای متهم نه بپاس او بلکه بپاس قانونست ، بپاس عدالت است. ندانستهاند که جرم متهم هرچه بزرگتر باشد باید وکیلِ زیرکتر و بافهمتری برایش برگزید.
4ـ ندانستهاند که پذیرفتن وکالت از یک متهمی دلالت ندارد که وکیل هوادار او میباشد و از اساس جرم دفاع خواهد کرد.
اینها هر یکی نادانی دیگری از این مردم بدبختست. نشان دیگری از آلودگی و تیرهدرونی انبوه توده میباشد. دیگران بمانند ، انبوهی از درسخواندگان چنین نادانیها را از خود نشان میدهند.
اما داستان احمدی ، نخست باید بگوییم که وکیل او آقای محیط است و آقای کسروی برای کمک او برگزیده شده. آنچه در روزنامهها نوشتهاند از روی غرض است. دوم باید بگوییم که چه آقای محیط و چه آقای کسروی هر دو را دیوان جنایی برگزیده است که از روی قانون ناگزیر از پذیرفتن بودهاند. احمدی کسی نیست که پول به وکیل دهد و به هر حال این وکالت اجباری و مجانیست.
دفتر پرچم
(از دفتر دیماه 1322 و نیز کتاب دفاع کسروی در دیوان کیفر)
اینست ما ناچاریم علت و ریشهی وکالت کسروی در محاکمهی پزشک احمدی را که بدخواهان هوچیانه بزبانها انداختند ، از گفتاری از «دفتر پرچم» در اینجا بیاوریم تا همگان بدانند که راستی در این باره چیست و دانسته شود برخیها چه آهنگهای بدخواهانهای بسر داشته و دارند.
🔶 بدخواهیهای بیمعنی
بدخواهان ما که نه آن دل پاک میدارند که بیایند و با ما همدست گردند و نه آن توانایی که از روبرو درآیند و بگفتههای ما پاسخی دهند ، همیشه درپی فرصت میباشند که دستاویزی پیدا کنند و بزباندرازی پردازند ، و بتازگی چون در روزنامهها محاکمهی پزشک مجاز احمدی را که متهم بکشتن سردار اسعد است نوشته و آقای کسروی را وکیل مدافع او نشان دادهاند همین را عنوانی ساختهاند و بدنهادانه سخنانی میگویند. از همینجا اندازهی بدبختی این توده و بدنهادی دشمنان ما نیک پیداست. زیرا :
1ـ در این سی و اند سال که قانونهای عدلیه در ایران روانست اینان هنوز ندانستهاند که متهمی تا در دادگاه محکوم نشده نباید او را مجرم شناخت و چهبسا که اتهام بیپا درآید و یا متهم را عذر قانونی در دست باشد. ببینید تا چه اندازه بیچاره و سستنهادند که همانکه اتهامی را در روزنامه نوشتند و هو کردند انبوه مردم آن را ثابت شده میشمارند و در پیرامون آنْ سَهِشها [=احساسات] از خود مینمایند. یکی نمیپرسد : اگر چنینست دیگر چه نیازی بدادگاه و محاکمه میباشد؟!.
2ـ در این سی و اند سال آن را ندانستهاند که متهمی اگرچه گناهش نیز مسلم باشد (مثلاً کسی را درمیان صدها کسان بکشد) باز باید او را بمحاکمه کشید و برایش وکیل برگزید. زیرا گذشته از خود جرم باید در انگیزههای آن گفتگو شود و باید حال متهم در هنگام جرم دانسته گردد.
3ـ در این سی و اند سال ندانستهاند که برگزیدن وکیل برای متهم نه بپاس او بلکه بپاس قانونست ، بپاس عدالت است. ندانستهاند که جرم متهم هرچه بزرگتر باشد باید وکیلِ زیرکتر و بافهمتری برایش برگزید.
4ـ ندانستهاند که پذیرفتن وکالت از یک متهمی دلالت ندارد که وکیل هوادار او میباشد و از اساس جرم دفاع خواهد کرد.
اینها هر یکی نادانی دیگری از این مردم بدبختست. نشان دیگری از آلودگی و تیرهدرونی انبوه توده میباشد. دیگران بمانند ، انبوهی از درسخواندگان چنین نادانیها را از خود نشان میدهند.
اما داستان احمدی ، نخست باید بگوییم که وکیل او آقای محیط است و آقای کسروی برای کمک او برگزیده شده. آنچه در روزنامهها نوشتهاند از روی غرض است. دوم باید بگوییم که چه آقای محیط و چه آقای کسروی هر دو را دیوان جنایی برگزیده است که از روی قانون ناگزیر از پذیرفتن بودهاند. احمدی کسی نیست که پول به وکیل دهد و به هر حال این وکالت اجباری و مجانیست.
دفتر پرچم
(از دفتر دیماه 1322 و نیز کتاب دفاع کسروی در دیوان کیفر)
✴️ ورجاوندبنیاد
(بزبان عادی)
(بخش یکم : دربارهی جهان و انسان)
🔸تکهی 6
(بهر 2 از 2)
از همهی چرندهها و پرندهها و درندهها و خزندهها هیچ کدام اعتنا به دیگری ندارند ، نباید هم داشته باشند. زیرا بریدن سر ، و یا شکستن پا ، و یا گرسنگی شکم دیگری ، باین چه ضرری خواهد داشت؟!
ولی نوع انسان ، آیا میتواند از درد همدیگر ناآگاه بماند؟! آیا نه اینست که چون یکی بیفتد و پایش بشکند دیگری هم دلش بدرد آید؟! وقتی یکی بیمار شود دیگران نیز بیتاب میشوند؟! وقتی یکی گرسنه باشد همه باو ترحم کرده و نان برایش میبرند؟! آیا اینها با خودخواهی چگونه سازگار است؟!
چه بسیار مردانی که در سال گرانی و قحطی گرسنه مانده و نان خود را با بینوایان تقسیم کنند. چه فراوان کسانی که در راه راحتی دیگران خود را دچار آسیب کنند. اینها قضایاییست که صدها بار رخ داده : فلان مرد حقایقی را میشنود تشنهوار میپذیرد ، و با تمام قوا پشتیبانی مینماید ، و چه بسا جان در راه آن میبازد. بَهمان جوان شخص ظالمی را میشناسد و از ظلمهایش آگاه میشود ، و نمیتواند آرام گیرد ، دل بکشتن او میبندد ، و خود را در آن راه به آسیب میاندازد.
آن کارهای جانوران ، و این کارهای آدمیان. پیداست که آدمیان گوهر دیگری دارند ، گوهری که ما آن را «روان» میخوانیم.
منتها انسان عادات و کارهای جانوران را نیز دارد. او نیز میخورد ، میخوابد ، کام میگذارد ، دچار خشم و کینه میشود ، به کشمکش و لجاجت میپردازد. روشنتر بگویم : این نیز کارهایی از روی خودخواهی دارد.
بارها دیدهاید بر سر پول دو نفر با هم گلاویز شدهاند ، یا بر سر یک تکه زمین سالها با هم کشمکش میکنند. طمعکارانی از زندگی جز پول جمع کردن نمیشناسند. آدمهای ظالمی بر سر ضعیفها کوبیده اموالشان را از دستشان میگیرند ، صدها از اینگونه کارها در برابر چشمها است.
از اینجاست که ما میگوییم : انسان دارای دو گوهر است : یکی گوهر جان ، که این کارهای خودخواهانه از آن سر میزند ، دیگری گوهر روان ، که آن کارهای دلسوزانه و نیکخواهانه از آن دیده میشود.
اگر شما خوب دقت کنید ، همیشه از انسان دو نوع کار سر میزند ، و همیشه دودلی از او نمایان میباشد. از یکی عصبانی شده مشت بر سرش میکوبد و کمی بعد پشیمان گردیده درصدد عذرخواهی برمیآید. به بینوایی بر سر راه کمک دریغ کرده و میگذرد ، و پس از چند قدمی که رفت پشیمان شده بازمیگردد و پولی در دست بینوا میگزارد. از یک نادانی بخود بیاحترامی میبیند و کینهی او را در دل میگیرد ، و بارها میخواهد بر سرش رفته تلافی کند ، ولی چیزی از درون مانعش میشود. این رفتارهای ضد و نقیض از کجا است؟! یک نیرویی چگونه هم برانگیزد و هم بازدارد؟!
منزلت انسان و برگزیدگیای که دارد از همین گوهر روانی اوست. کسانی که انسان را با جانوران در یک طبقه جا دادهاند از این گوهر ناآگاه بودهاند.[1]
👇
(بزبان عادی)
(بخش یکم : دربارهی جهان و انسان)
🔸تکهی 6
(بهر 2 از 2)
از همهی چرندهها و پرندهها و درندهها و خزندهها هیچ کدام اعتنا به دیگری ندارند ، نباید هم داشته باشند. زیرا بریدن سر ، و یا شکستن پا ، و یا گرسنگی شکم دیگری ، باین چه ضرری خواهد داشت؟!
ولی نوع انسان ، آیا میتواند از درد همدیگر ناآگاه بماند؟! آیا نه اینست که چون یکی بیفتد و پایش بشکند دیگری هم دلش بدرد آید؟! وقتی یکی بیمار شود دیگران نیز بیتاب میشوند؟! وقتی یکی گرسنه باشد همه باو ترحم کرده و نان برایش میبرند؟! آیا اینها با خودخواهی چگونه سازگار است؟!
چه بسیار مردانی که در سال گرانی و قحطی گرسنه مانده و نان خود را با بینوایان تقسیم کنند. چه فراوان کسانی که در راه راحتی دیگران خود را دچار آسیب کنند. اینها قضایاییست که صدها بار رخ داده : فلان مرد حقایقی را میشنود تشنهوار میپذیرد ، و با تمام قوا پشتیبانی مینماید ، و چه بسا جان در راه آن میبازد. بَهمان جوان شخص ظالمی را میشناسد و از ظلمهایش آگاه میشود ، و نمیتواند آرام گیرد ، دل بکشتن او میبندد ، و خود را در آن راه به آسیب میاندازد.
آن کارهای جانوران ، و این کارهای آدمیان. پیداست که آدمیان گوهر دیگری دارند ، گوهری که ما آن را «روان» میخوانیم.
منتها انسان عادات و کارهای جانوران را نیز دارد. او نیز میخورد ، میخوابد ، کام میگذارد ، دچار خشم و کینه میشود ، به کشمکش و لجاجت میپردازد. روشنتر بگویم : این نیز کارهایی از روی خودخواهی دارد.
بارها دیدهاید بر سر پول دو نفر با هم گلاویز شدهاند ، یا بر سر یک تکه زمین سالها با هم کشمکش میکنند. طمعکارانی از زندگی جز پول جمع کردن نمیشناسند. آدمهای ظالمی بر سر ضعیفها کوبیده اموالشان را از دستشان میگیرند ، صدها از اینگونه کارها در برابر چشمها است.
از اینجاست که ما میگوییم : انسان دارای دو گوهر است : یکی گوهر جان ، که این کارهای خودخواهانه از آن سر میزند ، دیگری گوهر روان ، که آن کارهای دلسوزانه و نیکخواهانه از آن دیده میشود.
اگر شما خوب دقت کنید ، همیشه از انسان دو نوع کار سر میزند ، و همیشه دودلی از او نمایان میباشد. از یکی عصبانی شده مشت بر سرش میکوبد و کمی بعد پشیمان گردیده درصدد عذرخواهی برمیآید. به بینوایی بر سر راه کمک دریغ کرده و میگذرد ، و پس از چند قدمی که رفت پشیمان شده بازمیگردد و پولی در دست بینوا میگزارد. از یک نادانی بخود بیاحترامی میبیند و کینهی او را در دل میگیرد ، و بارها میخواهد بر سرش رفته تلافی کند ، ولی چیزی از درون مانعش میشود. این رفتارهای ضد و نقیض از کجا است؟! یک نیرویی چگونه هم برانگیزد و هم بازدارد؟!
منزلت انسان و برگزیدگیای که دارد از همین گوهر روانی اوست. کسانی که انسان را با جانوران در یک طبقه جا دادهاند از این گوهر ناآگاه بودهاند.[1]
👇
[1] : این روزها ویدئوهای بسیاری در فضای مجازی یا تلویزیون دیده میشود که کمک یک حیوان به دیگری را نشان میدهد. مثلاً میمون درشت جثهایی با حمله به پلنگی که گلوی غزالی را بدندان گرفته او را فراری داده باعث رهایی غزال میشود. یا سگی را نشان میدهد که ماهیای که از لگن آب بیرون افتاده بدهان گرفته به درون آب میاندازد و او را از خفگی میرهاند. بسیاری از مردم از آنها این نتیجه را میگیرند که در حیوانات نیز دلسوزی هست و همهی کارهاشان از روی خودخواهی نیست.
باید دانست که این گونه نتیجهها را باید از آزمایشهای دقیقی گرفت و از یک ویدئو بویژه که شرایط حادثه و صحنه را نشان نمیدهد نمیتوان به یک قاعدهی عمومی رسید.
دانشمندان رفتارهای بسیاری از همدلی ، دلسوزی و از خود گذشتگی در حیواناتی که گروهی زندگی میکنند یافتهاند. حتی در شامپانزهها گاهی «پشیمانی و دلجویی» پس از دعوا دیده شده. ولی چون این رفتارها را ـ برخلاف انسانها که برای خودی و بیگانه هر دو میکنند ـ آنها تنها برای همگروه خود میکنند ، از اینرو دانشمندان آن رفتارها را به غرایزی که به پایداری و دوام گلهی آن حیوانات میانجامد نسبت میدهند.
دانشمندان همچنین در آزمایشهای دقیق خود همدلی و دلسوزی در برخی پستانداران پستتر از میمونها (مثلاً جوندگان) دیدهاند. با اینهمه میان دانشمندان بر سر اعتبار نتایج آن آزمایشها کشاکش هست. بویژه «زیستشناسان رفتاری» باور دارند حیوانات هیچ یک از حالات روانی ـ ذهنی مانند انسان را ندارند. همدلی و دلسوزی در آنها نه از روی چنین حالاتی بلکه از «پاسخ» به یک «محرک» ظاهر میشود. (مثل نیش زدن زنبور عسل وقت احساس خطر ـ که باعث مرگ او میشود ولی دیگر زنبورها را متوجه خطر کرده به حفظ کندو کمک میکند).
اینها در حالی است که همهی آدمها از یک حادثهی ناگوار مانند زلزله و زیر آوار ماندن همنوعانشان یا مثلاً آتش گرفتن قفس پرندگان و سوختن آنها رفتار یکسان (غمگینی و دلسوزی) نشان میدهند و این یک قاعدهی عمومی بحساب میآید. رویهمرفته دانشمندان به اختلاف بزرگی که میان این گونه رفتارهای انسان و آنچه از حیوانات در این باره دیده میشود اعتراف دارند.
همچنین باید توجه داشت : حیوانات عموماً برای «قلمروی» خود و نیز نگهداری از بچههاشان سرسختانه میجنگند و اینها را از روی غریزه میکنند.
حیوانات بویژه خانگیها و دستآموزها از آدمها بتقلید کارهایی یاد میگیرند. چنین حیواناتی از کمسالی تربیت شدهاند و حمله به حیوانات ضعیف را از پدر و مادر خود یاد نگرفتهاند.
.
باید دانست که این گونه نتیجهها را باید از آزمایشهای دقیقی گرفت و از یک ویدئو بویژه که شرایط حادثه و صحنه را نشان نمیدهد نمیتوان به یک قاعدهی عمومی رسید.
دانشمندان رفتارهای بسیاری از همدلی ، دلسوزی و از خود گذشتگی در حیواناتی که گروهی زندگی میکنند یافتهاند. حتی در شامپانزهها گاهی «پشیمانی و دلجویی» پس از دعوا دیده شده. ولی چون این رفتارها را ـ برخلاف انسانها که برای خودی و بیگانه هر دو میکنند ـ آنها تنها برای همگروه خود میکنند ، از اینرو دانشمندان آن رفتارها را به غرایزی که به پایداری و دوام گلهی آن حیوانات میانجامد نسبت میدهند.
دانشمندان همچنین در آزمایشهای دقیق خود همدلی و دلسوزی در برخی پستانداران پستتر از میمونها (مثلاً جوندگان) دیدهاند. با اینهمه میان دانشمندان بر سر اعتبار نتایج آن آزمایشها کشاکش هست. بویژه «زیستشناسان رفتاری» باور دارند حیوانات هیچ یک از حالات روانی ـ ذهنی مانند انسان را ندارند. همدلی و دلسوزی در آنها نه از روی چنین حالاتی بلکه از «پاسخ» به یک «محرک» ظاهر میشود. (مثل نیش زدن زنبور عسل وقت احساس خطر ـ که باعث مرگ او میشود ولی دیگر زنبورها را متوجه خطر کرده به حفظ کندو کمک میکند).
اینها در حالی است که همهی آدمها از یک حادثهی ناگوار مانند زلزله و زیر آوار ماندن همنوعانشان یا مثلاً آتش گرفتن قفس پرندگان و سوختن آنها رفتار یکسان (غمگینی و دلسوزی) نشان میدهند و این یک قاعدهی عمومی بحساب میآید. رویهمرفته دانشمندان به اختلاف بزرگی که میان این گونه رفتارهای انسان و آنچه از حیوانات در این باره دیده میشود اعتراف دارند.
همچنین باید توجه داشت : حیوانات عموماً برای «قلمروی» خود و نیز نگهداری از بچههاشان سرسختانه میجنگند و اینها را از روی غریزه میکنند.
حیوانات بویژه خانگیها و دستآموزها از آدمها بتقلید کارهایی یاد میگیرند. چنین حیواناتی از کمسالی تربیت شدهاند و حمله به حیوانات ضعیف را از پدر و مادر خود یاد نگرفتهاند.
.
🔶 سرنوشت ایران چه خواهد بود؟ (احمد کسروی)
🔸 ٢ـ حزب توده : (تکهی 4)
برای آنکه بدفهمی پیش نیاید باید قدری روشنتر حرف بزنم. باید دانست مسئله دو جور است : یک دفعه آنست که شما آقایان از نظر علاقهمندی به ایران میگویید بهتر است ما با این دو همسایه بیطرفی نشان دهیم و هر دو را به یک چشم ببینیم و با هر دو یک رفتار کنیم. یک دفعه هم اینست که شما در ایران بحفظ مصالح دولت شوروی میکوشید و اصرار دارید که چون انگلیسها فلان قدر نفوذ دارند باید شوروی هم دارا باشد. فلان امتیاز چون به انگلیس داده شده باید نظیر آن به روس داده شود.
باید دید کدام یکی از این دو تاست؟.. شما از کدام راه پیش میآیید؟.. اگر از راه اول پیش میآیید من با شما همعقیدهام. من هم میگویم ما باید تا بتوانیم درمیان دو همسایه تفاوت قایل نشویم و با هر دو یک رفتار کنیم. چیزی که هست این همیشه نتواند بود. چهبسا که ما یک روز خواستیم فلان امتیاز را بدولت انگلیس بدهیم و نظیرش را بدولت شوروی ندهیم ، صلاح خود در آن دانستیم. دولت شوروی نباید از ما برنجد.
و اگر از راه دوم پیش میآیید و مقصود شما آنست که در ایران بحفظ مصالح دولت شوروی بکوشید و تمایل شما بآن دولت تا باین اندازه رسیده البته جای ایراد است. یک ایرانی چرا باید در اندیشهی توده و کشور خود نباشد و غمخواری بدولت بزرگی همچون شوروی کند. من گاهی در روزنامههای شما گفتارهایی دیدهام که نپسندیدهام. روزی در روزنامهای گفتاری دیدم در آن زمینه که در یونان منافع دولت شوروی مورد رعایت نبوده و تعجب کردم. با خود گفتم : دولت شوروی برای حفظ منافع خود ، چه در یونان و چه در جاهای دیگر ، صدها مردان سیاسی دارد ، هزارها ژنرال و افسر دارد ، ملیونها آرتش دارد. یک ایرانی را چه شده که کشور بدبخت خود را فراموش کند و بچنان دولت بزرگی غمخواری نماید. یادم افتاد آن مثلی که در آذربایجان میگویند : «انگشت توانگری را چاقو برید و بیچیز پیراهن خود را پاره کرد که آن را ببندد».
گاهی دیدهام کسانی میگویند : «ما چون نمیتوانیم از نفوذ دولت انگلیس جلوگیری کنیم و خودمان آن توانایی را نداریم ناچار بدولت شوروی توسل میجوییم». من بهتر میدانم این موضوع را حلاجی کرده بدانیم تا چه اندازه راست است ، بدانیم چرا ما نمیتوانیم از نفوذ دولت انگلیس جلوگیری کنیم.
نخست میپرسم : نفوذی که دولت انگلیس در ایران اِعمال میکند چیست؟.. از چه راهست؟.. آیا دولت انگلیس با توپ و تانک ما را مجبور میکند که فلان کار را بکنیم یا نکنیم؟.. آیا مأمورین خود را به ایران میفرستد که بیایند و کارهایی که میخواهند بکنند؟..
آن نفوذ دولت انگلیس که گفته میشود بیش از این نیست که مردان سیاسی ما کسان سستنهاد و کوتاهاندیشهاند و از طرف دیگر یک راه روشنی برای سیاست این کشور در پیش روی خود ندارند ، اینست پیروی از نظریهی نمایندگان سیاسی دولت انگلیس مینمایند. من تفسیر دیگری برای «نفوذ دولت انگلیس در ایران» نمیشناسم.
اکنون اگر در ایران جمعیتی از مردان غیرتمند و نیکخواه تشکیل یابد و آنها از روی فهم و بینش و دوراندیشی راه روشنی برای سیاست این کشور پیش گیرند و جز دربند مصالح ایران نباشند و با هر دو همسایه بیطرفانه و از نظر منافع ایران رفتار کنند ـ آیا باز نفوذ دولت انگلیس مؤثر خواهد بود؟!.. آیا جلو آن نفوذ گرفته نخواهد شد؟!..
پس چطور میگویید نمیشود؟!.. شما چرا این نکردید که بجای تشکیل آن حزب متمایل بشوروی بتشکیل یک چنین جمعیت ایرانخواه بیطرف کوشید؟!.. اگر میکوشیدید چه مانعی در جلو داشتید؟!..
آنگاه شما میگویید : برای جلوگیری از نفوذ انگلیس توسل بدولت شوروی میکنیم. من میپرسم : دولت شوروی با چه وسیله از نفوذ دولت انگلیس (نفوذی که آن را تفسیر کردیم) جلو میگیرد؟!.. آیا او جلوگیری از نفوذ دولت انگلیس میکند یا خود طالب همان اندازه نفوذ میشود و گرفتاری کشور دو برابر میگردد؟!.. بگفتهی عوام شما رفتید آب بیاورید کوزه را هم شکستید و تهیدست بازگشتید.
بحرفهای شما ایراد بسیار است. عنوان بدست مدعیان خود دادهاید که شما را بیگانهپرست خوانند. شما چرا نیندیشیدید که دولتهای انگلیس و شوروی با آن همچشمی سخت که درمیان خود دارند ، هنگامی که در این کشور هر دو دارای نفوذ باشند همیشه در برخورد و تصادم خواهند بود و ما هر روز با ماجرای تازهای روبرو بوده روز آسایش نخواهیم دید؟!..
چرا نیندیشیدید که با جاری بودن نفوذ هر دو دولت در این کشور ، آخرین نتیجه ، یا تقسیم این کشور بمناطق نفوذ (از روی نقشهی پیمان ١٩٠٧) خواهد بود و یا پیش آمدن جنگ و خونریزی که هر دو باین کشور مایهی بدبختی و نابودیست.
👇
🔸 ٢ـ حزب توده : (تکهی 4)
برای آنکه بدفهمی پیش نیاید باید قدری روشنتر حرف بزنم. باید دانست مسئله دو جور است : یک دفعه آنست که شما آقایان از نظر علاقهمندی به ایران میگویید بهتر است ما با این دو همسایه بیطرفی نشان دهیم و هر دو را به یک چشم ببینیم و با هر دو یک رفتار کنیم. یک دفعه هم اینست که شما در ایران بحفظ مصالح دولت شوروی میکوشید و اصرار دارید که چون انگلیسها فلان قدر نفوذ دارند باید شوروی هم دارا باشد. فلان امتیاز چون به انگلیس داده شده باید نظیر آن به روس داده شود.
باید دید کدام یکی از این دو تاست؟.. شما از کدام راه پیش میآیید؟.. اگر از راه اول پیش میآیید من با شما همعقیدهام. من هم میگویم ما باید تا بتوانیم درمیان دو همسایه تفاوت قایل نشویم و با هر دو یک رفتار کنیم. چیزی که هست این همیشه نتواند بود. چهبسا که ما یک روز خواستیم فلان امتیاز را بدولت انگلیس بدهیم و نظیرش را بدولت شوروی ندهیم ، صلاح خود در آن دانستیم. دولت شوروی نباید از ما برنجد.
و اگر از راه دوم پیش میآیید و مقصود شما آنست که در ایران بحفظ مصالح دولت شوروی بکوشید و تمایل شما بآن دولت تا باین اندازه رسیده البته جای ایراد است. یک ایرانی چرا باید در اندیشهی توده و کشور خود نباشد و غمخواری بدولت بزرگی همچون شوروی کند. من گاهی در روزنامههای شما گفتارهایی دیدهام که نپسندیدهام. روزی در روزنامهای گفتاری دیدم در آن زمینه که در یونان منافع دولت شوروی مورد رعایت نبوده و تعجب کردم. با خود گفتم : دولت شوروی برای حفظ منافع خود ، چه در یونان و چه در جاهای دیگر ، صدها مردان سیاسی دارد ، هزارها ژنرال و افسر دارد ، ملیونها آرتش دارد. یک ایرانی را چه شده که کشور بدبخت خود را فراموش کند و بچنان دولت بزرگی غمخواری نماید. یادم افتاد آن مثلی که در آذربایجان میگویند : «انگشت توانگری را چاقو برید و بیچیز پیراهن خود را پاره کرد که آن را ببندد».
گاهی دیدهام کسانی میگویند : «ما چون نمیتوانیم از نفوذ دولت انگلیس جلوگیری کنیم و خودمان آن توانایی را نداریم ناچار بدولت شوروی توسل میجوییم». من بهتر میدانم این موضوع را حلاجی کرده بدانیم تا چه اندازه راست است ، بدانیم چرا ما نمیتوانیم از نفوذ دولت انگلیس جلوگیری کنیم.
نخست میپرسم : نفوذی که دولت انگلیس در ایران اِعمال میکند چیست؟.. از چه راهست؟.. آیا دولت انگلیس با توپ و تانک ما را مجبور میکند که فلان کار را بکنیم یا نکنیم؟.. آیا مأمورین خود را به ایران میفرستد که بیایند و کارهایی که میخواهند بکنند؟..
آن نفوذ دولت انگلیس که گفته میشود بیش از این نیست که مردان سیاسی ما کسان سستنهاد و کوتاهاندیشهاند و از طرف دیگر یک راه روشنی برای سیاست این کشور در پیش روی خود ندارند ، اینست پیروی از نظریهی نمایندگان سیاسی دولت انگلیس مینمایند. من تفسیر دیگری برای «نفوذ دولت انگلیس در ایران» نمیشناسم.
اکنون اگر در ایران جمعیتی از مردان غیرتمند و نیکخواه تشکیل یابد و آنها از روی فهم و بینش و دوراندیشی راه روشنی برای سیاست این کشور پیش گیرند و جز دربند مصالح ایران نباشند و با هر دو همسایه بیطرفانه و از نظر منافع ایران رفتار کنند ـ آیا باز نفوذ دولت انگلیس مؤثر خواهد بود؟!.. آیا جلو آن نفوذ گرفته نخواهد شد؟!..
پس چطور میگویید نمیشود؟!.. شما چرا این نکردید که بجای تشکیل آن حزب متمایل بشوروی بتشکیل یک چنین جمعیت ایرانخواه بیطرف کوشید؟!.. اگر میکوشیدید چه مانعی در جلو داشتید؟!..
آنگاه شما میگویید : برای جلوگیری از نفوذ انگلیس توسل بدولت شوروی میکنیم. من میپرسم : دولت شوروی با چه وسیله از نفوذ دولت انگلیس (نفوذی که آن را تفسیر کردیم) جلو میگیرد؟!.. آیا او جلوگیری از نفوذ دولت انگلیس میکند یا خود طالب همان اندازه نفوذ میشود و گرفتاری کشور دو برابر میگردد؟!.. بگفتهی عوام شما رفتید آب بیاورید کوزه را هم شکستید و تهیدست بازگشتید.
بحرفهای شما ایراد بسیار است. عنوان بدست مدعیان خود دادهاید که شما را بیگانهپرست خوانند. شما چرا نیندیشیدید که دولتهای انگلیس و شوروی با آن همچشمی سخت که درمیان خود دارند ، هنگامی که در این کشور هر دو دارای نفوذ باشند همیشه در برخورد و تصادم خواهند بود و ما هر روز با ماجرای تازهای روبرو بوده روز آسایش نخواهیم دید؟!..
چرا نیندیشیدید که با جاری بودن نفوذ هر دو دولت در این کشور ، آخرین نتیجه ، یا تقسیم این کشور بمناطق نفوذ (از روی نقشهی پیمان ١٩٠٧) خواهد بود و یا پیش آمدن جنگ و خونریزی که هر دو باین کشور مایهی بدبختی و نابودیست.
👇
من نمیخواهم بیش از این بشما ایراد گیرم. من شما را بدخواه ایران نمیدانم و ناچارم بگویم اشتباه کردهاید. ناچارم بگویم دوراندیشی ننمودهاید.
شما اگر بدولت شوروی تمایل دارید داشته باشید ، تودهی شوروی با آن فداکاری در راه آزادی جایش در همهی دلهای آزادیخواه باز است ، ولی شما میبایست مصالح کشور خود و حفظ آسایش این مردم را باحساسات خود مقدم دارید.
.
شما اگر بدولت شوروی تمایل دارید داشته باشید ، تودهی شوروی با آن فداکاری در راه آزادی جایش در همهی دلهای آزادیخواه باز است ، ولی شما میبایست مصالح کشور خود و حفظ آسایش این مردم را باحساسات خود مقدم دارید.
.
✴️ حقایق زندگی (تکهی بیست و هشتم)
🔸 بدآموزیها اثرش در كجاست؟.. (بخش 1 از 2)
یكی از خوانندگان نامهای نوشته میگوید : «شما مینویسید ایرانیان چون عقیده به جبریگری دارند تنبلند و بكار زندگانی نمیپردازند. در حالی كه ما میبینیم ایرانیان بكسب و جمع مال بیش از دیگران علاقه دارند ...». میگویم
🔸بدآموزیها اثرش در چیزهایی پدیدار گردد كه با میل و هوس آدمی موافق نباشد.
برای روشنی سخن مثلی یاد میكنم :
درمیان ایرانیان یك خرافهای هست كه از پشت سر مسافر نامهای نباید نوشت. بسیاری از ایشان باین پندار پابستگی دارند ، كه اگر كسی بسفر رفت تا ازو نامهای نرسد اینها باو نامه ننویسند. ولی چنین فرض كنید كه كسی از یك مسافری طلبكار باشد ، آیا باز پابستگی باین پندار نموده و نامه نخواهد نوشت و طلب خود را نخواهد خواست؟!.. بیگمان خواهد نوشت و طلبكاری خواهد كرد و اساساً در چنان هنگامی هیچ این خرافه بیادش نخواهد افتاد.
این یك مثل كوچكیست و در همه جا چنینست. در جاهایی پابستگی به بدآموزیها نشان میدهند كه با میل و دلخواهشان سازگار نباشد.
🔸اینكه میگوییم ایرانیان عقیده بجبریگری دارند و تنبلی و بیپروایی نشان میدهند در پول اندوزی و سودجویی برای خودشان نیست. در آن مرحله هرگز جبریگری یا بهانهی دیگری بیادشان نمیافتد بلكه در آن مرحله اگر شما ایرادی بگیرید عقیده بضد جبریگری آشكار گردانیده «لیس للانسان الا ماسعی» خواهند خواند. این در كوشش بسود توده و نگهداری كشور و در این مرحلههاست كه چون موافق میل و دلخواهشان نیست جبریگری یا مانند آن را بهانه میآورند.
بهنگامی كه میگوییم : باید دست بهم داد و كوشید و جانفشانی نمود تا این كشور را نگه داشت در آنجاست كه بهانه میآورند و یكی میگوید : «وقتش نیست ، باید وقتش برسد» ، دیگری میگوید : «كوشش ما چه نتیجه دارد؟!. باید خدا كارها را درست كند» ، سومی میگوید : «این مردم نیك نخواهند شد و كوشش ما بیهوده است» ، با این عذرها خود را آسوده گردانیده بكنار میكشند.
بهمین دلیلست كه
🔸بیسوادان در ایران رویهمرفته بهتر از باسوادان و درسخواندگان میباشند و در هر پیشامدی آنان بهتر از اینان آزمایش میدهند.
مثلاً در شهریورماه گذشته [1] افراد سپاهیان كه بیشترشان بیسواد و روستایی هستند همه غیرتمندی نشان داده و آنچه شایستهی سربازی بود انجام دادند و در نتیجهی آن بسیاری از ایشان كشته شدند. در تبریز شش یا هفت تن از سربازان را میگویند كه در دژبانی چند ساعت جلو دشمن را گرفته و راه ندادند و آخر هم تا تانك نیاوردهاند بآنان دست یافتن نتوانستهاند. این یك نمونه از دلیریها و جانبازیهای تابینهاست [2]. ولی افسران كه همه درسخوانده میباشند جز چند تنی غیرتمندی و دلیری نشان ندادند و بیشترشان روسیاه از آب درآمدند.
پیش از آن در داستان مشروطه این آزمایش بمیان آمد.
🔸در آن شورش و جنبش كه چند سال ایران در تلاطم و تكان بود همچنان طبقهی درسخوانده (یا بهتر گویم ادبا و فضلا و دانشمندان) بیشترشان دورویی نمودند و بد از آزمایش درآمدند.
یك دسته از ایشان این شیوهشان بود كه چون روزهای خوشی بود خود را بمیان میانداختند و بدیگران فرصت نمیدادند و حماسهخوانیها میكردند ولی چون روز سختی فرامیرسید خود را كنار میگرفتند. بلكه با درباریان یا با دشمنان مشروطه میساختند. ولی
🔸از آنسوی تودهی انبوه كه بیشترشان بیسواد یا كمسواد بودند و بهرحال سروكاری با این كتابهای پراكنده نداشتند ، آزمایش بسیار خوبی دادند و همیشه در سختیها ایستادگی نموده و راستی آنست كه مشروطه را آنان پیش بردند.
اینست از آن دسته یك تن بنام نگردیده و یك كار بزرگی انجام نداده. ولی از این دسته صد تن بیشتر بنام شدند و كارهای بزرگی را انجام دادند.
[1] : خواست شهریور 1320 است که لشگرهای روس و انگلیس به ایران درآمدند و جنگهای پراکندهای میان ایشان و آرتش ما درگرفت.
[2] : تابین = سرباز ساده
🔸 بدآموزیها اثرش در كجاست؟.. (بخش 1 از 2)
یكی از خوانندگان نامهای نوشته میگوید : «شما مینویسید ایرانیان چون عقیده به جبریگری دارند تنبلند و بكار زندگانی نمیپردازند. در حالی كه ما میبینیم ایرانیان بكسب و جمع مال بیش از دیگران علاقه دارند ...». میگویم
🔸بدآموزیها اثرش در چیزهایی پدیدار گردد كه با میل و هوس آدمی موافق نباشد.
برای روشنی سخن مثلی یاد میكنم :
درمیان ایرانیان یك خرافهای هست كه از پشت سر مسافر نامهای نباید نوشت. بسیاری از ایشان باین پندار پابستگی دارند ، كه اگر كسی بسفر رفت تا ازو نامهای نرسد اینها باو نامه ننویسند. ولی چنین فرض كنید كه كسی از یك مسافری طلبكار باشد ، آیا باز پابستگی باین پندار نموده و نامه نخواهد نوشت و طلب خود را نخواهد خواست؟!.. بیگمان خواهد نوشت و طلبكاری خواهد كرد و اساساً در چنان هنگامی هیچ این خرافه بیادش نخواهد افتاد.
این یك مثل كوچكیست و در همه جا چنینست. در جاهایی پابستگی به بدآموزیها نشان میدهند كه با میل و دلخواهشان سازگار نباشد.
🔸اینكه میگوییم ایرانیان عقیده بجبریگری دارند و تنبلی و بیپروایی نشان میدهند در پول اندوزی و سودجویی برای خودشان نیست. در آن مرحله هرگز جبریگری یا بهانهی دیگری بیادشان نمیافتد بلكه در آن مرحله اگر شما ایرادی بگیرید عقیده بضد جبریگری آشكار گردانیده «لیس للانسان الا ماسعی» خواهند خواند. این در كوشش بسود توده و نگهداری كشور و در این مرحلههاست كه چون موافق میل و دلخواهشان نیست جبریگری یا مانند آن را بهانه میآورند.
بهنگامی كه میگوییم : باید دست بهم داد و كوشید و جانفشانی نمود تا این كشور را نگه داشت در آنجاست كه بهانه میآورند و یكی میگوید : «وقتش نیست ، باید وقتش برسد» ، دیگری میگوید : «كوشش ما چه نتیجه دارد؟!. باید خدا كارها را درست كند» ، سومی میگوید : «این مردم نیك نخواهند شد و كوشش ما بیهوده است» ، با این عذرها خود را آسوده گردانیده بكنار میكشند.
بهمین دلیلست كه
🔸بیسوادان در ایران رویهمرفته بهتر از باسوادان و درسخواندگان میباشند و در هر پیشامدی آنان بهتر از اینان آزمایش میدهند.
مثلاً در شهریورماه گذشته [1] افراد سپاهیان كه بیشترشان بیسواد و روستایی هستند همه غیرتمندی نشان داده و آنچه شایستهی سربازی بود انجام دادند و در نتیجهی آن بسیاری از ایشان كشته شدند. در تبریز شش یا هفت تن از سربازان را میگویند كه در دژبانی چند ساعت جلو دشمن را گرفته و راه ندادند و آخر هم تا تانك نیاوردهاند بآنان دست یافتن نتوانستهاند. این یك نمونه از دلیریها و جانبازیهای تابینهاست [2]. ولی افسران كه همه درسخوانده میباشند جز چند تنی غیرتمندی و دلیری نشان ندادند و بیشترشان روسیاه از آب درآمدند.
پیش از آن در داستان مشروطه این آزمایش بمیان آمد.
🔸در آن شورش و جنبش كه چند سال ایران در تلاطم و تكان بود همچنان طبقهی درسخوانده (یا بهتر گویم ادبا و فضلا و دانشمندان) بیشترشان دورویی نمودند و بد از آزمایش درآمدند.
یك دسته از ایشان این شیوهشان بود كه چون روزهای خوشی بود خود را بمیان میانداختند و بدیگران فرصت نمیدادند و حماسهخوانیها میكردند ولی چون روز سختی فرامیرسید خود را كنار میگرفتند. بلكه با درباریان یا با دشمنان مشروطه میساختند. ولی
🔸از آنسوی تودهی انبوه كه بیشترشان بیسواد یا كمسواد بودند و بهرحال سروكاری با این كتابهای پراكنده نداشتند ، آزمایش بسیار خوبی دادند و همیشه در سختیها ایستادگی نموده و راستی آنست كه مشروطه را آنان پیش بردند.
اینست از آن دسته یك تن بنام نگردیده و یك كار بزرگی انجام نداده. ولی از این دسته صد تن بیشتر بنام شدند و كارهای بزرگی را انجام دادند.
[1] : خواست شهریور 1320 است که لشگرهای روس و انگلیس به ایران درآمدند و جنگهای پراکندهای میان ایشان و آرتش ما درگرفت.
[2] : تابین = سرباز ساده
✴️ ورجاوندبنیاد
(بزبان عادی)
(بخش یکم : دربارهی جهان و انسان)
🔸تکهی 7
(بهر 1 از 1)
🔸دروغ است آنچه میگویند : انسان اصلاح نمیشود.🔸
انسان از گوهر جان ؛ هوس ، حرص و طمع ، حسد ، خشم ، کینه ، خودنمایی ، برتریفروشی ، چاپلوسی ، ظلم کردن و دیگر اخلاق ناپسند را دارد. و از گوهر روان ؛ فهم ، اندیشه ، خرد (عقل) ، شرم ، شرف و چیزهای بسیار پسندیدهای مانند اینها را دارد.
در ضمن این دو گوهر چون ضد یکدیگرند همیشه باهم در کشمکش و کشاکشند ، و هر وقت یکی از آنها قوی شود دیگری از نیرو میافتد. از اینرو هر کسی باید بتقویت روان و خِرد (عقل) خود کوشش بکند ، و این بیش از همه با دانستن حقایق زندگی ممکن است. آن تربیتی که به هر کسی واجبست اینست.
دروغ است آنچه میگویند : انسان تربیت و اصلاح نمیشود.
🔸🔸🔸
انسان از گوهر جان ؛ هوس ، حرص و طمع ، حسد ، خشم ، کینه ، خودنمایی ، برتریفروشی ، چاپلوسی ، ظلم کردن ، دورویی ، دروغگویی ، خیالبافی و دیگر اخلاق ناپسند را دارد. اخلاقی که بیشترش ، کمابیش در حیوانات نیز دیده میشود. اینها علاوه بر خودخواهی است که سرچشمهی (موجد) کارهای او میباشد. از گوهر روان نیز فهم ، اندیشه ، خرد ، شرم ، شرف و خصلتهای پسندیدهی بسیاری از این قبیل را دارد. خصلتهایی که ویژهی خود او است. گذشته از غمخواری و نیکخواهی با دیگران ، و حقیقتپرستی و آبادیدوستی و انصاف که سرچشمهی کارهای او میباشد. با بودن این دو گوهر در وجود انسان است که بدیها و نیکیها توأم و همنشین میباشد.
گذشته از اینها ، این دو گوهر در انسان چون مخالف و ضد یکدیگرند همیشه با هم در کشاکش میباشند ، طوری که همینکه یکی از آنها قوی شد آن دیگری ضعیف میشود. مانند دو کفهی ترازو که چون یکی بالا رفت آن دیگری پایین میآید.
کسی که روانش نیرومند و خردش توانا است ، بناچار روان به جان فرمانروایی میکند و آن را مطیع میگرداند ، و از هوسها و از خصلتهای ناپسند جلوگیری میکند ، و آن شخص را به پیروی از حقایق و دلسوزی و نیکوکاری با مردم وامیدارد. ولی کسی که روانش ناتوان است ، بناچار جان غلبه کند و خصلتهای پست نیرو میگیرد ، و در نتیجه از حقایق فراری و از نیکیها بسیار دور خواهد بود.
این است راز نیکی یا بدی آدمها. به این علت است که هر کسی باید به تقویت روان و به نیرومندی عقل خود بکوشد ، و این بیش از همه با دانستن حقایق زندگی ممکن است.
این خود مبحثی است که یک نفر چگونه نیکوکار و پسندیدهاخلاق میشود؟ دیگران ندانستهاند. ولی ما نیک میدانیم که جز در سایهی تقویت روان و نیرومندی خرد نشدنی است. و نیرومندی روان و خرد نیز بیش از همه با دانستن حقایق زندگی است. از اینرو هر کسی از زن و مرد ، و پیر و جوان ، باید بحقایق زندگی بپردازد و معنی حقیقی آدمیگری (انسانیت) را بشناسد. آن فرهنگی (تربیت) که به هر کسی واجب است اینست. آنچه که هر کسی باید یاد بگیرد حقایق است.
در فلسفهی مادّی چون از گوهر روان در انسان ناآگاه بودهاند او را از هر جهت با حیوانات یکی شمردهاند و از اینرو انسان را اصلاحپذیر هم نشناختهاند. زیرا جانوران اصلاحشدنی نیستند. زیرا خاصیت هیچ چیزی ممکن نیست تغییر کند. بارها دیده شده که از انسان و از خصوصیات او گفتگو کرده و شاهد را از جانوران و خصوصیات آنها آوردهاند. مثلاً گفتهاند : جنگ در ذات آدمیان گذارده شده و از آن جلوگیری نمیتوان کرد و از خروس و قوچ و از جنگجویی آنها شاهد آوردهاند.
ما میگوییم : این اشتباه دیگری از آن فلسفه است. زیرا چنانکه گفتهایم : انسان را بپای حیوانات نمیتوان برد. انسان غیر از حیوانات است. ما هم خصوصیات انسان را تغییر نمیدهیم. انسان نیکی و بدی هر دو را در سرشت خود دارد.
در این باره اگر دقت کنیم باید بگوییم آدمها به سه گروهند : گروهی آنها که روانشان بسیار ناتوان است و کمتر قابل اصلاح هستند. و گروهی آنها که روانهاشان بسیار توانا است و خودشان آدمهای نیکی میباشند. این دو گروه تعدادشان کم است. گروه سوم که اکثریت مردمان میباشند کسانی هستند که برای نیک بودن و بد بودن هر دو آمادهاند. به این ترتیب که اگر بحال خود باشند و از حقایق بیاطلاع بمانند بناچار گوهر جانیشان غالب شده با اخلاق ناپسند زندگی خواهند کرد ، و از زندگانی بجز مرتبهی پست آن نصیب نخواهند برد ، و اگر راهنما و آموزگاری پیدا کرده حقایق زندگی را بشناسند مسلماً نیکوکار و پسندیدهاخلاق خواهند شد ، و در زندگی به یک مرتبهی بلندی خواهند رسید.
خلاصه آنکه : انسان نیکی را از سرشت خود دارد و تنها لازمست که تکان خورَد و پرورشی یابد ، و این دروغ است که میگویند : آدم اصلاحپذیر نیست.
.
(بزبان عادی)
(بخش یکم : دربارهی جهان و انسان)
🔸تکهی 7
(بهر 1 از 1)
🔸دروغ است آنچه میگویند : انسان اصلاح نمیشود.🔸
انسان از گوهر جان ؛ هوس ، حرص و طمع ، حسد ، خشم ، کینه ، خودنمایی ، برتریفروشی ، چاپلوسی ، ظلم کردن و دیگر اخلاق ناپسند را دارد. و از گوهر روان ؛ فهم ، اندیشه ، خرد (عقل) ، شرم ، شرف و چیزهای بسیار پسندیدهای مانند اینها را دارد.
در ضمن این دو گوهر چون ضد یکدیگرند همیشه باهم در کشمکش و کشاکشند ، و هر وقت یکی از آنها قوی شود دیگری از نیرو میافتد. از اینرو هر کسی باید بتقویت روان و خِرد (عقل) خود کوشش بکند ، و این بیش از همه با دانستن حقایق زندگی ممکن است. آن تربیتی که به هر کسی واجبست اینست.
دروغ است آنچه میگویند : انسان تربیت و اصلاح نمیشود.
🔸🔸🔸
انسان از گوهر جان ؛ هوس ، حرص و طمع ، حسد ، خشم ، کینه ، خودنمایی ، برتریفروشی ، چاپلوسی ، ظلم کردن ، دورویی ، دروغگویی ، خیالبافی و دیگر اخلاق ناپسند را دارد. اخلاقی که بیشترش ، کمابیش در حیوانات نیز دیده میشود. اینها علاوه بر خودخواهی است که سرچشمهی (موجد) کارهای او میباشد. از گوهر روان نیز فهم ، اندیشه ، خرد ، شرم ، شرف و خصلتهای پسندیدهی بسیاری از این قبیل را دارد. خصلتهایی که ویژهی خود او است. گذشته از غمخواری و نیکخواهی با دیگران ، و حقیقتپرستی و آبادیدوستی و انصاف که سرچشمهی کارهای او میباشد. با بودن این دو گوهر در وجود انسان است که بدیها و نیکیها توأم و همنشین میباشد.
گذشته از اینها ، این دو گوهر در انسان چون مخالف و ضد یکدیگرند همیشه با هم در کشاکش میباشند ، طوری که همینکه یکی از آنها قوی شد آن دیگری ضعیف میشود. مانند دو کفهی ترازو که چون یکی بالا رفت آن دیگری پایین میآید.
کسی که روانش نیرومند و خردش توانا است ، بناچار روان به جان فرمانروایی میکند و آن را مطیع میگرداند ، و از هوسها و از خصلتهای ناپسند جلوگیری میکند ، و آن شخص را به پیروی از حقایق و دلسوزی و نیکوکاری با مردم وامیدارد. ولی کسی که روانش ناتوان است ، بناچار جان غلبه کند و خصلتهای پست نیرو میگیرد ، و در نتیجه از حقایق فراری و از نیکیها بسیار دور خواهد بود.
این است راز نیکی یا بدی آدمها. به این علت است که هر کسی باید به تقویت روان و به نیرومندی عقل خود بکوشد ، و این بیش از همه با دانستن حقایق زندگی ممکن است.
این خود مبحثی است که یک نفر چگونه نیکوکار و پسندیدهاخلاق میشود؟ دیگران ندانستهاند. ولی ما نیک میدانیم که جز در سایهی تقویت روان و نیرومندی خرد نشدنی است. و نیرومندی روان و خرد نیز بیش از همه با دانستن حقایق زندگی است. از اینرو هر کسی از زن و مرد ، و پیر و جوان ، باید بحقایق زندگی بپردازد و معنی حقیقی آدمیگری (انسانیت) را بشناسد. آن فرهنگی (تربیت) که به هر کسی واجب است اینست. آنچه که هر کسی باید یاد بگیرد حقایق است.
در فلسفهی مادّی چون از گوهر روان در انسان ناآگاه بودهاند او را از هر جهت با حیوانات یکی شمردهاند و از اینرو انسان را اصلاحپذیر هم نشناختهاند. زیرا جانوران اصلاحشدنی نیستند. زیرا خاصیت هیچ چیزی ممکن نیست تغییر کند. بارها دیده شده که از انسان و از خصوصیات او گفتگو کرده و شاهد را از جانوران و خصوصیات آنها آوردهاند. مثلاً گفتهاند : جنگ در ذات آدمیان گذارده شده و از آن جلوگیری نمیتوان کرد و از خروس و قوچ و از جنگجویی آنها شاهد آوردهاند.
ما میگوییم : این اشتباه دیگری از آن فلسفه است. زیرا چنانکه گفتهایم : انسان را بپای حیوانات نمیتوان برد. انسان غیر از حیوانات است. ما هم خصوصیات انسان را تغییر نمیدهیم. انسان نیکی و بدی هر دو را در سرشت خود دارد.
در این باره اگر دقت کنیم باید بگوییم آدمها به سه گروهند : گروهی آنها که روانشان بسیار ناتوان است و کمتر قابل اصلاح هستند. و گروهی آنها که روانهاشان بسیار توانا است و خودشان آدمهای نیکی میباشند. این دو گروه تعدادشان کم است. گروه سوم که اکثریت مردمان میباشند کسانی هستند که برای نیک بودن و بد بودن هر دو آمادهاند. به این ترتیب که اگر بحال خود باشند و از حقایق بیاطلاع بمانند بناچار گوهر جانیشان غالب شده با اخلاق ناپسند زندگی خواهند کرد ، و از زندگانی بجز مرتبهی پست آن نصیب نخواهند برد ، و اگر راهنما و آموزگاری پیدا کرده حقایق زندگی را بشناسند مسلماً نیکوکار و پسندیدهاخلاق خواهند شد ، و در زندگی به یک مرتبهی بلندی خواهند رسید.
خلاصه آنکه : انسان نیکی را از سرشت خود دارد و تنها لازمست که تکان خورَد و پرورشی یابد ، و این دروغ است که میگویند : آدم اصلاحپذیر نیست.
.
🔶 سرنوشت ایران چه خواهد بود؟ (احمد کسروی)
🔸 ٢ـ حزب توده : (تکهی 5)
٣) در ایران یک رشته اندیشههای اشتباهی بوده که در رفتار حزب توده مؤثر افتاده است. اولاً در ایران چنین عقیدهای هست که ایرانیان قادر باداره کردن خود نیستند. منشاء این عقیده همانا شکستهاییست که از چهل سال باین طرف در میدانهای تلاش بهرهی ایرانیان گردیده.
در این کشور غیرتمندان پیش افتادند و انقلاب پدید آوردند و مشروطه را روان گردانیدند و آخرش جز رسوایی نبود. در جنگ جهانگیر گذشته آزادیخواهان بمهاجرت پرداختند و پایانش جز سرافکندگی نبود. وزارتخانهها و ادارهها بشکل اروپایی برپا کردیم و حالش همانست که همه میدانیم. بروزنامهنویسی پرداختیم و این نتیجهی ننگآلود بدست آمد... از هیچ کاری نتیجهای که میخواستیم برنداشتیم.
این نافیروزیهای پیاپی عنوان گردیده که دستهی بزرگی در ایران ورد زبان ساختهاند «نمیشود ، ایرانی نمیشود!» و با این بهانه خودشان را آسوده گردانیدهاند و با بیحسی و بیپروایی روزگار میگذرانند. اما جوانان حساس و غیرتمند که نمیتوانند بیپروایی نمایند و روزگار بگذرانند ، خود را ناچار میبینند که به یک دولتی استناد کنند و چارهی دردهای ایران را ازو بخواهند.
ثانیاً دربارهی نفوذ انگلیسها و دخالت آنها در کارهای ایران مبالغههایی هست و گزافهگوییهایی رواج پیدا کرده. در این کشور علتهایی هست که باعث بدبختی توده گردیده ، ولی مردم آنها را در نظر نمیگیرند و هرچه میشود میگویند : «انگلیسها کردند» ، «انگلیسها نمیگزارند». بدبختی خود را از ناحیهی انگلیسها میدانند.
این کار رازی هم از نظر روانشناسی دارد. آدمی بیش از همه اسیر طبیعت خود میباشد. یکی از سختترین کارهاست که آدمی نواقص خود را بگردن گیرد و اگر تقصیری ازو سر زده زبان باعتراف گشاید. آدمی همیشه مایل است گناه را بگردن دیگران بیندازد ، برای نافیروزیهای خود عللی از خارج نشان دهد.
افسانهی بخت و سرنوشت از اینجا پیدا شده. کسی که از کوششهای خود نتیجه برنمیدارد نمیتواند بگردن گیرد که خودش کوتاهی نموده و میگوید : بخت یاری نکرد ، یا میگوید : سرنوشتم این بود.
ما دیدهایم دو نفر که باهم گلاویز میشوند و بسر و روی یکدیگر میزنند همانکه خشمشان فرونشست و پشیمان گردیدند ، مینشینند و میگویند : «بشیطان لعنت ، دیدی چه کار کرد!». گناه خود را بگردن شیطان میاندازند.
اینها نتیجهی حس خودخواهیست که همهمان گرفتارش میباشیم. دربارهی کارهای کشور نیز به ایرانیان خوش میافتد که بآلودگیهای تودهی خود گردن نگزارند و هر کسی خود را آراسته و پیراسته شمارند و همهی گناهها را بگردن انگلیسها بیندازند.
این خود موضوعیست که این توده بیمار است ، بسیار هم بیمار است. من اگر بخواهم بیماریهای این توده را شرح دهم از موضوع پرت خواهم افتاد. ولی دیگران این را نمیپذیرند. توده را سالم تصور کرده علت نافیروزیهای خود را انگلیس میدانند.
.
🔸 ٢ـ حزب توده : (تکهی 5)
٣) در ایران یک رشته اندیشههای اشتباهی بوده که در رفتار حزب توده مؤثر افتاده است. اولاً در ایران چنین عقیدهای هست که ایرانیان قادر باداره کردن خود نیستند. منشاء این عقیده همانا شکستهاییست که از چهل سال باین طرف در میدانهای تلاش بهرهی ایرانیان گردیده.
در این کشور غیرتمندان پیش افتادند و انقلاب پدید آوردند و مشروطه را روان گردانیدند و آخرش جز رسوایی نبود. در جنگ جهانگیر گذشته آزادیخواهان بمهاجرت پرداختند و پایانش جز سرافکندگی نبود. وزارتخانهها و ادارهها بشکل اروپایی برپا کردیم و حالش همانست که همه میدانیم. بروزنامهنویسی پرداختیم و این نتیجهی ننگآلود بدست آمد... از هیچ کاری نتیجهای که میخواستیم برنداشتیم.
این نافیروزیهای پیاپی عنوان گردیده که دستهی بزرگی در ایران ورد زبان ساختهاند «نمیشود ، ایرانی نمیشود!» و با این بهانه خودشان را آسوده گردانیدهاند و با بیحسی و بیپروایی روزگار میگذرانند. اما جوانان حساس و غیرتمند که نمیتوانند بیپروایی نمایند و روزگار بگذرانند ، خود را ناچار میبینند که به یک دولتی استناد کنند و چارهی دردهای ایران را ازو بخواهند.
ثانیاً دربارهی نفوذ انگلیسها و دخالت آنها در کارهای ایران مبالغههایی هست و گزافهگوییهایی رواج پیدا کرده. در این کشور علتهایی هست که باعث بدبختی توده گردیده ، ولی مردم آنها را در نظر نمیگیرند و هرچه میشود میگویند : «انگلیسها کردند» ، «انگلیسها نمیگزارند». بدبختی خود را از ناحیهی انگلیسها میدانند.
این کار رازی هم از نظر روانشناسی دارد. آدمی بیش از همه اسیر طبیعت خود میباشد. یکی از سختترین کارهاست که آدمی نواقص خود را بگردن گیرد و اگر تقصیری ازو سر زده زبان باعتراف گشاید. آدمی همیشه مایل است گناه را بگردن دیگران بیندازد ، برای نافیروزیهای خود عللی از خارج نشان دهد.
افسانهی بخت و سرنوشت از اینجا پیدا شده. کسی که از کوششهای خود نتیجه برنمیدارد نمیتواند بگردن گیرد که خودش کوتاهی نموده و میگوید : بخت یاری نکرد ، یا میگوید : سرنوشتم این بود.
ما دیدهایم دو نفر که باهم گلاویز میشوند و بسر و روی یکدیگر میزنند همانکه خشمشان فرونشست و پشیمان گردیدند ، مینشینند و میگویند : «بشیطان لعنت ، دیدی چه کار کرد!». گناه خود را بگردن شیطان میاندازند.
اینها نتیجهی حس خودخواهیست که همهمان گرفتارش میباشیم. دربارهی کارهای کشور نیز به ایرانیان خوش میافتد که بآلودگیهای تودهی خود گردن نگزارند و هر کسی خود را آراسته و پیراسته شمارند و همهی گناهها را بگردن انگلیسها بیندازند.
این خود موضوعیست که این توده بیمار است ، بسیار هم بیمار است. من اگر بخواهم بیماریهای این توده را شرح دهم از موضوع پرت خواهم افتاد. ولی دیگران این را نمیپذیرند. توده را سالم تصور کرده علت نافیروزیهای خود را انگلیس میدانند.
.
✴️ حقایق زندگی (تکهی بیست و نهم)
🔸 بدآموزیها اثرش در كجاست؟..(بخش 2 از 2)
شاید كسانی آقایان بهبهانی و طباطبایی و آخوندخراسانی و ثقةالاسلام و شیخسلیم را ایراد گیرند كه از طبقهی باسوادان بودند و آزمایشهای بسیار نیكی دادند. ولی اینان اگر هم درسخوانده بودند از طبقهی آن درسخواندگان كه مقصود ماست نبودند. اینان یك درس خوانده و یک راه پیموده بودند و از كتابهای گوناگون و اندیشههای پراكنده بهرهای نداشتند.
آیا این از كجاست؟!.. برای چیست كه در ایران باسوادان چنانند و بیسوادان چنین؟.. آیا سرّ این را جز از كتابها باید جست؟.. آیا جز از آنست كه در همان كتابها سخنانی هست كه در روزهای ترس و سختی بهانه بدست كسانی میدهد كه دل بمرگ ننهاده خود را بكناری كشند.
آن تابینها كه در شهریور ماه غیرت و مردانگی از خود نشان دادند كسانیند كه با دریافتهای سادهی خدادادی بالا آمدهاند و از پدرانشان و از دیگران جز درس غیرتمندی نیاموختهاند. ولی این افسران كه گریختهاند دلهاشان پر از فلسفههای گوناگون میباشد و هر یكی صد شعر قلندرانه ازبر دارند.
آن بیسوادان كه در جنبش مشروطه پافشاریها و مردانگیها از خود نشان میدادند یك درس بیشتر یاد نگرفته بودند : «مرد از سخن خود برنمیگردد». ولی این ادبا و فضلا درسهای گوناگون دیگری آموخته بودند و برای گریختن از جلو مرگ صد بهانه در یاد داشتند : «الامور مرهونه باوقاتها» یا «عرفت الله بفسخ العزایم» یا «با هر كه خصومت نتوان كرد بساز» یا :
«باش تا دستش ببندد روزگار پس بكام دوستان چشمش درآر»
چند سال پیش روزی در مجلسی گفتگو میرفت كه چگونه در پیشامد مشروطه كسانی كه از فضلا و ادبا و بزرگان پیشگام شده بودند در بمباردمان مجلس خود را كنار كشیدند و تهران بیش از سه ساعت ایستادگی نتوانست ولی ستارخان و باقرخان و یفرمخان و یارمحمدخان و اینگونه كسان بیسواد آن پافشاریها را نشان دادند و مشروطه را پیش بردند؟!.. چون از من میپرسیدند گفتم : شما اگر در بیابانی كه میروید ناگهان گرگی یا شیری را در جلو ببینید آیا چه كار میكنید؟!.. نه آنست كه اگر راه دیگری هست بآن بازمیگردید و خود را به رنج و ترس نمیاندازید. ولی اگر راه همان یكیست و بازگشتن هم نشدنیست ترس را كنار گزارده بجلو میروید و با گرگ و یا شیر به نبرد میپردازید؟..
داستان آنان نیز چنین بود :
🔸🔸ستارخانها و یفرمخانها در زندگی یک راه بیشتر نداشتند و آن راه غیرت و مردانگی بود ولی آن ادبا و فضلا راه دیگر بسیار میشناختند. آنان گذشته از راه غیرت و مردانگی راههای خراباتیگری ، قلندری ، جبریگری ، صوفیگری نیز بروی خود باز میداشتند. این بود چون در راه غیرت و مردانگی كه پیش گرفته بودند بیم و ترسی در جلو دیدند بآسانی براههای دیگری بازگشتند.
(پرچم روزانه شمارهی 94)
🔸 بدآموزیها اثرش در كجاست؟..(بخش 2 از 2)
شاید كسانی آقایان بهبهانی و طباطبایی و آخوندخراسانی و ثقةالاسلام و شیخسلیم را ایراد گیرند كه از طبقهی باسوادان بودند و آزمایشهای بسیار نیكی دادند. ولی اینان اگر هم درسخوانده بودند از طبقهی آن درسخواندگان كه مقصود ماست نبودند. اینان یك درس خوانده و یک راه پیموده بودند و از كتابهای گوناگون و اندیشههای پراكنده بهرهای نداشتند.
آیا این از كجاست؟!.. برای چیست كه در ایران باسوادان چنانند و بیسوادان چنین؟.. آیا سرّ این را جز از كتابها باید جست؟.. آیا جز از آنست كه در همان كتابها سخنانی هست كه در روزهای ترس و سختی بهانه بدست كسانی میدهد كه دل بمرگ ننهاده خود را بكناری كشند.
آن تابینها كه در شهریور ماه غیرت و مردانگی از خود نشان دادند كسانیند كه با دریافتهای سادهی خدادادی بالا آمدهاند و از پدرانشان و از دیگران جز درس غیرتمندی نیاموختهاند. ولی این افسران كه گریختهاند دلهاشان پر از فلسفههای گوناگون میباشد و هر یكی صد شعر قلندرانه ازبر دارند.
آن بیسوادان كه در جنبش مشروطه پافشاریها و مردانگیها از خود نشان میدادند یك درس بیشتر یاد نگرفته بودند : «مرد از سخن خود برنمیگردد». ولی این ادبا و فضلا درسهای گوناگون دیگری آموخته بودند و برای گریختن از جلو مرگ صد بهانه در یاد داشتند : «الامور مرهونه باوقاتها» یا «عرفت الله بفسخ العزایم» یا «با هر كه خصومت نتوان كرد بساز» یا :
«باش تا دستش ببندد روزگار پس بكام دوستان چشمش درآر»
چند سال پیش روزی در مجلسی گفتگو میرفت كه چگونه در پیشامد مشروطه كسانی كه از فضلا و ادبا و بزرگان پیشگام شده بودند در بمباردمان مجلس خود را كنار كشیدند و تهران بیش از سه ساعت ایستادگی نتوانست ولی ستارخان و باقرخان و یفرمخان و یارمحمدخان و اینگونه كسان بیسواد آن پافشاریها را نشان دادند و مشروطه را پیش بردند؟!.. چون از من میپرسیدند گفتم : شما اگر در بیابانی كه میروید ناگهان گرگی یا شیری را در جلو ببینید آیا چه كار میكنید؟!.. نه آنست كه اگر راه دیگری هست بآن بازمیگردید و خود را به رنج و ترس نمیاندازید. ولی اگر راه همان یكیست و بازگشتن هم نشدنیست ترس را كنار گزارده بجلو میروید و با گرگ و یا شیر به نبرد میپردازید؟..
داستان آنان نیز چنین بود :
🔸🔸ستارخانها و یفرمخانها در زندگی یک راه بیشتر نداشتند و آن راه غیرت و مردانگی بود ولی آن ادبا و فضلا راه دیگر بسیار میشناختند. آنان گذشته از راه غیرت و مردانگی راههای خراباتیگری ، قلندری ، جبریگری ، صوفیگری نیز بروی خود باز میداشتند. این بود چون در راه غیرت و مردانگی كه پیش گرفته بودند بیم و ترسی در جلو دیدند بآسانی براههای دیگری بازگشتند.
(پرچم روزانه شمارهی 94)