🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 33ـ در پیرامون جان و روان (تکهی یک از سه)
درمیان گفتارهایی که زیر عنوان «یک گام دیگری بسوی پیشرفت» نوشتیم وعده دادیم که دربارهی «خرد» هم جداگانه سخن رانیم. برخی خوانندگان آن وعده را یادآوری کرده درخواست نوشتن گفتارهایی درآن باره مینمایند. من نیز میخواهم «خرد» را نیک شرح داده معنی درست آن را روشن گردانم. زیرا ما سر هر سخنی بآن استناد مینماییم پس باید آن را نیک بشناسانیم. ولی چون ما خرد را از بستگان «روان» (روح) میشماریم و دربارهی روان نیز سخنانی جز از گفتههای دیگران داریم ، زیرا ما آدمی را دارای دو نیرو ، یکی بنام جان و دیگری بنام روان میشناسیم ، از اینرو بهتر است نخست از جان و روان گفتگو نماییم تا سپس بگفتگو از خرد رسیم. این است در اینجا بآن گفتگو آغاز میکنیم. ولی باید بگویم اینها سخنان بسیار استواری است که همه راستست و اگر خوانندگان از روی اندیشه و دقت خوانند خواهند دید که هر موضوعی دلیلهای روشنی همراه دارد ، و از آنسوی اینها زمینههای بسیار مهمی است که هر کس باید اینها را بداند. هر کس باید خود را بشناسد.
1ـ سرچشمهی همهی جنبشها خودخواهیست.
باید دانست که ما در این گفتگو با فلسفهی مادّی (1) طرفیت داریم. روان را باین معنی که میگوییم فلسفهی مادّی نمیپذیرد و اینست ما در برابر آنها ایستاده دلیل میآوریم و در اینجا نخست گفتههای خود آنها را یاد میکنیم :
در فلسفهی مادّی میگویند : سرچشمهی همهی جنبشها[= حرکات] در جهان خودخواهیست. باینمعنی هر کسی از آدمی و جانور و مرغ تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد و همین خودخواهی (یا حبالذات) است که او را وادار بکارهایی میکند. مثلاً شما رفتار و کردار یک خروس را باندیشه سپارید. این خروس تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد و دربند هیچ چیزی جز خوشیهای خود نمیباشد. این است هر کاری که میکند بسود خود اوست. مثلاً با خروس دیگر میجنگد برای اینست که میخواهد او نباشد و در خوشیها شرکت نکند ، میگردد و بالها بهم میزند و بانگ درمیآورد برای آنست که از آن خودنمایی لذت میبرد ، دانه میخورد برای آنست که شکم خود را سیر گرداند ، با مرغها خوشرفتاری میکند برای آنست که از زیستن با آنها لذت مییابد. رویهمرفته یک کاری که سودش بخودش نباشد ازو سر نمیزند. همچنین است دیگر مرغان و چهارپایان و درندگان و همهی جنبندگان. سرچشمهی همهی جنبشها جز خودخواهی نمیباشد.
میگویند : آدمی نیز چنین است و هر کاری که از یک تن سر میزند جز برای خوشی و بهرهمندی خودِ او نیست.
اینها سخنانیست که بنیادگزاران فلسفهی نوین مادّی میگویند و از این گفتههای خود دو نتیجهی اجتماعی بسیار مهمی میگیرند :
نخست آنکه «زندگانی نبرد است». چون هر کسی تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد ناگزیر درمیانه کشاکشی پدید میآید و کار بنبرد میکشد. اینکه بزبانها افتاده «زندگانی نبرد است» و عبارت «تنازع بقا» یا مانند آن در همه جا شهرت یافته و امروز گوشهای جوانان ایرانی با آن پر است از اینجا سرچشمه گرفته است.
دوم آنکه «آدمی نیکیپذیر نیست». در جایی که هر کسی باید سود خود را جوید و جز دربند خوشیهای خود نباشد ، و این در طبیعت او گزارده شده ، دیگر چگونه میتوان از کسی امید نیکی داشت؟!. چگونه میتوان دستگیری بدیگران یا گذشت و جانفشانی توقع کرد؟!.. اینها که برخلاف طبیعت است چگونه میتوان از یک آدمیخواست؟!.. آیا میتواند آتش نسوزاند؟! میتواند آب خفه نگرداند؟!..
از اینجا فلاسفهی مادّی ـ از شوپنهاوِر و نیتچه و دیگران ـ بجهان بدبین بودهاند و آن را درخور نیکی (اصلاح) نمیدانستهاند ، و هم از اینجا دینها را بیهوده شمارده و پیشوایان دین و پیغمبران را در کوششهایی که برای نیکی جهان بکار بردهاند گمراه پنداشته و آن کوششها را «آهن سرد کوبیدن» دانستهاند. کاریترین ضربتی که در جنبش اخیر اروپا به دینها زده شده از این راه بوده.
شوپنهاور میگوید : «این دعویِ مردمی که میکنند بیپاست. زیرا آدمی که ناگزیر است همیشه بجنگد تا زنده بماند چه نیکی ازو چشم توان داشت؟!.» میگوید : «دینها همه دروغ و بیهوده است» میگوید : «در زندگانی بهترین چاره آنست که آدمی زن نگیرد و تنها زید و یا خود را کشته آسوده گرداند» چنانکه خود او نیز زن نگرفت و زندگی را با یک بدبینی و دلگیری بسر داده درگذشت.
این آموزاکهای اینهاست. ما میگوییم : بخطا رفتهاید و این نتیجهها نه درست است. داستان «خودخواهی» که شرح میدهید در جانوران از هر باره راست است. جانوران همانند که شناختهاید و آنان هر یکی تنها خود را خواهد و همه چیز را برای خود خواهد. در آدمی نیز در یک رشته از کارهایش گفتهی شما راست است.
👇
🔸 33ـ در پیرامون جان و روان (تکهی یک از سه)
درمیان گفتارهایی که زیر عنوان «یک گام دیگری بسوی پیشرفت» نوشتیم وعده دادیم که دربارهی «خرد» هم جداگانه سخن رانیم. برخی خوانندگان آن وعده را یادآوری کرده درخواست نوشتن گفتارهایی درآن باره مینمایند. من نیز میخواهم «خرد» را نیک شرح داده معنی درست آن را روشن گردانم. زیرا ما سر هر سخنی بآن استناد مینماییم پس باید آن را نیک بشناسانیم. ولی چون ما خرد را از بستگان «روان» (روح) میشماریم و دربارهی روان نیز سخنانی جز از گفتههای دیگران داریم ، زیرا ما آدمی را دارای دو نیرو ، یکی بنام جان و دیگری بنام روان میشناسیم ، از اینرو بهتر است نخست از جان و روان گفتگو نماییم تا سپس بگفتگو از خرد رسیم. این است در اینجا بآن گفتگو آغاز میکنیم. ولی باید بگویم اینها سخنان بسیار استواری است که همه راستست و اگر خوانندگان از روی اندیشه و دقت خوانند خواهند دید که هر موضوعی دلیلهای روشنی همراه دارد ، و از آنسوی اینها زمینههای بسیار مهمی است که هر کس باید اینها را بداند. هر کس باید خود را بشناسد.
1ـ سرچشمهی همهی جنبشها خودخواهیست.
باید دانست که ما در این گفتگو با فلسفهی مادّی (1) طرفیت داریم. روان را باین معنی که میگوییم فلسفهی مادّی نمیپذیرد و اینست ما در برابر آنها ایستاده دلیل میآوریم و در اینجا نخست گفتههای خود آنها را یاد میکنیم :
در فلسفهی مادّی میگویند : سرچشمهی همهی جنبشها[= حرکات] در جهان خودخواهیست. باینمعنی هر کسی از آدمی و جانور و مرغ تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد و همین خودخواهی (یا حبالذات) است که او را وادار بکارهایی میکند. مثلاً شما رفتار و کردار یک خروس را باندیشه سپارید. این خروس تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد و دربند هیچ چیزی جز خوشیهای خود نمیباشد. این است هر کاری که میکند بسود خود اوست. مثلاً با خروس دیگر میجنگد برای اینست که میخواهد او نباشد و در خوشیها شرکت نکند ، میگردد و بالها بهم میزند و بانگ درمیآورد برای آنست که از آن خودنمایی لذت میبرد ، دانه میخورد برای آنست که شکم خود را سیر گرداند ، با مرغها خوشرفتاری میکند برای آنست که از زیستن با آنها لذت مییابد. رویهمرفته یک کاری که سودش بخودش نباشد ازو سر نمیزند. همچنین است دیگر مرغان و چهارپایان و درندگان و همهی جنبندگان. سرچشمهی همهی جنبشها جز خودخواهی نمیباشد.
میگویند : آدمی نیز چنین است و هر کاری که از یک تن سر میزند جز برای خوشی و بهرهمندی خودِ او نیست.
اینها سخنانیست که بنیادگزاران فلسفهی نوین مادّی میگویند و از این گفتههای خود دو نتیجهی اجتماعی بسیار مهمی میگیرند :
نخست آنکه «زندگانی نبرد است». چون هر کسی تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد ناگزیر درمیانه کشاکشی پدید میآید و کار بنبرد میکشد. اینکه بزبانها افتاده «زندگانی نبرد است» و عبارت «تنازع بقا» یا مانند آن در همه جا شهرت یافته و امروز گوشهای جوانان ایرانی با آن پر است از اینجا سرچشمه گرفته است.
دوم آنکه «آدمی نیکیپذیر نیست». در جایی که هر کسی باید سود خود را جوید و جز دربند خوشیهای خود نباشد ، و این در طبیعت او گزارده شده ، دیگر چگونه میتوان از کسی امید نیکی داشت؟!. چگونه میتوان دستگیری بدیگران یا گذشت و جانفشانی توقع کرد؟!.. اینها که برخلاف طبیعت است چگونه میتوان از یک آدمیخواست؟!.. آیا میتواند آتش نسوزاند؟! میتواند آب خفه نگرداند؟!..
از اینجا فلاسفهی مادّی ـ از شوپنهاوِر و نیتچه و دیگران ـ بجهان بدبین بودهاند و آن را درخور نیکی (اصلاح) نمیدانستهاند ، و هم از اینجا دینها را بیهوده شمارده و پیشوایان دین و پیغمبران را در کوششهایی که برای نیکی جهان بکار بردهاند گمراه پنداشته و آن کوششها را «آهن سرد کوبیدن» دانستهاند. کاریترین ضربتی که در جنبش اخیر اروپا به دینها زده شده از این راه بوده.
شوپنهاور میگوید : «این دعویِ مردمی که میکنند بیپاست. زیرا آدمی که ناگزیر است همیشه بجنگد تا زنده بماند چه نیکی ازو چشم توان داشت؟!.» میگوید : «دینها همه دروغ و بیهوده است» میگوید : «در زندگانی بهترین چاره آنست که آدمی زن نگیرد و تنها زید و یا خود را کشته آسوده گرداند» چنانکه خود او نیز زن نگرفت و زندگی را با یک بدبینی و دلگیری بسر داده درگذشت.
این آموزاکهای اینهاست. ما میگوییم : بخطا رفتهاید و این نتیجهها نه درست است. داستان «خودخواهی» که شرح میدهید در جانوران از هر باره راست است. جانوران همانند که شناختهاید و آنان هر یکی تنها خود را خواهد و همه چیز را برای خود خواهد. در آدمی نیز در یک رشته از کارهایش گفتهی شما راست است.
👇
اینکه کسانی آزمندانه پول گرد میآورند ، و بر سر کالاهای جهانی باهم کشاکش میکنند ، و بیهیچ منطقی با یکدیگر بجنگ میپردازند اینها همه سرچشمه از «خودخواهی» میگیرد. چیزی که هست ما از آدمی یک رشته کارهای دیگر سراغ داریم که نه تنها از روی خودخواهی نیست با آن مخالفت هم دارد.
در سرمای زمستان شما از خیابان میگذرید و بینوایی را میبینید که با یک پیراهن نازکی بیخ دیوار ایستاده از سرما میلرزد ، شما دلتان سوخته پالتو را از دوش خود برداشته باو میدهید ، او چون میپوشد و اندکی گرم میشود شما خوشحال میگردید ـ در این داستان سه چیز هست که مخالف خودخواهیست : 1) اگر او میچایید و میلرزید شما چرا دلتان سوخت؟!.. از چاییدن و لرزیدن او بشما چه؟!.. 2) چرا خود را بسرما داده پالتو را از تن کنده باو دادید؟!.. چگونه او را بخود برگزیدید؟!. 3) اگر او پالتو را پوشید و گرم گردید چرا شما خشنود شدید؟!.. از گرم شدن و آسودن او بشما چه سودی بود؟!..
ما میگوییم : این کارها و هزارها مانندش که هر روز از آدمیان دیده میشود با «خودخواهی» چه سازشی دارد؟!.. در این داستان اگر «خودخواهی» بود بایستی رهگذری نه تنها از دیدن بینوا متأثر نگردد و پالتو خود را باو ندهد ، بلکه اگر زورش رسید آن پیراهن را هم از تن وی درآورد و برای خود نگه دارد. میپرسیم : شما که میگویید «سرچشمهی همهی جنبشها در جهان خودخواهیست» باینها چه پاسخی میدهید؟!..
1ـ کوشاد تلگرام : نویسنده فلسفهی مادّی (یا مادّیگری ، نامی که وی بروی آن گزارد) را آن مجموعه باورهایی مینامد که همه چیز را در این جهان جز مادّه و تظاهرات مادّه نمیداند و آن فلسفه را نه از روی تاریخچه یا «طبقهبندی» میان خود فیلسوفان بلکه از روی نتیجههایش میشناساند. بدینسان :
نخست ، آن فلسفه آدمی را بسیار پست گردانیده. از دیدهی آن فلسفه آدمی جانوریست سردستهی جانوران ، بدانسان که میمون از لیمور برخاسته و اندکی از آن بالاتر است ، آدمی نیز از میمون برخاسته و اندکی از آن بالاتر است. جدایی دیگری درمیانه نیست. آن خیمها که جانوران راست آدمی را نیز هست و جز آنها چیزی نیست. سرچشمهی همهی خواهاکها و کناکهای[اَعمال] جانوران خودخواهیست و در آدمی نیز چنانست.
دوم ، از روی آن فلسفه آدمی نیکیپذیر نیست. در حالی که آدمی از هر باره مانند جانورانست پیداست که نیکیپذیر نخواهد بود ، چنانکه جانوران نیستند. چیزیست بسیار روشن : آنچه در نهاد کسی یا چیزی نهاده شده دیگر نتواند بود.
سوم ، از روی آن فلسفه خودِ نیکی و بدی در جهان نیست. هر کس هرچه را میخواهد و بسود اوست نیک میشناسد و هرچه را نمیخواهد و بسود او نیست بد میشمارد. سرچشمهی دریافتهای آدمی مغز اوست. مغز مادّه است و هر چیزی از بیرون و درون در آن تواند هَنایید[اثر کردن].
چهارم ، خرد را که داور نیک و بد و راست و کج و سود و زیان و خود گرانمایهترین داشتهی آدمیست آن فلسفه نمیشناسد. بودن چنین چیزی را در آدمی نمیپذیرد. از روی آن فلسفه آدمی همین کالبد مادّی و همین تن و جان سَتَرسا[=محسوس] است ، و برای فهم و دریافت درو چیزی جز مغزش نمیباشد و این مغز چنانکه گفتیم هَنایشپذیر[=تأثیرپذیر] از چیزهای بیرون و درونست. ...
پنجم ، از دیدهی آن فلسفه ، زندگانی جز نبردی درمیان زندگان و جهان جز نبردگاهی نیست ، از روی آن فلسفه چنانکه در جانوران سرچشمهی همهی خواهاکها[امیال] و کناکهاشان[اَعمال] «خودخواهی» است در آدمیان نیز چنانست. هر زنده و جنبندهای در اینجهان تنها خود را خواهد و همه چیز را برای خود خواهد و ناچاریست که در میانهی آنها کشاکش پدید آید. ناچاریست که کشاکش پدید آید و هر توانایی ناتوانان را زیر پا گزارد و در راه خوشیهای خود پیش رود. ناچاریست که چنین کند. جز این نتواند کرد و نشاید کرد.
ششم ، این فلسفه نیکخواهان جهان را بسیار خوار میگرداند و از ارج میاندازد. زردشت و کنفوسیوس و موسا و عیسا و محمد و دیگران که هر یکی در زمان خود برخاسته و در راه نیکی جهانیان کوششها کرده و رنجها بردهاند ، در اندیشهی پیروان مادّیگری جز کسان سودجو نمیبودهاند و جز سود خود و تودهی خود را نمیخواستهاند. هر یکی از آنان را نیازمندیهای مادّی بکوششها برانگیخته بوده. (در پیرامون روان ص 1)
.
در سرمای زمستان شما از خیابان میگذرید و بینوایی را میبینید که با یک پیراهن نازکی بیخ دیوار ایستاده از سرما میلرزد ، شما دلتان سوخته پالتو را از دوش خود برداشته باو میدهید ، او چون میپوشد و اندکی گرم میشود شما خوشحال میگردید ـ در این داستان سه چیز هست که مخالف خودخواهیست : 1) اگر او میچایید و میلرزید شما چرا دلتان سوخت؟!.. از چاییدن و لرزیدن او بشما چه؟!.. 2) چرا خود را بسرما داده پالتو را از تن کنده باو دادید؟!.. چگونه او را بخود برگزیدید؟!. 3) اگر او پالتو را پوشید و گرم گردید چرا شما خشنود شدید؟!.. از گرم شدن و آسودن او بشما چه سودی بود؟!..
ما میگوییم : این کارها و هزارها مانندش که هر روز از آدمیان دیده میشود با «خودخواهی» چه سازشی دارد؟!.. در این داستان اگر «خودخواهی» بود بایستی رهگذری نه تنها از دیدن بینوا متأثر نگردد و پالتو خود را باو ندهد ، بلکه اگر زورش رسید آن پیراهن را هم از تن وی درآورد و برای خود نگه دارد. میپرسیم : شما که میگویید «سرچشمهی همهی جنبشها در جهان خودخواهیست» باینها چه پاسخی میدهید؟!..
1ـ کوشاد تلگرام : نویسنده فلسفهی مادّی (یا مادّیگری ، نامی که وی بروی آن گزارد) را آن مجموعه باورهایی مینامد که همه چیز را در این جهان جز مادّه و تظاهرات مادّه نمیداند و آن فلسفه را نه از روی تاریخچه یا «طبقهبندی» میان خود فیلسوفان بلکه از روی نتیجههایش میشناساند. بدینسان :
نخست ، آن فلسفه آدمی را بسیار پست گردانیده. از دیدهی آن فلسفه آدمی جانوریست سردستهی جانوران ، بدانسان که میمون از لیمور برخاسته و اندکی از آن بالاتر است ، آدمی نیز از میمون برخاسته و اندکی از آن بالاتر است. جدایی دیگری درمیانه نیست. آن خیمها که جانوران راست آدمی را نیز هست و جز آنها چیزی نیست. سرچشمهی همهی خواهاکها و کناکهای[اَعمال] جانوران خودخواهیست و در آدمی نیز چنانست.
دوم ، از روی آن فلسفه آدمی نیکیپذیر نیست. در حالی که آدمی از هر باره مانند جانورانست پیداست که نیکیپذیر نخواهد بود ، چنانکه جانوران نیستند. چیزیست بسیار روشن : آنچه در نهاد کسی یا چیزی نهاده شده دیگر نتواند بود.
سوم ، از روی آن فلسفه خودِ نیکی و بدی در جهان نیست. هر کس هرچه را میخواهد و بسود اوست نیک میشناسد و هرچه را نمیخواهد و بسود او نیست بد میشمارد. سرچشمهی دریافتهای آدمی مغز اوست. مغز مادّه است و هر چیزی از بیرون و درون در آن تواند هَنایید[اثر کردن].
چهارم ، خرد را که داور نیک و بد و راست و کج و سود و زیان و خود گرانمایهترین داشتهی آدمیست آن فلسفه نمیشناسد. بودن چنین چیزی را در آدمی نمیپذیرد. از روی آن فلسفه آدمی همین کالبد مادّی و همین تن و جان سَتَرسا[=محسوس] است ، و برای فهم و دریافت درو چیزی جز مغزش نمیباشد و این مغز چنانکه گفتیم هَنایشپذیر[=تأثیرپذیر] از چیزهای بیرون و درونست. ...
پنجم ، از دیدهی آن فلسفه ، زندگانی جز نبردی درمیان زندگان و جهان جز نبردگاهی نیست ، از روی آن فلسفه چنانکه در جانوران سرچشمهی همهی خواهاکها[امیال] و کناکهاشان[اَعمال] «خودخواهی» است در آدمیان نیز چنانست. هر زنده و جنبندهای در اینجهان تنها خود را خواهد و همه چیز را برای خود خواهد و ناچاریست که در میانهی آنها کشاکش پدید آید. ناچاریست که کشاکش پدید آید و هر توانایی ناتوانان را زیر پا گزارد و در راه خوشیهای خود پیش رود. ناچاریست که چنین کند. جز این نتواند کرد و نشاید کرد.
ششم ، این فلسفه نیکخواهان جهان را بسیار خوار میگرداند و از ارج میاندازد. زردشت و کنفوسیوس و موسا و عیسا و محمد و دیگران که هر یکی در زمان خود برخاسته و در راه نیکی جهانیان کوششها کرده و رنجها بردهاند ، در اندیشهی پیروان مادّیگری جز کسان سودجو نمیبودهاند و جز سود خود و تودهی خود را نمیخواستهاند. هر یکی از آنان را نیازمندیهای مادّی بکوششها برانگیخته بوده. (در پیرامون روان ص 1)
.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
«عنکبوت» در ایران
✴️ ورجاوندبنیاد
(بزبان عادی)
(بخش دوم : دربارهی دین)
🔸تکهی 10
(بهر 2 از 2)
🔸دربارهی آنجهان (آخرت) چه میگویید؟🔸
میگویند : دربارهی آنجهان چه میگویید؟ آیا میتوان به آن باور داشت؟ میگویم : چرا نمیتوان باور داشت؟! چون روان غیر از تن و جان میباشد پیداست که با مرگِ آنها نابود نخواهد شد.
همان جدایی روان از جان ، و دوگانگی در خواستها و کردارها نشان آنست که زندگانی به دو گونه میباشد. در این جهان که جان و روان باهم هستند نمونهی هر دو زندگانی موجود است. ولی در آنجهان تنها زندگانی روانی خواهد بود.
میگویند : دانشها این موضوع را نمیرساند. میگویم : هر چیزی را دانشها نباید برساند.
🔸🔸🔸
ما نشان دادیم که روان غیر از تن و جان مادّی است و از نظر خواستها و ادراکات ضد آن است. از آن طرف مرگ انسان جز این نیست که خون از گردش بیفتد و سپس بدن متلاشی و تجزیه شده هر عنصری به جای خود برگردد. در حقیقت مرگ جز از هم پاشیدن تن نیست ، و پیداست که متلاشی شدن تن ، باعث نابودی روان (که غیر از مادّه است) نمیتواند باشد ، و به روان آسیبی نخواهد رسید. راست است که ما نمیدانیم روان پس از جدا شدن از تن چگونه خواهد ماند و آیا به کالبد دیگری وارد میشود یا زندگانی جداگانهای دارد ـ اینها را نمیدانیم ، ولی این ندانستن زیانی به آن دانستن نخواهد داشت. این گفتهی خود مادّیونست که میگویند : «هیچ چیزی در اینجهان نابود نمیشود».
اینها دلیلهاییست که میتوان آورد. از آن طرف با آگاهیهایی که ما از ترتیب جهان و دانایی آفریدگار در دست داریم این بسیار بعید است که بگوییم خدا انسان را فقط برای پنجاه و شصت سال زندگانی آلودهی این جهانی میآفریند. بسیار دور و بعید است که بگوییم آدمیان که برگزیدهی همهی آفریدگان هستند ، سهم ایشان از زندگانی کمتر از درختان و سنگها باشد. اینها نیز دلیلهای پیشین را محکمتر میگرداند.
همان جدایی روان از جان ، و دوگانگی آنها در خواستها و کردارها نشانهی آن است که زندگانی به دو گونه میتواند باشد : یکی زندگانی جانورانه که منشاء آن خودخواهی است و با حرص و طمع و خشم و مبارزه و کینه و ستم و دغل آمیخته میباشد ، و دیگری زندگانی آدمیانه که سرچشمهی آن نیکخواهی بدیگران است و با همدستی و همکاری ، غمخواری ، حقیقتپرستی ، و آبادیدوستی توأم میباشد.
در اینجهان چون جان و روان باهماند ، نمونهی هر دو زندگی موجود است. و در آن جهان معلومست که روان تنها بوده و فقط زندگانی روانی خواهد بود.
میگویند : دانشها بودن آن جهان را نمیرساند. میگوییم : هر چیزی را دانشها نباید برساند. دانشها راهش آزمایش و جستجو میباشد ، و جز در زمینههایی که حواس پنجگانه به آن راه دارد توانا نیست. چیزهایی نیز هست که باید خرد برساند [1] ـ چیزهایی نیز هست که باید از راه دین دانسته شود.
دانشها اگر بودن جهان دیگری را نمیرساند ، از بودنش نیز جلوگیری نمینماید. آری ، خرافات پوچ و بیپایی که بفراوانی دربارهی آخرت در میان است ، هم دانشها و هم دین هر دو از آنها بیزار است. این خرافات گذشته از آنکه بیاساس بوده و جز بافندگی و تصورات بیپا نیست ، بسیاری از آنها ـ مانند زنده شدن بدن در قبر ، و حاضر شدن آن در روز محشر ، و به قضاوت نشستن خدا ، و خشم و تندی او ، و شفاعت برانگیختگان و دیگران ، و مانند اینها ـ با دانشها و با دین (به معنی راست خود) ناسازگار میباشد. کسی چون مرد و بیجان گردید ، تنش پوسیده خاک خواهد شد ، و دیگر با آن کاری نیست و هیچگاه زنده نخواهد گردید. خدا نیازی به رسیدگی و قضاوت ندارد ، و کسی هم ممکن نیست در پیشگاه او میانجی باشد. اینها تصورات خام و بیخردانه است.
همچنین گفتگو با روانهای مردگان که از غرب به همه جا رسیده چیزیست که هم دانشها و هم دین از آن بیزار میباشد. [2] کسی چون مرد و روانش جدا گردید ، دیگر با اینجهان هیچ گونه ارتباطی یا پیوندی نمیتواند داشته باشد.
[1] : باید پرسید خواست شما از دانشها کدامهاست؟ اگر فیزیک و شیمی و ستارهشناسی و مانند اینها را در نظر دارید ، اینها را چه کار با چنان موضوعاتیست؟ و اگر دانش آن را میگویید که با جستجو و آزمایش بدست آید و خرد و اندیشه آن را بپذیرد ، در آن حال دریافتهایی که پلیس از پیشامدها و قضات از پروندهها پیدا میکنند ، آنها نیز چون با بکار بردن اندیشه و خرد و از راه جستجو (و در برخی جاها آزمایش) دریافت شده از دانشها بحساب میآید. در زندگی عادی هم هر نتیجهای (مثلاً اینکه چه خوراکی به یک فرد نمیسازد) اگر با اندیشه و جستجو و آزمایش و سرانجام با داوری خرد بدست بیاید دانش است.
[2] : درین باره نگاه کنید به کتاب «پندارها» ، گفتار پنجم : آیا با مردگان گفتگو توان داشت؟..
.
(بزبان عادی)
(بخش دوم : دربارهی دین)
🔸تکهی 10
(بهر 2 از 2)
🔸دربارهی آنجهان (آخرت) چه میگویید؟🔸
میگویند : دربارهی آنجهان چه میگویید؟ آیا میتوان به آن باور داشت؟ میگویم : چرا نمیتوان باور داشت؟! چون روان غیر از تن و جان میباشد پیداست که با مرگِ آنها نابود نخواهد شد.
همان جدایی روان از جان ، و دوگانگی در خواستها و کردارها نشان آنست که زندگانی به دو گونه میباشد. در این جهان که جان و روان باهم هستند نمونهی هر دو زندگانی موجود است. ولی در آنجهان تنها زندگانی روانی خواهد بود.
میگویند : دانشها این موضوع را نمیرساند. میگویم : هر چیزی را دانشها نباید برساند.
🔸🔸🔸
ما نشان دادیم که روان غیر از تن و جان مادّی است و از نظر خواستها و ادراکات ضد آن است. از آن طرف مرگ انسان جز این نیست که خون از گردش بیفتد و سپس بدن متلاشی و تجزیه شده هر عنصری به جای خود برگردد. در حقیقت مرگ جز از هم پاشیدن تن نیست ، و پیداست که متلاشی شدن تن ، باعث نابودی روان (که غیر از مادّه است) نمیتواند باشد ، و به روان آسیبی نخواهد رسید. راست است که ما نمیدانیم روان پس از جدا شدن از تن چگونه خواهد ماند و آیا به کالبد دیگری وارد میشود یا زندگانی جداگانهای دارد ـ اینها را نمیدانیم ، ولی این ندانستن زیانی به آن دانستن نخواهد داشت. این گفتهی خود مادّیونست که میگویند : «هیچ چیزی در اینجهان نابود نمیشود».
اینها دلیلهاییست که میتوان آورد. از آن طرف با آگاهیهایی که ما از ترتیب جهان و دانایی آفریدگار در دست داریم این بسیار بعید است که بگوییم خدا انسان را فقط برای پنجاه و شصت سال زندگانی آلودهی این جهانی میآفریند. بسیار دور و بعید است که بگوییم آدمیان که برگزیدهی همهی آفریدگان هستند ، سهم ایشان از زندگانی کمتر از درختان و سنگها باشد. اینها نیز دلیلهای پیشین را محکمتر میگرداند.
همان جدایی روان از جان ، و دوگانگی آنها در خواستها و کردارها نشانهی آن است که زندگانی به دو گونه میتواند باشد : یکی زندگانی جانورانه که منشاء آن خودخواهی است و با حرص و طمع و خشم و مبارزه و کینه و ستم و دغل آمیخته میباشد ، و دیگری زندگانی آدمیانه که سرچشمهی آن نیکخواهی بدیگران است و با همدستی و همکاری ، غمخواری ، حقیقتپرستی ، و آبادیدوستی توأم میباشد.
در اینجهان چون جان و روان باهماند ، نمونهی هر دو زندگی موجود است. و در آن جهان معلومست که روان تنها بوده و فقط زندگانی روانی خواهد بود.
میگویند : دانشها بودن آن جهان را نمیرساند. میگوییم : هر چیزی را دانشها نباید برساند. دانشها راهش آزمایش و جستجو میباشد ، و جز در زمینههایی که حواس پنجگانه به آن راه دارد توانا نیست. چیزهایی نیز هست که باید خرد برساند [1] ـ چیزهایی نیز هست که باید از راه دین دانسته شود.
دانشها اگر بودن جهان دیگری را نمیرساند ، از بودنش نیز جلوگیری نمینماید. آری ، خرافات پوچ و بیپایی که بفراوانی دربارهی آخرت در میان است ، هم دانشها و هم دین هر دو از آنها بیزار است. این خرافات گذشته از آنکه بیاساس بوده و جز بافندگی و تصورات بیپا نیست ، بسیاری از آنها ـ مانند زنده شدن بدن در قبر ، و حاضر شدن آن در روز محشر ، و به قضاوت نشستن خدا ، و خشم و تندی او ، و شفاعت برانگیختگان و دیگران ، و مانند اینها ـ با دانشها و با دین (به معنی راست خود) ناسازگار میباشد. کسی چون مرد و بیجان گردید ، تنش پوسیده خاک خواهد شد ، و دیگر با آن کاری نیست و هیچگاه زنده نخواهد گردید. خدا نیازی به رسیدگی و قضاوت ندارد ، و کسی هم ممکن نیست در پیشگاه او میانجی باشد. اینها تصورات خام و بیخردانه است.
همچنین گفتگو با روانهای مردگان که از غرب به همه جا رسیده چیزیست که هم دانشها و هم دین از آن بیزار میباشد. [2] کسی چون مرد و روانش جدا گردید ، دیگر با اینجهان هیچ گونه ارتباطی یا پیوندی نمیتواند داشته باشد.
[1] : باید پرسید خواست شما از دانشها کدامهاست؟ اگر فیزیک و شیمی و ستارهشناسی و مانند اینها را در نظر دارید ، اینها را چه کار با چنان موضوعاتیست؟ و اگر دانش آن را میگویید که با جستجو و آزمایش بدست آید و خرد و اندیشه آن را بپذیرد ، در آن حال دریافتهایی که پلیس از پیشامدها و قضات از پروندهها پیدا میکنند ، آنها نیز چون با بکار بردن اندیشه و خرد و از راه جستجو (و در برخی جاها آزمایش) دریافت شده از دانشها بحساب میآید. در زندگی عادی هم هر نتیجهای (مثلاً اینکه چه خوراکی به یک فرد نمیسازد) اگر با اندیشه و جستجو و آزمایش و سرانجام با داوری خرد بدست بیاید دانش است.
[2] : درین باره نگاه کنید به کتاب «پندارها» ، گفتار پنجم : آیا با مردگان گفتگو توان داشت؟..
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
سخنرانی کسروی در انجمن ادبی.pdf
1.7 MB
🔸 سخنرانی کسروی در انجمن ادبی
✍ احمد کسروی
📊 شمار ساتها : ۳۵ (اصلی) + ۸
بازپسین پراکنش : بهمن ۱۴۰۰
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
✍ احمد کسروی
📊 شمار ساتها : ۳۵ (اصلی) + ۸
بازپسین پراکنش : بهمن ۱۴۰۰
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
🔶 کتاب «امروز چاره چیست؟» (احمد کسروی)
🔸 2ـ باید در زمینهی انتخابات به یک رشته کوششها و راهنماییها برخاست : (تکهی 1)
یکی از موضوعهایی که امروز مایهی گرفتاری شده و در این غائله دخالت داشته ، مادهی واحدهایست که مجلس شورا در زمینهی «تحریم انتخابات در بودن آرتشهای بیگانه» وضع کرده.
چنانکه در کتاب «سرنوشت» هم نوشته شده باساس قضیه ایراد نیست. زیرا اولاً نمایندگان خواستهاند علاقهی خود را به تهی شدن ایران از آرتشهای بیگانه نشان دهند و اینگونه احساسات درخور تمجید است. ثانیاً در دورهی چهاردهم دیده شد که آرتشهای انگلیس و شوروی هر دو در انتخابات دخالت کردند و کسانی را که خودشان علاقه داشتند بنمایندگی رسانیدند (بگفتهی روزنامهها از صندوق نماینده درآوردند).
وضع رسوای مجلس چهاردهم نیک حاکیست که اگر انتخابات دورهی آینده با بودن بیگانگان در این کشور انجام گیرد ، با دخالتهای بیشتری که آنها خواهند کرد ، در مجلس پانزدهم کشاکش و دوتیرگی بسیار بدتر و رسوایی چند برابر بیشتر خواهد بود.
با این ملاحظات ، وضع آن یک ماده بسیار بجا بوده ، و جای خشنودیست که متفقین همهشان بر سر پیمان ایستادهاند و پیاپی نوید میدهند که تا آن هنگام آرتشهای خود را از ایران بیرون خواهند برد. ولی با همهی اینها جای گفتگوست که اگر موعد رسید و پیشامدی پیش آمد و آرتشهای متفقین (یا برخی از آنها) چند ماه دیگر در ایران ماندند ، آیا با نبودن مجلس ، حال کشور چه خواهد بود؟!.. آیا آشفتگیهای بیشتر از این بمیان نخواهد آمد؟!.. آیا آن دولتی که در نبودن مجلس کشور را راه خواهد برد کدامست؟!..
این کار اشکال دیگری هم پیدا کرده ، و آن اینکه نمایشی بزیان دولت شوروی پنداشته شده. از سوی دیگر در این هنگام که دولت نیاز بسیاری بشرکت دادن مردم در مصالح کشور دارد ، این جلوگیری از انتخابات بنومیدی آنها خواهد افزود. بویژه در استانها و شهرستانها که زیانهای آشکار خواهد داشت.
باید در آن باره دوباره اندیشیده شود و مجلس باید در آن مادهی واحده تجدید نظر کند. یک راه اینست که آن ماده لغو شود و انتخابات آزاد گردد ، و بجای آن در مجلس آینده در اعتبارنامهها دقت بیشتر بکار رود و تصمیمی درمیان باشد که هر کسی که در انتخاب او بیگانگان (نه تنها آرتشهای آنها) دخالت داشتهاند ، بنمایندگی پذیرفته نگردد. بگمان من این راه بهتر است و اشکالش کمتر خواهد بود.
.
🔸 2ـ باید در زمینهی انتخابات به یک رشته کوششها و راهنماییها برخاست : (تکهی 1)
یکی از موضوعهایی که امروز مایهی گرفتاری شده و در این غائله دخالت داشته ، مادهی واحدهایست که مجلس شورا در زمینهی «تحریم انتخابات در بودن آرتشهای بیگانه» وضع کرده.
چنانکه در کتاب «سرنوشت» هم نوشته شده باساس قضیه ایراد نیست. زیرا اولاً نمایندگان خواستهاند علاقهی خود را به تهی شدن ایران از آرتشهای بیگانه نشان دهند و اینگونه احساسات درخور تمجید است. ثانیاً در دورهی چهاردهم دیده شد که آرتشهای انگلیس و شوروی هر دو در انتخابات دخالت کردند و کسانی را که خودشان علاقه داشتند بنمایندگی رسانیدند (بگفتهی روزنامهها از صندوق نماینده درآوردند).
وضع رسوای مجلس چهاردهم نیک حاکیست که اگر انتخابات دورهی آینده با بودن بیگانگان در این کشور انجام گیرد ، با دخالتهای بیشتری که آنها خواهند کرد ، در مجلس پانزدهم کشاکش و دوتیرگی بسیار بدتر و رسوایی چند برابر بیشتر خواهد بود.
با این ملاحظات ، وضع آن یک ماده بسیار بجا بوده ، و جای خشنودیست که متفقین همهشان بر سر پیمان ایستادهاند و پیاپی نوید میدهند که تا آن هنگام آرتشهای خود را از ایران بیرون خواهند برد. ولی با همهی اینها جای گفتگوست که اگر موعد رسید و پیشامدی پیش آمد و آرتشهای متفقین (یا برخی از آنها) چند ماه دیگر در ایران ماندند ، آیا با نبودن مجلس ، حال کشور چه خواهد بود؟!.. آیا آشفتگیهای بیشتر از این بمیان نخواهد آمد؟!.. آیا آن دولتی که در نبودن مجلس کشور را راه خواهد برد کدامست؟!..
این کار اشکال دیگری هم پیدا کرده ، و آن اینکه نمایشی بزیان دولت شوروی پنداشته شده. از سوی دیگر در این هنگام که دولت نیاز بسیاری بشرکت دادن مردم در مصالح کشور دارد ، این جلوگیری از انتخابات بنومیدی آنها خواهد افزود. بویژه در استانها و شهرستانها که زیانهای آشکار خواهد داشت.
باید در آن باره دوباره اندیشیده شود و مجلس باید در آن مادهی واحده تجدید نظر کند. یک راه اینست که آن ماده لغو شود و انتخابات آزاد گردد ، و بجای آن در مجلس آینده در اعتبارنامهها دقت بیشتر بکار رود و تصمیمی درمیان باشد که هر کسی که در انتخاب او بیگانگان (نه تنها آرتشهای آنها) دخالت داشتهاند ، بنمایندگی پذیرفته نگردد. بگمان من این راه بهتر است و اشکالش کمتر خواهد بود.
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 33ـ در پیرامون جان و روان (تکهی دو از سه)
2ـ آدمی دارای دو گوهر است
راستی آنست که آدمی دارای دو گوهر است : یکی گوهر جان و دیگری گوهر روان ، و این دو اگرچه باهمند از هم جدایند. برای توضیحِ مقصود باید دانست که چهارپایان و مرغان و دیگر جانوران هر کدام یک تنی دارد و یک جانی. تن همان رگ و پوست و گوشت و استخوان ، و جان همان نیروی زندگیست که از گردش خون پدید میآید و با ایستادن آن از میان میرود. در جانوران جز این دو نیست. ولی در آدمی جز از تن و جان ، گوهر دیگری بنام «روان» هست. از اینجاست میگوییم : «آدمی دارای دو گوهر است ، گوهر جان و گوهر روان».
این را فلسفهی مادّی درنیافته است. ولی یک موضوع بسیار مهمی است و دلیل آن کارهای خود آدمی میباشد. زیرا چنانکه دیروز شرح دادیم کارهای آدمی به دو رشته است :
یک رشته آنهایی که بگفتهی فلاسفهی مادّی سرچشمهای جز خودخواهی (یا حبالذات) ندارد. همچون پولاندوزی ، انبارداری[=احتکار] ، دزدی ، کلاهبرداری ، ستمگری ، جنگ و کشاکش ، رشک ، هوس ، برتریفروشی و مانند اینها. اینها کارها و خویهایی است که چهارپایان و درندگان نیز دارند و سرچشمهاش جز خودخواهی نیست. فلان بازرگان با دارایی بسیاری که دارد باز شب و روز در تلاش است و پول میاندوزد ، برای چه؟ .. برای آنکه دارایی را تنها برای خود میخواهد و درپی آنست که از همگی داراتر گردد.
فلان توانگر با آنکه خانهاش پر از خواربار است ، باز هرچه میتواند خواربار میخرد و پروای دیگران نمیکند ، برای چه؟.. برای آنکه جز خود را در نظر ندارد و بدیگران دلش نمیسوزد. امروز دولتها بجان هم افتادهاند و اینهمه خونها میریزند و اینهمه شهرها ویران میگردانند ، برای چه؟.. چه مقصودی را دنبال میکنند؟.. اگر نیک سنجید خواهید دید هیچ مقصودی را دنبال نمیکنند و خواست هر یکی جز این نیست که هرچه نیرومندتر گردد و مردمان را زیردست گرداند و بآنها حکومت کند و برتری فروشد و داراییهای آنها را باختیار خود آورد. این مانند همان جنگی است که دو خروس باهم میکنند.
یک رشتهی دیگر کارهایی که با خودخواهی سازش ندارد بلکه مخالف آنست. همچون دلسوزی بفلان ستمدیده ، بخشایش بفلان بینوا ، دستگیری از فلان بیچیز ، نیکخواهی بمردم ، جانفشانی در راه دیگران ، گرویدن بحقایق ، کوشش و فداکاری در راه آنها و بسیار مانند این. اینها کارها و دریافتهاییست که جانوران ندارند و با خودخواهی نیز سازگار نیست. شما مردی را میبینید در راه افتاده و پایش شکسته ، بیاختیار متأثر میشوید و از رفتن بازمانده بر سر او میایستید و او را از زمین بلند میکنید و چهبسا بدوش کشیده بخانهاش میرسانید. این کار با خودخواهی چه سازش دارد؟!.. اگر از روی قوانین طبیعی قضاوت کنیم دیگری که پایش شکسته بشما چه ربطی دارد؟!.. در یک خانهای آتش افتاده میسوزد و کسی آواز زنی یا مردی را از آن تو میشنود و بیاختیار خود را بآتش میزند و بیرونش میآورد ، در اینجا خودخواهی در کجاست؟!. کسی که خود را برای نجات دیگری بآتش میاندازد ، این خودخواهیست یا از خودگذشتگی؟!. این چه تعلیل طبیعی دارد؟!.. شما فلان سخن حق را میشنوید و با آنکه بزیان خودتان است میپذیرید و در راه آن بکوشش و جانفشانی میپردازید و از مال ـ بلکه از جان نیز ـ میگذرید ، باین چه علتی توان اندیشید؟!.. آنهمه جانفشانیها که در انگلیس و فرانسه و ایران و عثمانی و دیگر جاها در راه پیشرفت مشروطه کرده شد و مردان بزرگی دانسته و فهمیده خود را بکشتن دادند چه عنوانی از خودخواهی توانستی داشت؟!.. ده دوازده سال پیش در پیرامونهای تبریز سیلی برخاست و به چند دیهی زیان رسانید و یک زن و یک مردی را که دچار سیل شده و صدمه دیده بودند برای معالجه به بیمارستان شهر آوردند ، آن زن داستان خود را چنین گفت : سیل مرا برداشت و در هنگامی که دست و پا زنان روی آن میرفتم یک جوانی که در کناری بروی سنگی ایستاده بود مرا بآن حال دید و خود را بآب انداخته شناکنان بمن رسید و از دستم گرفته با هر سختی بود کشیده بروی آن سنگ آورد. در همان هنگام این مرد پیدا شد که او نیز غلتزنان بروی سیل میرفت. آن جوان همینکه مرا بروی سنگ گزاشت ، خود بازگشت و شناکنان باین مرد رسید و او را نیز کشیده تا بروی سنگ رسانید. ولی چون قوایش بتحلیل رفته و بیتاب شده بود خود او نتوانست بروی سنگ بیاید و بیکبار سیل او را پیچانیده با خود برد. این داستان که نظایرش بسیار است بخودخواهی چه نسبت دارد؟!..
👇
🔸 33ـ در پیرامون جان و روان (تکهی دو از سه)
2ـ آدمی دارای دو گوهر است
راستی آنست که آدمی دارای دو گوهر است : یکی گوهر جان و دیگری گوهر روان ، و این دو اگرچه باهمند از هم جدایند. برای توضیحِ مقصود باید دانست که چهارپایان و مرغان و دیگر جانوران هر کدام یک تنی دارد و یک جانی. تن همان رگ و پوست و گوشت و استخوان ، و جان همان نیروی زندگیست که از گردش خون پدید میآید و با ایستادن آن از میان میرود. در جانوران جز این دو نیست. ولی در آدمی جز از تن و جان ، گوهر دیگری بنام «روان» هست. از اینجاست میگوییم : «آدمی دارای دو گوهر است ، گوهر جان و گوهر روان».
این را فلسفهی مادّی درنیافته است. ولی یک موضوع بسیار مهمی است و دلیل آن کارهای خود آدمی میباشد. زیرا چنانکه دیروز شرح دادیم کارهای آدمی به دو رشته است :
یک رشته آنهایی که بگفتهی فلاسفهی مادّی سرچشمهای جز خودخواهی (یا حبالذات) ندارد. همچون پولاندوزی ، انبارداری[=احتکار] ، دزدی ، کلاهبرداری ، ستمگری ، جنگ و کشاکش ، رشک ، هوس ، برتریفروشی و مانند اینها. اینها کارها و خویهایی است که چهارپایان و درندگان نیز دارند و سرچشمهاش جز خودخواهی نیست. فلان بازرگان با دارایی بسیاری که دارد باز شب و روز در تلاش است و پول میاندوزد ، برای چه؟ .. برای آنکه دارایی را تنها برای خود میخواهد و درپی آنست که از همگی داراتر گردد.
فلان توانگر با آنکه خانهاش پر از خواربار است ، باز هرچه میتواند خواربار میخرد و پروای دیگران نمیکند ، برای چه؟.. برای آنکه جز خود را در نظر ندارد و بدیگران دلش نمیسوزد. امروز دولتها بجان هم افتادهاند و اینهمه خونها میریزند و اینهمه شهرها ویران میگردانند ، برای چه؟.. چه مقصودی را دنبال میکنند؟.. اگر نیک سنجید خواهید دید هیچ مقصودی را دنبال نمیکنند و خواست هر یکی جز این نیست که هرچه نیرومندتر گردد و مردمان را زیردست گرداند و بآنها حکومت کند و برتری فروشد و داراییهای آنها را باختیار خود آورد. این مانند همان جنگی است که دو خروس باهم میکنند.
یک رشتهی دیگر کارهایی که با خودخواهی سازش ندارد بلکه مخالف آنست. همچون دلسوزی بفلان ستمدیده ، بخشایش بفلان بینوا ، دستگیری از فلان بیچیز ، نیکخواهی بمردم ، جانفشانی در راه دیگران ، گرویدن بحقایق ، کوشش و فداکاری در راه آنها و بسیار مانند این. اینها کارها و دریافتهاییست که جانوران ندارند و با خودخواهی نیز سازگار نیست. شما مردی را میبینید در راه افتاده و پایش شکسته ، بیاختیار متأثر میشوید و از رفتن بازمانده بر سر او میایستید و او را از زمین بلند میکنید و چهبسا بدوش کشیده بخانهاش میرسانید. این کار با خودخواهی چه سازش دارد؟!.. اگر از روی قوانین طبیعی قضاوت کنیم دیگری که پایش شکسته بشما چه ربطی دارد؟!.. در یک خانهای آتش افتاده میسوزد و کسی آواز زنی یا مردی را از آن تو میشنود و بیاختیار خود را بآتش میزند و بیرونش میآورد ، در اینجا خودخواهی در کجاست؟!. کسی که خود را برای نجات دیگری بآتش میاندازد ، این خودخواهیست یا از خودگذشتگی؟!. این چه تعلیل طبیعی دارد؟!.. شما فلان سخن حق را میشنوید و با آنکه بزیان خودتان است میپذیرید و در راه آن بکوشش و جانفشانی میپردازید و از مال ـ بلکه از جان نیز ـ میگذرید ، باین چه علتی توان اندیشید؟!.. آنهمه جانفشانیها که در انگلیس و فرانسه و ایران و عثمانی و دیگر جاها در راه پیشرفت مشروطه کرده شد و مردان بزرگی دانسته و فهمیده خود را بکشتن دادند چه عنوانی از خودخواهی توانستی داشت؟!.. ده دوازده سال پیش در پیرامونهای تبریز سیلی برخاست و به چند دیهی زیان رسانید و یک زن و یک مردی را که دچار سیل شده و صدمه دیده بودند برای معالجه به بیمارستان شهر آوردند ، آن زن داستان خود را چنین گفت : سیل مرا برداشت و در هنگامی که دست و پا زنان روی آن میرفتم یک جوانی که در کناری بروی سنگی ایستاده بود مرا بآن حال دید و خود را بآب انداخته شناکنان بمن رسید و از دستم گرفته با هر سختی بود کشیده بروی آن سنگ آورد. در همان هنگام این مرد پیدا شد که او نیز غلتزنان بروی سیل میرفت. آن جوان همینکه مرا بروی سنگ گزاشت ، خود بازگشت و شناکنان باین مرد رسید و او را نیز کشیده تا بروی سنگ رسانید. ولی چون قوایش بتحلیل رفته و بیتاب شده بود خود او نتوانست بروی سنگ بیاید و بیکبار سیل او را پیچانیده با خود برد. این داستان که نظایرش بسیار است بخودخواهی چه نسبت دارد؟!..
👇
آنچه این موضوع را روشنتر میگرداند آنست که این رشته کارها که سرچشمهی آنها غمخواری بدیگران و دلسوزی و نیکخواهی و حقیقتپرستیست در چهارپایان و دیگر جانوران نیست ، گوسفندی را که در اینجا سر میبرند گوسفندان دیگر در پهلویش بآسودگی میچرند و کمترین تأثری در آنها پیدا نمیشود. شما بارها دیدهاید که در خیابان یک اسب درشکه پایش میلغزد و میافتد و زخمی میشود و آن اسب دیگر بجای دلسوزی و دستگیری بسرکشی پرداخته یک لگدی هم از پهلوی آن میزند. این است حال جانوران.
.
✴️ ورجاوندبنیاد
(بزبان عادی)
(بخش دوم : دربارهی دین)
🔸تکهی 11
(بهر 1 از 1)
🔸نیکی در آنجهان جز با نیکی در اینجهان شدنی نیست.🔸
دربارهی آنجهان سخنان بسیاری گفتهاند. آنچه ما باید بگوییم اینست : روان با مرگ تن نابود نگردیده ، در جهان دیگری زندگی خواهد کرد. پیداست کسانی که در اینجهان با نیکی زندگانی کرده و از روان و خواستهای آن پیروی کردهاند ، روانهاشان که در اینجهان شاد و آسوده میباشد در آنجهان شادتر و آسودهتر خواهد شد ، و کسانی که این طور نبودهاند و روانهای آنان افسرده و آزرده میباشد ، در آنجهان نیز افسردهتر و آزردهتر خواهد شد و این غیر از پاداشها و کیفرهای خداییست که ما از آن در موقع خود سخن خواهیم گفت.
باید گفت : اینجهان و آنجهان بهم مربوط است ، و نیکی در آنجهان جز با نیکی در اینجهان شدنی نیست. کارهای بیهودهای که در این زندگی سودی نمیدهد در آن زندگی جز مایهی پشیمانی نخواهد بود. اینست آنچه دربارهی آنجهان باید گفت و به بیشتر از این نیازی نیست.
🔸🔸🔸
چنانکه گفتیم دربارهی آنجهان سخنان بسیاری گفته و خیالبافیهای بسیاری نمودهاند. ولی آنچه ما باید بگوییم اینست : روان آدمی با مرگ تن نابود نگردیده در جهان دیگری خواهد زیست ، و پیداست کسانی که در اینجهان به نیکی زندگانی کردهاند و از روان و خواستهای آن و از خرد و راهنماییهای آن پیروی کردهاند ، چه خود بفهمند و چه نفهمند ، روانهاشان شاد و آسوده میباشد ، و در آنجهان شادتر و آسودهتر خواهد شد. برعکس کسانی که این طور نبودهاند روانهاشان افسرده و آزرده میباشد و در آنجهان افسردهتر و آزردهتر خواهد شد.
آدمی هر کاری که میکند اگر نیک باشد روانش از آن خشنود و وجدانش راضی میشود ، و اگر بد است روانش ناخشنود و وجدانش در عذاب خواهد بود. منتها با بودن جان که خواستهاش متفاوت از روان است این رضایت یا نارضایتی روان کمتر محسوس خواهد بود. ولی هنگامی که روان از جان جدا باشد ، پیداست که آن رضایت یا نارضایتی محسوستر و مؤثرتر خواهد شد. مثلاً کسی که با حرص فراوان بجمعآوری پول و ثروت میکوشد و در آن راه مرتکب کارهای نامشروع و ناسزا میشود ، روان او از این کار آزرده است. ولی چون احساسات جانی غلبه دارد از آزردگی روان او جلوگیری میکند ، و آن آزردگی و عذاب وجدان کمتر فهمیده میشود. لیکن هنگامی که این احساسات جانی نباشد پیداست که آزردگی او بیشتر فهمیده خواهد شد.
درست مانند آنست که کسی در جوانی به کامرانیهای نامشروع میپردازد و به زنان بیگانه دست دراز مینماید ، که در این هنگام بعلت غلبهی احساسات جوانی ، بدی آن را چندان نمیفهمد. ولی در پیری که این احساسات جوانی نیست آن بدی را بهتر و بیشتر خواهد فهمید. اینست معنای آنکه میگوییم : آرامش یا ناآرامی روانها در آنجهان از رفتارهای نیک یا بد اینجهانی بیشتر خواهد بود.
به این ترتیب ، هر کسی نتیجهی کارهای نیک یا بد خود را در آنجهان خواهد یافت ، و این مسلماً غیر از پاداشها و کیفرهای خداییست که ما از آن تا بحال چیزی نگفتهایم ، و البته در موقع خود خواهیم گفت.
باید گفت : اینجهان و آنجهان بهم مربوط است ، و نیکی در آنجهان جز با نیکی در اینجهان شدنی نیست. خدا انسانها را آفریده ، و این زمین را به آنان سپرده که آبادش گردانند و خرد را راهنمای خود کرده زندگانی آدمیانه در پیش بگیرند ، و از آسایش و سعادت برخوردار شوند. کسانی که در اینجهان به اینگونه کارها بپردازند نیکاند و البته در آنجهان نیز نیک خواهند بود. از آن طرف ، کسانی که در اینجهان جز درپی خودخواهی و حرص و طمع و خشم و کینه و هوسهای خود نباشند و با همنوعان خود بکشاکش پردازند در اینجهان بدند و در آنجهان نیز بد خواهند بود. اینست که میگوییم : هر دو جهان بهم پیوسته و با یکدیگر مربوط است ، و اینکه کسانی خیال میکنند برای نیکی و آسایش در آنجهان باید به اینجهان بیاعتنا بود و خوارش داشت ، بسیار بیخردانه است.
کارهای بیهودهای که در این زندگی سودی نمیدهد ـ از گوشهگیری ، بخود سختی دادن و ریاضت کشیدن ، از خوشیها پرهیز کردن ، ذکر گفتن ، از مردگان حاجت خواستن و مانند اینها ـ در آن زندگی نیز سودی نخواهد داد ، بلکه جز سبب پشیمانی نخواهد بود. اینست آنچه دربارهی آنجهان باید گفت و به بیشتر از این نیازی نیست.
(بزبان عادی)
(بخش دوم : دربارهی دین)
🔸تکهی 11
(بهر 1 از 1)
🔸نیکی در آنجهان جز با نیکی در اینجهان شدنی نیست.🔸
دربارهی آنجهان سخنان بسیاری گفتهاند. آنچه ما باید بگوییم اینست : روان با مرگ تن نابود نگردیده ، در جهان دیگری زندگی خواهد کرد. پیداست کسانی که در اینجهان با نیکی زندگانی کرده و از روان و خواستهای آن پیروی کردهاند ، روانهاشان که در اینجهان شاد و آسوده میباشد در آنجهان شادتر و آسودهتر خواهد شد ، و کسانی که این طور نبودهاند و روانهای آنان افسرده و آزرده میباشد ، در آنجهان نیز افسردهتر و آزردهتر خواهد شد و این غیر از پاداشها و کیفرهای خداییست که ما از آن در موقع خود سخن خواهیم گفت.
باید گفت : اینجهان و آنجهان بهم مربوط است ، و نیکی در آنجهان جز با نیکی در اینجهان شدنی نیست. کارهای بیهودهای که در این زندگی سودی نمیدهد در آن زندگی جز مایهی پشیمانی نخواهد بود. اینست آنچه دربارهی آنجهان باید گفت و به بیشتر از این نیازی نیست.
🔸🔸🔸
چنانکه گفتیم دربارهی آنجهان سخنان بسیاری گفته و خیالبافیهای بسیاری نمودهاند. ولی آنچه ما باید بگوییم اینست : روان آدمی با مرگ تن نابود نگردیده در جهان دیگری خواهد زیست ، و پیداست کسانی که در اینجهان به نیکی زندگانی کردهاند و از روان و خواستهای آن و از خرد و راهنماییهای آن پیروی کردهاند ، چه خود بفهمند و چه نفهمند ، روانهاشان شاد و آسوده میباشد ، و در آنجهان شادتر و آسودهتر خواهد شد. برعکس کسانی که این طور نبودهاند روانهاشان افسرده و آزرده میباشد و در آنجهان افسردهتر و آزردهتر خواهد شد.
آدمی هر کاری که میکند اگر نیک باشد روانش از آن خشنود و وجدانش راضی میشود ، و اگر بد است روانش ناخشنود و وجدانش در عذاب خواهد بود. منتها با بودن جان که خواستهاش متفاوت از روان است این رضایت یا نارضایتی روان کمتر محسوس خواهد بود. ولی هنگامی که روان از جان جدا باشد ، پیداست که آن رضایت یا نارضایتی محسوستر و مؤثرتر خواهد شد. مثلاً کسی که با حرص فراوان بجمعآوری پول و ثروت میکوشد و در آن راه مرتکب کارهای نامشروع و ناسزا میشود ، روان او از این کار آزرده است. ولی چون احساسات جانی غلبه دارد از آزردگی روان او جلوگیری میکند ، و آن آزردگی و عذاب وجدان کمتر فهمیده میشود. لیکن هنگامی که این احساسات جانی نباشد پیداست که آزردگی او بیشتر فهمیده خواهد شد.
درست مانند آنست که کسی در جوانی به کامرانیهای نامشروع میپردازد و به زنان بیگانه دست دراز مینماید ، که در این هنگام بعلت غلبهی احساسات جوانی ، بدی آن را چندان نمیفهمد. ولی در پیری که این احساسات جوانی نیست آن بدی را بهتر و بیشتر خواهد فهمید. اینست معنای آنکه میگوییم : آرامش یا ناآرامی روانها در آنجهان از رفتارهای نیک یا بد اینجهانی بیشتر خواهد بود.
به این ترتیب ، هر کسی نتیجهی کارهای نیک یا بد خود را در آنجهان خواهد یافت ، و این مسلماً غیر از پاداشها و کیفرهای خداییست که ما از آن تا بحال چیزی نگفتهایم ، و البته در موقع خود خواهیم گفت.
باید گفت : اینجهان و آنجهان بهم مربوط است ، و نیکی در آنجهان جز با نیکی در اینجهان شدنی نیست. خدا انسانها را آفریده ، و این زمین را به آنان سپرده که آبادش گردانند و خرد را راهنمای خود کرده زندگانی آدمیانه در پیش بگیرند ، و از آسایش و سعادت برخوردار شوند. کسانی که در اینجهان به اینگونه کارها بپردازند نیکاند و البته در آنجهان نیز نیک خواهند بود. از آن طرف ، کسانی که در اینجهان جز درپی خودخواهی و حرص و طمع و خشم و کینه و هوسهای خود نباشند و با همنوعان خود بکشاکش پردازند در اینجهان بدند و در آنجهان نیز بد خواهند بود. اینست که میگوییم : هر دو جهان بهم پیوسته و با یکدیگر مربوط است ، و اینکه کسانی خیال میکنند برای نیکی و آسایش در آنجهان باید به اینجهان بیاعتنا بود و خوارش داشت ، بسیار بیخردانه است.
کارهای بیهودهای که در این زندگی سودی نمیدهد ـ از گوشهگیری ، بخود سختی دادن و ریاضت کشیدن ، از خوشیها پرهیز کردن ، ذکر گفتن ، از مردگان حاجت خواستن و مانند اینها ـ در آن زندگی نیز سودی نخواهد داد ، بلکه جز سبب پشیمانی نخواهد بود. اینست آنچه دربارهی آنجهان باید گفت و به بیشتر از این نیازی نیست.
🔶 کتاب «امروز چاره چیست؟» (احمد کسروی)
🔸 2ـ باید در زمینهی انتخابات به یک رشته کوششها و راهنماییها برخاست : (تکهی 2)
این یک چیز بود و خواستم بگویم. ولی دربارهی انتخابات سخن مهمتر دیگری هست. اشکال انتخابات تنها در آن نیست که اگر آرتشهای بیگانه از ایران نروند دخالت خواهند کرد. پیش از درآمدن بیگانگان در زمان رضاشاه چه بود؟!.. پیش از آن در دورههای چهارم و پنجم چه حالی داشت؟!..
موضوع انتخابات گرفتاری بزرگی برای ماست. مردم چون معنی مشروطه را نمیدانند آن را خوار میدارند ، و بمجلس شورا آن معنایی را که دارد نمیدهند و آن جایگاهی که میباید نمیگزارند. هنگامی که انتخابات آزاد است ، ما میبینیم پولداران بمیان میافتند و با دادن پول بنمایندگی میرسند. دهداران ، رعایا را گله گله بپای صندوق فرستاده ، با رأی آنها وکالت مییابند.
در این چهل سال کوششی نرفته که مردم معنی مشروطه را بدانند و قدرش را شناسند. یک کتاب در این زمینه نوشته نشده. بیسوادان بمانند ، باسوادان قدر آن نمیدانند. همین امسال در مرداد ماه دیدیم که جشن مشروطه با چه خواری گذشت. دولت ارتجاعی صدرالاشراف از جشن و چراغان بنام عید مشروطه خودداری نمود. برخی روزنامهها سخنان پستی هم نوشتند. فلان روزنامهنویس چون در دورهی گذشته بوکالت نرسیده ، شعر در هجو مشروطه بچاپ رسانید. دیگری که به همان درد مبتلاست چنین نوشت : «جشن نیست ، عزا است».
شهرهای دیگر را نمیدانم. در تهران ، یکی آزادگان بمشروطه قیمت نهادند و جشن گرفتند و دیگری حزب توده. دیگران همه خود را کنار کشیدند.
اینها نتیجهاش همانست که مردم بانتخابات اهمیت نمیدهند و کسان آبرومند خود را بکنار میکشند و نمایندگانی که برگزیده میشوند از روی لیاقت نیست ، و چون میآیند و در تهران در مجلس مینشینند ، آن رسواییها پدید میآید که تاکنون دیدهایم. از وکیلی که مایهی وکالتش پول بوده ، پولها ریخته تا بنمایندگی رسیده ، شما چه دور میدانید که در تهران جز درپی سود نباشد و از استفادههای نامشروعی که دزدی محسوبست نیز بازنایستد.
اگر مردم معنی مشروطه را بدانند و بآن قیمت گزارند ، در هنگام انتخابات در هر شهری باید مردان بافهم و خرد پا پیش گزارند و نشستها برپا گردانند و گفتگوها کنند و بمردم بفهمانند که این نمایندگان که انتخاب میکنیم برای آنست که بروند و در مجلس نشسته کشور را راه برند و آیندهی ما و فرزندانمان را تأمین کنند. خوشبختی و بدبختی ما در دست آنها خواهد بود. اینها را بفهمانند و آنگاه بجویند و بیندیشند و از میان خود کسان کاردان و غیرتمندی را کاندید کنند و با آنها شرط بندند که در مجلس رفتارشان چه باشد و از چه عقیده و مرامی پیروی نمایند ، و از روی فهم و بینش ، نمایندگانی برگزیده روانه گردانند.
بسیار فرق هست که نمایندگانی از این راه برگزیده شوند و بآهنگ خدمت بکشور و توده بتهران بیایند ، با آنهایی که پول ریزند و رأی خرند یا رعایا را بپای صندوق فرستند و از این راهها بنمایندگی رسند.
در این باره سخن بسیار است و من ناچارم کوتاه گردانم. دکتر مصدق طرحی پیشنهاد کرده که قانون انتخابات عوض شود و قانون بهتری گزارده گردد. آن کار بجاست. از آن بجاتر همینست که جنبشی در مردم در زمینهی علاقه بمشروطه و انتخابات پدید آورده شود و تکانی در اندیشهها پیدا گردد.
در این باره باید گفتارهایی نوشته شود ، سخنهایی رانده گردد ، کوششهایی بکار رود. من هم اگر توانستم کتابی در آن زمینه خواهم نوشت.
باید بمردم فهمانید که برای ایران روز سختی پیش آمده ، و در این هنگام اگر نمایندگان دلسوز و کاردان و غیرتمندی باشند ، خواهند توانست باین گرفتاریها چاره اندیشند ، خواهند توانست در برابر پیشامدها ایستادگی نمایند. باید فهمانید که از این پس ایران ، در لب پرتگاهست و باید ایرانیان هوش و فهم و غیرت و پاکدلی خود را بکار اندازند و مجلس شورا نیز باید از نمایندگان برگزیدهای پدید آید.
باید اینها را بمردم فهمانید و آنها را بشور و جنبش آورد. در این هنگام یکی از چیزهایی که بسیار سودمند تواند افتاد احساسات مردم است. امروز ایران بتوپ و تانک چندان نیاز ندارد که بروشن شدن اندیشههای مردم و بیدار گردیدن احساسات میهن پرستانه آنها دارد.
این زمینه چون بسیار مهم است دوباره تکرار میکنم : باید دربارهی مادهی واحده تجدید نظر شود و آنگاه در زمینهی انتخابات در اندیشهها تکانی پدید آید.
.
🔸 2ـ باید در زمینهی انتخابات به یک رشته کوششها و راهنماییها برخاست : (تکهی 2)
این یک چیز بود و خواستم بگویم. ولی دربارهی انتخابات سخن مهمتر دیگری هست. اشکال انتخابات تنها در آن نیست که اگر آرتشهای بیگانه از ایران نروند دخالت خواهند کرد. پیش از درآمدن بیگانگان در زمان رضاشاه چه بود؟!.. پیش از آن در دورههای چهارم و پنجم چه حالی داشت؟!..
موضوع انتخابات گرفتاری بزرگی برای ماست. مردم چون معنی مشروطه را نمیدانند آن را خوار میدارند ، و بمجلس شورا آن معنایی را که دارد نمیدهند و آن جایگاهی که میباید نمیگزارند. هنگامی که انتخابات آزاد است ، ما میبینیم پولداران بمیان میافتند و با دادن پول بنمایندگی میرسند. دهداران ، رعایا را گله گله بپای صندوق فرستاده ، با رأی آنها وکالت مییابند.
در این چهل سال کوششی نرفته که مردم معنی مشروطه را بدانند و قدرش را شناسند. یک کتاب در این زمینه نوشته نشده. بیسوادان بمانند ، باسوادان قدر آن نمیدانند. همین امسال در مرداد ماه دیدیم که جشن مشروطه با چه خواری گذشت. دولت ارتجاعی صدرالاشراف از جشن و چراغان بنام عید مشروطه خودداری نمود. برخی روزنامهها سخنان پستی هم نوشتند. فلان روزنامهنویس چون در دورهی گذشته بوکالت نرسیده ، شعر در هجو مشروطه بچاپ رسانید. دیگری که به همان درد مبتلاست چنین نوشت : «جشن نیست ، عزا است».
شهرهای دیگر را نمیدانم. در تهران ، یکی آزادگان بمشروطه قیمت نهادند و جشن گرفتند و دیگری حزب توده. دیگران همه خود را کنار کشیدند.
اینها نتیجهاش همانست که مردم بانتخابات اهمیت نمیدهند و کسان آبرومند خود را بکنار میکشند و نمایندگانی که برگزیده میشوند از روی لیاقت نیست ، و چون میآیند و در تهران در مجلس مینشینند ، آن رسواییها پدید میآید که تاکنون دیدهایم. از وکیلی که مایهی وکالتش پول بوده ، پولها ریخته تا بنمایندگی رسیده ، شما چه دور میدانید که در تهران جز درپی سود نباشد و از استفادههای نامشروعی که دزدی محسوبست نیز بازنایستد.
اگر مردم معنی مشروطه را بدانند و بآن قیمت گزارند ، در هنگام انتخابات در هر شهری باید مردان بافهم و خرد پا پیش گزارند و نشستها برپا گردانند و گفتگوها کنند و بمردم بفهمانند که این نمایندگان که انتخاب میکنیم برای آنست که بروند و در مجلس نشسته کشور را راه برند و آیندهی ما و فرزندانمان را تأمین کنند. خوشبختی و بدبختی ما در دست آنها خواهد بود. اینها را بفهمانند و آنگاه بجویند و بیندیشند و از میان خود کسان کاردان و غیرتمندی را کاندید کنند و با آنها شرط بندند که در مجلس رفتارشان چه باشد و از چه عقیده و مرامی پیروی نمایند ، و از روی فهم و بینش ، نمایندگانی برگزیده روانه گردانند.
بسیار فرق هست که نمایندگانی از این راه برگزیده شوند و بآهنگ خدمت بکشور و توده بتهران بیایند ، با آنهایی که پول ریزند و رأی خرند یا رعایا را بپای صندوق فرستند و از این راهها بنمایندگی رسند.
در این باره سخن بسیار است و من ناچارم کوتاه گردانم. دکتر مصدق طرحی پیشنهاد کرده که قانون انتخابات عوض شود و قانون بهتری گزارده گردد. آن کار بجاست. از آن بجاتر همینست که جنبشی در مردم در زمینهی علاقه بمشروطه و انتخابات پدید آورده شود و تکانی در اندیشهها پیدا گردد.
در این باره باید گفتارهایی نوشته شود ، سخنهایی رانده گردد ، کوششهایی بکار رود. من هم اگر توانستم کتابی در آن زمینه خواهم نوشت.
باید بمردم فهمانید که برای ایران روز سختی پیش آمده ، و در این هنگام اگر نمایندگان دلسوز و کاردان و غیرتمندی باشند ، خواهند توانست باین گرفتاریها چاره اندیشند ، خواهند توانست در برابر پیشامدها ایستادگی نمایند. باید فهمانید که از این پس ایران ، در لب پرتگاهست و باید ایرانیان هوش و فهم و غیرت و پاکدلی خود را بکار اندازند و مجلس شورا نیز باید از نمایندگان برگزیدهای پدید آید.
باید اینها را بمردم فهمانید و آنها را بشور و جنبش آورد. در این هنگام یکی از چیزهایی که بسیار سودمند تواند افتاد احساسات مردم است. امروز ایران بتوپ و تانک چندان نیاز ندارد که بروشن شدن اندیشههای مردم و بیدار گردیدن احساسات میهن پرستانه آنها دارد.
این زمینه چون بسیار مهم است دوباره تکرار میکنم : باید دربارهی مادهی واحده تجدید نظر شود و آنگاه در زمینهی انتخابات در اندیشهها تکانی پدید آید.
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 33ـ در پیرامون جان و روان (تکهی سه از سه)
خلاصهی سخنان گذشتهی ما این است : آدمی دارای دو گوهر ، یا دو طبیعت ، یا دو جنبه است ، یکی جنبهی تن و جان با خویهای ناستودهی خودخواهی و خشم و رشک و کینه و ستمگری و دروغگویی و دزدی و آزمندی و چاپلوسی و مانند اینها ، که در این جنبه با چهارپایان و دیگر جانوران شریکست. دیگری جنبهی روان با خویهای ستودهی غمخواری و دلسوزی و نیکخواهی و آبادیدوستی و راستیپرستی و مانند اینها که این جنبهْ خاص خود اوست. از همینجاست که کارهای آدمی به دو گونه است و نیک و بد در او توأم میباشد.
شما میبینید فلان آدمی در اینجا بر سر صد ریال با برادرش کشاکش میکند و باو زور میگوید و در جای دیگری هزار ریال به بیچیزان میدهد. آن کجا و این کجا؟! این دو کارِ ضد هم ، از یک کسی چگونه معقولست؟!.. باید گفت : آن کشاکش بر سر صد ریال از جنبهی جانی اوست ، و آن دادن هزار ریال از جنبهی روانیش.
در تبریز در سی سال پیش حاجیابوالقاسم نامْ بازرگانی بود. این مرد با همهی توانگری با قناعت میزیست و یک قران و دو قران پول گرد میآورد و درمیان مردم بآزمندی شناخته بود. همین مرد در خشکسالی 1336[ق ، 1296خ] که بینوایان از گرسنگی میمردند و روزانه گروه انبوهی از میان میرفتند به یک کار بسیار نیکی برخاست ، و آن اینکه بخش بزرگی از دارایی خود را بیرون ریخته به بینوایان کویِ خود دستگیریهای بسیاری کرد و میتوان گفت صدها خاندان را از نابودی نگه داشت. آیا آن آزمندی و طمعکاری از کجا بوده و این دلسوزی به بینوایان و دستگیری کردن از کجا؟.. در اینجا هم باید گفت : آن از جنبهی جانیش بوده و این از جنبهی روانیش.
این بارها رخ داده ، که یک دزدی از دیوار خانهای بالا رفته و خود را بسر صندوقی رسانیده و در آن پول و جواهری یافته ولی در هنگامی که خواسته دست یازد و آنها را بردارد یک نیرویی از درون او را بازداشته و این است از همان راهی که رفته بوده بازگشته. آیا آن نیرو که این را بدزدی واداشت و از دیوار بالایش بُرد چه بود و این نیرو که او را از برابر صندوق پر از پول و جواهر بازگردانید چه؟!. آیا این دو را یکی توان گفت؟!.
شما اگر نیک اندیشید همیشه در درونتان کشاکش و داوری هست : چنین فرض کنید یک مرد موهونی در خیابان بشما توهین کرده و شما با خشم و کینه بخانه برگشتهاید ، خواهید دید یک چیزی از درون شما را وادار میکند که بروید و با او گلاویز شوید و کتکش زنید و یک چیز دیگری جلوتان را گرفته میگوید : «یک توهین بیجا چه تأثیری دارد که شما بر سر آن بنزاع پردازید» این دو چیز در دل شما یکی نتواند بود.
از اینگونه مثلها فراوان است و آنچه تردید نباید داشت این است که آدمی گذشته از طبیعت تن و جان که سرچشمهی کارهایش خودخواهیست یک جنبهی دیگری دارد که سرچشمهی کارهای آن نیکخواهی و دلسوزی و آبادیدوستی و راستیپرستی و مانند اینهاست ، و هرآینه از روی این جنبه است که ما بآدمی ارزش بسیاری قائل شده او را برگزیدهی آفریدگان میشماریم. از روی این جنبه است که امیدها بنیکی او میبندیم و کوششها میکنیم.
ولی فلاسفهی مادّی این جنبه را نشناختهاند و اینست آدمیان را با چهارپایان و درندگان یکسان شناختهاند. اینکه شوپنهاور نسبت بجهان بدبینی نموده میگوید : «بهترین چاره خودکشی یا زن نگرفتن است» این بدبینی نتیجهی آنست که آدمی را چنانکه هست نشناخته است. شگفتتر آنست که خود شوپنهاور یک مرد نیکخواهی بوده و دلش بگرفتاری و بدبختی جهانیان میسوخته و از روی دلسوزی بوده که چنین سخنی را بزبان میآورده و با این حال درک نمیکرده که در آدمی یک نیروی نیکخواهی هست و چنان نیست که ناگزیر از بدی باشد.
این است خلاصهی مطالب ما دربارهی «روان» ، و ما از این سخن نتیجههای بسیار بزرگی برمیداریم که باید آن را در گفتارهای دیگری بشرح بنویسیم. همچنین موضوع «خرد» را در گفتار جداگانه روشن گردانیم.
(پرچم روزانه شمارههای 179 ، 180 و 181)
.
🔸 33ـ در پیرامون جان و روان (تکهی سه از سه)
خلاصهی سخنان گذشتهی ما این است : آدمی دارای دو گوهر ، یا دو طبیعت ، یا دو جنبه است ، یکی جنبهی تن و جان با خویهای ناستودهی خودخواهی و خشم و رشک و کینه و ستمگری و دروغگویی و دزدی و آزمندی و چاپلوسی و مانند اینها ، که در این جنبه با چهارپایان و دیگر جانوران شریکست. دیگری جنبهی روان با خویهای ستودهی غمخواری و دلسوزی و نیکخواهی و آبادیدوستی و راستیپرستی و مانند اینها که این جنبهْ خاص خود اوست. از همینجاست که کارهای آدمی به دو گونه است و نیک و بد در او توأم میباشد.
شما میبینید فلان آدمی در اینجا بر سر صد ریال با برادرش کشاکش میکند و باو زور میگوید و در جای دیگری هزار ریال به بیچیزان میدهد. آن کجا و این کجا؟! این دو کارِ ضد هم ، از یک کسی چگونه معقولست؟!.. باید گفت : آن کشاکش بر سر صد ریال از جنبهی جانی اوست ، و آن دادن هزار ریال از جنبهی روانیش.
در تبریز در سی سال پیش حاجیابوالقاسم نامْ بازرگانی بود. این مرد با همهی توانگری با قناعت میزیست و یک قران و دو قران پول گرد میآورد و درمیان مردم بآزمندی شناخته بود. همین مرد در خشکسالی 1336[ق ، 1296خ] که بینوایان از گرسنگی میمردند و روزانه گروه انبوهی از میان میرفتند به یک کار بسیار نیکی برخاست ، و آن اینکه بخش بزرگی از دارایی خود را بیرون ریخته به بینوایان کویِ خود دستگیریهای بسیاری کرد و میتوان گفت صدها خاندان را از نابودی نگه داشت. آیا آن آزمندی و طمعکاری از کجا بوده و این دلسوزی به بینوایان و دستگیری کردن از کجا؟.. در اینجا هم باید گفت : آن از جنبهی جانیش بوده و این از جنبهی روانیش.
این بارها رخ داده ، که یک دزدی از دیوار خانهای بالا رفته و خود را بسر صندوقی رسانیده و در آن پول و جواهری یافته ولی در هنگامی که خواسته دست یازد و آنها را بردارد یک نیرویی از درون او را بازداشته و این است از همان راهی که رفته بوده بازگشته. آیا آن نیرو که این را بدزدی واداشت و از دیوار بالایش بُرد چه بود و این نیرو که او را از برابر صندوق پر از پول و جواهر بازگردانید چه؟!. آیا این دو را یکی توان گفت؟!.
شما اگر نیک اندیشید همیشه در درونتان کشاکش و داوری هست : چنین فرض کنید یک مرد موهونی در خیابان بشما توهین کرده و شما با خشم و کینه بخانه برگشتهاید ، خواهید دید یک چیزی از درون شما را وادار میکند که بروید و با او گلاویز شوید و کتکش زنید و یک چیز دیگری جلوتان را گرفته میگوید : «یک توهین بیجا چه تأثیری دارد که شما بر سر آن بنزاع پردازید» این دو چیز در دل شما یکی نتواند بود.
از اینگونه مثلها فراوان است و آنچه تردید نباید داشت این است که آدمی گذشته از طبیعت تن و جان که سرچشمهی کارهایش خودخواهیست یک جنبهی دیگری دارد که سرچشمهی کارهای آن نیکخواهی و دلسوزی و آبادیدوستی و راستیپرستی و مانند اینهاست ، و هرآینه از روی این جنبه است که ما بآدمی ارزش بسیاری قائل شده او را برگزیدهی آفریدگان میشماریم. از روی این جنبه است که امیدها بنیکی او میبندیم و کوششها میکنیم.
ولی فلاسفهی مادّی این جنبه را نشناختهاند و اینست آدمیان را با چهارپایان و درندگان یکسان شناختهاند. اینکه شوپنهاور نسبت بجهان بدبینی نموده میگوید : «بهترین چاره خودکشی یا زن نگرفتن است» این بدبینی نتیجهی آنست که آدمی را چنانکه هست نشناخته است. شگفتتر آنست که خود شوپنهاور یک مرد نیکخواهی بوده و دلش بگرفتاری و بدبختی جهانیان میسوخته و از روی دلسوزی بوده که چنین سخنی را بزبان میآورده و با این حال درک نمیکرده که در آدمی یک نیروی نیکخواهی هست و چنان نیست که ناگزیر از بدی باشد.
این است خلاصهی مطالب ما دربارهی «روان» ، و ما از این سخن نتیجههای بسیار بزرگی برمیداریم که باید آن را در گفتارهای دیگری بشرح بنویسیم. همچنین موضوع «خرد» را در گفتار جداگانه روشن گردانیم.
(پرچم روزانه شمارههای 179 ، 180 و 181)
.
✴️ ورجاوندبنیاد
(بزبان عادی)
(بخش سوم : دربارهی زندگانی اجتماعی)
🔸تکهی 1
(بهر 1 از 1)
🔸 باید بکشور علاقهمند باشند.🔸
ملتی که در کشوری زندگی میکنند آنجا خانهی ایشانست ، سرچشمهی زندگانی ایشانست ، باید بآن علاقهمند باشند و برای آبادیش کوشش کنند ، در راه آزادی و استقلالش دست از تلاش برندارند و اینها را از وظایف خود بشمارند. پرستش به میهن که گفته میشود اینهاست. پرستش به میهن به هر کسی واجب است.
به آبادی زمین پرداختن از وظایف مقدس آدمهاست. علاوه بر آن ، یک کشور هرچه آبادتر و مرتبتر برخورداری مردم از زندگانی بیشتر.
🔸🔸🔸
مردمی که تکهای از زمین را بعنوان میهن انتخاب کرده در آن زندگی میکنند ، آن تکه زمین (آن کشور) ، از یک طرف خانهی آنهاست که در آن بدنیا آمده ، رشد کرده ، بزرگ شده ، ازدواج کرده ، و زندگانی میکنند. از طرف دیگر نیز منشأ حیات آنهاست که خوراک و نوشیدنی و پوشاک و لوازم زندگی و دیگر نیازمندیهای خود را از خاک و آب و هوای آنجا تأمین میکنند.
از اینرو باید بآن کشور علاقهمند باشد و محترمش بدانند ، باید برای آبادیش کوشش کنند و آن را از آلودگیها پاکْ و مرّتبش کنند ، باید در راه استقلال و آزادیش دست از تلاش برندارند ، و اگر نیاز پیدا شد جانبازی دریغ نکنند. باید اینها را وظایف خود بشمارند ـ وظایفی که در نزد خدا مسئولش خواهند بود.
هشتاد میلیون مردم ، کمتر یا بیشتر ، که ملتی را بوجود آوردهاند و در یک کشور زندگی میکنند ، به این معنیست که خواستهاند در زندگانی یاور و همدرد هم باشند و نیروها و کوششهای خود را روی هم بریزند و در تدارک نیازمندیها و در مبارزه با بدیها و بیماریها و گرفتاریها بهم کمک کنند. مثل اینست که یکجا جمع شده عهدی بین خود بستهاند که زندگی را باهم بسر برند و در برابر حوادث و مشکلات در یک جبهه بایستند و هر کسی از آنان در کار و کوشش نه تنها بفکر خود بلکه بفکر همه باشد. اینست معنی ملت یا توده. ما اینها را در جای خود گفتهایم. (1) اکنون سخن سر اینست که آن کشور خانهی این ملت و منشاء حیات ایشانست که باید قدرش را بدانند و نگهداری کنند و همدل و متحد برای آبادیش کوشش کنند. پرستش به میهن (به معنی خدمت به میهن) که گفته میشود اینهاست. میهن گرانقدرتر از خانه است و باید محترمترش داشت. پرستش بمیهن به هر کسی واجب است.
آن تعلیمات صوفیان که خوبی را در بیاعتنایی به این دنیا و پرهیز از خوشیها نشان داده یا آن شعرهای بسیار خراباتیان (خیام و حافظ و دیگران) که دنیا را هیچ و پوچ بحساب آوردهاند ، یا آن راهنماییهای مذاهب که مردمان را از پرداختن بزندگانی دلسرد کرده رضایت خدا را در یک رشته کارهای بیهوده و بیخردانه نشان دادهاند (مثلاً دائم ذکر گفتن ، شب و روز مشغول دعا بودن ، مردگان هزارساله و دوهزارساله را فراموش نکردن) ؛ اینها همه از نادانی و گمراهیست ، همه از نشناختن معنای جهان و زندگانیست. اینها خرافات پستی است که کسانی از گذشتگان از خود بیادگار گذاشتهاند.
آفریدگاری که مردمان را آفریده ، زمین را جای زندگی ایشان قرار داده و آنچه مایهی زندگانی و برخورداریست در آن جا داده. از بیاعتنایی به اینجهان و از پوچ شناختنِ آن ، و از مشغول شدن بکارهای بیهوده و بیخردانهی مذاهب ، غیر از ویرانی زمین و سختی زندگانی و محرومیت مردمان از خوشی و برخورداری چه نتیجهی دیگری بدست میآید؟!.
همانطور که گفتهایم (2) : کوشش برای آبادی زمین وظیفهی مقدسی است که بعهدهی آدمها گذاشته شده و هر ملتی باید در کشور خود بآن بپردازد. علاوه بر آن ، این بسود خودشان است و یک کشور هرچه آبادتر و مرتبتر ، برخورداری مردم از خوشیهای زندگانی بیشتر.
(1) : بخش یکم ، شمارهی 9
(2) : بخش یکم ، شمارهی 5
.
(بزبان عادی)
(بخش سوم : دربارهی زندگانی اجتماعی)
🔸تکهی 1
(بهر 1 از 1)
🔸 باید بکشور علاقهمند باشند.🔸
ملتی که در کشوری زندگی میکنند آنجا خانهی ایشانست ، سرچشمهی زندگانی ایشانست ، باید بآن علاقهمند باشند و برای آبادیش کوشش کنند ، در راه آزادی و استقلالش دست از تلاش برندارند و اینها را از وظایف خود بشمارند. پرستش به میهن که گفته میشود اینهاست. پرستش به میهن به هر کسی واجب است.
به آبادی زمین پرداختن از وظایف مقدس آدمهاست. علاوه بر آن ، یک کشور هرچه آبادتر و مرتبتر برخورداری مردم از زندگانی بیشتر.
🔸🔸🔸
مردمی که تکهای از زمین را بعنوان میهن انتخاب کرده در آن زندگی میکنند ، آن تکه زمین (آن کشور) ، از یک طرف خانهی آنهاست که در آن بدنیا آمده ، رشد کرده ، بزرگ شده ، ازدواج کرده ، و زندگانی میکنند. از طرف دیگر نیز منشأ حیات آنهاست که خوراک و نوشیدنی و پوشاک و لوازم زندگی و دیگر نیازمندیهای خود را از خاک و آب و هوای آنجا تأمین میکنند.
از اینرو باید بآن کشور علاقهمند باشد و محترمش بدانند ، باید برای آبادیش کوشش کنند و آن را از آلودگیها پاکْ و مرّتبش کنند ، باید در راه استقلال و آزادیش دست از تلاش برندارند ، و اگر نیاز پیدا شد جانبازی دریغ نکنند. باید اینها را وظایف خود بشمارند ـ وظایفی که در نزد خدا مسئولش خواهند بود.
هشتاد میلیون مردم ، کمتر یا بیشتر ، که ملتی را بوجود آوردهاند و در یک کشور زندگی میکنند ، به این معنیست که خواستهاند در زندگانی یاور و همدرد هم باشند و نیروها و کوششهای خود را روی هم بریزند و در تدارک نیازمندیها و در مبارزه با بدیها و بیماریها و گرفتاریها بهم کمک کنند. مثل اینست که یکجا جمع شده عهدی بین خود بستهاند که زندگی را باهم بسر برند و در برابر حوادث و مشکلات در یک جبهه بایستند و هر کسی از آنان در کار و کوشش نه تنها بفکر خود بلکه بفکر همه باشد. اینست معنی ملت یا توده. ما اینها را در جای خود گفتهایم. (1) اکنون سخن سر اینست که آن کشور خانهی این ملت و منشاء حیات ایشانست که باید قدرش را بدانند و نگهداری کنند و همدل و متحد برای آبادیش کوشش کنند. پرستش به میهن (به معنی خدمت به میهن) که گفته میشود اینهاست. میهن گرانقدرتر از خانه است و باید محترمترش داشت. پرستش بمیهن به هر کسی واجب است.
آن تعلیمات صوفیان که خوبی را در بیاعتنایی به این دنیا و پرهیز از خوشیها نشان داده یا آن شعرهای بسیار خراباتیان (خیام و حافظ و دیگران) که دنیا را هیچ و پوچ بحساب آوردهاند ، یا آن راهنماییهای مذاهب که مردمان را از پرداختن بزندگانی دلسرد کرده رضایت خدا را در یک رشته کارهای بیهوده و بیخردانه نشان دادهاند (مثلاً دائم ذکر گفتن ، شب و روز مشغول دعا بودن ، مردگان هزارساله و دوهزارساله را فراموش نکردن) ؛ اینها همه از نادانی و گمراهیست ، همه از نشناختن معنای جهان و زندگانیست. اینها خرافات پستی است که کسانی از گذشتگان از خود بیادگار گذاشتهاند.
آفریدگاری که مردمان را آفریده ، زمین را جای زندگی ایشان قرار داده و آنچه مایهی زندگانی و برخورداریست در آن جا داده. از بیاعتنایی به اینجهان و از پوچ شناختنِ آن ، و از مشغول شدن بکارهای بیهوده و بیخردانهی مذاهب ، غیر از ویرانی زمین و سختی زندگانی و محرومیت مردمان از خوشی و برخورداری چه نتیجهی دیگری بدست میآید؟!.
همانطور که گفتهایم (2) : کوشش برای آبادی زمین وظیفهی مقدسی است که بعهدهی آدمها گذاشته شده و هر ملتی باید در کشور خود بآن بپردازد. علاوه بر آن ، این بسود خودشان است و یک کشور هرچه آبادتر و مرتبتر ، برخورداری مردم از خوشیهای زندگانی بیشتر.
(1) : بخش یکم ، شمارهی 9
(2) : بخش یکم ، شمارهی 5
.
🔶 کتاب «امروز چاره چیست؟» (احمد کسروی)
🔸 3ـ باید با دمکراتها از راه منطق درآمد : (تکهی 1)
من باز بآن عقیدهام که با دمکراتها باید با منطق پیش آمد. ما از آذربایجان نخواهیم گذشت ، از استقلال و تمامیت ایران چشم نخواهیم پوشید. این هم بسیار راستست که اگر بآذربایجان استقلال داخلی داده شود ، شیرازهی ایران از هم خواهد گسیخت.
اینها همه در جای خود راستست. با اینحال باید با دمکراتهای آذربایجان تا میتوان از راه گفتگو درآمد. باید منطق و دلیل را پیش کشید. باید دید چه میگویند و بحرفهای ما چه پاسخ میدهند.
آنها که بیگانه نیستند و از خود مایند. بیگمان بیشتر آنها اندیشههای میهنخواهانه در دل میدارند ، و بنام نیکی بایران بآن کوشش و جنبش برخاستهاند. درمیان آنها کسانی هستند که در راه آزادیخواهی بزندان افتاده شکنجه دیدهاند.
همان پیشهوری تا چند هفته پیش در تهران بود. روزنامه مینوشت ، بکشور دلسوزی مینمود ، در نبرد با خرافات آواز بآواز ما میانداخت. اکنون ما چگونه گوییم خاین گشته؟!.. چگونه گوییم از ایران رو گردانیده؟!..
من باز میگویم : کار آنها زیانآور است ، اگر بروی درخواستهای خود پافشاری کنند شیرازهی ایران از هم گسیخته خواهد شد. ولی باید گفت : آنها اشتباه کردهاند ، مغلوب خشمهای خود گردیدهاند.
به هر حال ما باید با آنها از راه گفتگو پیش آییم. باید فرصت داشته بگوییم و بشنویم. ببینیم آنها یا دیگران در آذربایجان چه میگویند و پاسخ ما را چه میدهند.
دولت هرچه میخواهد در نگهداری کشور و یا در تثبیت وضعیت گیلان و مازندران بکند. در آن کارها ما را سخنی نیست. ولی با دمکراتها تا میتوان باید منطق را پیش کشید.
یک جملهی عربی هست : «الخیر فیما وقع» (نیکش همان بوده که رخ داده). شاید این جمله در این مورد راست درآمده. شاید بسود ایران بوده که در کنفرانس مسکو در این باره تصمیمی گرفته نشده. اگر کارها از راهش باشد ، ما خواهیم توانست خودمان اختلافات را حل کنیم و نیازی بگفتگو یا تصمیم دیگران نماند.
چنانکه در همین کتاب پیشنهاد خواهد شد ، امروز به یک جمعیت بیطرف ایرانخواهی نیاز بسیار هست. اگر چنان جمعیتی باشد امید بسیار هست که پیشامد آذربایجان با خوبی و نیکی پایان پذیرد.
ما را قضایایی در پیش است. دولت شوروی از روی پیمان سه دولت ، ایران را تا دوم مارس تخلیه خواهد کرد ، و این بسیار بجاست که تا آن هنگام اختلاف با دمکراتهای آذربایجان با خرسندی پایان پذیرد. این قضایا را آسان خواهد گردانید. اگر از من بشنوند امروز صلاح کشور ایران در همینست.
آنگاه دمکراتهای آذربایجان و همچنان آزادیخواهان دیگر استانها درخواستهایی داشتهاند که ما در تهران با آنها همآوازیم.
مثلاً شنیدم گیلانیان درخواستهایی کردهاند که از جمله این بوده : «در رشت دانشکدهها باشد که شاگردانی که دبیرستان را بپایان رسانیده میخواهند یک رشتهی علمی را دنبال کنند ، نیاز نباشد بتهران بیایند و در اینجا با سختی زندگی بسر برند».
این درخواست را اگرچه امروز نتوان پذیرفت ـ برای دانشکدهها استاد میخواهد که ما باندازهی نیاز خود نداریم ، لابراتوار میخواهد و افزارهای دیگر میخواهد ـ ولی میتوان در دانشگاه تهران جایی آماده گردانید که همهی شاگردان شهرستانها را شبانهروزی پذیرفت.
.
🔸 3ـ باید با دمکراتها از راه منطق درآمد : (تکهی 1)
من باز بآن عقیدهام که با دمکراتها باید با منطق پیش آمد. ما از آذربایجان نخواهیم گذشت ، از استقلال و تمامیت ایران چشم نخواهیم پوشید. این هم بسیار راستست که اگر بآذربایجان استقلال داخلی داده شود ، شیرازهی ایران از هم خواهد گسیخت.
اینها همه در جای خود راستست. با اینحال باید با دمکراتهای آذربایجان تا میتوان از راه گفتگو درآمد. باید منطق و دلیل را پیش کشید. باید دید چه میگویند و بحرفهای ما چه پاسخ میدهند.
آنها که بیگانه نیستند و از خود مایند. بیگمان بیشتر آنها اندیشههای میهنخواهانه در دل میدارند ، و بنام نیکی بایران بآن کوشش و جنبش برخاستهاند. درمیان آنها کسانی هستند که در راه آزادیخواهی بزندان افتاده شکنجه دیدهاند.
همان پیشهوری تا چند هفته پیش در تهران بود. روزنامه مینوشت ، بکشور دلسوزی مینمود ، در نبرد با خرافات آواز بآواز ما میانداخت. اکنون ما چگونه گوییم خاین گشته؟!.. چگونه گوییم از ایران رو گردانیده؟!..
من باز میگویم : کار آنها زیانآور است ، اگر بروی درخواستهای خود پافشاری کنند شیرازهی ایران از هم گسیخته خواهد شد. ولی باید گفت : آنها اشتباه کردهاند ، مغلوب خشمهای خود گردیدهاند.
به هر حال ما باید با آنها از راه گفتگو پیش آییم. باید فرصت داشته بگوییم و بشنویم. ببینیم آنها یا دیگران در آذربایجان چه میگویند و پاسخ ما را چه میدهند.
دولت هرچه میخواهد در نگهداری کشور و یا در تثبیت وضعیت گیلان و مازندران بکند. در آن کارها ما را سخنی نیست. ولی با دمکراتها تا میتوان باید منطق را پیش کشید.
یک جملهی عربی هست : «الخیر فیما وقع» (نیکش همان بوده که رخ داده). شاید این جمله در این مورد راست درآمده. شاید بسود ایران بوده که در کنفرانس مسکو در این باره تصمیمی گرفته نشده. اگر کارها از راهش باشد ، ما خواهیم توانست خودمان اختلافات را حل کنیم و نیازی بگفتگو یا تصمیم دیگران نماند.
چنانکه در همین کتاب پیشنهاد خواهد شد ، امروز به یک جمعیت بیطرف ایرانخواهی نیاز بسیار هست. اگر چنان جمعیتی باشد امید بسیار هست که پیشامد آذربایجان با خوبی و نیکی پایان پذیرد.
ما را قضایایی در پیش است. دولت شوروی از روی پیمان سه دولت ، ایران را تا دوم مارس تخلیه خواهد کرد ، و این بسیار بجاست که تا آن هنگام اختلاف با دمکراتهای آذربایجان با خرسندی پایان پذیرد. این قضایا را آسان خواهد گردانید. اگر از من بشنوند امروز صلاح کشور ایران در همینست.
آنگاه دمکراتهای آذربایجان و همچنان آزادیخواهان دیگر استانها درخواستهایی داشتهاند که ما در تهران با آنها همآوازیم.
مثلاً شنیدم گیلانیان درخواستهایی کردهاند که از جمله این بوده : «در رشت دانشکدهها باشد که شاگردانی که دبیرستان را بپایان رسانیده میخواهند یک رشتهی علمی را دنبال کنند ، نیاز نباشد بتهران بیایند و در اینجا با سختی زندگی بسر برند».
این درخواست را اگرچه امروز نتوان پذیرفت ـ برای دانشکدهها استاد میخواهد که ما باندازهی نیاز خود نداریم ، لابراتوار میخواهد و افزارهای دیگر میخواهد ـ ولی میتوان در دانشگاه تهران جایی آماده گردانید که همهی شاگردان شهرستانها را شبانهروزی پذیرفت.
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 34ـ آدمی نیکیپذیر نیست (تکهی یک از یک)
آقای کسروی
شرحی در شمارهی 179 در پیرامون جان و روان مرقوم داشته و از عقاید مادّیون انتقاد فرموده بودند : «در سرمای زمستان شما از خیابان میگذرید و بینوایی را میبینید که با یک پیراهن نازکی بیخ دیوار نشسته از سرما میلرزد و شما دلتان سوخته پالتو را از دوش خود برداشته باو میدهید و اندکی گرم میشود شما خوشحال میگردید. این کار و مانند آن با خودخواهی چه سازش دارد؟» بنده که یکی از خوانندگان پیمان و پرچم هستم و بتمام مطالب مطروحه در آن دو جریده اذعان و ایمان دارم در این موضوع اختلاف عقیده دارم و معتقدم که شوپنهاور و نیتچه بهتر بماهیت این اشرف مخلوقات پی بردهاند. چه انسان بیش از سایر جانداران خویشتنپرست و بیعاطفه میباشد تنها چون استعداد تربیتش زیاد است اگر برخلاف غریزهی خودخواهی گاهگاه ندرتاً اعمالی از وی سر میزند در اثر تعلیم و تلقین است یعنی آنان که مذهبی هستند بقصد معامله و سود دَه برابر اخروی تجارت میکنند : مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا (1) و اگر از تیپ متجددین باشند قهری است مطالعهی کتابهای اخلاقی و ستایش از اشخاص نیکوکار و تشویق بدستگیری از درماندگان خالی از تأثیر نخواهد بود و الا آنان که از تلقین و تعلیم برکنار بودهاند میبینیم صفات درندگی را خیلی بیشتر از ددان و سباع دارا میباشند. تاریخ نشان میدهد مغولان در کشتن و سوختن و زدن و بردن ، شقاوت و بیرحمی را از حد گذراندند. امروزه نیز درمیان بخشی از وحشیان ، آدمخواری مرسوم است و بدون آنکه کمترین ترحمی نسبت بفرد خود مرعی دارند پیکرش را پاره پاره نموده و میخورند و همچنین قوی از شکار خود سهمی بضعیف نمیدهد اینست غالباً وحشیانِ ناتوان از گرسنگی در پیش چشم سیران میمیرند. از آنها بگذریم مگر چندی پیش عدهای از غارتگران قرن بیستم هموطنان خود را مورد تاخت و تاز قرار ندادند؟ مگر پستان زنان را نبریدند مگر اطفال و کودکان را هدف تیر نساختند؟ (2) پس معلوم میشود انسان بالفطره با سایر جانداران در حبالذات فرقی ندارد و اگر استثنائاً برخلاف غریزهی طبیعی حرکتی نیکو از وی حادث شود جز نتیجهی تلقین و تعلیم نیست.
محمود عمادی
پرچم : پاسخ این را فردا خواهیم داد.
(پرچم روزانه شمارهی 182)
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ از این آیه (انعام 160) گرفته شده است : مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّیئَةِ فَلَا یجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا یظْلَمُونَ : کسى که کار نیکى پیش آورد ، ده چندان پاداش دارد ، و هر که کار بدى پیش آورد ، جز همانند آن کیفر نیابد [بیش از آن ستم باشد] ، و بر ایشان ستم نرود.
2ـ چون شادروان عمادی در ارومی (رضائیه) میزیست و در سال 1324 در همانجا کشته شد همانا این اشارهی او به آشوب و تاخت و تازهاییست که جمعی از کردان و آسوریهای ارومی از ناامنی کشور استفاده کرده در اواخر سال1320 و آغاز 1321 برپا کردند و دیههای پیرامون ارومی را تاراج کرده روستاییان بیگناهی را کشتند. در آن زمان در پرچم چندین گفتار دربارهی زیان پراکندگیهای توده ، نبود یک آرمان مشترک درمیان ایرانیان ، خیانتهای دولتهای فروغی و سهیلی در باز گزاشتن دست اشرار ، ارتباط اینها با آن فجایع و نیاز به یک جمعیت ایرانخواه که بتواند جلو چنین هرج و مرجهایی را بگیرد نوشته شد.
.
🔸 34ـ آدمی نیکیپذیر نیست (تکهی یک از یک)
آقای کسروی
شرحی در شمارهی 179 در پیرامون جان و روان مرقوم داشته و از عقاید مادّیون انتقاد فرموده بودند : «در سرمای زمستان شما از خیابان میگذرید و بینوایی را میبینید که با یک پیراهن نازکی بیخ دیوار نشسته از سرما میلرزد و شما دلتان سوخته پالتو را از دوش خود برداشته باو میدهید و اندکی گرم میشود شما خوشحال میگردید. این کار و مانند آن با خودخواهی چه سازش دارد؟» بنده که یکی از خوانندگان پیمان و پرچم هستم و بتمام مطالب مطروحه در آن دو جریده اذعان و ایمان دارم در این موضوع اختلاف عقیده دارم و معتقدم که شوپنهاور و نیتچه بهتر بماهیت این اشرف مخلوقات پی بردهاند. چه انسان بیش از سایر جانداران خویشتنپرست و بیعاطفه میباشد تنها چون استعداد تربیتش زیاد است اگر برخلاف غریزهی خودخواهی گاهگاه ندرتاً اعمالی از وی سر میزند در اثر تعلیم و تلقین است یعنی آنان که مذهبی هستند بقصد معامله و سود دَه برابر اخروی تجارت میکنند : مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا (1) و اگر از تیپ متجددین باشند قهری است مطالعهی کتابهای اخلاقی و ستایش از اشخاص نیکوکار و تشویق بدستگیری از درماندگان خالی از تأثیر نخواهد بود و الا آنان که از تلقین و تعلیم برکنار بودهاند میبینیم صفات درندگی را خیلی بیشتر از ددان و سباع دارا میباشند. تاریخ نشان میدهد مغولان در کشتن و سوختن و زدن و بردن ، شقاوت و بیرحمی را از حد گذراندند. امروزه نیز درمیان بخشی از وحشیان ، آدمخواری مرسوم است و بدون آنکه کمترین ترحمی نسبت بفرد خود مرعی دارند پیکرش را پاره پاره نموده و میخورند و همچنین قوی از شکار خود سهمی بضعیف نمیدهد اینست غالباً وحشیانِ ناتوان از گرسنگی در پیش چشم سیران میمیرند. از آنها بگذریم مگر چندی پیش عدهای از غارتگران قرن بیستم هموطنان خود را مورد تاخت و تاز قرار ندادند؟ مگر پستان زنان را نبریدند مگر اطفال و کودکان را هدف تیر نساختند؟ (2) پس معلوم میشود انسان بالفطره با سایر جانداران در حبالذات فرقی ندارد و اگر استثنائاً برخلاف غریزهی طبیعی حرکتی نیکو از وی حادث شود جز نتیجهی تلقین و تعلیم نیست.
محمود عمادی
پرچم : پاسخ این را فردا خواهیم داد.
(پرچم روزانه شمارهی 182)
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ از این آیه (انعام 160) گرفته شده است : مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّیئَةِ فَلَا یجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا یظْلَمُونَ : کسى که کار نیکى پیش آورد ، ده چندان پاداش دارد ، و هر که کار بدى پیش آورد ، جز همانند آن کیفر نیابد [بیش از آن ستم باشد] ، و بر ایشان ستم نرود.
2ـ چون شادروان عمادی در ارومی (رضائیه) میزیست و در سال 1324 در همانجا کشته شد همانا این اشارهی او به آشوب و تاخت و تازهاییست که جمعی از کردان و آسوریهای ارومی از ناامنی کشور استفاده کرده در اواخر سال1320 و آغاز 1321 برپا کردند و دیههای پیرامون ارومی را تاراج کرده روستاییان بیگناهی را کشتند. در آن زمان در پرچم چندین گفتار دربارهی زیان پراکندگیهای توده ، نبود یک آرمان مشترک درمیان ایرانیان ، خیانتهای دولتهای فروغی و سهیلی در باز گزاشتن دست اشرار ، ارتباط اینها با آن فجایع و نیاز به یک جمعیت ایرانخواه که بتواند جلو چنین هرج و مرجهایی را بگیرد نوشته شد.
.