✴️ ورجاوندبنیاد
(بزبان عادی)
(بخش دوم : دربارهی دین)
🔸تکهی 4
(بهر 1 از 2)
🔸باید جنبشی نیز در زمینهی دین بوجود بیاید.🔸
جنبش دانشها که در قرنهای آخر رخ داده گامهای بزرگی در راه پیشرفت است. چنین گامهایی تاکنون برداشته نشده بود.
چیزی که هست ، این پیشرفت به تنهایی نتیجهی درستی نمیتوانست بدهد. این پیشرفت باید با گامهای بزرگی در زمینهی دیگری همراه شود. باید جنبشی نیز در این زمینه بوجود آید.
با این توانایی که امروز آدمیان بدست آوردهاند و با آن نزدیکی و ارتباطی که درمیان ملتها بوجود آمده شدیدترین نیاز به خرد و راهنمایی آن هست ، وگرنه زندگی همیشه پر از تلخی و آسیب خواهد بود.
این بدترین بدبختی است که آدمیان از آنهمه دانشها بجای سود زیان بردارند.
🔸🔸🔸
جنبش دانشها که از قرنهای اخیر از اروپا نمودار شده و باعث تحولها در جهان شده و تغییرات بسیاری در زندگانی بوجود آورده ، به تنهایی گامهای بزرگی در راه پیشرفت است. باید آن را از آیین خدا بحساب آوریم و قدرش بدانیم. چنین پیشرفتهایی تاکنون نبوده است.
منتها این جنبش یا پیشرفت به تنهایی نتیجهی درستی نداده و نمیتوانسته بدهد و چنانکه گفتهایم تا امروز بجای سود زیان از آن نتیجه شده است.
اروپا که مهد این جنبش است ، از روزی که دانشها در آنجا رواج یافته و وسایل نوینی برای زندگانی ـ از ماشینهای ریسندگی ، بافندگی ، دوزندگی ، راهآهن ، اتومبیل ، هواپیما ، (نیز ماهواره ، کامپیوتر ، موبایل) و بسیار مانند اینها ـ اختراع شده و بکار افتاده ، زندگی در آنجا رو به سختی رفته و روزبروز دشوارتر شده ، و تا بجایی رسیده که بسیاری از مردمان از دانشها ـ بلکه از خود تمدن ـ بیزار شده و در آرزوی آنند که بزندگانی سادهی روزگار باستان برگردند. [1]
در غرب باید یا جنگ باشد و امنیت از میان برود و کشتارگاه جوانان بشود ، و یا مردم بسیاری در هر کشوری بیکار باشند و راه روزی برویشان بسته باشد.
اکنون جنگ است [2] و این حال جهان میباشد که میبینیم : در دریا و در هوا و در خشکی همدیگر را میکشند ، و آتش و آهن بروی شهرها ریخته بزنان و کودکان بیگناه رحم نمیکنند ، و همهی هوش و دانش و تواناییها و استعدادهای خود را در راه نابودی یکدیگر بکار میاندازند. چند سال پیش نیز صلح بود که میدیدیم در هر کشوری میلیونها بیکار و گرسنه بودند و وضع بسیار دشواری میداشتند. تا آنجا که لشگرهای گرسنگان پرچمها و پارچهنوشتهها در دست در خیابانها میگشتند. کسان بسیاری از گرسنگی مرده و یا از ترس چنان مرگی خود را میکشتند. در روزنامههای اروپا خوانده شد که برخی از مردم بامید آنکه در زندان ناهار و شام آمادهای بدست آورند بدزدی یا جرم دیگری دست میزدند. باز در همان روزنامهها خوانده میشد که در شهرهای بزرگ صدهزاران کودکان بیخانمان زندگی میکنند. در یک طرف مرد و زن ، بزرگ و کوچک از گرسنگی میمردند ، در طرف دیگر خوراکها را چون خریدار نداشت آتش میزدند یا بدریا میریختند.
ما آمار فقط یک سال را از روزنامههای خود اروپا بدست آوردیم که بیش از چهارمیلیون نفر از گرسنگی مرده و یا از ترس چنان مرگی خودکشی کرده بودند ، و از طرف دیگر ، مقادیر زیادی گندم و شکر و قهوه و دیگر خوراکها چون خریدار نداشته سوزانده و یا بدریا ریخته بودند.
این نتیجهای است که غرب (و مردم کشورهای بزرگی که همان راه غرب را پیش گرفتهاند) از جنبش دانشها برده. چنانکه گفتهایم سبب این کار دو چیز است :
یکی آنکه در ضمن پیشرفت دانشها ، گمراهی مادّیگری بمیان آمده ، و این گمراهی بزرگ با تعلیمات بسیار و ریشهدار خود باد بآتش طمع و خودخواهی مردمان زده و آنان را در مبارزه و کشاکش با یکدیگر بیباکتر و پافشارتر گردانیده ، و در همان حال هر آنچه از اخلاق نیکو و از آداب و آیین زندگانی از گذشته باقی و درمیان بوده همه را برانداخته است.
[1] : تنها در سالهای نزدیک به «بحران بزرگ» نبود که چنان جنبشی دیده شد. بلکه در دهههای 1960 و 1970 جنبشی بنام «بازگشت به زمین» در آمریکا کمابیش همان اهداف را دنبال میکرد و کسان بیشتری به زندگی در دل طبیعت و تهیهی نیازمندیهای خود از زمین رو آوردهاند. همین امروز در آغاز قرن بیستویکم ، با جستجو در اینترنت دیده میشود که چنان آرزویی نه تنها از میان برنخاسته بلکه گزارشهایی هست که نشان میدهد کسانی که شهرها را رها کرده زندگی ساده در طبیعت را برگزیدهاند رو به فزونی هم دارند.
[2] : جنگ جهانی دوم
.
(بزبان عادی)
(بخش دوم : دربارهی دین)
🔸تکهی 4
(بهر 1 از 2)
🔸باید جنبشی نیز در زمینهی دین بوجود بیاید.🔸
جنبش دانشها که در قرنهای آخر رخ داده گامهای بزرگی در راه پیشرفت است. چنین گامهایی تاکنون برداشته نشده بود.
چیزی که هست ، این پیشرفت به تنهایی نتیجهی درستی نمیتوانست بدهد. این پیشرفت باید با گامهای بزرگی در زمینهی دیگری همراه شود. باید جنبشی نیز در این زمینه بوجود آید.
با این توانایی که امروز آدمیان بدست آوردهاند و با آن نزدیکی و ارتباطی که درمیان ملتها بوجود آمده شدیدترین نیاز به خرد و راهنمایی آن هست ، وگرنه زندگی همیشه پر از تلخی و آسیب خواهد بود.
این بدترین بدبختی است که آدمیان از آنهمه دانشها بجای سود زیان بردارند.
🔸🔸🔸
جنبش دانشها که از قرنهای اخیر از اروپا نمودار شده و باعث تحولها در جهان شده و تغییرات بسیاری در زندگانی بوجود آورده ، به تنهایی گامهای بزرگی در راه پیشرفت است. باید آن را از آیین خدا بحساب آوریم و قدرش بدانیم. چنین پیشرفتهایی تاکنون نبوده است.
منتها این جنبش یا پیشرفت به تنهایی نتیجهی درستی نداده و نمیتوانسته بدهد و چنانکه گفتهایم تا امروز بجای سود زیان از آن نتیجه شده است.
اروپا که مهد این جنبش است ، از روزی که دانشها در آنجا رواج یافته و وسایل نوینی برای زندگانی ـ از ماشینهای ریسندگی ، بافندگی ، دوزندگی ، راهآهن ، اتومبیل ، هواپیما ، (نیز ماهواره ، کامپیوتر ، موبایل) و بسیار مانند اینها ـ اختراع شده و بکار افتاده ، زندگی در آنجا رو به سختی رفته و روزبروز دشوارتر شده ، و تا بجایی رسیده که بسیاری از مردمان از دانشها ـ بلکه از خود تمدن ـ بیزار شده و در آرزوی آنند که بزندگانی سادهی روزگار باستان برگردند. [1]
در غرب باید یا جنگ باشد و امنیت از میان برود و کشتارگاه جوانان بشود ، و یا مردم بسیاری در هر کشوری بیکار باشند و راه روزی برویشان بسته باشد.
اکنون جنگ است [2] و این حال جهان میباشد که میبینیم : در دریا و در هوا و در خشکی همدیگر را میکشند ، و آتش و آهن بروی شهرها ریخته بزنان و کودکان بیگناه رحم نمیکنند ، و همهی هوش و دانش و تواناییها و استعدادهای خود را در راه نابودی یکدیگر بکار میاندازند. چند سال پیش نیز صلح بود که میدیدیم در هر کشوری میلیونها بیکار و گرسنه بودند و وضع بسیار دشواری میداشتند. تا آنجا که لشگرهای گرسنگان پرچمها و پارچهنوشتهها در دست در خیابانها میگشتند. کسان بسیاری از گرسنگی مرده و یا از ترس چنان مرگی خود را میکشتند. در روزنامههای اروپا خوانده شد که برخی از مردم بامید آنکه در زندان ناهار و شام آمادهای بدست آورند بدزدی یا جرم دیگری دست میزدند. باز در همان روزنامهها خوانده میشد که در شهرهای بزرگ صدهزاران کودکان بیخانمان زندگی میکنند. در یک طرف مرد و زن ، بزرگ و کوچک از گرسنگی میمردند ، در طرف دیگر خوراکها را چون خریدار نداشت آتش میزدند یا بدریا میریختند.
ما آمار فقط یک سال را از روزنامههای خود اروپا بدست آوردیم که بیش از چهارمیلیون نفر از گرسنگی مرده و یا از ترس چنان مرگی خودکشی کرده بودند ، و از طرف دیگر ، مقادیر زیادی گندم و شکر و قهوه و دیگر خوراکها چون خریدار نداشته سوزانده و یا بدریا ریخته بودند.
این نتیجهای است که غرب (و مردم کشورهای بزرگی که همان راه غرب را پیش گرفتهاند) از جنبش دانشها برده. چنانکه گفتهایم سبب این کار دو چیز است :
یکی آنکه در ضمن پیشرفت دانشها ، گمراهی مادّیگری بمیان آمده ، و این گمراهی بزرگ با تعلیمات بسیار و ریشهدار خود باد بآتش طمع و خودخواهی مردمان زده و آنان را در مبارزه و کشاکش با یکدیگر بیباکتر و پافشارتر گردانیده ، و در همان حال هر آنچه از اخلاق نیکو و از آداب و آیین زندگانی از گذشته باقی و درمیان بوده همه را برانداخته است.
[1] : تنها در سالهای نزدیک به «بحران بزرگ» نبود که چنان جنبشی دیده شد. بلکه در دهههای 1960 و 1970 جنبشی بنام «بازگشت به زمین» در آمریکا کمابیش همان اهداف را دنبال میکرد و کسان بیشتری به زندگی در دل طبیعت و تهیهی نیازمندیهای خود از زمین رو آوردهاند. همین امروز در آغاز قرن بیستویکم ، با جستجو در اینترنت دیده میشود که چنان آرزویی نه تنها از میان برنخاسته بلکه گزارشهایی هست که نشان میدهد کسانی که شهرها را رها کرده زندگی ساده در طبیعت را برگزیدهاند رو به فزونی هم دارند.
[2] : جنگ جهانی دوم
.
✴️ کتاب سرنوشت ایران چه خواهد بود؟
احمد کسروی
(در موضوع پیشامد آذربایجان)
5_ حزب دمکرات آذربایجان
دستیابی
.
احمد کسروی
(در موضوع پیشامد آذربایجان)
5_ حزب دمکرات آذربایجان
دستیابی
.
🔶 سرنوشت ایران چه خواهد بود؟ (احمد کسروی)
🔸 ٦ـ چه باید کرد؟.. (تکهی 3)
مرا شگفت افتاده که داریا که از روزنامههای دست چپ است از روز نخست با دعاوی حزب دمکرات و با رفتار آنها همراهی نشان داده و هنوز هم میدهد و از فیروزی آنها شادمانی مینماید ، و در همان حال در این چند روزه گفتاری زیر عنوان «استقلال ایران در خطر است» نوشته و از رفتن استقلال این کشور اظهار بیم و نگرانی نموده. من نمیدانم این دو حس در یک کالبد چگونه باهم سازگار است؟!.. نمیدانم کسی که از رفتن استقلال کشور میترسد چگونه با پیشامدهای آذربایجان همراهی مینماید؟!.. نمیدانم کسی که آن گفتارهای پرمغز را مینویسد و آن آگاهیهای دقیق را از جهان و سیاست در نوشتههایش میگنجاند ، چگونه نمیتواند نتیجههای قطعی و احتمالی رفتار آذربایجان را پیشبینی کند؟!..
نویسندهی داریا اظهار تأسف میکند از اینکه در ایران کسانی هستند که طرفدار سیاست انگلیسها میباشند. من نیز متأسفم و همیشه متأسف بودهام. ولی آیا چارهی آن اینست که کسانی هم در ایران باشند و طرفداری از سیاست شوروی کنند؟!.. آیا اینست راه چاره؟!.. آیا این مثل آن نیست که کسی را که از پشت بام پرت میکنند ، التماس نماید که مرا از آنور پرت نکنید و از اینور پرت کنید؟!..
نویسندهی داریا اظهار نگرانی میکند از اینکه سه وزیر خارجه در کنفرانس مسکو «موضوع ایران را از نقطه نظر حفظ منافع مشترک خود و رفع نگرانیهای سیاسی از یکدیگر مورد مطالعه قرار دهند» و اظهار نگرانی میکند که دوباره ایران دچار مناطق نفوذ گردد. میگویم با این رفتاری که پیش گرفته شده بیگمان نتیجه آن خواهد بود. شما غائله برپا میگردانید و آنگاه چشم میدارید که بیگانگان بنشینند و آن را از «نقطه نظر حفظ منافع اولاد داریوش» مورد بررسی گردانند. آیا چنین چیزی تواند بود؟!..
من دوست میدارم گفتگو شود و اینها همه روشن گردد. مدتهاست در روزنامههای ایران مسلکهای مبهمی انعکاس پیدا کرده. من دوست میدارم آنها از ابهام بیرون آید و مسلک هر کسی روشن گردد.
دمکراتها در آذربایجان قیام مسلح کردهاند که کارهاشان اگر از روی احساسات باشد ، تازه احساسات آذربایجانیگریست و چنانکه خودشان میگویند جز کوشش بمنافع آذربایجان در نظر آنها نیست ، و با اینحال کسانی که در تهران نشستهاند و آذربایجانی هم نبودهاند ، با آنها همآوازی میکنند و در احساسات شرکت نشان میدهند. اینهاست که ما میخواهیم بدانیم عنوانش چیست؟!..
از داریا پرسش دیگری هم دارم : دو سال پیش روزنامههای ترکیه سخن از ترک بودن آذربایجانیان میراندند و این روزنامه بآنها پاسخها نوشت و از جمله کتاب «آذری یا زبان باستان آذربایجان» را به رخ آنها کشید. در حالی که آن گفتارهای روزنامههای ترکیه نتیجهی عملی دربر نداشت و بارها پیش از آن نوشته و پاسخها شنیده بودند. ولی همان داریا در برابر تمسکی که دمکراتهای آذربایجان بزبان ترکی نمودهاند و این رفتارشان در جدا گردانیدن آذربایجان از ایران بسیار مؤثر خواهد بود بیکبار خاموشی گزیده. من نمیدانم باین چه نامی توان داد؟!..
در یکی از روزنامههای تهران خواندم که دمکراتها ثابت میکنند که آذربایجانیها از اول دارای «ملیت خاصی» بودهاند و دربارهی آن اصرار میورزند. این دعوای عجیبی است. عجیبتر از آن اینست که داریا و روزنامههای دیگر در برابرش خاموشی گزینند.
ایران ما و داریا از روزنامههاییست که من دوست میدارم و با لذت میخوانم. این روزنامهها گذشته از آنکه پرمغزند ، به ایرانیان طرز چیزنویسی یاد میدهند. بسیاری از نویسندگان میپندارند جز با دشنام و توهین نمیتوان با کسی مناظره کرد. این روزنامهها بطلان آن تصور را ثابت میکنند. «ایران ما» نیکی بگردن من دارد و با نویسندگانش دوستی داریم.
با همهی اینها نمیتوانم در این هنگام از خردهگیری بآنها خودداری نمایم. مسلک آنها را در این هنگام زیانمند میبینم.
[دنبالهی گفتار را فردا بخوانید.]
🔸 ٦ـ چه باید کرد؟.. (تکهی 3)
مرا شگفت افتاده که داریا که از روزنامههای دست چپ است از روز نخست با دعاوی حزب دمکرات و با رفتار آنها همراهی نشان داده و هنوز هم میدهد و از فیروزی آنها شادمانی مینماید ، و در همان حال در این چند روزه گفتاری زیر عنوان «استقلال ایران در خطر است» نوشته و از رفتن استقلال این کشور اظهار بیم و نگرانی نموده. من نمیدانم این دو حس در یک کالبد چگونه باهم سازگار است؟!.. نمیدانم کسی که از رفتن استقلال کشور میترسد چگونه با پیشامدهای آذربایجان همراهی مینماید؟!.. نمیدانم کسی که آن گفتارهای پرمغز را مینویسد و آن آگاهیهای دقیق را از جهان و سیاست در نوشتههایش میگنجاند ، چگونه نمیتواند نتیجههای قطعی و احتمالی رفتار آذربایجان را پیشبینی کند؟!..
نویسندهی داریا اظهار تأسف میکند از اینکه در ایران کسانی هستند که طرفدار سیاست انگلیسها میباشند. من نیز متأسفم و همیشه متأسف بودهام. ولی آیا چارهی آن اینست که کسانی هم در ایران باشند و طرفداری از سیاست شوروی کنند؟!.. آیا اینست راه چاره؟!.. آیا این مثل آن نیست که کسی را که از پشت بام پرت میکنند ، التماس نماید که مرا از آنور پرت نکنید و از اینور پرت کنید؟!..
نویسندهی داریا اظهار نگرانی میکند از اینکه سه وزیر خارجه در کنفرانس مسکو «موضوع ایران را از نقطه نظر حفظ منافع مشترک خود و رفع نگرانیهای سیاسی از یکدیگر مورد مطالعه قرار دهند» و اظهار نگرانی میکند که دوباره ایران دچار مناطق نفوذ گردد. میگویم با این رفتاری که پیش گرفته شده بیگمان نتیجه آن خواهد بود. شما غائله برپا میگردانید و آنگاه چشم میدارید که بیگانگان بنشینند و آن را از «نقطه نظر حفظ منافع اولاد داریوش» مورد بررسی گردانند. آیا چنین چیزی تواند بود؟!..
من دوست میدارم گفتگو شود و اینها همه روشن گردد. مدتهاست در روزنامههای ایران مسلکهای مبهمی انعکاس پیدا کرده. من دوست میدارم آنها از ابهام بیرون آید و مسلک هر کسی روشن گردد.
دمکراتها در آذربایجان قیام مسلح کردهاند که کارهاشان اگر از روی احساسات باشد ، تازه احساسات آذربایجانیگریست و چنانکه خودشان میگویند جز کوشش بمنافع آذربایجان در نظر آنها نیست ، و با اینحال کسانی که در تهران نشستهاند و آذربایجانی هم نبودهاند ، با آنها همآوازی میکنند و در احساسات شرکت نشان میدهند. اینهاست که ما میخواهیم بدانیم عنوانش چیست؟!..
از داریا پرسش دیگری هم دارم : دو سال پیش روزنامههای ترکیه سخن از ترک بودن آذربایجانیان میراندند و این روزنامه بآنها پاسخها نوشت و از جمله کتاب «آذری یا زبان باستان آذربایجان» را به رخ آنها کشید. در حالی که آن گفتارهای روزنامههای ترکیه نتیجهی عملی دربر نداشت و بارها پیش از آن نوشته و پاسخها شنیده بودند. ولی همان داریا در برابر تمسکی که دمکراتهای آذربایجان بزبان ترکی نمودهاند و این رفتارشان در جدا گردانیدن آذربایجان از ایران بسیار مؤثر خواهد بود بیکبار خاموشی گزیده. من نمیدانم باین چه نامی توان داد؟!..
در یکی از روزنامههای تهران خواندم که دمکراتها ثابت میکنند که آذربایجانیها از اول دارای «ملیت خاصی» بودهاند و دربارهی آن اصرار میورزند. این دعوای عجیبی است. عجیبتر از آن اینست که داریا و روزنامههای دیگر در برابرش خاموشی گزینند.
ایران ما و داریا از روزنامههاییست که من دوست میدارم و با لذت میخوانم. این روزنامهها گذشته از آنکه پرمغزند ، به ایرانیان طرز چیزنویسی یاد میدهند. بسیاری از نویسندگان میپندارند جز با دشنام و توهین نمیتوان با کسی مناظره کرد. این روزنامهها بطلان آن تصور را ثابت میکنند. «ایران ما» نیکی بگردن من دارد و با نویسندگانش دوستی داریم.
با همهی اینها نمیتوانم در این هنگام از خردهگیری بآنها خودداری نمایم. مسلک آنها را در این هنگام زیانمند میبینم.
[دنبالهی گفتار را فردا بخوانید.]
🔶 حقایق زندگی (دربارهی کارها و پیشهها) (احمد کسروی)
🔸 آیا زر و سیم ثروت نیست؟ (تکهی یک از دو)
در شمارهی 243 پرچم گفتاری بعنوان «آیا سیم و زر ثروت نیست؟!..» بخامهی آقای م. ن. که از بازرگانان آزموده و بنام آذربایجانست بچاپ رسانیدیم. ما چون در گفتارهای پیشتر خود نوشته بودیم «زر و سیم ثروت نیست» آقای م. ن. بآن ایراد گرفته و آن گفتار را فرستادهاند و ما اینک خواست خود را روشنتر میگردانیم :
نخست باید دانست که زر و سیم از فلزهاست و میتوان آنها را همچون دیگر فلزها بکار برد و افزارهایی برای زندگانی ساخت. مثلاً از زر یا از سیم میتوان پیاله یا کاسه یا لگن یا هر چیزی دیگری ساخت. میتوان گردنبند و انگشتر و بازوبند برای زنها درست گردانید. این سود آنها و ارزشی که از این راه پیدا میکنند درخور گفتگو و نپذیرفتن نیست. گفتگو در بهاییست که امروز بآنها میگزارند و بسیار بیاندازه است.
باید دانست ارزش هر چیزی از روی نیازیست که مردم در زندگانی بآن میدارند. مثلاً ما در زندگی بجو و گندم و دیگر خوراکها نیازمندیم و بآنها ارج میگزاریم و ارزش میدهیم. همچنین دیگر چیزها که نیاز میداریم. اینست دربارهی زر و سیم میپرسیم : چه نیازی بآنها هست که به برنز و مس و آهن نیست؟!.. چرا بهای آنها صدها برابر اینهاست؟!.. آری همهی فلزها یکسان نیست و شاید زر و سیم از حیث درخشانی یا از راه دیگر برتری به برنز و مس و آهن دارد. ولی این برتری تا چه اندازه است؟!.
بهای امروزی زر و سیم از روی بنیادی نیست. این بها جز نتیجهی همچشمی توانگران نبوده. چنین انگارید در یک زمان باستانی چند تن پولداری باهم نشسته بودهاند و یکی از آنان انگشتر زرینی بانگشت داشته و بدیگران نشان داده. دیگران گفتهاند ما هم داریم و انگشترهای برنزین یا مسین خود را نشان دادهاند. ولی آن کس بخود بالیده و چنین گفته : «این کجا و آنها کجا؟! این از زر است ، زر بسیار کمیابست و دست هر کس بآن نمیرسد». همین بخود بالیدن او و گفتن اینکه زر بسیار کمیابست آن دیگران را واداشته که بنام همچشمی از هر راهی که باشد و به هر بهایی که بدست آید انگشتر زرینی بخرد و در انگشت کند و او نیز در نشستها بخود بالد. بهای کنونی زر و سیم از همان جاست. امروز هم زر و سیم بیش از همه در راه خودنماییها بکار میرود و بدرد پولداران میخورد. مثلاً فلان کس قنددان و جااستکانیش از سیم است دیگر آشنایان و همچشمان او نیز میکوشند که قنددان و جااستکانی سیمین داشته باشند و از اینجا سیم ارزش بیش از اندازه پیدا میکند. ولی اگر کسانی از همچشمی درگذرند و بگویند : «چه فرقی میانهی سیم و ورشو یا برنز است؟» و قنددان و جا استکانی ورشوین و برنزین بکار برند پیداست که سیم از آن ارزش بیاندازه خواهد افتاد. (1)
میدانم کسانی خواهند گفت : هر چیزی که کم باشد ناگزیر گرانتر میشود. زر و سیم نیز چون کمست باید گرانتر باشد. زر و سیم را بپای برنز و ورشو و مس و آهن نتوان برد. میگویم : نخست باید دانست که گرانی چیز دیگری و ارزش چیز دیگر است. چنانکه گفتیم ما ارزش هر چیزی را از نیازی که بآن میباشد اندازه میگیریم نه از گرانی یا ارزانی. مثلاً آب در ایران بسیار فراوانست و با پول فروخته نمیشود. ولی چون در زندگانی نیاز سختی بآن هست ما بآن ارزش بسیار میگزاریم. دوم در گرانی نیز یک چیزی هنگامی از کمیابی گرانبها میگردد که جانشینش نباشد ، و اگر جانشینی داشت جهتی برای گرانی نیست. مثلاً تا بیست سال پیش در ایران ماهوت فراوان بود و از آن رختها میپوشیدند ولی رفتهرفته کم گردید و امروز بسیار کمیابست. با اینحال اگر از جایی بدست آید و بخواهند بفروشند کسی آن را بنام کمیابی بدو برابر قیمت عادی نخواهد خرید. زیرا فاستونی یا پارچههای دیگر جانشین آن میباشد و نیازی نیست.
دربارهی زر و سیم نیز چنینست و آنها جانشین دارند. دوباره میگویم : از زر و سیم چه کاری برمیآید که از برنز و نیکل و ورشو و مس و آهن برنیاید؟!..
آنکه امروز به زر و سیم ارزش بیاندازه میگزارند و آن را ثروتی میدانند و بارها دیده میشود در روزنامهها گفتگو از «ذخیرهی طلای ایران» میکنند و پشتوانهی اسکناس را زر و سیم اندوخته در بانک میدانند و بگفتهی آقای م. ن. امروز یک تومان از پول نقرهی پیشین را با شش یا هفت برابر بالاتر از اسکناس گرفته یک تومان را با شصت یا هفتاد ریال مبادله میکنند ، اینها ناشی از پندار است. چون از نخست نام زر و سیم را با بزرگی شنیدهاند و همیشه زر یا سیم داده هرچه خواستهاند گرفتهاند ، اینست از حقیقت درمانده چنین پنداشتهاند که راستی زر و سیم ثروتست. چنین دانستهاند که با زر و سیم هر کاری توان کرد و هر چیزی توان خرید ، و تا آن اندازه از حقایق بدور افتادهاند که غم از دست دادن کشور را نمیخورند و غم زر و سیم و جواهرات خود را میخورند.
👇
🔸 آیا زر و سیم ثروت نیست؟ (تکهی یک از دو)
در شمارهی 243 پرچم گفتاری بعنوان «آیا سیم و زر ثروت نیست؟!..» بخامهی آقای م. ن. که از بازرگانان آزموده و بنام آذربایجانست بچاپ رسانیدیم. ما چون در گفتارهای پیشتر خود نوشته بودیم «زر و سیم ثروت نیست» آقای م. ن. بآن ایراد گرفته و آن گفتار را فرستادهاند و ما اینک خواست خود را روشنتر میگردانیم :
نخست باید دانست که زر و سیم از فلزهاست و میتوان آنها را همچون دیگر فلزها بکار برد و افزارهایی برای زندگانی ساخت. مثلاً از زر یا از سیم میتوان پیاله یا کاسه یا لگن یا هر چیزی دیگری ساخت. میتوان گردنبند و انگشتر و بازوبند برای زنها درست گردانید. این سود آنها و ارزشی که از این راه پیدا میکنند درخور گفتگو و نپذیرفتن نیست. گفتگو در بهاییست که امروز بآنها میگزارند و بسیار بیاندازه است.
باید دانست ارزش هر چیزی از روی نیازیست که مردم در زندگانی بآن میدارند. مثلاً ما در زندگی بجو و گندم و دیگر خوراکها نیازمندیم و بآنها ارج میگزاریم و ارزش میدهیم. همچنین دیگر چیزها که نیاز میداریم. اینست دربارهی زر و سیم میپرسیم : چه نیازی بآنها هست که به برنز و مس و آهن نیست؟!.. چرا بهای آنها صدها برابر اینهاست؟!.. آری همهی فلزها یکسان نیست و شاید زر و سیم از حیث درخشانی یا از راه دیگر برتری به برنز و مس و آهن دارد. ولی این برتری تا چه اندازه است؟!.
بهای امروزی زر و سیم از روی بنیادی نیست. این بها جز نتیجهی همچشمی توانگران نبوده. چنین انگارید در یک زمان باستانی چند تن پولداری باهم نشسته بودهاند و یکی از آنان انگشتر زرینی بانگشت داشته و بدیگران نشان داده. دیگران گفتهاند ما هم داریم و انگشترهای برنزین یا مسین خود را نشان دادهاند. ولی آن کس بخود بالیده و چنین گفته : «این کجا و آنها کجا؟! این از زر است ، زر بسیار کمیابست و دست هر کس بآن نمیرسد». همین بخود بالیدن او و گفتن اینکه زر بسیار کمیابست آن دیگران را واداشته که بنام همچشمی از هر راهی که باشد و به هر بهایی که بدست آید انگشتر زرینی بخرد و در انگشت کند و او نیز در نشستها بخود بالد. بهای کنونی زر و سیم از همان جاست. امروز هم زر و سیم بیش از همه در راه خودنماییها بکار میرود و بدرد پولداران میخورد. مثلاً فلان کس قنددان و جااستکانیش از سیم است دیگر آشنایان و همچشمان او نیز میکوشند که قنددان و جااستکانی سیمین داشته باشند و از اینجا سیم ارزش بیش از اندازه پیدا میکند. ولی اگر کسانی از همچشمی درگذرند و بگویند : «چه فرقی میانهی سیم و ورشو یا برنز است؟» و قنددان و جا استکانی ورشوین و برنزین بکار برند پیداست که سیم از آن ارزش بیاندازه خواهد افتاد. (1)
میدانم کسانی خواهند گفت : هر چیزی که کم باشد ناگزیر گرانتر میشود. زر و سیم نیز چون کمست باید گرانتر باشد. زر و سیم را بپای برنز و ورشو و مس و آهن نتوان برد. میگویم : نخست باید دانست که گرانی چیز دیگری و ارزش چیز دیگر است. چنانکه گفتیم ما ارزش هر چیزی را از نیازی که بآن میباشد اندازه میگیریم نه از گرانی یا ارزانی. مثلاً آب در ایران بسیار فراوانست و با پول فروخته نمیشود. ولی چون در زندگانی نیاز سختی بآن هست ما بآن ارزش بسیار میگزاریم. دوم در گرانی نیز یک چیزی هنگامی از کمیابی گرانبها میگردد که جانشینش نباشد ، و اگر جانشینی داشت جهتی برای گرانی نیست. مثلاً تا بیست سال پیش در ایران ماهوت فراوان بود و از آن رختها میپوشیدند ولی رفتهرفته کم گردید و امروز بسیار کمیابست. با اینحال اگر از جایی بدست آید و بخواهند بفروشند کسی آن را بنام کمیابی بدو برابر قیمت عادی نخواهد خرید. زیرا فاستونی یا پارچههای دیگر جانشین آن میباشد و نیازی نیست.
دربارهی زر و سیم نیز چنینست و آنها جانشین دارند. دوباره میگویم : از زر و سیم چه کاری برمیآید که از برنز و نیکل و ورشو و مس و آهن برنیاید؟!..
آنکه امروز به زر و سیم ارزش بیاندازه میگزارند و آن را ثروتی میدانند و بارها دیده میشود در روزنامهها گفتگو از «ذخیرهی طلای ایران» میکنند و پشتوانهی اسکناس را زر و سیم اندوخته در بانک میدانند و بگفتهی آقای م. ن. امروز یک تومان از پول نقرهی پیشین را با شش یا هفت برابر بالاتر از اسکناس گرفته یک تومان را با شصت یا هفتاد ریال مبادله میکنند ، اینها ناشی از پندار است. چون از نخست نام زر و سیم را با بزرگی شنیدهاند و همیشه زر یا سیم داده هرچه خواستهاند گرفتهاند ، اینست از حقیقت درمانده چنین پنداشتهاند که راستی زر و سیم ثروتست. چنین دانستهاند که با زر و سیم هر کاری توان کرد و هر چیزی توان خرید ، و تا آن اندازه از حقایق بدور افتادهاند که غم از دست دادن کشور را نمیخورند و غم زر و سیم و جواهرات خود را میخورند.
👇
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ امروز این رفتار در زندگی جا باز کرده است. زیرا نسبت بگذشته مردمان بجای سیم و زر ، از استیل و فلزات آبکاری شدهی گوناگون بهره میبرند ، زنان نیز خود را با زیورهایی میآرایند که از فلزات کمبها ولی با روشهای نوینی خوشنما گردیده و از گوهرهای مصنوعی ساخته شده. بسا که اگر به همان شیوهی گذشته پابندی به سیم و زر و یاقوت و الماس و زمرد میداشتند ، بهای اینها بسیار بیشتر از امروز بود.
.
1ـ امروز این رفتار در زندگی جا باز کرده است. زیرا نسبت بگذشته مردمان بجای سیم و زر ، از استیل و فلزات آبکاری شدهی گوناگون بهره میبرند ، زنان نیز خود را با زیورهایی میآرایند که از فلزات کمبها ولی با روشهای نوینی خوشنما گردیده و از گوهرهای مصنوعی ساخته شده. بسا که اگر به همان شیوهی گذشته پابندی به سیم و زر و یاقوت و الماس و زمرد میداشتند ، بهای اینها بسیار بیشتر از امروز بود.
.
✴️ ورجاوندبنیاد
(بزبان عادی)
(بخش دوم : دربارهی دین)
🔸تکهی 4
(بهر 2 از 2)
🔸باید جنبشی نیز در زمینهی دین بوجود بیاید.🔸
جنبش دانشها که در قرنهای آخر رخ داده گامهای بزرگی در راه پیشرفت است. چنین گامهایی تاکنون برداشته نشده بود.
چیزی که هست ، این پیشرفت به تنهایی نتیجهی درستی نمیتوانست بدهد. این پیشرفت باید با گامهای بزرگی در زمینهی دیگری همراه شود. باید جنبشی نیز در این زمینه بوجود آید.
با این توانایی که امروز آدمیان بدست آوردهاند و با آن نزدیکی و ارتباطی که درمیان ملتها بوجود آمده شدیدترین نیاز به خرد و راهنمایی آن هست ، وگرنه زندگی همیشه پر از تلخی و آسیب خواهد بود.
این بدترین بدبختی است که آدمیان از آنهمه دانشها بجای سود زیان بردارند.
🔸🔸🔸
دیگری اینکه اختراعات نوین میدان مبارزه را در میان آدمیان تا توانسته بزرگتر گردانیده و وسایل فراوان بدست آنان داده. چنانکه گفتهایم ، همان ماشینهای ریسندگی و بافندگی و کاشت و درو و مانندهای آنها ، همان راهآهن و هواپیما و خودرو ، (و همان موبایل و کامپیوتر و اینترنت) ، در همان حال که برای مبارزه با طبیعت ساخته شده ، در کشاکش میان خود انسانها نیز بکار میروند ، و مبارزه و کشاکش را هرچه شدیدتر و گستردهتر میگرداند. زیرا اینها وسایلی هستند که طمعکاران در دست دارند و یکدیگر را بخاک میغلتانند. اینها وسایلی است که داراها ، ندارها را از پا میاندازند.
از آن طرف دولتهای بزرگ ، چون از رهگذر دانشها جنگافزارهای گوناگونی ساخته و بسیار نیرومند شدهاند ، هر یکی بفکر تسلط به اروپا و آسیا و دیگر جاها میباشند ، و برای رسیدن باین آرزو ، با یکدیگر کشاکش میکنند ، و هر چند سالی یک بار آتش جنگ و خونریزی را شعلهور میکنند. بویژه که سران دولتها و کشورها زندگی را سراسر جنگ بحساب میآورند و مقصودی از زندگانی را جز نیرومند شدن و بدیگران تسلط یافتن نمیشناسند.
اینست داستان غرب. اینهاست سببهای اینکه غربیان (و پیروان راه ایشان) از دانشها بجای سود زیان برمیدارند. چنانکه گفتیم پیشرفت باید از دو راه باشد. چون در آنجاها تنها از یک راه بوده ، بناچار نتیجهی درستی نداده. باید گفت : تاریخ تکرار شده. مردمان امروزی در آن وضعی هستند که چند هزار سال پیش اجداد آنها بودند که در صنعت و افزودن بشکوه ظاهری زندگانی و در بدست آوردن دانش و آگاهی پیشرفت کرده ولی راه برخورداری از این پیشرفت را نمیدانستند. آیین خردمندانهای برای همزیستی نمیشناختند ، تا سپس شناختند و بزندگانی شهری آغاز کردند.
اروپاییان در شروع این جنبش ، اهمیت بیش از اندازه به آن داده بخود مینازیدهاند. بلکه کسانی زبان به لاف باز کرده جز خودشان دیگران را بینصیب از تمدن بحساب میآوردند. کسانی اکنون هم که بآن دانشها میپردازند ، چندان بخود شیفته میشوند که چنانکه گفتیم ، به دین یا به هیچ چیز دیگری نیاز نمیبینند.
ولی اینها همه از خامی فکرهاست. امروز بسیار روشن و آشکار گردیده که دانشها جهان را نمیتواند اداره کند ، و نخواهد توانست. این گرفتاری جهان است که در پیش چشم ماست و هر فرد باخرد و آگاهی خوب میداند که جهان به یک راه بنبستی وارد شده.
راستش همانست که ما میگوییم : این دانشها گامهای بزرگی در راه پیشرفت آدمیان بوده. ولی این پیشرفت باید با گامهای بزرگ دیگری در راه دین (یا خرد) همراه گردد ، باید جنبشی نیز در این زمینه بوجود آید.
باید مردمان بدانند که آدمی برگزیدهی آفریدگان است ، و زندگانی جانوران شایستهی او نیست. باید بدانند که نه آدمیان به مبارزه و کشاکش نیاز دارند و نه شایستهی ایشان است. باید بدانند که این جهان یک دستگاه بسیار شگفت و بزرگی است که انسان هرچه بیشتر تفکر میکند بیشتر خیره میماند ، بدانند که این دستگاه بیقصد و بیهوده نمیتواند باشد ، و حتماً مقصودی از آن در میان است و قطعاً مقصود این زندگی جانورانه نمیباشد. بدانند که خدا بآدمیان خرد داده که براهنمایی آن خوب را از بد ، و سود را از زیان ، و راست را از کج بشناسند و از آسایش و سعادت برخوردار شوند. بدانند که ملتها میتوانند با یکدیگر چنان زندگانی کنند که خانوادهها زندگانی میکنند و بجنگ و خونریزی کمترین نیازی نیست ، بدانند که جنگ را باید با بدیها کنند. بدانند که زندگانیای که به این ترتیب با خودخواهی و طمعکاری و مبارزه و جنگ و نادانیها بگذرد ، پایانش بیش از این نخواهد بود که هر کسی پس از شصت و هفتاد سال عمر کردن با دلی پر از ترس و پشیمانی ، بدرود زندگانی گوید و بزیر خاک رود.
👇
(بزبان عادی)
(بخش دوم : دربارهی دین)
🔸تکهی 4
(بهر 2 از 2)
🔸باید جنبشی نیز در زمینهی دین بوجود بیاید.🔸
جنبش دانشها که در قرنهای آخر رخ داده گامهای بزرگی در راه پیشرفت است. چنین گامهایی تاکنون برداشته نشده بود.
چیزی که هست ، این پیشرفت به تنهایی نتیجهی درستی نمیتوانست بدهد. این پیشرفت باید با گامهای بزرگی در زمینهی دیگری همراه شود. باید جنبشی نیز در این زمینه بوجود آید.
با این توانایی که امروز آدمیان بدست آوردهاند و با آن نزدیکی و ارتباطی که درمیان ملتها بوجود آمده شدیدترین نیاز به خرد و راهنمایی آن هست ، وگرنه زندگی همیشه پر از تلخی و آسیب خواهد بود.
این بدترین بدبختی است که آدمیان از آنهمه دانشها بجای سود زیان بردارند.
🔸🔸🔸
دیگری اینکه اختراعات نوین میدان مبارزه را در میان آدمیان تا توانسته بزرگتر گردانیده و وسایل فراوان بدست آنان داده. چنانکه گفتهایم ، همان ماشینهای ریسندگی و بافندگی و کاشت و درو و مانندهای آنها ، همان راهآهن و هواپیما و خودرو ، (و همان موبایل و کامپیوتر و اینترنت) ، در همان حال که برای مبارزه با طبیعت ساخته شده ، در کشاکش میان خود انسانها نیز بکار میروند ، و مبارزه و کشاکش را هرچه شدیدتر و گستردهتر میگرداند. زیرا اینها وسایلی هستند که طمعکاران در دست دارند و یکدیگر را بخاک میغلتانند. اینها وسایلی است که داراها ، ندارها را از پا میاندازند.
از آن طرف دولتهای بزرگ ، چون از رهگذر دانشها جنگافزارهای گوناگونی ساخته و بسیار نیرومند شدهاند ، هر یکی بفکر تسلط به اروپا و آسیا و دیگر جاها میباشند ، و برای رسیدن باین آرزو ، با یکدیگر کشاکش میکنند ، و هر چند سالی یک بار آتش جنگ و خونریزی را شعلهور میکنند. بویژه که سران دولتها و کشورها زندگی را سراسر جنگ بحساب میآورند و مقصودی از زندگانی را جز نیرومند شدن و بدیگران تسلط یافتن نمیشناسند.
اینست داستان غرب. اینهاست سببهای اینکه غربیان (و پیروان راه ایشان) از دانشها بجای سود زیان برمیدارند. چنانکه گفتیم پیشرفت باید از دو راه باشد. چون در آنجاها تنها از یک راه بوده ، بناچار نتیجهی درستی نداده. باید گفت : تاریخ تکرار شده. مردمان امروزی در آن وضعی هستند که چند هزار سال پیش اجداد آنها بودند که در صنعت و افزودن بشکوه ظاهری زندگانی و در بدست آوردن دانش و آگاهی پیشرفت کرده ولی راه برخورداری از این پیشرفت را نمیدانستند. آیین خردمندانهای برای همزیستی نمیشناختند ، تا سپس شناختند و بزندگانی شهری آغاز کردند.
اروپاییان در شروع این جنبش ، اهمیت بیش از اندازه به آن داده بخود مینازیدهاند. بلکه کسانی زبان به لاف باز کرده جز خودشان دیگران را بینصیب از تمدن بحساب میآوردند. کسانی اکنون هم که بآن دانشها میپردازند ، چندان بخود شیفته میشوند که چنانکه گفتیم ، به دین یا به هیچ چیز دیگری نیاز نمیبینند.
ولی اینها همه از خامی فکرهاست. امروز بسیار روشن و آشکار گردیده که دانشها جهان را نمیتواند اداره کند ، و نخواهد توانست. این گرفتاری جهان است که در پیش چشم ماست و هر فرد باخرد و آگاهی خوب میداند که جهان به یک راه بنبستی وارد شده.
راستش همانست که ما میگوییم : این دانشها گامهای بزرگی در راه پیشرفت آدمیان بوده. ولی این پیشرفت باید با گامهای بزرگ دیگری در راه دین (یا خرد) همراه گردد ، باید جنبشی نیز در این زمینه بوجود آید.
باید مردمان بدانند که آدمی برگزیدهی آفریدگان است ، و زندگانی جانوران شایستهی او نیست. باید بدانند که نه آدمیان به مبارزه و کشاکش نیاز دارند و نه شایستهی ایشان است. باید بدانند که این جهان یک دستگاه بسیار شگفت و بزرگی است که انسان هرچه بیشتر تفکر میکند بیشتر خیره میماند ، بدانند که این دستگاه بیقصد و بیهوده نمیتواند باشد ، و حتماً مقصودی از آن در میان است و قطعاً مقصود این زندگی جانورانه نمیباشد. بدانند که خدا بآدمیان خرد داده که براهنمایی آن خوب را از بد ، و سود را از زیان ، و راست را از کج بشناسند و از آسایش و سعادت برخوردار شوند. بدانند که ملتها میتوانند با یکدیگر چنان زندگانی کنند که خانوادهها زندگانی میکنند و بجنگ و خونریزی کمترین نیازی نیست ، بدانند که جنگ را باید با بدیها کنند. بدانند که زندگانیای که به این ترتیب با خودخواهی و طمعکاری و مبارزه و جنگ و نادانیها بگذرد ، پایانش بیش از این نخواهد بود که هر کسی پس از شصت و هفتاد سال عمر کردن با دلی پر از ترس و پشیمانی ، بدرود زندگانی گوید و بزیر خاک رود.
👇
اینها و مانند اینها یک سِری حقایقی است که در استحکامْ همسنگ دانشها ، و در سودمندی و گرانبهایی برتر از آنهاست. هر کسی باید اینها را خوب بداند و به دل بسپارد و دستور زندگی قرار دهد. باید بجوانان و نوآموزان درس این حقایق داده شود. باید همیشه و در همه جا خردمندان و دانشمندان که طالب آبادی جهان و نیکی جهانیان میباشند ، پشتیبانی از این حقایق نمایند. باید در همه جا آیین زندگانی این حقایق باشد.
با این توانایی که امروز آدمیان دارند ، و صدها وسایل گوناگون چه برای مبارزه و چه برای جنگ و خونریزی در دست دارند ، و با آن نزدیکی و ارتباطی که همهی ملتها با یکدیگر پیدا کردهاند ، که جهان شکل یک «دهکده» بخود گرفته ، شدیدترین نیاز به خرد و راهنمایی آن میباشد ، وگرنه زندگی همیشه پر از آسیب و خسارت خواهد بود.
این بدترین بدبختی است که از آنهمه دانشها آدمیان بجای سود زیان بردارند.
با این توانایی که امروز آدمیان دارند ، و صدها وسایل گوناگون چه برای مبارزه و چه برای جنگ و خونریزی در دست دارند ، و با آن نزدیکی و ارتباطی که همهی ملتها با یکدیگر پیدا کردهاند ، که جهان شکل یک «دهکده» بخود گرفته ، شدیدترین نیاز به خرد و راهنمایی آن میباشد ، وگرنه زندگی همیشه پر از آسیب و خسارت خواهد بود.
این بدترین بدبختی است که از آنهمه دانشها آدمیان بجای سود زیان بردارند.
🔶 سرنوشت ایران چه خواهد بود؟ (احمد کسروی)
🔸 ٦ـ چه باید کرد؟.. (تکهی 4)
باری در این هنگام ، نخست گام همانست که از سوی توده اظهار احساسات شود. ایرانیان باید نشان دهند که زندهاند و بکشور خود علاقهمندند ، استقلال کشور خود را میخواهند. نمیخواهند بنشینند تا دیگران دربارهشان هر تصمیمی گرفتند گردن گزارند. این خودش بسیار مؤثر است. سرنوشت ایران بسته به اینست.
باز میگویم : برای ایرانیان روز آزمایش فرارسیده. امروز نوبت خردمندان و غیرتمندانست که پا پیش گزارند و خود را از خطرهای بزرگی که در پیش است برهانند.
من میشنوم بسیاری از جوانان میگویند : ما از این هیئت حاکمه خیری ندیدیم ، بگزار هرچه میخواهد باشد. ولی این عجز است ، این گردن به بدبختی گزاردنست. اگر هیئت حاکمه بد است شما فرصت خواهید داشت آنها را اصلاح کنید. ولی اگر ایران تکه تکه شد و استقلالتان از میان رفت و یا جنگی پیش آمد و شهرها و آبادیها زیر بمباران واقع شد بیکبار رشته از دستتان دررفته است و دیگر چارهای نخواهید توانست.
وضعیست پیش آمده : در آذربایجان آن حادثه رخ داده ، دولتها دخالت کردهاند و گفتگو بکنفرانس مسکو افتاده ، در مازندران و گیلان و خراسان آمادگیها میرود ، در جنوب عکسالعمل رخ داده تکانهایی در نهان پیدا شده ، در تهران دولت جز ناتوانی نشان نمیدهد ، بیم تجزیهی ایران درمیانست ، استقلال کشور در خطر افتاده.
وضعیست که در برابر ما عرض اندام نموده. چه کار باید کرد؟!.. آیا باید نشست و منتظر حوادث شد؟!.. آیا این از عقل و غیرت دور نیست؟!.. اگر شما بنشینید و منتظر حوادث باشید جهانیان بشما با چه دیدهای خواهند نگریست؟!..
زینهار ای ایرانیان ، ننشینید و منتظر حوادث نباشید!.. زینهار تکانی بخود دهید و بچاره پردازید!.. نگویید چارهای نیست. اگر غرضها را کنار گزارید و عقل و فهم را راهنمای خود سازید راه چاره باز است. رنجشی که از هیئت حاکمه دارید شما را گمراه نگرداند ، پردهی خشم جلو چشم شما را نگیرد ، همت نمایید و از پیشامد استفاده کرده هیئت حاکمه را نیز اصلاح کنید.
آری وضع گذشته قابل دوام نیست. در آینده یکی از شروط بقای ایران اجرای اصلاحاتست. یک گام بزرگ در راه چاره همینست که اصلاحات آغاز شود. شما اینها را هم در نظر بگیرید.
[دنبالهی گفتار را فردا بخوانید.]
🔸 ٦ـ چه باید کرد؟.. (تکهی 4)
باری در این هنگام ، نخست گام همانست که از سوی توده اظهار احساسات شود. ایرانیان باید نشان دهند که زندهاند و بکشور خود علاقهمندند ، استقلال کشور خود را میخواهند. نمیخواهند بنشینند تا دیگران دربارهشان هر تصمیمی گرفتند گردن گزارند. این خودش بسیار مؤثر است. سرنوشت ایران بسته به اینست.
باز میگویم : برای ایرانیان روز آزمایش فرارسیده. امروز نوبت خردمندان و غیرتمندانست که پا پیش گزارند و خود را از خطرهای بزرگی که در پیش است برهانند.
من میشنوم بسیاری از جوانان میگویند : ما از این هیئت حاکمه خیری ندیدیم ، بگزار هرچه میخواهد باشد. ولی این عجز است ، این گردن به بدبختی گزاردنست. اگر هیئت حاکمه بد است شما فرصت خواهید داشت آنها را اصلاح کنید. ولی اگر ایران تکه تکه شد و استقلالتان از میان رفت و یا جنگی پیش آمد و شهرها و آبادیها زیر بمباران واقع شد بیکبار رشته از دستتان دررفته است و دیگر چارهای نخواهید توانست.
وضعیست پیش آمده : در آذربایجان آن حادثه رخ داده ، دولتها دخالت کردهاند و گفتگو بکنفرانس مسکو افتاده ، در مازندران و گیلان و خراسان آمادگیها میرود ، در جنوب عکسالعمل رخ داده تکانهایی در نهان پیدا شده ، در تهران دولت جز ناتوانی نشان نمیدهد ، بیم تجزیهی ایران درمیانست ، استقلال کشور در خطر افتاده.
وضعیست که در برابر ما عرض اندام نموده. چه کار باید کرد؟!.. آیا باید نشست و منتظر حوادث شد؟!.. آیا این از عقل و غیرت دور نیست؟!.. اگر شما بنشینید و منتظر حوادث باشید جهانیان بشما با چه دیدهای خواهند نگریست؟!..
زینهار ای ایرانیان ، ننشینید و منتظر حوادث نباشید!.. زینهار تکانی بخود دهید و بچاره پردازید!.. نگویید چارهای نیست. اگر غرضها را کنار گزارید و عقل و فهم را راهنمای خود سازید راه چاره باز است. رنجشی که از هیئت حاکمه دارید شما را گمراه نگرداند ، پردهی خشم جلو چشم شما را نگیرد ، همت نمایید و از پیشامد استفاده کرده هیئت حاکمه را نیز اصلاح کنید.
آری وضع گذشته قابل دوام نیست. در آینده یکی از شروط بقای ایران اجرای اصلاحاتست. یک گام بزرگ در راه چاره همینست که اصلاحات آغاز شود. شما اینها را هم در نظر بگیرید.
[دنبالهی گفتار را فردا بخوانید.]
🔶 حقایق زندگی (دربارهی کارها و پیشهها) (احمد کسروی)
🔸 آیا زر و سیم ثروت نیست؟ (تکهی دو از دو)
آنچه موضوع زر و سیم ، و پنداری بودن ارزش آنها را روشن میگرداند داستان «جواهرات» یا گوهرهاست. این گوهرها سنگهای درخشان و خوشرنگی هستند که در زندگانی بهیچ کاری برنمیآیند و جز بدرد خودنمایی و همچشمی نمیخورند و با اینحال به بهای بسیار گرانی فروخته میشوند. فرض کنید بهای فلان یاقوت یا زمرد یکملیون ریالست. یکملیون ریال در این سال گرانی بهای [صد]هزار (1) کیلو گندمست که نان یکسالهی صد خاندان را تأمین میکند و آنها را از مرگ رها میگرداند. آیا این بها را بآن سنگ چرا دادهاند؟!. نه آنست که چون پادشاهی یا توانگر دیگری یکی از آنها را داشته و مینازیده و بخود میبالیده دیگران هم در جستجو بودهاند و هر کجا یافته و به هر بهایی بوده خریدهاند؟!.
یک گواه دیگر داستان عتیقههاست. کاسههای شکسته که از زیر خاک بیرون میآید یا زریِ (2) پوسیده که از فلان خاندان کهن بدست میآید دارای چه سودی است که با بهای بسیار گرانی خرید و فروش میکنند؟. نه آنست که درمیان توانگران اروپا یکی از همچشمیها داشتن آنهاست و به هر بهایی باشد میخرند؟!. بویژه اگر عتیقهای مانندش پیدا نشود که چون برای همچشمی و نازش و بالش بهترین چیزی میباشد و فلان ملیونر تواند گفت این را تنها من دارم اینست به هر بهایی آن را توان فروخت. عتیقهها در تاریخ ارزشی دارند. ولی نه باین اندازه که دیده میشود. آنگاه توانگران کمتر یکی با تاریخ ارتباط دارند و بآن قصد خریداری میکنند.
روشنتر از اینها داستان کسانیست که کلکسیون تمبر پست گرد میآورند. آیا آن جز هوسبازی به چه کار میآید و این برای چیست که بیک تمبری که تمغای [= مُهر] غلط خورده بهای بیشتر میدهند؟ زیرا یکی بیشتر نیست و دارندهاش میتواند سری فرازد و بگوید من دارم و دیگران ندارند.
داستان زر و سیم نیز از اینگونه است و ارزشی که بآنها داده میشود جز از روی پندار نیست و پایهی آن جز همچشمی توانگران و پولداران نبوده است. ولی چون ما درپی حقایق هستیم باید بآنها جز باندازهی سودی که در زندگانی دارند ارزش ندهیم. زر و سیم اندکبهتری از ورشو و برنز دارند و اندکگرانتر از آنها توانند بود. نه اینکه صد برابر و هزار برابر بالاتر باشند. نه اینکه ما آنها را داراک (ثروت) شناسیم و دلبستگی بیاندازه نشان دهیم.
ایرانیان این حقایق را نمیدانند و همچون کودکان از سود و زیان ناآگاهند. چنانکه بارها گفتهایم به یک رشته زر و سیم و جواهرات که در بانک است دلبستگی بیاندازه (3) نشان میدهند ولی بزمینهایی که خدا بایشان داده و سرچشمهی زندگانی خودشان و فرزندانشان میباشد همه گونه بیپروایی مینمایند. بلکه نادانی و بیخردیشان بآنجا رسیده که این بیپروایی را بزبان میآورند. آن پیشوایان دینیشان هستند که چون از میهنپرستان و علاقهمندان باستقلال و آزادی ایران رنجیدگی دارند به پیروان خود چنین میآموزند : «بشما چه مملکت میرود. بگزار برود شما در فکر آخرت خود باشید» یا میگویند : «فلان بیگانه بهتر از این لامذهبها هستند». این هم جوانان درسخواندهشان میباشند که برای هوس و تنها بنام آنکه پیشوا باشند بسود دیگران حزب میسازند. یک تودهای که در نادانی فرورفته و معنی زندگانی را نمیداند بهتر از این نتواند بود.
دربارهی اسکناس نیز دوباره میگویم پشتوانهی آنها نه زر و سیم بانک بلکه کالاهای کشور است. این اسکناس از آنجا قیمت پیدا کرده که به هر کجا ببری در برابرش کالا میدهند. چشم دوختن به زر و سیم از عامیگریست. اینکه آقای م. ن. مثل زدهاند که اگر کشوری کالای ما را لازم ندارد و نمیخرد ما باید با زر و سیم با او داد و ستد کنیم ما گمان نمیکنیم امروز یک کشوری باعتبار زر و سیم داد و ستدی کند و اگر کرد آن نیز مبتنی باین ارزش پنداری زر و سیم میباشد.
مقصود از این گفتگوها آنست که ایرانیان فریب پندار را نخورند و دل به زر و سیم نبندند ، بلکه معنی درست ثروت را که در گام نخست زمین و آب و هوا و آفتاب تابان این کشور و در گام دوم کالاهاست بشناسند ، و اینست از یکسو ارج کشور خود را بدانند و بنگهداری و آبادی آن بیشتر کوشند و از یکسو به پدید آوردن کالاها دلبستگی فزونتر یافته و دربارهی آنها تلاش بیشتر گردانند. (4)
پرچم روزانه شمارههای 246 و 247)
👇
🔸 آیا زر و سیم ثروت نیست؟ (تکهی دو از دو)
آنچه موضوع زر و سیم ، و پنداری بودن ارزش آنها را روشن میگرداند داستان «جواهرات» یا گوهرهاست. این گوهرها سنگهای درخشان و خوشرنگی هستند که در زندگانی بهیچ کاری برنمیآیند و جز بدرد خودنمایی و همچشمی نمیخورند و با اینحال به بهای بسیار گرانی فروخته میشوند. فرض کنید بهای فلان یاقوت یا زمرد یکملیون ریالست. یکملیون ریال در این سال گرانی بهای [صد]هزار (1) کیلو گندمست که نان یکسالهی صد خاندان را تأمین میکند و آنها را از مرگ رها میگرداند. آیا این بها را بآن سنگ چرا دادهاند؟!. نه آنست که چون پادشاهی یا توانگر دیگری یکی از آنها را داشته و مینازیده و بخود میبالیده دیگران هم در جستجو بودهاند و هر کجا یافته و به هر بهایی بوده خریدهاند؟!.
یک گواه دیگر داستان عتیقههاست. کاسههای شکسته که از زیر خاک بیرون میآید یا زریِ (2) پوسیده که از فلان خاندان کهن بدست میآید دارای چه سودی است که با بهای بسیار گرانی خرید و فروش میکنند؟. نه آنست که درمیان توانگران اروپا یکی از همچشمیها داشتن آنهاست و به هر بهایی باشد میخرند؟!. بویژه اگر عتیقهای مانندش پیدا نشود که چون برای همچشمی و نازش و بالش بهترین چیزی میباشد و فلان ملیونر تواند گفت این را تنها من دارم اینست به هر بهایی آن را توان فروخت. عتیقهها در تاریخ ارزشی دارند. ولی نه باین اندازه که دیده میشود. آنگاه توانگران کمتر یکی با تاریخ ارتباط دارند و بآن قصد خریداری میکنند.
روشنتر از اینها داستان کسانیست که کلکسیون تمبر پست گرد میآورند. آیا آن جز هوسبازی به چه کار میآید و این برای چیست که بیک تمبری که تمغای [= مُهر] غلط خورده بهای بیشتر میدهند؟ زیرا یکی بیشتر نیست و دارندهاش میتواند سری فرازد و بگوید من دارم و دیگران ندارند.
داستان زر و سیم نیز از اینگونه است و ارزشی که بآنها داده میشود جز از روی پندار نیست و پایهی آن جز همچشمی توانگران و پولداران نبوده است. ولی چون ما درپی حقایق هستیم باید بآنها جز باندازهی سودی که در زندگانی دارند ارزش ندهیم. زر و سیم اندکبهتری از ورشو و برنز دارند و اندکگرانتر از آنها توانند بود. نه اینکه صد برابر و هزار برابر بالاتر باشند. نه اینکه ما آنها را داراک (ثروت) شناسیم و دلبستگی بیاندازه نشان دهیم.
ایرانیان این حقایق را نمیدانند و همچون کودکان از سود و زیان ناآگاهند. چنانکه بارها گفتهایم به یک رشته زر و سیم و جواهرات که در بانک است دلبستگی بیاندازه (3) نشان میدهند ولی بزمینهایی که خدا بایشان داده و سرچشمهی زندگانی خودشان و فرزندانشان میباشد همه گونه بیپروایی مینمایند. بلکه نادانی و بیخردیشان بآنجا رسیده که این بیپروایی را بزبان میآورند. آن پیشوایان دینیشان هستند که چون از میهنپرستان و علاقهمندان باستقلال و آزادی ایران رنجیدگی دارند به پیروان خود چنین میآموزند : «بشما چه مملکت میرود. بگزار برود شما در فکر آخرت خود باشید» یا میگویند : «فلان بیگانه بهتر از این لامذهبها هستند». این هم جوانان درسخواندهشان میباشند که برای هوس و تنها بنام آنکه پیشوا باشند بسود دیگران حزب میسازند. یک تودهای که در نادانی فرورفته و معنی زندگانی را نمیداند بهتر از این نتواند بود.
دربارهی اسکناس نیز دوباره میگویم پشتوانهی آنها نه زر و سیم بانک بلکه کالاهای کشور است. این اسکناس از آنجا قیمت پیدا کرده که به هر کجا ببری در برابرش کالا میدهند. چشم دوختن به زر و سیم از عامیگریست. اینکه آقای م. ن. مثل زدهاند که اگر کشوری کالای ما را لازم ندارد و نمیخرد ما باید با زر و سیم با او داد و ستد کنیم ما گمان نمیکنیم امروز یک کشوری باعتبار زر و سیم داد و ستدی کند و اگر کرد آن نیز مبتنی باین ارزش پنداری زر و سیم میباشد.
مقصود از این گفتگوها آنست که ایرانیان فریب پندار را نخورند و دل به زر و سیم نبندند ، بلکه معنی درست ثروت را که در گام نخست زمین و آب و هوا و آفتاب تابان این کشور و در گام دوم کالاهاست بشناسند ، و اینست از یکسو ارج کشور خود را بدانند و بنگهداری و آبادی آن بیشتر کوشند و از یکسو به پدید آوردن کالاها دلبستگی فزونتر یافته و دربارهی آنها تلاش بیشتر گردانند. (4)
پرچم روزانه شمارههای 246 و 247)
👇
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ همین جمله در کتاب «کار و پیشه و پول» آمده و آنجا درستش که صدهزار است نوشته شده.
2ـ پارچهی زربفت یا زردوزی شده.
3ـ نمونهی دلبستگی بیاندازه به جواهرات و سیم و زر را در همان روزها میتوان در صفحات تاریخ دید. چنانکه میدانید در شهریور 1320 لشگرهای دو کشور روس و انگلیس کشور را اشغال ، رضاشاه را ناچار به کنارهگیری کرده به جزیرهی موریس در جنوب آفریقا تبعیدش کردند. در این گیرودار و در زمانی که از این پیشامدها جز چند روزی نمیگذشت و برای کشور گرفتاریهایی پیش آمده بود و مجلس میبایست به آنها رسیدگی کرده چارههایی بیابد ، دو تن از نمایندگان توگویی هیچ کار ارجدار دیگری در کشور نبود برخاسته سخنانی در این زمینه راندند که دولت باید پیش از آنکه رضاشاه از کشور بیرون رود و فرصت از دست برود ، مراقب باشد جواهرات سلطنتی را با خود نبرد. این گفتگو در مجلس به روزنامهها نیز کشیده شد و آنها نیز با آب و تاب آن را نوشتند.
شنیدنی آنکه دستکم یکی از این دو نماینده از آن وکیلالدولههایی بود که نزدیکیش به رضاشاه باعث بارها برگزیده شدن او به نمایندگی مجلس گردید.
4ـ شاید برخی از خوانندگان ، این رشته نوشتارها را آموزش دانش اقتصاد گمان کنند. لیکن این پندار نابجاست. کسانی که با نوشتههای کسروی و گفتارهای پیمان و پرچم آشنایند این میدانند که در آنها هیچگاه خواسته نشده بمیدان دانش پا گزاشته شود. میدانند که باور استوار پیمان و پرچم این بوده که چنین میدانی را باید بدانشمندان آنها سپارد و بس. پس خواست از این گفتگو چیست؟!..
چنانکه در پاراگراف آخر نیز نیک نمایانست خواست از این گفتار بیش از همه برگردانیدن روها به حقایق جهان و زندگانیست. ثروت کشور را به زر و سیم و جواهرات دانستن یک گمراهی بوده که پیشافتادگان کشور ، از جمله نمایندگان مجلس و وزیران و روزنامهنویسان آن زمان نیز بدان دچار بوده و مردم را گمراه میگردانیدهاند. این گمراهی به بهای بیپروایی مردم به ثروت راستین کشورشان که زمین و آب و هوا و نیروهای تنی و مغزیشان میباشد انجامیده بوده ـ بیپروایی بتولید و کشاورزی و نگاهداری از آب و خاک و بیبها پنداشتن آنها. در اینجا نویسنده پا بمیان میگزارد و با این گمراهی مینبردد. درمیان این نبرد است که ناچار میگردد ارزش راست سیم و زر و جواهرات و معنی درست پول را بازنماید. این کار از دو سو بایسته بوده. نخست ، بازگردانیدن مردم از گمراهی یادشده و پروا دادن ایشان بحقایق اصلی در زمینهی کار و پیشه و ثروت. دوم ، استوار گردانیدن حقایقی که پیشتر در این زمینه در پرچم نوشته شده بود و در آینده بهتر و بیشتر نوشته خواستی شد.
امروز که ما با بیپروایی دولتها و مردم در دهههای گذشته در زمینهی محیط زیست ، فرسایش خاک ، مهار آبها و بهرهبرداری از آنها ، بکار نبستن تکنولوژیهای نوین در کشاورزی رویرو شده و به گرفتاریهای فراوان آن دچار گردیدهایم میتوان ارزش این نوشتارها را بهتر دانست.
.
1ـ همین جمله در کتاب «کار و پیشه و پول» آمده و آنجا درستش که صدهزار است نوشته شده.
2ـ پارچهی زربفت یا زردوزی شده.
3ـ نمونهی دلبستگی بیاندازه به جواهرات و سیم و زر را در همان روزها میتوان در صفحات تاریخ دید. چنانکه میدانید در شهریور 1320 لشگرهای دو کشور روس و انگلیس کشور را اشغال ، رضاشاه را ناچار به کنارهگیری کرده به جزیرهی موریس در جنوب آفریقا تبعیدش کردند. در این گیرودار و در زمانی که از این پیشامدها جز چند روزی نمیگذشت و برای کشور گرفتاریهایی پیش آمده بود و مجلس میبایست به آنها رسیدگی کرده چارههایی بیابد ، دو تن از نمایندگان توگویی هیچ کار ارجدار دیگری در کشور نبود برخاسته سخنانی در این زمینه راندند که دولت باید پیش از آنکه رضاشاه از کشور بیرون رود و فرصت از دست برود ، مراقب باشد جواهرات سلطنتی را با خود نبرد. این گفتگو در مجلس به روزنامهها نیز کشیده شد و آنها نیز با آب و تاب آن را نوشتند.
شنیدنی آنکه دستکم یکی از این دو نماینده از آن وکیلالدولههایی بود که نزدیکیش به رضاشاه باعث بارها برگزیده شدن او به نمایندگی مجلس گردید.
4ـ شاید برخی از خوانندگان ، این رشته نوشتارها را آموزش دانش اقتصاد گمان کنند. لیکن این پندار نابجاست. کسانی که با نوشتههای کسروی و گفتارهای پیمان و پرچم آشنایند این میدانند که در آنها هیچگاه خواسته نشده بمیدان دانش پا گزاشته شود. میدانند که باور استوار پیمان و پرچم این بوده که چنین میدانی را باید بدانشمندان آنها سپارد و بس. پس خواست از این گفتگو چیست؟!..
چنانکه در پاراگراف آخر نیز نیک نمایانست خواست از این گفتار بیش از همه برگردانیدن روها به حقایق جهان و زندگانیست. ثروت کشور را به زر و سیم و جواهرات دانستن یک گمراهی بوده که پیشافتادگان کشور ، از جمله نمایندگان مجلس و وزیران و روزنامهنویسان آن زمان نیز بدان دچار بوده و مردم را گمراه میگردانیدهاند. این گمراهی به بهای بیپروایی مردم به ثروت راستین کشورشان که زمین و آب و هوا و نیروهای تنی و مغزیشان میباشد انجامیده بوده ـ بیپروایی بتولید و کشاورزی و نگاهداری از آب و خاک و بیبها پنداشتن آنها. در اینجا نویسنده پا بمیان میگزارد و با این گمراهی مینبردد. درمیان این نبرد است که ناچار میگردد ارزش راست سیم و زر و جواهرات و معنی درست پول را بازنماید. این کار از دو سو بایسته بوده. نخست ، بازگردانیدن مردم از گمراهی یادشده و پروا دادن ایشان بحقایق اصلی در زمینهی کار و پیشه و ثروت. دوم ، استوار گردانیدن حقایقی که پیشتر در این زمینه در پرچم نوشته شده بود و در آینده بهتر و بیشتر نوشته خواستی شد.
امروز که ما با بیپروایی دولتها و مردم در دهههای گذشته در زمینهی محیط زیست ، فرسایش خاک ، مهار آبها و بهرهبرداری از آنها ، بکار نبستن تکنولوژیهای نوین در کشاورزی رویرو شده و به گرفتاریهای فراوان آن دچار گردیدهایم میتوان ارزش این نوشتارها را بهتر دانست.
.
✴️ ورجاوندبنیاد
(بزبان عادی)
(بخش دوم : دربارهی دین)
🔸تکهی 5
(بهر 1 از 2)
🔸دین زبان طبیعت است.🔸
دین برای اطلاع دادن از غیب نیست. دین برای کشف کردن رازهای پنهان جهان نیست. غیب را جز خدا کسی نمیداند. خیلی از رازهای پنهان کشف شدنی نیست ، و آنچه کشف شدنی است کار دانشها است نه دین.
دین از این جهت زبان طبیعت است. آنچه را که از طبیعت میتوان فهمید شرح میدهد ، و از آنچه نمیتوان فهمید نهی میکند. دین در مرتبهی عالیترش اینست.
همچنین دین برای سنگین کردن بار زندگانی نیست ، برای برداشتن از آن بار است.
🔸🔸🔸
بسیاری از مردم خیال میکنند که دین باید از غیب و مجهولات و یا از عجایب و غرایب خبر دهد ، رازهای پنهان جهان را باز کند ، و هر کسی از هرچه پرسید پاسخ دهد. مثلاً : جهان چگونه پیدایش یافته؟ کی پیدایش یافته؟ کی و چگونه پایان خواهد پذیرفت؟ خدا چیست و در کجاست؟ خدا چرا خوبیها را با بدیها توأم و همنشین کرده؟ چرا درندگان و گزندگان را آفریده؟
اینها معنی دین را نمیدانند. دین برای خبر دادن از غیب و آگاهی از مجهولات نیست ، برای گفتگو از عجایب و غرایب نمیباشد ، برای کشف رازهای پنهان جهان نبوده و نیست. غیب را جز خدا کسی نمیداند. بسیاری از رازهای پنهان جهان مانند آغاز آفرینش ، پایان جهان ، ماهیت خدا ، توأم بودن خوبیها با بدیها و مانند اینها ، کشفشدنی نیست و باید همچنان سربسته بماند. آنچه کشفشدنی است و راهش باز میباشد ، کارش با دانشها است. آن دانشها است که باید به اینها پردازد و از راه جستجو و آزمایش به نتیجههایی رسد.
دین از این جهت زبان طبیعت است. آنچه را که با ادراکات ساده و از راه خرد میتوان از طبیعت فهمید شرح میدهد ، و از آنچه نمیتوان فهمید نهی میکند. دین در مرتبهی عالیترش اینست.
این ، یک پایهای در پاکدینی است که به چیزی که از طبیعت نمیتوان فهمید ، نپردازند.
خراباتیان که گروهی از گمراهان میبودهاند و گفتههای بسیار با زبان شعر از خود باقی گذاشتهاند ، یکی از گفتههاشان این بوده : «ما نمیدانیم از کجا میآییم و بکجا میرویم. ما جستجو کردیم و بجایی نرسیدیم. خرد نیز گره از کار نمیگشاید [1]» و همینها را ایرادی به دین گرفته برای بیدینی خود اینها را بهانه قرار دادهاند.
آنان هم معنی دین را ندانسته خیال میکردهاند که برای دانش آموختن است ، برای باز کردن رازهای پنهان جهان است.
همین خراباتیان از این گفتهی خود چنین نتیجه گرفتهاند : «چون آغاز و انجام جهان دانسته نیست باید بزندگی اهمیت نداده به گذشته و آینده اعتنا نکرد. باید دمی را که درآنیم غنیمت شمرده سرگرم خوشی شد و با مِی و ساز بسر بُرد». این یک نمونهای است که از پرداختن به چیزهایی که راه بازی نمیدارد چه گمراهیها بوجود میآید.
در پاسخ آنان باید گفت : چیزهایی را که جستجو کردهاید و نیافتهاید دربارهاش سکوت کنید و سربسته بگذارید و بگذرید. در جهان هر چیزی را نمیتوان دانست. اینکه میگویید : «باید بزندگی اهمیت نداده فکر گذشته و آینده نکرد ...» گمراهی دیگری از شماست. ما اگر چیزهایی را ندانیم نباید که از دانستهها نیز چشم بپوشیم. ما اگر ندانیم آغاز جهان چه بوده و پایانش چه خواهد بود ، نباید که بزندگی نیز بیاعتنا باشیم. از بیاعتنایی بزندگی جز بدبختی چه نتیجهای بدست میآید؟! اگر خدا آغاز و پایان جهان را از ما پوشیده داشته ، خرد بما داده که در این جهان که هستیم نیک را از بد ، و سود را از زیان تشخیص دهیم. اگر از راز توأم بودن نیکها و بدها ما را آگاه نساخته است بما اجازه و توانایی داده که با بدیها مبارزه کرده آنها را براندازیم.
[1] : عیان نشد كه چرا آمدم كجا بودم دریغ و درد كه غافل ز كار خویشتنم /
آورد به اضطرابم اول به وجود جز حیرتم از حیات چیزی نفزود
رفتیم به اكراه و ندانیم چه بود زین آمدن و بودن و رفتن مقصود
(بزبان عادی)
(بخش دوم : دربارهی دین)
🔸تکهی 5
(بهر 1 از 2)
🔸دین زبان طبیعت است.🔸
دین برای اطلاع دادن از غیب نیست. دین برای کشف کردن رازهای پنهان جهان نیست. غیب را جز خدا کسی نمیداند. خیلی از رازهای پنهان کشف شدنی نیست ، و آنچه کشف شدنی است کار دانشها است نه دین.
دین از این جهت زبان طبیعت است. آنچه را که از طبیعت میتوان فهمید شرح میدهد ، و از آنچه نمیتوان فهمید نهی میکند. دین در مرتبهی عالیترش اینست.
همچنین دین برای سنگین کردن بار زندگانی نیست ، برای برداشتن از آن بار است.
🔸🔸🔸
بسیاری از مردم خیال میکنند که دین باید از غیب و مجهولات و یا از عجایب و غرایب خبر دهد ، رازهای پنهان جهان را باز کند ، و هر کسی از هرچه پرسید پاسخ دهد. مثلاً : جهان چگونه پیدایش یافته؟ کی پیدایش یافته؟ کی و چگونه پایان خواهد پذیرفت؟ خدا چیست و در کجاست؟ خدا چرا خوبیها را با بدیها توأم و همنشین کرده؟ چرا درندگان و گزندگان را آفریده؟
اینها معنی دین را نمیدانند. دین برای خبر دادن از غیب و آگاهی از مجهولات نیست ، برای گفتگو از عجایب و غرایب نمیباشد ، برای کشف رازهای پنهان جهان نبوده و نیست. غیب را جز خدا کسی نمیداند. بسیاری از رازهای پنهان جهان مانند آغاز آفرینش ، پایان جهان ، ماهیت خدا ، توأم بودن خوبیها با بدیها و مانند اینها ، کشفشدنی نیست و باید همچنان سربسته بماند. آنچه کشفشدنی است و راهش باز میباشد ، کارش با دانشها است. آن دانشها است که باید به اینها پردازد و از راه جستجو و آزمایش به نتیجههایی رسد.
دین از این جهت زبان طبیعت است. آنچه را که با ادراکات ساده و از راه خرد میتوان از طبیعت فهمید شرح میدهد ، و از آنچه نمیتوان فهمید نهی میکند. دین در مرتبهی عالیترش اینست.
این ، یک پایهای در پاکدینی است که به چیزی که از طبیعت نمیتوان فهمید ، نپردازند.
خراباتیان که گروهی از گمراهان میبودهاند و گفتههای بسیار با زبان شعر از خود باقی گذاشتهاند ، یکی از گفتههاشان این بوده : «ما نمیدانیم از کجا میآییم و بکجا میرویم. ما جستجو کردیم و بجایی نرسیدیم. خرد نیز گره از کار نمیگشاید [1]» و همینها را ایرادی به دین گرفته برای بیدینی خود اینها را بهانه قرار دادهاند.
آنان هم معنی دین را ندانسته خیال میکردهاند که برای دانش آموختن است ، برای باز کردن رازهای پنهان جهان است.
همین خراباتیان از این گفتهی خود چنین نتیجه گرفتهاند : «چون آغاز و انجام جهان دانسته نیست باید بزندگی اهمیت نداده به گذشته و آینده اعتنا نکرد. باید دمی را که درآنیم غنیمت شمرده سرگرم خوشی شد و با مِی و ساز بسر بُرد». این یک نمونهای است که از پرداختن به چیزهایی که راه بازی نمیدارد چه گمراهیها بوجود میآید.
در پاسخ آنان باید گفت : چیزهایی را که جستجو کردهاید و نیافتهاید دربارهاش سکوت کنید و سربسته بگذارید و بگذرید. در جهان هر چیزی را نمیتوان دانست. اینکه میگویید : «باید بزندگی اهمیت نداده فکر گذشته و آینده نکرد ...» گمراهی دیگری از شماست. ما اگر چیزهایی را ندانیم نباید که از دانستهها نیز چشم بپوشیم. ما اگر ندانیم آغاز جهان چه بوده و پایانش چه خواهد بود ، نباید که بزندگی نیز بیاعتنا باشیم. از بیاعتنایی بزندگی جز بدبختی چه نتیجهای بدست میآید؟! اگر خدا آغاز و پایان جهان را از ما پوشیده داشته ، خرد بما داده که در این جهان که هستیم نیک را از بد ، و سود را از زیان تشخیص دهیم. اگر از راز توأم بودن نیکها و بدها ما را آگاه نساخته است بما اجازه و توانایی داده که با بدیها مبارزه کرده آنها را براندازیم.
[1] : عیان نشد كه چرا آمدم كجا بودم دریغ و درد كه غافل ز كار خویشتنم /
آورد به اضطرابم اول به وجود جز حیرتم از حیات چیزی نفزود
رفتیم به اكراه و ندانیم چه بود زین آمدن و بودن و رفتن مقصود
🔶 سرنوشت ایران چه خواهد بود؟ (احمد کسروی)
🔸 ٦ـ چه باید کرد؟.. (تکهی 5)
در اینجا فرصت نیست که من نظر خود را دربارهی اصلاح ایران بتفصیل بنویسم. شاید در آینده کتاب دیگری از روی فرصت در این زمینه بچاپ رسانم. در اینجا مجبورم فهرستوار چند نکته را یادآوری کنم :
١) در ایران امروز باید یک جمعیت ایرانی پدید آید ، جمعیتی که در جریان کارها و در چگونگی سیاست مؤثر افتد. جمعیتی که جز حزب توده و حزب ارادهی ملی باشد. بآنها توهین نمیکنم. مقصودم بمیان نیامدن کینههای گذشته است. باید نیکخواهان و غیرتمندان گام پیش گزارند و در این موقع فداکارانه کوششهایی بکار برند.
در این باره جای تردید یا گفتگو نیست. به یک چنین جمعیتی بسیار نیاز هست. ولی یک جمعیت هنگامی پدید آید که اندیشهها یکی گردد و راه روشنی برای کوشش و اقدام گشاده شود. تنها علاقهمندی به ایران کافی نیست. باید دانسته شود که چگونه میخواهند ایران راه برده شود؟.. چگونه میخواهند کشتی شکستهی کشور از گردابی که افتاده بیرون آید؟..
باز میگویم : در ایران از علل مهم بدبختی روشن نبودن فهمها و پراکنده بودن اندیشههاست. از اینرو چنانکه گفتیم بسیار بجاست که در این هنگام گفتگوها بمیان آید و اندیشهها تا هر اندازه که تواند بود روشن گردد.
ببینیم ما چه میخواهیم؟.. باین پیشامد با چه نظری مینگریم؟.. برای آینده چه آرزو داریم؟.. اینها دانسته شود و زمینه روشن باشد. با این شرطست که یک جمعیت مفید تشکیل تواند یافت. وگرنه گروهی که اندیشههاشان یکی نیست و راه روشنی برای کوشش در پیش رو ندارند ، از اجتماع آنها جز قال و قیل پدید نخواهد آمد و شمارهشان هرچه بیشتر باشد آشفتگیشان بیشتر خواهد بود.
٢) باید در ایران تغییراتی پیش آید و اصلاحاتی رخ دهد و در گام نخست دو رشته اصلاحات بسیار لازم است :
نخست اصلاحات سیاسی. باینمعنی باید در ایران در زمینهی سیاست تصمیمی اتخاذ گردد که رفع نگرانی دولتها بعمل آید. باید هر یکی از انگلیس و شوروی اطمینان پیدا کند که در ایران توطئهای یا کوششی بسود یک طرف و بزیان طرف دیگر بعمل نخواهد آمد. ایران با این موقعیتش که درمیان دو دولت واقع شده مسلماً باید سیاستش بیطرفی باشد. کشور باید مستقل باشد و ایرانیان برای خود زندگی کنند ، ولی در همان حال چه به انگلیس و چه به شوروی ، همسایهی نیکخواه و بیآزار باشند.
دوم اصلاحات اجتماعی. آشفتگی وضع کشور ، سختی زندگی برای بیشتر خانوادهها ، ذلت و تهیدستی کارگران و رنجکشان ، اجحاف انبارداران و سرمایهداران ، بدی وضع کشاورزان ، ویرانه بودن روستاها ، بدی وضع ادارات ، رواج رشوه و اختلاس ، پیچیده بودن قانونها ، و همچنان صد عنوان دیگری که میتوان شمرد ، مردم را خشمناک گردانیده و جوانان را دچار نومیدی ساخته است. ارتجاع که در این چند سال رخ داده دلهای غیرتمندان را پر از درد گردانیده.
اگر کسانی علاقهمند به بقای ایران میباشند ، باید در این دو رشته اصلاحات ، علاقه نشان دهند و در گام نخست باینها پردازند و با تمام توانایی جدیت نشان دهند.
اینهاست اجمال آنچه من دربارهی چارهی پیشامد میدانم. باز میگویم در این هنگام که در خراسان و مازندران و گیلان ، در نهان و آشکار ، کوششهایی میرود و از سوی دیگر در کنفرانس مسکو گفتگو از این پیشامدها میشود ، خاموشی نتیجهی بدی را دربر تواند داشت.
مقصودم هیجان و آشوب نیست. بلکه اظهار علاقهمندیست که یکدل و یکزبان بعمل آید. میتوان چیزها نوشت و پراکند ، میتوان با زبان روزنامهها احساسات خود را نشان داد.
روزنامهی «ایران ما» نوشته است : «باید یک دولت انقلابی تشکیل شود» ، من چون گفتارش را نخواندهام نمیدانم مقصود او از دولت انقلابی چیست؟!.. به هر حال این نکته بسیار مهم است که برای انقلاب هم نقشه و زمینه باید بود. انقلاب چیست؟!.. انقلاب آن است که یک دسته برای راه بردن کشور خود و چاره کردن بگرفتاریهای آن موادی را بنظر گیرند ، و خودشان در پیرامون آنها با یکدیگر همعقیده بوده دیگران را نیز موافق سازند ، و آنگاه دست بهم داده رشتهی حکومت را بدست آورند و آن مواد را بموقع اجرا گزارند.
انقلاب بدون اینکه اندیشهها یکی گردد و زمینه آماده شود جز هرج و مرج نتیجه نتواند داد. بویژه در این هنگام که دودستگی در ایران فرمانرواست و کینهها در دلها همچون آب بروی آتش جوش میزند.
من با شما همعقیدهام. وضع گذشته قابل دوام نبوده و دوباره نمیتوان آن را گرفت و پیش رفت. البته باید تبدیلاتی در اوضاع رخ دهد. ولی باید از روی فهم و اندیشه باشد. نخست گفتگو کنیم که چه میخواهیم و چه کارها خواهیم کرد و پس از آن بکوشیم که دولتی برای انقلاب ، برای تبدیلات ، پدید آوریم.
[دنبالهی گفتار را فردا بخوانید.]
🔸 ٦ـ چه باید کرد؟.. (تکهی 5)
در اینجا فرصت نیست که من نظر خود را دربارهی اصلاح ایران بتفصیل بنویسم. شاید در آینده کتاب دیگری از روی فرصت در این زمینه بچاپ رسانم. در اینجا مجبورم فهرستوار چند نکته را یادآوری کنم :
١) در ایران امروز باید یک جمعیت ایرانی پدید آید ، جمعیتی که در جریان کارها و در چگونگی سیاست مؤثر افتد. جمعیتی که جز حزب توده و حزب ارادهی ملی باشد. بآنها توهین نمیکنم. مقصودم بمیان نیامدن کینههای گذشته است. باید نیکخواهان و غیرتمندان گام پیش گزارند و در این موقع فداکارانه کوششهایی بکار برند.
در این باره جای تردید یا گفتگو نیست. به یک چنین جمعیتی بسیار نیاز هست. ولی یک جمعیت هنگامی پدید آید که اندیشهها یکی گردد و راه روشنی برای کوشش و اقدام گشاده شود. تنها علاقهمندی به ایران کافی نیست. باید دانسته شود که چگونه میخواهند ایران راه برده شود؟.. چگونه میخواهند کشتی شکستهی کشور از گردابی که افتاده بیرون آید؟..
باز میگویم : در ایران از علل مهم بدبختی روشن نبودن فهمها و پراکنده بودن اندیشههاست. از اینرو چنانکه گفتیم بسیار بجاست که در این هنگام گفتگوها بمیان آید و اندیشهها تا هر اندازه که تواند بود روشن گردد.
ببینیم ما چه میخواهیم؟.. باین پیشامد با چه نظری مینگریم؟.. برای آینده چه آرزو داریم؟.. اینها دانسته شود و زمینه روشن باشد. با این شرطست که یک جمعیت مفید تشکیل تواند یافت. وگرنه گروهی که اندیشههاشان یکی نیست و راه روشنی برای کوشش در پیش رو ندارند ، از اجتماع آنها جز قال و قیل پدید نخواهد آمد و شمارهشان هرچه بیشتر باشد آشفتگیشان بیشتر خواهد بود.
٢) باید در ایران تغییراتی پیش آید و اصلاحاتی رخ دهد و در گام نخست دو رشته اصلاحات بسیار لازم است :
نخست اصلاحات سیاسی. باینمعنی باید در ایران در زمینهی سیاست تصمیمی اتخاذ گردد که رفع نگرانی دولتها بعمل آید. باید هر یکی از انگلیس و شوروی اطمینان پیدا کند که در ایران توطئهای یا کوششی بسود یک طرف و بزیان طرف دیگر بعمل نخواهد آمد. ایران با این موقعیتش که درمیان دو دولت واقع شده مسلماً باید سیاستش بیطرفی باشد. کشور باید مستقل باشد و ایرانیان برای خود زندگی کنند ، ولی در همان حال چه به انگلیس و چه به شوروی ، همسایهی نیکخواه و بیآزار باشند.
دوم اصلاحات اجتماعی. آشفتگی وضع کشور ، سختی زندگی برای بیشتر خانوادهها ، ذلت و تهیدستی کارگران و رنجکشان ، اجحاف انبارداران و سرمایهداران ، بدی وضع کشاورزان ، ویرانه بودن روستاها ، بدی وضع ادارات ، رواج رشوه و اختلاس ، پیچیده بودن قانونها ، و همچنان صد عنوان دیگری که میتوان شمرد ، مردم را خشمناک گردانیده و جوانان را دچار نومیدی ساخته است. ارتجاع که در این چند سال رخ داده دلهای غیرتمندان را پر از درد گردانیده.
اگر کسانی علاقهمند به بقای ایران میباشند ، باید در این دو رشته اصلاحات ، علاقه نشان دهند و در گام نخست باینها پردازند و با تمام توانایی جدیت نشان دهند.
اینهاست اجمال آنچه من دربارهی چارهی پیشامد میدانم. باز میگویم در این هنگام که در خراسان و مازندران و گیلان ، در نهان و آشکار ، کوششهایی میرود و از سوی دیگر در کنفرانس مسکو گفتگو از این پیشامدها میشود ، خاموشی نتیجهی بدی را دربر تواند داشت.
مقصودم هیجان و آشوب نیست. بلکه اظهار علاقهمندیست که یکدل و یکزبان بعمل آید. میتوان چیزها نوشت و پراکند ، میتوان با زبان روزنامهها احساسات خود را نشان داد.
روزنامهی «ایران ما» نوشته است : «باید یک دولت انقلابی تشکیل شود» ، من چون گفتارش را نخواندهام نمیدانم مقصود او از دولت انقلابی چیست؟!.. به هر حال این نکته بسیار مهم است که برای انقلاب هم نقشه و زمینه باید بود. انقلاب چیست؟!.. انقلاب آن است که یک دسته برای راه بردن کشور خود و چاره کردن بگرفتاریهای آن موادی را بنظر گیرند ، و خودشان در پیرامون آنها با یکدیگر همعقیده بوده دیگران را نیز موافق سازند ، و آنگاه دست بهم داده رشتهی حکومت را بدست آورند و آن مواد را بموقع اجرا گزارند.
انقلاب بدون اینکه اندیشهها یکی گردد و زمینه آماده شود جز هرج و مرج نتیجه نتواند داد. بویژه در این هنگام که دودستگی در ایران فرمانرواست و کینهها در دلها همچون آب بروی آتش جوش میزند.
من با شما همعقیدهام. وضع گذشته قابل دوام نبوده و دوباره نمیتوان آن را گرفت و پیش رفت. البته باید تبدیلاتی در اوضاع رخ دهد. ولی باید از روی فهم و اندیشه باشد. نخست گفتگو کنیم که چه میخواهیم و چه کارها خواهیم کرد و پس از آن بکوشیم که دولتی برای انقلاب ، برای تبدیلات ، پدید آوریم.
[دنبالهی گفتار را فردا بخوانید.]
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 29ـ کلمههایی که معنایش دانسته نیست (تکهی یک از دو)
در ایران بسیاری از کلمههاست که در زبانها میگردد ولی اگر شما بپرسید کمتر کسی معنی آنها را میداند. مثلاً کلمههای اخلاق ، دین ، تربیت ، ادبیات ، تمدن ، عرفان ؛ همیشه بر سر زبانهاست و پیاپی در روزنامهها درمیان گفتارها تکرار میشود. ولی شما اگر هر یکی را بگیرید ، و از هر کسی که میخواهید بپرسید خواهید دید معنی درستی از آنها نفهمیده و بشما شرح نمیتواند داد. ما بارها این را آزمودهایم.
مثلاً کلمهی «اخلاق» را بگیریم. بارها آزمودهایم یک معنای روشن و درستی از آن در مغزها نیست. بارها رخ داده که کسی گفتاری در زمینهی «اخلاق» نوشته و ستایشها از آن کرده ، و چون پرسیدهایم اخلاق چیست درمانده و پاسخی نتوانسته.
در چندی پیش جوانی گفتاری آورد بدین عنوان «باید اخلاق جامعه را تهذیب کرد». گفتم : این سخنیست که همه میگویند. باید دید «اخلاق» چیست؟.. چه معنایی از آن خواسته میشود؟.. در شگفت شد و گفت : «مگر معنی اخلاق دانسته نیست؟!.» گفتم : اگر دانسته است شما بگویید.
گفتم «اخلاق» یک کلمهی عربی و خود جمع «خلق» است و «خلق» در فارسی خوی یا خیم میباشد (1) . این اندازهاش دانسته است. ولی شما بگویید چه چیزهاست که خوی یا خیم نامیده میشود؟!.. خویهای نیک کدام و خویهای بد کدام است؟!.. و آنگاه از چه راهی میتوان خویهای یک توده را نیک گردانید؟!.. اینهاست که باید گفت و روشن گردانید.
گفت : «مگر مردم اینها را نمیدانند؟!..» گفتم : اگر مردم میدانند دیگر چه نیاز است که شما این گفتار را بنویسید؟!.. از آنسوی یکی از مردم شما هستید. شما آیا معنی اینها را میدانید؟!..
یک کلمهی «اخلاق» بزبانها افتاده. هر کسی با میل خود معنی دیگری بآن میدهد. هر کسی هرچه خود دارد «خوش اخلاقی» میشمارد. یک درزی[= خیاط] که رخت شما را ضایع کرده شما اگر اندکتندی باو کنید خواهد گفت : «آقا برو اخلاقت را درست کن» یک اتوبوسنشین که بر سر ده شاهی دغلکاریها مینماید اگر بلیطفروش سختی نشان دهد بیدرنگ خواهد گفت : «باید اخلاق شما را تهذیب کرد». دو تن زن و شوهر که اندک رنجیدگی پیدا کردند هر یک در پشت سر دیگری خواهد گفت : «بد اخلاق است». یک کسی با دزدی و پستی و دغلکاری اگر خوشرو بود و بروی این و آن خندید خواهند گفت : «خوش اخلاق است». یک شاعری چنین درس اخلاق میدهد :
چنان با نیک و بد سر کن که بعد از مردنت عرفی (2) مسلمانت به زمزم شوید و هندو بسوزاند.
چون معنی درست اخلاق یا خویها دانسته نشده و نیک و بد آنها از هم جدا نگردیده و قاعدهای برای شناختن درمیان نیست اینست هر کسی هرچه خود دارد «خوشاخلاقی» میشمارد و از هر کسی بدش آمد «بد اخلاق» مینامد.
کلمهی «تربیت» را بگیرید : این کلمه به چه معنی است؟!. اینکه میگویند : «باید توده را تربیت کرد» تفسیرش چیست؟!. چه چیزهایی را باید بتوده یاد داد تا «تربیت» باشد؟!.
شما اگر نیک نگاه کنید در اینجا هم یک زمینهی روشنی نیست و هر کسی این کلمه را با دلخواه خود تطبیق میکند. من اینک چند داستانی را برای مثل یاد میکنم :
چندی پیش یک مرد پاسبانی زن خود را که تازه گرفته بود کتک سختی زده سر و رویش را خونآلود گردانیده بود. در دادسرا در پاسخ بازپرس چنین میگفت : «این دختر بچه است و گرفتهام باید خودم تربیتش کنم».
در دکان سلمانی استاد بشاگرد خود سیلی زد و من به بازخواست برخاستم و چنین پاسخ داد : «این را گزاردهاند پیش من که تربیتش کنم. این اگر کتک نخورد آدم نمیشود».
یک سر عملهای سخن از کارگران زیردست خود میرانْد و چنین میگفت : «در روزهای اول که آمده بودند آدم نبودند که ، من با فحش و لگد و سیلی تربیتشان کردهام».
یک شاعر هوسبازی از قم شعرهایی فرستاده که یک مثل کوچک فارسی (3) را در ده و پانزده شعر بنظم کشیده بود. من نوشتم : این کار چه سودی دارد؟!.. جز اتلاف وقت چه نتیجه میدهد؟!.. پاسخ نوشته بود : «یکی از طرقِ تربیتِ جامعه نظم اینگونه امثله است ...»
این داستانها را نیک اندیشید که هر یک از اینها «تربیت» را به چه معنی گرفته؟.. آن پاسبان و سلمانی و سرعمله «تربیت» را «خشم خود بکار بردن و بزیردست چیرگی نشان دادن و بزرگی فروختن و کتک زدن» دانستهاند و این شاعرک آن را «بیاوهبافیهای هوسمندانه برخاستن و قافیه جفت کردن» شناخته است.
از اینها بگذریم : این جوانها که از دبیرستانها یا دانشکدهها بیرون میریزند و هر یکی بنام «تربیت توده» گفتارها مینویسند ، سخنها میرانند ، کتابها میپردازند ، رمانها بچاپ میرسانند ، «تربیت» را به چه معنی میشناسند؟.. نه اینست که آن را «خودنمایی کردن و هوسهای خود را بکار بردن و سخنان پراکنده و بیمایه نوشتن» میشناسند؟!..
👇
🔸 29ـ کلمههایی که معنایش دانسته نیست (تکهی یک از دو)
در ایران بسیاری از کلمههاست که در زبانها میگردد ولی اگر شما بپرسید کمتر کسی معنی آنها را میداند. مثلاً کلمههای اخلاق ، دین ، تربیت ، ادبیات ، تمدن ، عرفان ؛ همیشه بر سر زبانهاست و پیاپی در روزنامهها درمیان گفتارها تکرار میشود. ولی شما اگر هر یکی را بگیرید ، و از هر کسی که میخواهید بپرسید خواهید دید معنی درستی از آنها نفهمیده و بشما شرح نمیتواند داد. ما بارها این را آزمودهایم.
مثلاً کلمهی «اخلاق» را بگیریم. بارها آزمودهایم یک معنای روشن و درستی از آن در مغزها نیست. بارها رخ داده که کسی گفتاری در زمینهی «اخلاق» نوشته و ستایشها از آن کرده ، و چون پرسیدهایم اخلاق چیست درمانده و پاسخی نتوانسته.
در چندی پیش جوانی گفتاری آورد بدین عنوان «باید اخلاق جامعه را تهذیب کرد». گفتم : این سخنیست که همه میگویند. باید دید «اخلاق» چیست؟.. چه معنایی از آن خواسته میشود؟.. در شگفت شد و گفت : «مگر معنی اخلاق دانسته نیست؟!.» گفتم : اگر دانسته است شما بگویید.
گفتم «اخلاق» یک کلمهی عربی و خود جمع «خلق» است و «خلق» در فارسی خوی یا خیم میباشد (1) . این اندازهاش دانسته است. ولی شما بگویید چه چیزهاست که خوی یا خیم نامیده میشود؟!.. خویهای نیک کدام و خویهای بد کدام است؟!.. و آنگاه از چه راهی میتوان خویهای یک توده را نیک گردانید؟!.. اینهاست که باید گفت و روشن گردانید.
گفت : «مگر مردم اینها را نمیدانند؟!..» گفتم : اگر مردم میدانند دیگر چه نیاز است که شما این گفتار را بنویسید؟!.. از آنسوی یکی از مردم شما هستید. شما آیا معنی اینها را میدانید؟!..
یک کلمهی «اخلاق» بزبانها افتاده. هر کسی با میل خود معنی دیگری بآن میدهد. هر کسی هرچه خود دارد «خوش اخلاقی» میشمارد. یک درزی[= خیاط] که رخت شما را ضایع کرده شما اگر اندکتندی باو کنید خواهد گفت : «آقا برو اخلاقت را درست کن» یک اتوبوسنشین که بر سر ده شاهی دغلکاریها مینماید اگر بلیطفروش سختی نشان دهد بیدرنگ خواهد گفت : «باید اخلاق شما را تهذیب کرد». دو تن زن و شوهر که اندک رنجیدگی پیدا کردند هر یک در پشت سر دیگری خواهد گفت : «بد اخلاق است». یک کسی با دزدی و پستی و دغلکاری اگر خوشرو بود و بروی این و آن خندید خواهند گفت : «خوش اخلاق است». یک شاعری چنین درس اخلاق میدهد :
چنان با نیک و بد سر کن که بعد از مردنت عرفی (2) مسلمانت به زمزم شوید و هندو بسوزاند.
چون معنی درست اخلاق یا خویها دانسته نشده و نیک و بد آنها از هم جدا نگردیده و قاعدهای برای شناختن درمیان نیست اینست هر کسی هرچه خود دارد «خوشاخلاقی» میشمارد و از هر کسی بدش آمد «بد اخلاق» مینامد.
کلمهی «تربیت» را بگیرید : این کلمه به چه معنی است؟!. اینکه میگویند : «باید توده را تربیت کرد» تفسیرش چیست؟!. چه چیزهایی را باید بتوده یاد داد تا «تربیت» باشد؟!.
شما اگر نیک نگاه کنید در اینجا هم یک زمینهی روشنی نیست و هر کسی این کلمه را با دلخواه خود تطبیق میکند. من اینک چند داستانی را برای مثل یاد میکنم :
چندی پیش یک مرد پاسبانی زن خود را که تازه گرفته بود کتک سختی زده سر و رویش را خونآلود گردانیده بود. در دادسرا در پاسخ بازپرس چنین میگفت : «این دختر بچه است و گرفتهام باید خودم تربیتش کنم».
در دکان سلمانی استاد بشاگرد خود سیلی زد و من به بازخواست برخاستم و چنین پاسخ داد : «این را گزاردهاند پیش من که تربیتش کنم. این اگر کتک نخورد آدم نمیشود».
یک سر عملهای سخن از کارگران زیردست خود میرانْد و چنین میگفت : «در روزهای اول که آمده بودند آدم نبودند که ، من با فحش و لگد و سیلی تربیتشان کردهام».
یک شاعر هوسبازی از قم شعرهایی فرستاده که یک مثل کوچک فارسی (3) را در ده و پانزده شعر بنظم کشیده بود. من نوشتم : این کار چه سودی دارد؟!.. جز اتلاف وقت چه نتیجه میدهد؟!.. پاسخ نوشته بود : «یکی از طرقِ تربیتِ جامعه نظم اینگونه امثله است ...»
این داستانها را نیک اندیشید که هر یک از اینها «تربیت» را به چه معنی گرفته؟.. آن پاسبان و سلمانی و سرعمله «تربیت» را «خشم خود بکار بردن و بزیردست چیرگی نشان دادن و بزرگی فروختن و کتک زدن» دانستهاند و این شاعرک آن را «بیاوهبافیهای هوسمندانه برخاستن و قافیه جفت کردن» شناخته است.
از اینها بگذریم : این جوانها که از دبیرستانها یا دانشکدهها بیرون میریزند و هر یکی بنام «تربیت توده» گفتارها مینویسند ، سخنها میرانند ، کتابها میپردازند ، رمانها بچاپ میرسانند ، «تربیت» را به چه معنی میشناسند؟.. نه اینست که آن را «خودنمایی کردن و هوسهای خود را بکار بردن و سخنان پراکنده و بیمایه نوشتن» میشناسند؟!..
👇
از این هم بالاتر میرویم : وزارت فرهنگ از سی سال باز در ایران بنیاد یافته و وظیفهاش «تربیت» جوانان میباشد آیا آن را به چه معنی میشناسد؟.. چه چیزهاست که یاد میدهد؟.. برای پاسخ این بهتر است کتابهایی را که در دبستانها و دبیرستانها درس خوانده میشود یا کتابهایی که برای خواندن بزرگان بچاپ میرسد بدیده گیرید. وزارت فرهنگ هم «تربیت» را یاد دادن اشعار شعرای زمان مغول ، و آموختن شرح حال شعرا ، و درس فلسفههای گوناگون کهن و نو ، و برانگیختن نوسالان بمناظره و سخنرانی و مانند اینها میشناسد.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ نویسنده سپس معنی این دو واژه را از هم جدا گردانیده و خوی را بمعنی عادت و خیم را بمعنی خلق (خصلت) بکار برده.
2ـ عرفی نام شاعر است.
3ـ اصل : «کوچکی فارسی».
.
✴️ ورجاوندبنیاد
(بزبان عادی)
(بخش دوم : دربارهی دین)
🔸تکهی 5
(بهر 2 از 2)
🔸دین زبان طبیعت است.🔸
دین برای اطلاع دادن از غیب نیست. دین برای کشف کردن رازهای پنهان جهان نیست. غیب را جز خدا کسی نمیداند. خیلی از رازهای پنهان کشف شدنی نیست ، و آنچه کشف شدنی است کار دانشها است نه دین.
دین از این جهت زبان طبیعت است. آنچه را که از طبیعت میتوان فهمید شرح میدهد ، و از آنچه نمیتوان فهمید نهی میکند. دین در مرتبهی عالیترش اینست.
همچنین دین برای سنگین کردن بار زندگانی نیست ، برای برداشتن از آن بار است.
🔸🔸🔸
همچنین بسیاری از مردم (روشنتر بگویم : همان پیروان مذاهب) دین را چیزهایی در حاشیهی زندگانی تصور میکنند. بگمان ایشان خدا طالب احترام و شکوه است ، و از مردم عبادت میخواهد ، «عزیز کردههایی» دارد که مردمان باید آنها را بشناسند و تجلیل کنند ، و نام آن عزیز کردگان را از زبان نیندازند و فراموششان نکنند. دین دستور احترام به آن عزیزکردهها و عبادت میباشد ، و نتیجهای که باید بدهد آنست که دینداران در آنجهان (آخرت) به بهشت بروند ، و بیدینان در دوزخ باشند. چون خدا را مانند یک پادشاه مستبدِ هوسرانی شناختهاند ، به دین نیز این معنی را دادهاند. بخیال اینان دین چیزهایی هم به بار زندگانی اضافه میکند.
ولی این معنای بسیار پستی است که به دین دادهاند. این خدا را نشناختن ، و باو دروغ بستن است. خدا از چنین دینی بیزار میباشد. دین برای اضافه کردن به بار زندگانی نیست.
اما داستان «عزیزکردگان» ، آن را جز بتپرستی نمیتوان شمرد. اینان خدا را چه خیال میکنند که برایش اطرافیانی در نظر میگیرند؟! ای بیخردان ، مگر خدا پادشاه مستبدی است؟! مگر خدا اسکندر مقدونی است؟! [1]
دین نه تنها برای اضافه کردن به بار زندگانی نیست ، برای برداشتن از آن بار هم هست. این خود مردمانند که گاهی به بتپرستی گرایش پیدا میکنند ، و چوبی یا سنگی را خدا تصور کرده در برابر آن گردن کج میکنند ، و قربانی میگذارند و رنجها و زیانها میبرند. خود مردمانند که گاهی به مردگان دل میبندند و در برابر هر گنبدی یا قبری سر خم میکنند و به التماس و زاری میپردازند ، برای طواف به دور فلان مرقد و ضریح سفرها میکنند و رنجها میکشند ، و گاهی معنی انسانیت را فراموش کرده خود را با جانوران یکسان گرفته ، و زندگی را کشاکشهای جانورانه تصور میکنند ، و بیآنکه نیازی باشد یا ناچار باشند خود را دچار جنگها و کشتارها میکنند. این خود مردمانند که بار خود را سنگین میکنند ، و دین برای سبک کردن آنست.
[1] : اسکندر مقدونی در دوهزار سال پیش در مرگ یک دوستش دستور داد تا یال و دم اسبها و استرها را بریدند و مدتها مردم را بسوگواری واداشت و از زدن نای و سرنا منع کرد. آنان که برای خدا دوستانی (اولیاءالله) یا عزیز کردگانی (همچون امامان شیعی و شاگردان عیسا و عبدالبهاء) تصور میکنند ، خدا را پادشاهی همچون اسکندر و چنگیزخان بحساب آورده زشتی این گستاخی و بیفرهنگی را نمیفهمند.
.
(بزبان عادی)
(بخش دوم : دربارهی دین)
🔸تکهی 5
(بهر 2 از 2)
🔸دین زبان طبیعت است.🔸
دین برای اطلاع دادن از غیب نیست. دین برای کشف کردن رازهای پنهان جهان نیست. غیب را جز خدا کسی نمیداند. خیلی از رازهای پنهان کشف شدنی نیست ، و آنچه کشف شدنی است کار دانشها است نه دین.
دین از این جهت زبان طبیعت است. آنچه را که از طبیعت میتوان فهمید شرح میدهد ، و از آنچه نمیتوان فهمید نهی میکند. دین در مرتبهی عالیترش اینست.
همچنین دین برای سنگین کردن بار زندگانی نیست ، برای برداشتن از آن بار است.
🔸🔸🔸
همچنین بسیاری از مردم (روشنتر بگویم : همان پیروان مذاهب) دین را چیزهایی در حاشیهی زندگانی تصور میکنند. بگمان ایشان خدا طالب احترام و شکوه است ، و از مردم عبادت میخواهد ، «عزیز کردههایی» دارد که مردمان باید آنها را بشناسند و تجلیل کنند ، و نام آن عزیز کردگان را از زبان نیندازند و فراموششان نکنند. دین دستور احترام به آن عزیزکردهها و عبادت میباشد ، و نتیجهای که باید بدهد آنست که دینداران در آنجهان (آخرت) به بهشت بروند ، و بیدینان در دوزخ باشند. چون خدا را مانند یک پادشاه مستبدِ هوسرانی شناختهاند ، به دین نیز این معنی را دادهاند. بخیال اینان دین چیزهایی هم به بار زندگانی اضافه میکند.
ولی این معنای بسیار پستی است که به دین دادهاند. این خدا را نشناختن ، و باو دروغ بستن است. خدا از چنین دینی بیزار میباشد. دین برای اضافه کردن به بار زندگانی نیست.
اما داستان «عزیزکردگان» ، آن را جز بتپرستی نمیتوان شمرد. اینان خدا را چه خیال میکنند که برایش اطرافیانی در نظر میگیرند؟! ای بیخردان ، مگر خدا پادشاه مستبدی است؟! مگر خدا اسکندر مقدونی است؟! [1]
دین نه تنها برای اضافه کردن به بار زندگانی نیست ، برای برداشتن از آن بار هم هست. این خود مردمانند که گاهی به بتپرستی گرایش پیدا میکنند ، و چوبی یا سنگی را خدا تصور کرده در برابر آن گردن کج میکنند ، و قربانی میگذارند و رنجها و زیانها میبرند. خود مردمانند که گاهی به مردگان دل میبندند و در برابر هر گنبدی یا قبری سر خم میکنند و به التماس و زاری میپردازند ، برای طواف به دور فلان مرقد و ضریح سفرها میکنند و رنجها میکشند ، و گاهی معنی انسانیت را فراموش کرده خود را با جانوران یکسان گرفته ، و زندگی را کشاکشهای جانورانه تصور میکنند ، و بیآنکه نیازی باشد یا ناچار باشند خود را دچار جنگها و کشتارها میکنند. این خود مردمانند که بار خود را سنگین میکنند ، و دین برای سبک کردن آنست.
[1] : اسکندر مقدونی در دوهزار سال پیش در مرگ یک دوستش دستور داد تا یال و دم اسبها و استرها را بریدند و مدتها مردم را بسوگواری واداشت و از زدن نای و سرنا منع کرد. آنان که برای خدا دوستانی (اولیاءالله) یا عزیز کردگانی (همچون امامان شیعی و شاگردان عیسا و عبدالبهاء) تصور میکنند ، خدا را پادشاهی همچون اسکندر و چنگیزخان بحساب آورده زشتی این گستاخی و بیفرهنگی را نمیفهمند.
.