پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
چنان انگارید هزار خاندان از مردم جدا شده و بیك بیابانی رفته میخواهند شهری بنیاد گزارند و جداگانه زندگانی كنند ، و پول و اسكناس هیچ نبرده‌اند ولی هر خاندانی كالا برای زیست چند ماهه همراه دارد و چون فرارسیده‌اند كارها را درمیان خود تقسیم میكنند : گروهی برای كشاورزی و باغبانی ، و گروهی برای پارچه‌بافی و فرشبافی ، و گروهی برای دامپروری و گروهی برای خانه‌سازی و خیابان‌كشی و همچنین دیگر كارها. پس از چند ماهی شهر ساخته شده و پیداست كه باید پیشه‌وران و كوشندگان پدید آورده‌های خود را مبادله كنند و نیاز بیك «افزار مبادله» می‌افتد ، و چون زر و سیم و كاغذ همراه ندارند یا دارند و نمیخواهند آنها را افزار مبادله گردانند تكه چوبهایی را بیك شكل خاصی تراشیده وسیله‌ی مبادله میگردانند و چنین قرار می‌نهند كه هر تكه چوبی با ده كیلو گندم برابر گرفته شود و به همان وسیله داد و ستد میكنند. باین معنی كشاورزی می‌آورد گندمهای خود را میفروشد و چند تكه چوبی میگیرد و میرود یكی را میدهد یك جفت كفش میخرد ، دیگری را میدهد چند ذرع چیت میگیرد و همچنین پزشك بالا سر بیمار میرود و در بیرون آمدن یك تكه چوبی در دستش میدهند و او می‌پذیرد زیرا میداند كه با آن یك تكه چوب ده كیلو گندم یا یك جفت كفش یا چند ذرع چیت تواند خرید ، اگر بنّایی آورْد آن را بجای مزد تواند داد. بدینسان كار خود را راه می‌اندازند بی‌آنكه نیاز بداشتن پشتوانه پیدا كنند.

آیا چنین زندگانی نتواند بود؟!. آیا ارزش آن تكه چوب كه بجای اسكناس بكار میرود از چیست؟.. نه از آنست كه در برابرش كالا داده می‌شود؟!..

[1] : این گفتار پس از شهریور 1320 نوشته شده. از آن زمان چند بار سخن از چاپ اسکناس در دولتها پیش آمد و هر بار همان سخنان به افزایش نرخها انجامید. تا آنکه دولت قوام‌السلطنه اسکناس هنگفتی چاپ کرده بکار انداخت. خود نویسنده در گفتارهای پیش گله‌مندست که این کار مایه‌ی افزایش نرخهاست. یک علت آن همین پنداریست که از آن سخن میراند و درمیان مردم بوده (اکنون هم هست!). ولی در کتاب «کار و پیشه و پول» که مجال بیشتری می‌یابد ، چاپ اسکناس فزونیِ دولت را در هنگام دشواریها «وامی» می‌شناساند «که از مردم خواسته و گرفته و سپس باید پس بدهد» و اینست آن را علتی برای افزایش بها نمی‌شمارد مگر تا زمانی که پنداری که سخنش رفت درمیان مردم بازمانَد. با اینهمه جای خرج کردن اسکناسهای فزون (همان که «وام دولت به مردم» بشمار می‌آید) ، اندازه‌ای که دولت برای بهبود مبادله‌ی کالا آنها را چاپ میکند و اینگونه جستارها چیزهاییست که باید در آن باره‌ها گفتگوی جداگانه کرد.
در بخش دیگر این گفتار به این جستارها پرداخته شده ولی آنها را بس ندانسته و اینست در پایان گفتار نوید میدهد که بیشتر از آن گفتگو شود.
خواست از این گفتارها نه آموزش دانش اقتصاد بلکه کوشش به آنست که مردم و بازرگانان را از معنی راست پول آگاه گرداند تا از گرفتاری ترسناک بالا رفتن بی‌جهت و بی‌اندازه‌ی کالاها و بدبختی و گرسنگیها (و مرگ تلخ بیچیزان در آن روزها) بکاهد.
گزیونا (grzywna) واحد اندازه‌گیری وزن در اروپای مرکزی و شرقی بویژه در لهستان بوده که بجای پول نیز تا سده‌ی ده میلادی بکار میرفته.
✴️ کتاب ورجاوندبنیاد

بخش یکم
تکه‌ی 3 و 4 و 5

احمد کسروی

دستیابی
.
✴️ ورجاوندبنیاد

(بزبان عادی)
(بخش دوم : درباره‌ی دین)

🔸تکه‌ی 2
(بهر 1 از 2)

🔸دین شاهراه زندگانی است.🔸

کسان بسیاری به دین نیاز نمی‌بینند. ولی نیاز بسیار هست. دین شاهراه زندگانیست. اگر نباشد مردمان ، هر گروهی راه دیگری را پیش گرفته گمراه گشته و از هم متفرق و پراکنده شوند. اگر نباشد هر کسی درپی سود خود بوده و در نتیجه کشاکش بوجود می‌آید و باهمی و اتفاق مردم به هم می‌خورد.
چیزیست بسیار آشکار : آدمیان راه زندگی را نمی‌شناسند ، و بی‌سبب خود را به گرفتاری می‌اندازند ، روانها را ضعیف گردانیده اختیار را بدست حرص و طمع و هوس و خشم و کینه می‌دهند.
برای شناختن خوب و بد و راست و کج به انسانها خرد داده شده. ولی برای خردها نیز آموزگاری لازم است. دین آموزگار خردهاست.
آن نادانیهای صوفیان و خراباتیان ، و این گمراهیهای مادّیون هر یکی شاهد دیگری باین گفته‌های ما است.
کسانی که تصور می‌کنند با رواج دانشهای نوین نیازی به دین نمانده ، این گمراهی دیگر ایشان است. با آن دانشها است که اینهمه گمراهیها درمیان می‌باشد.

🔸🔸🔸

بسیاری از مردم به دین نیازی نمی‌بینند. بگمانِ آنانْ زمانی که مردم نادان ‌بوده‌اند ، کسانی برخاسته و برای اداره کردن مردمان دینهایی بنا کرده‌اند. ولی اکنون به آنها نیازی نمی‌باشد.

ولی این از کوتاهی اندیشه‌ها است. به دین نیاز بسیار هست. دین شاهراه زندگانیست که اگر نباشد هر گروهی راه دیگری پیش گیرند ، که هم گمراه گردند و هم از یکدیگر متفرق و پراکنده شوند (چنانکه امروز چنین است). آدمیان چون باهم زندگی می‌کنند و سود و زیانشان به هم مربوط است ، بناچار باید راهی (آیینی) باشد که همگی از آن پیروی کرده هر کسی حدود خود را بشناسد. و اگر نباشد هر کسی تنها نفع خود را دنبال کرده در نتیجه کشاکش بوجود خواهد آمد و رشته‌ی باهمی و اتفاق گسیخته خواهد شد.

این حقیقتی است که چون و چرا ندارد. شما اگر دبستانی تأسیس کنید یا انجمنی برپا کنید ناچار خواهید بود که دستوری یا آیین‌نامه‌ای برای آن بنویسید. پس چگونه امکان دارد که میلیاردها مردم باهم زندگی کنند و نیازی به یک مجموعه‌ دستورها یا مقرراتی نداشته باشند؟!

بدون تردید باید راهی (آیینی) باشد. ولی گفتگو در آنست که آیا خود مردمان قادر هستند که آن آیین را بگذارند؟! باید گفت : نمی‌توانند. مردمان اگر نیک و بد و سود و زیان را می‌شناختند چه نیازی به راه و آیین بود؟! ، و چون سود و زیان را نمی‌شناسند روشن است که آیینی هم نمی‌توانند بگذارند.[1]

چیزی است بسیار آشکار : آدمیان معنی جهان را نمی‌دانند و به تصورات بیپا دل بسته ، در برابر گنبدها می‌ایستند ، و از مردگان حاجت و گشایش کار می‌طلبند ، و راه زندگی را نمی‌شناسند ، و بجای همدستی و کمک به یکدیگر باهم مبارزه می‌کنند ، بدون هیچ سببی جنگها راه می‌اندازند ، خود را به رنج و سختی می‌اندازند ، خرد را نمی‌شناسند و از آن بهره‌مند نمی‌شوند و روانها را ضعیف و ناتوان گردانیده ، اختیار کارها را بدست طمع ، هوس ، خشم و کینه می‌دهند.

پس چگونه می‌توان گفت که به دین نیازی نیست؟! چگونه می‌شود گفت که راهی یا آیینی لازم نیست؟!

کسانی خواهند گفت : «شما خودتان می‌گویید : خدا به انسانها عقل داده تا نیک و بد را بشناسند ، پس چه نیازی به دین هست؟!». می‌گوییم : راست است ، برای شناختن نیک و بد و راست و کج ، بآدمیان خرد داده شده. ولی برای خردها هم آموزگاری لازم است ، دین آموزگار خردها است.

خردها از فهم و شناخت حقایق درنمی‌مانند. ولی آموزگاری لازم است که حقایق را بیاد آنها بیاورد. خردها از این جهت مانند چشمها است. چشم هر چیزی را می‌تواند ببیند ، ولی باید جلوش بیاورند. خرد نیز هر حقیقتی را می‌تواند بفهمد ، ولی باید بیادش آورد.

گذشته از این ، آدمی چنانکه از گوهر روان خرد را دارد ، از گوهر جان دارای خیال و فرض و طمع و هوس و کینه و مانندهای اینهاست ، که به ضد خرد هستند ، و بطوری که شرح داده‌ایم آدمیان وقتی که بدون مربی و سرخود بمانند گوهر جانی نیرومند می‌شود ، و خیال و فرض و خودخواهی و مانند اینها غلبه می‌نماید ، و از اینرو خرد ناتوان شده چه ‌بسا که کلاً از کار بیفتد. دین است که می‌تواند روانها را نیرومند کند و خردها را به تکان بیاورد.

این نکته‌ایست که پیشرفت دین با خردها است ، و خردها نیز با دین نیرومند می‌شوند.

[1] : مثال دیگر سلامتی هست. چون مردم (با آنکه هر کسی خواستار سلامتی خود می‌باشد) نکات یا آیین بهداشت را خودشان نمی‌توانند بدانند ، پس باید آیینی برای بهداشت باشد تا همه مطابق آن رفتار کرده و سلامتی دیگران را به خطر نیندازند.
✴️ کتاب حقایق زندگی

تکه‌ی 4 و 5

باید جدایی میانه‌ی نیك و بد گزاشت

دستیابی
.
✴️ بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن

تکه‌ی 3 و 4

دادگاه «متهمان شهربانی» و «گروه 53 نفر»

دستیابی
.
✴️ کتاب سرنوشت ایران چه خواهد بود؟

احمد کسروی
(در موضوع پیشامد آذربایجان)

2_ حزب توده

دستیابی
.
🔶 سرنوشت ایران چه خواهد بود؟ (احمد کسروی)

🔸 5ـ حزب دمکرات آذربایجان : (تکه‌ی 8)


گفتگو را به نتیجه رسانیم : دمکراتهای آذربایجان سه چیز درخواست کرده بودند :

١) انجمنهای ایالتی و ولایتی از روی قانون برپا شود.

٢) بآذربایجان خودمختاری داده شود.

٣) زبان ترکی در آذربایجان زبان اداره‌ها و آموزشگاهها باشد.

من روزنامه‌هاشان نخوانده‌ام. آنچه در روزنامه‌های تهران نوشته‌اند درخواستهاشان در روز نخست اینها بوده و جای پرسشست که با خودمختاری یا استقلال داخلی ، بانجمنهای ایالتی و ولایتی چه نیاز داشته‌اند؟!..

به هر حال از این سه درخواست ، اندیشه‌ی من با خودمختاری همانست که بیان کردم. من آن را با حال کنونی ایران بسیار زیانمند می‌دانم ، مایه‌ی بهم خوردن استقلال ایران می‌شناسم.

اما انجمنهای ایالتی و ولایتی ، چون در قانون اساسی هم پیش‌بینی شده بسخن چندانی درباره‌ی آن نیاز نیست. این انجمنهای ایالتی و ولایتی تاریخچه‌ای دارد. کسانی اگر «تاریخ مشروطه‌ی ایران» را خوانده‌اند می‌دانند که گنجانیدن آن در قانون اساسی از روی پیشنهاد آزادیخواهان تبریز بوده. این نمونه‌ی رشد و فهم آزادیخواهان آن روزی آذربایجانست که برای استوار ماندن رابطه‌ی استانها و شهرستانها با پایتخت ، بودن انجمنهایی را در شهرها از سوی اهالی برای نظارت در مصرف مالیاتهایی که می‌پرداختند و دیده‌بانی بکارهای مأمورین دولت و حفظ مصالح استان و شهرستان ، لازم دانسته‌اند.

در کابینه‌ی صدر ، هنگامی که دمکراتهای آذربایجان ، تازه آواز بلند کرده درخواستهایی می‌نمودند ، اگر دولت دلسوز و دوراندیشی بروی کار بودی می‌بایست پیشامد را مغتنم شمارد و بیدرنگ به تهیه‌ی زمینه برای برپا گردانیدن انجمنهای استانی و شهرستانی پردازد که هم یک درخواست مشروعی را از آذربایجان پذیرفته هم یک قسمت متروک مانده از قانون اساسی را بجریان اندازد.

اکنون هم ، اگر مقصود اصلاح این کشور باشد ، باید بمردم در استانها و شهرستانها حق داشتن آن انجمنها را داد. اگر هیچ سود دیگری نباشد این سود هست که مرجعی برای شکایتهای مردم از ادارات و از کارکنان آنها درمیان بوده ، این نباشد که دولتیان هرچه کردند بکنند و شکایتهای تلگرافی یا نامه‌ای که مردم می‌فرستند در روی میزهای وزارتخانه‌ها رویهم چیده شده کمترین نتیجه بدست نیاید.


.
✴️ حقایق زندگی (درباره‌ی کارها و پیشه‌ها)
(تکه‌ی چهل‌وهفتم)

🔶 ارزش اسكناس با پشتوانه نیست
(بخش 3 از 3)

گفتیم ارزش اسكناس از كالاهاست. اگر راستی را بخواهیم باید گفت : ارزش آن از قراردادیست كه مردم باهم دارند و اسكناس را وسیله‌ی مبادله شناخته‌اند ، و چنانكه گفتیم اگر یك تكه چوبی را وسیله‌ی مبادله شناسند آن نیز دارای ارزش خواهد بود. اینست ما چندان ارتباطی درمیانه‌ی فزونی اسكناس و بالا رفتن نرخها نمیدانیم و آن اندیشه‌ی بازرگانان كه ارزش اسكناس را از پشتوانه‌ی طلا می‌شناسند و بآن ملاحظه همینكه گفتگو از چاپ اسكناس جدید بمیان می‌آید نرخها را بالا می‌برند جز از روی ناآگاهی نمیباشد.

راستی هم آنست كه بسیاری از آنان درپی بهانه میباشند و اینست نه تنها از چاپ اسكناسهای نوین ببالا بردن نرخها مبادرت میورزند از هر پیشامد پرت دیگری آن استفاده را می‌نمایند. اگر شبی یكی از رادیوها دروغی پراكنده كُند كه میان آلمان و تركیه بهم خورده فردا می‌بینی همان را بهانه ساخته نرخها را بالا بردند. بی‌آنكه دانسته شود چه نسبتی درمیان تیرگی روابط آلمان و تركیه با گرانی برنج و روغن ایران میباشد.

دانستنی‌تر آنكه اینها آن كار را بعلت آزمندی میكنند و مقصودشان آنست بداراك خود بیفزایند. در حالی كه از این راه چندان نتیجه بدست نخواهد آمد زیرا با حال كنونی بازار همینكه یك بازرگانی نرخ یك كالایی را بالا برد دیگران نیز همان رفتار میكنند ، و این در واقع پایین افتادن ارزش پولست نه بالا رفتن نرخ كالا ، اینست مقصودی از این راه بدست نخواهد آمد.[1]

كسانی میگویند : هنگامی كه دولت اسكناسهای نوین چاپ میكند و آن را میان مردم پراكنده میگرداند ، از این راه نیروی خرید مردم را بیشتر میكند و این خود باعث گرانی كالاها می‌شود. زیرا هر چیزی كه خریدار بیشتر دارد گرانتر خواهد گردید.

میگویم : این چندان بی‌مبنا نیست. ولی فهمیده‌ی بازرگانان ما جز از اینست. آنان باین توجهی ندارند و چنانكه می‌بینیم همینكه نامی از چاپ اسكناس نو بمیان می‌آید بی‌آنكه بگزارند پیشنهاد در مجلس تصویب شود و اسكناس چاپ گردد و بدست مردم برسد و نیروی خرید بیشتر گردد مبادرت ببالا بردن بهای كالاها میكنند. پایه‌ی كار آنان نه این ، بلكه موضوع پشتوانه‌ی طلا و نسبت آن بمیزان اسكناس میباشد.

از آنسوی در این موضوع هم باید گفتگو كرد. زیرا دولت كه اسكناس چاپ میكند یكباره بدست مردم نمیدهد كه نیروی خریدشان بیكبار فزون گردد. دولت این پول را اگر بكاركنان اداره‌ها میدهد آنان در ماههای پیش نیز همین اندازه حقوق گرفته و نیروی خرید داشته‌اند ، و اگر بدیگران میدهد باید دید كیستند و چگونه ‌این پول بدست ایشان میرسد و در كجا بكار میبرند. باین آسانی نتوان گفت كه چون اسكناس چاپ می‌شود نیروی خرید مردم بیشتر میگردد. گذشته از اینها دولت در چندی پیش یك توضیحی داد كه درخور پذیرفتن بود. گفت یكی از جاهایی كه دولت بپول نیازمند است موضوع خرید برخی كالاها از اروپا و امریكاست و چون اكنون وسایل باربری كم شده و یك سفارش چند برابر سالهای پیش زمان لازم دارد تا بایران برسد ، از اینرو مقدار مهمی از پول دولت در ضمن یك مدت معتنابهی در اروپا و امریكا میماند و از اینرو ما نیاز بفزونی اسكناس پیدا كرده‌ایم كه جای آنها را پر گردانیم. این نكته‌ها را نیز باید در دیده گرفت.

🔸ما برآنیم كه در هر زمینه‌ای باید حقایق را گرفت و پایه‌ی كارهای زندگی را بروی آن گزاشت.
درباره‌ی اسكناس و ارزش آن و همچنین در زمینه‌ی سیم و زر و جواهر نیز باید این حقایق در اندیشه‌ها جایگیر گردد و پایه‌ی كارها باشد. در این باره باز گفتارهایی خواهیم نوشت.
(پرچم روزانه شماره‌های 224 ، 225 و 226)

[1] : استثنائی که بر این قاعده باید شمرد هنگامی است که نه بازرگانان عادی بلکه «باندهای انحصار» و «اَبَر پولداران» یک یا چند کالا را به چندین برابر بهای اصلی خود بفروشند که در آن حال صدها میلیارد تومان سود برند. در برابر ، بخشی از کالاها را نیز گرانتر خواهند خرید که در برابر سودی که برده‌اند ناچیز خواهد بود.
همانا در آن زمان چنین «اَبَر پولدارانی» که امروز در کشور بفراوانی هستند نبوده.
دست راست : اسکناس پادشاهی یوان در چین (آغاز چاپ اسکناس : سده‌ی هفتم میلادی)
دست چپ : لوح چاپ همان اسکناس
کتابهای تاریخی
✴️ ورجاوندبنیاد

(بزبان عادی)
(بخش دوم : درباره‌ی دین)

🔸تکه‌ی 2
(بهر 2 از 2)

🔸دین شاهراه زندگانی است.🔸

کسان بسیاری به دین نیاز نمی‌بینند. ولی نیاز بسیار هست. دین شاهراه زندگانیست. اگر نباشد مردمان ، هر گروهی راه دیگری را پیش گرفته گمراه گشته و از هم متفرق و پراکنده شوند. اگر نباشد هر کسی درپی سود خود بوده و در نتیجه کشاکش بوجود می‌آید و باهمی و اتفاق مردم به هم می‌خورد.
چیزیست بسیار آشکار : آدمیان راه زندگی را نمی‌شناسند ، و بی‌سبب خود را به گرفتاری می‌اندازند ، روانها را ضعیف گردانیده اختیار را بدست حرص و طمع و هوس و خشم و کینه می‌دهند.
برای شناختن خوب و بد و راست و کج به انسانها خرد داده شده. ولی برای خردها نیز آموزگاری لازم است. دین آموزگار خردهاست.
آن نادانیهای صوفیان و خراباتیان ، و این گمراهیهای مادّیون هر یکی شاهد دیگری باین گفته‌های ما است.
کسانی که تصور می‌کنند با رواج دانشهای نوین نیازی به دین نمانده ، این گمراهی دیگر ایشان است. با آن دانشها است که اینهمه گمراهیها درمیان می‌باشد.

🔸🔸🔸

ما از صوفیان و خراباتیان که دسته‌هایی در شرق ‌بوده‌اند ، و از مادّیون که گروه بسیاری در غرب می‌باشند در این کتاب نام برده ، از نادانیهای آنها و از گمراهیهای اینها نمونه‌هایی یاد کرده‌ایم. آن نادانیهای صوفیان و خراباتیان و این گمراهیهای مادّیون هر یکی شاهد دیگری به راستی گفته‌های ما است. هر یکی شاهد دیگریست که مردمان به دین نیاز بسیاری ‌دارند ، و اگر نباشد ، بگمراهیهای گوناگونی می‌افتند. در نتیجه گذشته از آنکه از شناختن معنی حقیقی زندگانی و از زندگی بخردانه دور می‌مانند ، از یکدیگر نیز جدا می‌شوند. [1]

صوفیان و خراباتیان در ایران و خاورمیانه ریشه داشته‌اند که هنوز کنده نشده. صوفیان هنوز هستند و در هر شهری یافت می‌شوند. از خراباتیان نیز (مانند خیام و حافظ) صدها شعر بر زبانهاست که از دهها سال پیش باین طرف شرقشناسان هیاهویی درباره‌ی آنها برپا کرده‌اند. [2]

شما اگر گفته‌های این دو گروه (صوفیان ـ خراباتیان) را بررسی نموده باهم مقایسه کنید ، خواهید دید گذشته از آنکه هر دو مسلک سراپا گمراهی است هر یکی ضد آن دیگری می‌باشد. خراباتیان می‌گویند : «این جهان هیچ و پوچ است و ما از آن هیچی نمی‌فهمیم» و بخدایی باور نمی‌دارند. [3] ولی صوفیان لاف از دیدن خدا و یکی شدن با او می‌زنند.[4] خراباتیان می‌گویند : «باید همیشه خوش بود و ملاحظه‌ی چیز دیگری نکرد» [5] ولی صوفیان می‌گویند : «باید بخود سختی داد و از خوشیها پرهیز کرد». خراباتیان مردمان را بخرابات یا «میکده» می‌خوانند [6] ولی صوفیان آنان را به خانقاه می‌کشند. اینها گذشته از آنکه همه نادانیست به این ترتیب ضد یکدیگر می‌باشد.

از مادّیون که بیشترشان دانشمندانند گمراهیهای بسیاری را نشان داده‌ایم : آنان هستی را جز این جهان محسوس مادّی نمی‌شناسند. از گوهر روان در آدمی ناآگاهند ، انسان را اصلاح‌پذیر نمی‌دانند ، خرد را با «بینش» یکی می‌گیرند و این گوهر ارزشمند را نمی‌شناسند ، زندگی را مبارزه و جنگ ، و جهان را میدان جنگ زندگانی می‌دانند. اینها هر یکی گمراهی بزرگ دیگری می‌باشد.

این نادانیها و گمراهیها زیانش تنها این نیست که صوفیان و خراباتیان و مادّیون از فهم حقایق محروم بوده‌اند ، این هم هست که راه زندگی را گم کرده‌اند. مثلاً صوفیان بآرزوی آنکه بخدا برسند به خانقاهها خزیده سختیها بخود داده‌اند ، و به تصور آنکه خدا با این جهان دشمن است ، بکاری یا حرفه‌‌ای نپرداخته و دیگران را نیز تا توانسته‌اند مانع شده‌اند. به این ترتیب یک راه بسیار کجی برای زندگی پیش گرفته‌اند. خراباتیان ملاحظه‌ی هیچی را نداشته سراسر زندگی را به میخواری و یاوه‌بافی گذرانیده ، گذشته از خودْ زنان و فرزندانشان را نیز بدبخت کرده‌اند. مادّیون در زمان ما هستند ، و می‌بینیم که با اشتباهات خود چه زیانهایی بجهان رسانیده‌اند. چنانکه شرح داده‌ایم ، اینها با بدآموزیهای خود باد بآتش حرص و طمع و خودخواهی آدمیان زده و کشاکش را در میان مردم هرچه بیشتر و سختتر کرده‌اند. یک سبب بزرگِ گرفتاریهای امروزی جهانْ خطاهای مادّیون است.

آنان که تصور می‌کنند با دانشهای نوین به دین نیازی نمانده ، این گمراهی دیگری از ایشان است. اینها خیال می‌کنند حقایق تنها همانهاست که دانشها نشان می‌دهد ، و از یک سری حقایق گرانبها‌تری که در پشت سر دانشها است ناآگاهند. باید به اینان پاسخ داد و گفت : با بودن آن دانشها است که اینهمه گمراهیها در میان است.
👇
[1] : تنها پاکدینی است که به گرفتاری بزرگ «پراکندگی» در میان مردم با جدیت پرداخته و آن را «مرگ» یک ملت دانسته و برای از میان برداشتن آن به مبارزه‌‌ای بزرگ و کوششهای فراوان برخاسته است.
[2] : در این باره کتاب در پیرامون «ادبیات» خوانده شود.
[3] : وجود ما معماييست حافظ كه تحقيقش فسونست و فسانه
[4] : يار بیپرده از در و ديوار در تجلی است يا اولیالابصار
[5] : غم جهان مخور و پند من مبر از ياد كه اين لطيفه‌ي نغزم ز رهروي ياد است
[6] : ای كدخدای خانقه بازآ كه در دير مغان می‌دهند آبی و دلها را توانگر می‌كنند
.