🔶 کتاب «امروز چاره چیست؟» (احمد کسروی)
🔸 3ـ باید با دمکراتها از راه منطق درآمد : (تکهی 2)
بیشتر از دانشکده ، در استانها بدیوان کشور ، و در شهرستانها بدادگاه پژوهش ، و در قصبهها به دادگاه شهرستانها نیاز هست. امروز میتوان گفت در ایران قضاوت نیست. دادگاههای ناقصی هست ، آن هم در همه جا نیست. آن هم باید سالها خون دل خورد و پول ریخت و زیان کشید. در همان رشت اگر کسی دعوایی داشت ، باید یکی دو سال در خود آنجا بدود و پس از آن هم پرونده بتهران خواهد آمد وچند سال در اینجا دوندگی لازم خواهد بود.
از این هم میگذریم. شهرستانها پزشک میخواهد ، داروخانه میخواهد ، بیمارستان میخواهد ، روستاها دبستان میخواهد ، ویرانهها باید آباد شوند ، رنجبران و کارگران باید بحقوق خود رسند ، کارمندان جزء دولت در آتش بیچارگی میسوزند ، باید آسایش آنان بدیده گرفته شود. باید خانوادهها از این بیچارگی بیرون آیند. باید وسایل زندگی برای مردم بدبخت آماده باشد. کشورداری تنها مالیات گرفتن و مأمور فرستادن نیست.
سالهاست در این کشور نیکخواهان یادآوریها کردهاند و کسی گوش نداده ، کوششهایی کردهاند و بجایی نرسیده.
اکنون هنگام آنست که بدرخواستهای مردم گوش داده شود. هنگام آنست که این کشور بدبخت چند گامی بسوی پیشرفت و نیکی رانده شود. این مردم برای بدبختی آفریده نشدهاند.
دوباره میگویم : ما با استقلال آذربایجان موافق نیستیم و نخواهیم بود. ما با هر کوششی که شیرازهی استقلال ایران را بهم زند دشمنیم و تا توانیم ایستادگی خواهیم کرد. ولی اینها دلیل آن نیست که ما با درخواستهای دلسوزانه و نیکخواهانهی آذربایجانیها نیز همآواز نباشیم. دلیل آن نیست که در برابر پیشامد ، خود را باخته از آرمانهای آزادیخواهانهی خود نیز چشم پوشیم.
چنانکه در کتاب «سرنوشت» هم نوشته شده امروز باید هرچه زودتر به یک رشته اصلاحات سیاسی و اجتماعی پرداخته شود.
میدانم کسانی قانون اساسی را جلو خواهند کشید. اینست پاسخ داده میگویم : اولاً دانسته نیست قانون اساسی با این اصلاحات مخالف باشد. ثانیاً قانون اساسی برای کشور است ، کشور برای قانون اساسی نیست. یک قانون اساسی که مانع اصلاحات باشد بیگفتگوست که باید از آن چشم پوشید.
من نمیخواهم در اینجا هواداری از تغییر قانون اساسی نمایم. تغییر قانون اساسی بسته بآماده بودن زمینهایست که امروز نیست و من در این باره هم سخن خواهم راند. در اینجا مقصودم آنست که نمیتوان قانون اساسی را بهانهای در برابر اصلاحات قرار داد. دوباره میگویم : قانون اساسی برای مردم است ، مردم برای قانون اساسی نیستند.
.
🔸 3ـ باید با دمکراتها از راه منطق درآمد : (تکهی 2)
بیشتر از دانشکده ، در استانها بدیوان کشور ، و در شهرستانها بدادگاه پژوهش ، و در قصبهها به دادگاه شهرستانها نیاز هست. امروز میتوان گفت در ایران قضاوت نیست. دادگاههای ناقصی هست ، آن هم در همه جا نیست. آن هم باید سالها خون دل خورد و پول ریخت و زیان کشید. در همان رشت اگر کسی دعوایی داشت ، باید یکی دو سال در خود آنجا بدود و پس از آن هم پرونده بتهران خواهد آمد وچند سال در اینجا دوندگی لازم خواهد بود.
از این هم میگذریم. شهرستانها پزشک میخواهد ، داروخانه میخواهد ، بیمارستان میخواهد ، روستاها دبستان میخواهد ، ویرانهها باید آباد شوند ، رنجبران و کارگران باید بحقوق خود رسند ، کارمندان جزء دولت در آتش بیچارگی میسوزند ، باید آسایش آنان بدیده گرفته شود. باید خانوادهها از این بیچارگی بیرون آیند. باید وسایل زندگی برای مردم بدبخت آماده باشد. کشورداری تنها مالیات گرفتن و مأمور فرستادن نیست.
سالهاست در این کشور نیکخواهان یادآوریها کردهاند و کسی گوش نداده ، کوششهایی کردهاند و بجایی نرسیده.
اکنون هنگام آنست که بدرخواستهای مردم گوش داده شود. هنگام آنست که این کشور بدبخت چند گامی بسوی پیشرفت و نیکی رانده شود. این مردم برای بدبختی آفریده نشدهاند.
دوباره میگویم : ما با استقلال آذربایجان موافق نیستیم و نخواهیم بود. ما با هر کوششی که شیرازهی استقلال ایران را بهم زند دشمنیم و تا توانیم ایستادگی خواهیم کرد. ولی اینها دلیل آن نیست که ما با درخواستهای دلسوزانه و نیکخواهانهی آذربایجانیها نیز همآواز نباشیم. دلیل آن نیست که در برابر پیشامد ، خود را باخته از آرمانهای آزادیخواهانهی خود نیز چشم پوشیم.
چنانکه در کتاب «سرنوشت» هم نوشته شده امروز باید هرچه زودتر به یک رشته اصلاحات سیاسی و اجتماعی پرداخته شود.
میدانم کسانی قانون اساسی را جلو خواهند کشید. اینست پاسخ داده میگویم : اولاً دانسته نیست قانون اساسی با این اصلاحات مخالف باشد. ثانیاً قانون اساسی برای کشور است ، کشور برای قانون اساسی نیست. یک قانون اساسی که مانع اصلاحات باشد بیگفتگوست که باید از آن چشم پوشید.
من نمیخواهم در اینجا هواداری از تغییر قانون اساسی نمایم. تغییر قانون اساسی بسته بآماده بودن زمینهایست که امروز نیست و من در این باره هم سخن خواهم راند. در اینجا مقصودم آنست که نمیتوان قانون اساسی را بهانهای در برابر اصلاحات قرار داد. دوباره میگویم : قانون اساسی برای مردم است ، مردم برای قانون اساسی نیستند.
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 35ـ خردهگیری و پاسخ آن (تکهی یک از یک)
گفتارهایی که در شمارههای گذشته دربارهی «روان» نوشتیم کسانی خوانده و چنین گفتهاند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!.. حالا باید از جنگ بحث کرد نه از روح ..» یک دسته مردم شیوهشان همین است که هر سخنی که ما بنویسیم میگویند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!» پیش از جنگ هم این را میگفتند و اکنون هم میگویند و ما نمیدانیم کدام روز خواهد بود که این تیرهدرونها چنین سخنی نگویند؟!..
گفتهاند : «حالا باید از جنگ بحث کرد» میگویم : «از جنگ بشما چه؟.. شما مگر در جنگ شرکت کردهاید؟!.. مگر از پشت سر این جنگ برای شما بهرهای خواهد بود؟! این جنگ به هر حالی که میخواهد بیفتد ، شما همان زیردستان بدبختی که هستید هستید. شما که نمیخواهید بخود تکانی بدهید و باین گرفتاریهای خود چارهای کنید چه انگلیس غلبه کند و چه آلمان فیروز درآید بشما سودی نخواهد بود و این گرفتاری و توسری خوری را که دارید خواهید داشت. شما اگر مردان خردمند و بافهمی بودید بایستی بجای ایراد بنوشتههای من بآن روزنامههایی که گفتارهای پیاپی دربارهی جنگ مینویسند و مغز خود را فرسوده گردانیده پیشبینیهایی مینمایند ایراد گرفته بگویید : «اگر دیگران جنگ میکنند بما چه که این اندازه اندیشهی خود را مشغول داریم؟!. بما چه که وقت خود را در راه کشف آیندهی جنگ هدر گردانیم؟!. بما چه دردهای خود را فراموش کرده بداستان جهانگشاییهای دیگران پردازیم؟!.» اگر مردان خردمندی بودید این ایراد را میگرفتید. افسوس که نیستید و از بیخردی بجای پرداختن بچارهی دردهای خود شب و روز در گفتگوی خبرهای جنگ هستید و باز از بیخردی چنین میپندارید که از پشت سر این جنگ برای شما یک راه نجاتی باز خواهد شد.
شما آن نادانانی هستید که میخواهید «آیین طبیعت» را تغییر دهید ، میخواهید دستگاه خدا را بهم زنید. این یک قانون بسیار استوار طبیعی است که یک مردمی تا نیک نباشند از جهان نیکی نخواهند دید. ولی شما میخواهید با زور بیخردی گردن به نیکی نگزارید و خود را از آلودگیها پاک نگردانید و با اینحال از جهان نیکی ببینید. میخواهید دیگران که جنگ میکنند و خونهای خود را میریزند بشما نیز سهمی از فیروزیهای خود دهند. ببینید تا چه اندازه نادانید.
آن گفتارهایی که ما دربارهی «روان» نوشتیم گفتگوهای علمی یا تفننی نبوده. چنانکه بارها گفتهایم بدبختی مردم شرق از پراکندگی اندیشهها و از ندانستن معنی جهان و زندگانی است و یگانه راه چاره این است که ما معنی درست جهان و زندگانی را شرح دهیم و یک رشته حقایق را روشن گردانیم و بدینسان یک راهی باز کرده و همگی را بآن راه بخوانیم که کسانی که از خرد و فهم و غیرت بهره دارند بپذیرند و از ما باشند و دیگران که در کنار میمانند و بروی نادانیهای خود پافشاری مینمایند خدا میانهی ما و آنان داوری کند.
این است مقصود ما. این است آن آرمان بزرگی ، آن آرمان ورجاوندی[مقدس] که در راهش میکوشیم و اینهمه رنج را بخود هموار میگردانیم. آن گفتگو از جان و روان نیز از این راهست و مقصود روشن کردن حقیقت آدمیگری میباشد. تاکنون این حقیقت در پرده بوده و معنی درست روان را کسی نمیشناخته. چنانکه گفتم دانشمندان بنامی همچون شوپنهاور و باخنر [=بوشنر] و نیتچه و دیگران آن را نشناختهاند و اینست بآن سخنان زهرآلودی دربارهی جهان و زندگانی برخاستهاند. این سخن که بدهانها افتاده : «زندگانی نبرد است» و امروز گوشهای جوانان همه بآن آشناست ، اشتباه بزرگیست که از همین نشناختن معنی روان برخاسته است.
شما اگر میخواهید ارزش این سخنان را چندان که هست بدانید این را ملاحظه کنید که دانشمندان بزرگ اروپا آنها را نشناختهاند در جایی که سراپا حقایق است که کوچکترین ایرادی وارد نخواهد شد. از آنسوی چنانکه نوشتهایم هر کسی پیش از هر کاری لازم است که خود را بشناسد ، و کسی اگر میخواهد خود را بشناسد باید این گفتارها را بخواند.
ما برای آنکه اندیشههای پراکنده را دور رانده و بیاری خدای بزرگ همه را به یک راه بیاوریم ناگزیریم که جهان را معنی کنیم ، زندگی را معنی کنیم ، روان را شرح دهیم ، خرد را روشن گردانیم ، معنی درست کشاورزی و بازرگانی و کار و پیشه را بفهمانیم ، معنی درست فرهنگ (یا تربیت) را شرح داده راه درست آن را نشان دهیم. اینهاست کار ما. اینهاست وظیفهای که من و یارانم بگردن داریم و بخواست خدا انجام خواهیم داد.
این است من یادآوری میکنم که خوانندگان پرچم آن گفتارها را که در زمینهی جان و روان نوشتیم بدقت خوانند و دیگران را نیز بخواندن آنها وادارند. ما معنی روان را با زبان ساده و آشکار روشن گردانیدیم برای آنکه هر خوانندهای بفهمد. ما این را گفتهایم که هر یکی از ما باید بکوشد و زنهای خاندان خود را نیز با حقایق زندگانی آشنا گرداند.
👇
🔸 35ـ خردهگیری و پاسخ آن (تکهی یک از یک)
گفتارهایی که در شمارههای گذشته دربارهی «روان» نوشتیم کسانی خوانده و چنین گفتهاند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!.. حالا باید از جنگ بحث کرد نه از روح ..» یک دسته مردم شیوهشان همین است که هر سخنی که ما بنویسیم میگویند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!» پیش از جنگ هم این را میگفتند و اکنون هم میگویند و ما نمیدانیم کدام روز خواهد بود که این تیرهدرونها چنین سخنی نگویند؟!..
گفتهاند : «حالا باید از جنگ بحث کرد» میگویم : «از جنگ بشما چه؟.. شما مگر در جنگ شرکت کردهاید؟!.. مگر از پشت سر این جنگ برای شما بهرهای خواهد بود؟! این جنگ به هر حالی که میخواهد بیفتد ، شما همان زیردستان بدبختی که هستید هستید. شما که نمیخواهید بخود تکانی بدهید و باین گرفتاریهای خود چارهای کنید چه انگلیس غلبه کند و چه آلمان فیروز درآید بشما سودی نخواهد بود و این گرفتاری و توسری خوری را که دارید خواهید داشت. شما اگر مردان خردمند و بافهمی بودید بایستی بجای ایراد بنوشتههای من بآن روزنامههایی که گفتارهای پیاپی دربارهی جنگ مینویسند و مغز خود را فرسوده گردانیده پیشبینیهایی مینمایند ایراد گرفته بگویید : «اگر دیگران جنگ میکنند بما چه که این اندازه اندیشهی خود را مشغول داریم؟!. بما چه که وقت خود را در راه کشف آیندهی جنگ هدر گردانیم؟!. بما چه دردهای خود را فراموش کرده بداستان جهانگشاییهای دیگران پردازیم؟!.» اگر مردان خردمندی بودید این ایراد را میگرفتید. افسوس که نیستید و از بیخردی بجای پرداختن بچارهی دردهای خود شب و روز در گفتگوی خبرهای جنگ هستید و باز از بیخردی چنین میپندارید که از پشت سر این جنگ برای شما یک راه نجاتی باز خواهد شد.
شما آن نادانانی هستید که میخواهید «آیین طبیعت» را تغییر دهید ، میخواهید دستگاه خدا را بهم زنید. این یک قانون بسیار استوار طبیعی است که یک مردمی تا نیک نباشند از جهان نیکی نخواهند دید. ولی شما میخواهید با زور بیخردی گردن به نیکی نگزارید و خود را از آلودگیها پاک نگردانید و با اینحال از جهان نیکی ببینید. میخواهید دیگران که جنگ میکنند و خونهای خود را میریزند بشما نیز سهمی از فیروزیهای خود دهند. ببینید تا چه اندازه نادانید.
آن گفتارهایی که ما دربارهی «روان» نوشتیم گفتگوهای علمی یا تفننی نبوده. چنانکه بارها گفتهایم بدبختی مردم شرق از پراکندگی اندیشهها و از ندانستن معنی جهان و زندگانی است و یگانه راه چاره این است که ما معنی درست جهان و زندگانی را شرح دهیم و یک رشته حقایق را روشن گردانیم و بدینسان یک راهی باز کرده و همگی را بآن راه بخوانیم که کسانی که از خرد و فهم و غیرت بهره دارند بپذیرند و از ما باشند و دیگران که در کنار میمانند و بروی نادانیهای خود پافشاری مینمایند خدا میانهی ما و آنان داوری کند.
این است مقصود ما. این است آن آرمان بزرگی ، آن آرمان ورجاوندی[مقدس] که در راهش میکوشیم و اینهمه رنج را بخود هموار میگردانیم. آن گفتگو از جان و روان نیز از این راهست و مقصود روشن کردن حقیقت آدمیگری میباشد. تاکنون این حقیقت در پرده بوده و معنی درست روان را کسی نمیشناخته. چنانکه گفتم دانشمندان بنامی همچون شوپنهاور و باخنر [=بوشنر] و نیتچه و دیگران آن را نشناختهاند و اینست بآن سخنان زهرآلودی دربارهی جهان و زندگانی برخاستهاند. این سخن که بدهانها افتاده : «زندگانی نبرد است» و امروز گوشهای جوانان همه بآن آشناست ، اشتباه بزرگیست که از همین نشناختن معنی روان برخاسته است.
شما اگر میخواهید ارزش این سخنان را چندان که هست بدانید این را ملاحظه کنید که دانشمندان بزرگ اروپا آنها را نشناختهاند در جایی که سراپا حقایق است که کوچکترین ایرادی وارد نخواهد شد. از آنسوی چنانکه نوشتهایم هر کسی پیش از هر کاری لازم است که خود را بشناسد ، و کسی اگر میخواهد خود را بشناسد باید این گفتارها را بخواند.
ما برای آنکه اندیشههای پراکنده را دور رانده و بیاری خدای بزرگ همه را به یک راه بیاوریم ناگزیریم که جهان را معنی کنیم ، زندگی را معنی کنیم ، روان را شرح دهیم ، خرد را روشن گردانیم ، معنی درست کشاورزی و بازرگانی و کار و پیشه را بفهمانیم ، معنی درست فرهنگ (یا تربیت) را شرح داده راه درست آن را نشان دهیم. اینهاست کار ما. اینهاست وظیفهای که من و یارانم بگردن داریم و بخواست خدا انجام خواهیم داد.
این است من یادآوری میکنم که خوانندگان پرچم آن گفتارها را که در زمینهی جان و روان نوشتیم بدقت خوانند و دیگران را نیز بخواندن آنها وادارند. ما معنی روان را با زبان ساده و آشکار روشن گردانیدیم برای آنکه هر خوانندهای بفهمد. ما این را گفتهایم که هر یکی از ما باید بکوشد و زنهای خاندان خود را نیز با حقایق زندگانی آشنا گرداند.
👇
ما از زنها در این کوششهای خود کمک و یاوری بزرگی چشم داریم. این است باید آنها را از میان اندیشههای پوچ و پراکنده بیرون آورد. باید آنها را نیز با حقایق آشنا گردانید.
(پرچم روزانه شمارهی 183)
.
(پرچم روزانه شمارهی 183)
.
✴️ ورجاوندبنیاد
(بزبان عادی)
(بخش سوم : دربارهی زندگانی اجتماعی)
🔸تکهی 3
(بهر 1 از 1)
🔸حکومت برای خدمت به ملت است.🔸
حکومت برای خدمت کردن به ملت است. برای فرمانروایی یا سودجویی نیست. کسانی که بکارهای عمومی وارد میشوند باید آن را وظیفهی مقدسی بدانند و با دل پاک بکار مشغول شوند.
حکومت نیاز دارد ادارهها برپا کرده کسانی را بر سر کارها بگذارد. تعداد این کسان نباید بیشتر از اندازهی نیاز باشد. مازاد بر نیاز باعث مفتخوری میشود. از این گذشته ، خوب نیست اختیار کار کسی در دست دیگری باشد. چنین چیزی هرچه کمتر بهتر.
حکومت باید تا میتواند جز بکارهای عمومی نپردازد. باید تا میتواند کارهای دیگر را بمردم واگذار کند. بهتر از همه اینست که در کارها بمردم راهنمایی کند و آنان را به پیمودن راه تشویق کند.
🔸🔸🔸
از چیزهای دانستنی یکی اینست که حکومت برای خدمت به ملت و ادارهی کشور است. برای فرمانروایی به مردم و سلطهجویی یا سودجویی و پول جمع کردن نیست. فرق بسیاری هست بین اینکه کسانی حکومت را برای ادارهی کشور و خدمت بمردم بشناسند و در هر قدمی آبادی کشور و آسایش مردم را در نظر بگیرند با آن که هوسبازانی حکومت را برای فرمانروایی و خودنمایی بحساب آورند یا سودجویانی آن را راهی برای سودجویی و جمع آوری مال بگیرند. این دو تا یکی نیست و نشدنیست که نتیجههاشان یکی باشد. نتیجهی اولی پیشرفت ملت و آبادی کشور خواهد بود و نتیجهی دومی جز پسرفت ملت و ویرانی کشور نخواهد بود.
کسانی که بکارهای عمومی وارد میشوند ـ چه از طرف ملت بعنوان نماینده در پارلمان انتخاب شوند و چه یکی از اعضای دولت گردند ـ باید اینها را بدانند و به دل بسپارند ، و پرداختن بآن کارها را وظیفهی مقدسی بدانند و اگر درپی رضایت خدا هستند ، رضایت خدا را در آنها شناخته با دل پاک بکار مشغول شوند. همچنین کسانی که خود را لایق یا توانا نمیشناسند ، پاکدلانه از قبول مسئولیت صرف نظر کنند.
مردمی اگر در آرزوی پیشرفت و افتخار ، و خواستار آسایش و سعادت هستند ، باید این حقایق را بدانند و بپذیرند و در زندگانی راهنمای خود بگیرند. باید این خوبیها را در خود داشته باشند.
این بدخواهی با ملت و کشور است که کسی بکارهای عمومی وارد شود و این حقایق را راهنمای خود نگرداند. این بدذاتیست که کسانی پرداختن بکارهای عمومی را راهی برای هوسبازی و خودنمایی و یا ابزاری برای سودجویی و ثروتمند شدن تصور کنند. گناه فقط آدمکشی و راهزنی نیست. اینها نیز گناهست. زیان اینها بیشتر از آدمکشی و راهزنی میتواند باشد.
حکومت نیاز دارد که ادارهها برپا کرده کسانی را استخدام کند. منتها تعداد ایشان نباید بیش از اندازهی نیاز باشد زیرا نتیجهاش مفتخوری میشود که زیانمند است و نباید باشد. از این گذشته ، چون اختیار کارهای مردم در دست ایشان است ، همین منشاء خطاهایی میباشد. از جمله آنان را به برتریجویی و مردمآزاری وامیدارد و یا مردم را بچاپلوسی و گردنکشی ترغیب میکند. این هیچ خوب نیست که اختیار کارهای کسی در دست دیگری باشد. چنین چیزی هرچه کمتر بهتر.
میتوان گفت : حکومت از این جهت مانند زهریست که بجای دارو استفاده شود و از اینرو باید مراقب بود که بیش از اندازهی نیاز نباشد.
حکومت باید تا میتواند جز بکارهای عمومی ـ از قانونگزاری و بنیاد نهادن ادارهها و دادگاه ، و سپاه ساختن و برقرار کردن امنیت و با ملل دیگر ارتباط داشتن و مانند اینها ـ نپردازد. باید تا میتواند کارهای دیگر را ـ از کشاورزی و بازرگانی و صنعت و پارچهبافی و مانند اینها ـ بمردم واگذار کند.
از پرداختن حکومت (یا دولت) به تجارت و کشاورزی و مانند اینها نتیجهای جز این بدست نمیآید که بار خود را سنگینتر کرده از کارهای خود بازماند و این کارها را نیز بخوبی از عهده برنیاید. در ضمن ، دست مردم را ببندد و نظم زندگی را بهم بزند. همانطور که خواهیم آورد «آزادی کار» راهبری بسیار مؤثر در زندگانیست که تا میتوان باید از آن جلوگیری نکرد.
دولت چون راهبر ملت است او نیز بنوبت خود ناظر و محافظ مردم میباشد و حق اوست که بکشاورزی و تجارت و هر زمینهی کاری دیگری نظارت و محافظت کند. ولی این غیر از آنست که خود دولت به آن کارها بپردازد. پرداختن به آن کارها جدا از حفاظت ، بلکه بضد حفاظت است.
در این باره بهتر اینست که به مردم راهنمایی کنند و آنان را به رفتن تشویق کنند. قانونها تصویب کنند و مردمان را به پیروی از آنها برانگیزند. اینست راهی که به نتیجه میتواند برسد.
(بزبان عادی)
(بخش سوم : دربارهی زندگانی اجتماعی)
🔸تکهی 3
(بهر 1 از 1)
🔸حکومت برای خدمت به ملت است.🔸
حکومت برای خدمت کردن به ملت است. برای فرمانروایی یا سودجویی نیست. کسانی که بکارهای عمومی وارد میشوند باید آن را وظیفهی مقدسی بدانند و با دل پاک بکار مشغول شوند.
حکومت نیاز دارد ادارهها برپا کرده کسانی را بر سر کارها بگذارد. تعداد این کسان نباید بیشتر از اندازهی نیاز باشد. مازاد بر نیاز باعث مفتخوری میشود. از این گذشته ، خوب نیست اختیار کار کسی در دست دیگری باشد. چنین چیزی هرچه کمتر بهتر.
حکومت باید تا میتواند جز بکارهای عمومی نپردازد. باید تا میتواند کارهای دیگر را بمردم واگذار کند. بهتر از همه اینست که در کارها بمردم راهنمایی کند و آنان را به پیمودن راه تشویق کند.
🔸🔸🔸
از چیزهای دانستنی یکی اینست که حکومت برای خدمت به ملت و ادارهی کشور است. برای فرمانروایی به مردم و سلطهجویی یا سودجویی و پول جمع کردن نیست. فرق بسیاری هست بین اینکه کسانی حکومت را برای ادارهی کشور و خدمت بمردم بشناسند و در هر قدمی آبادی کشور و آسایش مردم را در نظر بگیرند با آن که هوسبازانی حکومت را برای فرمانروایی و خودنمایی بحساب آورند یا سودجویانی آن را راهی برای سودجویی و جمع آوری مال بگیرند. این دو تا یکی نیست و نشدنیست که نتیجههاشان یکی باشد. نتیجهی اولی پیشرفت ملت و آبادی کشور خواهد بود و نتیجهی دومی جز پسرفت ملت و ویرانی کشور نخواهد بود.
کسانی که بکارهای عمومی وارد میشوند ـ چه از طرف ملت بعنوان نماینده در پارلمان انتخاب شوند و چه یکی از اعضای دولت گردند ـ باید اینها را بدانند و به دل بسپارند ، و پرداختن بآن کارها را وظیفهی مقدسی بدانند و اگر درپی رضایت خدا هستند ، رضایت خدا را در آنها شناخته با دل پاک بکار مشغول شوند. همچنین کسانی که خود را لایق یا توانا نمیشناسند ، پاکدلانه از قبول مسئولیت صرف نظر کنند.
مردمی اگر در آرزوی پیشرفت و افتخار ، و خواستار آسایش و سعادت هستند ، باید این حقایق را بدانند و بپذیرند و در زندگانی راهنمای خود بگیرند. باید این خوبیها را در خود داشته باشند.
این بدخواهی با ملت و کشور است که کسی بکارهای عمومی وارد شود و این حقایق را راهنمای خود نگرداند. این بدذاتیست که کسانی پرداختن بکارهای عمومی را راهی برای هوسبازی و خودنمایی و یا ابزاری برای سودجویی و ثروتمند شدن تصور کنند. گناه فقط آدمکشی و راهزنی نیست. اینها نیز گناهست. زیان اینها بیشتر از آدمکشی و راهزنی میتواند باشد.
حکومت نیاز دارد که ادارهها برپا کرده کسانی را استخدام کند. منتها تعداد ایشان نباید بیش از اندازهی نیاز باشد زیرا نتیجهاش مفتخوری میشود که زیانمند است و نباید باشد. از این گذشته ، چون اختیار کارهای مردم در دست ایشان است ، همین منشاء خطاهایی میباشد. از جمله آنان را به برتریجویی و مردمآزاری وامیدارد و یا مردم را بچاپلوسی و گردنکشی ترغیب میکند. این هیچ خوب نیست که اختیار کارهای کسی در دست دیگری باشد. چنین چیزی هرچه کمتر بهتر.
میتوان گفت : حکومت از این جهت مانند زهریست که بجای دارو استفاده شود و از اینرو باید مراقب بود که بیش از اندازهی نیاز نباشد.
حکومت باید تا میتواند جز بکارهای عمومی ـ از قانونگزاری و بنیاد نهادن ادارهها و دادگاه ، و سپاه ساختن و برقرار کردن امنیت و با ملل دیگر ارتباط داشتن و مانند اینها ـ نپردازد. باید تا میتواند کارهای دیگر را ـ از کشاورزی و بازرگانی و صنعت و پارچهبافی و مانند اینها ـ بمردم واگذار کند.
از پرداختن حکومت (یا دولت) به تجارت و کشاورزی و مانند اینها نتیجهای جز این بدست نمیآید که بار خود را سنگینتر کرده از کارهای خود بازماند و این کارها را نیز بخوبی از عهده برنیاید. در ضمن ، دست مردم را ببندد و نظم زندگی را بهم بزند. همانطور که خواهیم آورد «آزادی کار» راهبری بسیار مؤثر در زندگانیست که تا میتوان باید از آن جلوگیری نکرد.
دولت چون راهبر ملت است او نیز بنوبت خود ناظر و محافظ مردم میباشد و حق اوست که بکشاورزی و تجارت و هر زمینهی کاری دیگری نظارت و محافظت کند. ولی این غیر از آنست که خود دولت به آن کارها بپردازد. پرداختن به آن کارها جدا از حفاظت ، بلکه بضد حفاظت است.
در این باره بهتر اینست که به مردم راهنمایی کنند و آنان را به رفتن تشویق کنند. قانونها تصویب کنند و مردمان را به پیروی از آنها برانگیزند. اینست راهی که به نتیجه میتواند برسد.
🔶 کتاب «امروز چاره چیست؟» (احمد کسروی)
🔸 3ـ باید با دمکراتها از راه منطق درآمد : (تکهی 3)
از سخن خود نتیجه میگیرم : کاری که امروز در آذربایجان شده چنانکه در «سرنوشت» با گشادگی سخن راندهایم دارای اشتباهاتیست و ما نخواهیم توانست با آن از هر باره موافقت کنیم. با اینحال نمیتوان آن را «آشوب اشرار» نام نهاد. نمیتوان آن را با طغیان شاهسون و بویر احمدی به یک ترازو گزاشت.
کسانی که در آذربایجان بآن کار برخاستهاند از جرگهی آزادیخواهان بودهاند و دارای فهم و اندیشهاند. ما بسیاری از آنها را میشناسیم. جعفر پیشهوری ، رضای رسولی ، غلامرضای الهامی کسانی نیستند که معنی مسئولیت وجدانی و تاریخی را ندانند. کسانی نیستند که بکشور خود دانسته و فهمیده خیانت کنند.
در روزنامهها نوشتند و خواندیم : یکی از کسانی که در رضاییه جنگ کرده و کشته شده شادروان محمود عمادی بوده. این مرد بیچپز نبود که بگوییم نیاز او را بهمدستی با دمکراتها برانگیخته بود ، مرد بیفهمی نبود که بگوییم از کشور و تودهی خود برگشته دشمن ایران شده بود. مردی آبرومند و بافهمی بود و یک عمر زیسته آرمانهایی دربارهی اصلاح ایران دنبال کرده بود. باصلاح الفبا علاقهای داشت و خودش الفبایی ساخته بود. به پیراستن زبان از واژههای بیگانه دلبستگی داشت و خود فرهنگی از واژههای فارسی تألیف کرده بود. چنین مردی چه شده که او نیز با دیگران همدستی نموده و تا پای جنگ ایستادگی نشان داده؟.. پیداست که عللی در کار است.
اختلافاتی درمیان دو دسته از چند سال پیش برخاسته و رفته رفته سختتر شده و کار بلجبازی کشیده.
از یکسو لجبازی و پافشاری دو طرف و از یکسو بدرفتاریهای کابینهی ارتجاعی صدرالاشراف و دیگران کار را باین نقطه رسانیده. اکنون هم اگر گفتگو و منطق درمیان نباشد ، لجبازی بیشتر خواهد گردید و خدا میداند که چه نتیجههای نابیوسیده [=غیرمنتظره] رخ خواهد داد.
در روزنامهها خواندیم آقای تقیزاده در لندن نوشتهای دربارهی پیشامد آذربایجان بچاپ رسانیده و انتشار داده و از اینکه کارکنان شوروی در ایران نگزاردهاند بآذربایجان آرتش فرستاده شود ، بیاد حکایت شاعر و سردستهی دزدان که در گلستان خوانده بوده افتاده و آن را برای مثل آورده : «چه سفله مردمانیند ، سنگ را بسته سگها را رها ساختهاند».
من نمیدانم باین کار آقای تقیزاده چه نامی دهم. مردی که یک عمر با سیاست بسر برده و اکنون هم یک مأمور سیاسیست ، چگونه زشتی آن نوشته را درنیافته؟!.. چگونه زیانهای آن را بدیده نگرفته؟!.. چگونه همشهریان خود را سگ گردانیده؟!.. آقای تقیزاده ، مگر قحطیِ مَثَل بود؟!.. آقای عزیز ، شما در جایی همچون لندن در چنین هنگام میتوانستید بکوششهای بسیار سودمندی برخیزید. میتوانستید بهمشهریان خود با زبان مهر و دلسوزی راهنماییها کنید.
به هر حال شما بایستی مرهم بروی زخمها گزارید ، نه آنکه با چنان نوشتهی خام و نابجایی نمک بزخمها پاشید.
.
🔸 3ـ باید با دمکراتها از راه منطق درآمد : (تکهی 3)
از سخن خود نتیجه میگیرم : کاری که امروز در آذربایجان شده چنانکه در «سرنوشت» با گشادگی سخن راندهایم دارای اشتباهاتیست و ما نخواهیم توانست با آن از هر باره موافقت کنیم. با اینحال نمیتوان آن را «آشوب اشرار» نام نهاد. نمیتوان آن را با طغیان شاهسون و بویر احمدی به یک ترازو گزاشت.
کسانی که در آذربایجان بآن کار برخاستهاند از جرگهی آزادیخواهان بودهاند و دارای فهم و اندیشهاند. ما بسیاری از آنها را میشناسیم. جعفر پیشهوری ، رضای رسولی ، غلامرضای الهامی کسانی نیستند که معنی مسئولیت وجدانی و تاریخی را ندانند. کسانی نیستند که بکشور خود دانسته و فهمیده خیانت کنند.
در روزنامهها نوشتند و خواندیم : یکی از کسانی که در رضاییه جنگ کرده و کشته شده شادروان محمود عمادی بوده. این مرد بیچپز نبود که بگوییم نیاز او را بهمدستی با دمکراتها برانگیخته بود ، مرد بیفهمی نبود که بگوییم از کشور و تودهی خود برگشته دشمن ایران شده بود. مردی آبرومند و بافهمی بود و یک عمر زیسته آرمانهایی دربارهی اصلاح ایران دنبال کرده بود. باصلاح الفبا علاقهای داشت و خودش الفبایی ساخته بود. به پیراستن زبان از واژههای بیگانه دلبستگی داشت و خود فرهنگی از واژههای فارسی تألیف کرده بود. چنین مردی چه شده که او نیز با دیگران همدستی نموده و تا پای جنگ ایستادگی نشان داده؟.. پیداست که عللی در کار است.
اختلافاتی درمیان دو دسته از چند سال پیش برخاسته و رفته رفته سختتر شده و کار بلجبازی کشیده.
از یکسو لجبازی و پافشاری دو طرف و از یکسو بدرفتاریهای کابینهی ارتجاعی صدرالاشراف و دیگران کار را باین نقطه رسانیده. اکنون هم اگر گفتگو و منطق درمیان نباشد ، لجبازی بیشتر خواهد گردید و خدا میداند که چه نتیجههای نابیوسیده [=غیرمنتظره] رخ خواهد داد.
در روزنامهها خواندیم آقای تقیزاده در لندن نوشتهای دربارهی پیشامد آذربایجان بچاپ رسانیده و انتشار داده و از اینکه کارکنان شوروی در ایران نگزاردهاند بآذربایجان آرتش فرستاده شود ، بیاد حکایت شاعر و سردستهی دزدان که در گلستان خوانده بوده افتاده و آن را برای مثل آورده : «چه سفله مردمانیند ، سنگ را بسته سگها را رها ساختهاند».
من نمیدانم باین کار آقای تقیزاده چه نامی دهم. مردی که یک عمر با سیاست بسر برده و اکنون هم یک مأمور سیاسیست ، چگونه زشتی آن نوشته را درنیافته؟!.. چگونه زیانهای آن را بدیده نگرفته؟!.. چگونه همشهریان خود را سگ گردانیده؟!.. آقای تقیزاده ، مگر قحطیِ مَثَل بود؟!.. آقای عزیز ، شما در جایی همچون لندن در چنین هنگام میتوانستید بکوششهای بسیار سودمندی برخیزید. میتوانستید بهمشهریان خود با زبان مهر و دلسوزی راهنماییها کنید.
به هر حال شما بایستی مرهم بروی زخمها گزارید ، نه آنکه با چنان نوشتهی خام و نابجایی نمک بزخمها پاشید.
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 36ـ از گفتار جان و روان چه نتیجه میخواهیم؟.. (تکهی یک از دو)
گفتارهایی که دربارهی «جان و روان» نوشتیم ، چنانکه گفتیم مقصودمان یک بحث علمی یا یک گفتار تفننی نیست و میخواهیم از آن ، نتیجههای بس مهمی برداریم.
بارها گفتهایم این راهی که جهان پیش گرفته بجایی نخواهد رسید ، و از این جنگها و زورآزماییها جز ویرانی و بدبختی نتیجهای نخواهد بود. اینست جهان باید براه دیگری افتد ، باید بنیاد زندگانی ، بجای نبرد و زورآزمایی همدستی و نیکخواهی باشد.
میدانم اگر سیاستمداران اروپا این سخن مرا بشنوند آن را اندیشهی خامی پنداشته در دلهای خود خواهند خندید. ولی روزگار بایشان و سیاستشان بیشتر میخندد. این نتیجهی اندیشههای پختهی ایشانست که جهان را بجنگ و گرفتاری کشانیده و روی زمین را با خون جوانان رنگین میگرداند!
آیا آدمی برای این خونخواری آفریده شده؟!.. آیا آن دانشها و هنرها ، آن دانشکدهها و دانشگاهها ، آن جستجوها و آزمایشها ، آن بیخوابیها و رنجکشیها نتیجهاش این بایستی بود؟!..
میگویند : «زندگانی نبرد است». میگویم : در همینجاست که اشتباه میکنید. زندگانی نبرد نیست. شما میتوانید ، بیآنکه بکشاکش پردازید و نبردی کنید ، با خوشی و آسودگی زندگی کنید. هیچ چیز شما را ناگزیر از نبرد نمیگرداند. میگویند : جانوران همگی با نبرد و کشاکش زندگی میکنند. میگویم : از جانوران تا آدمی فاصله بسیار است. آدمی اگر هم از جنس جانوران شمرده میشود با آنها یکی نیست. من آن داستان جان و روان را برای این شرح دادم که شما بدانید میانهی آدمی با دیگر آفریدهها جدایی بسیار است. آدمی دارای دو طبیعت میباشد و اساسْ طبیعت دوم ، طبیعت روانی ، اوست که همیشه خواهان نیکی و آبادی و دستگیری و غمخواریست.
ما اکنون در خاندانها چگونه زندگی میکنیم؟.. نه آنست که بنیاد زندگی را بهمدستی و نیکخواهی گزاردهایم و در هر خاندانی پنج تن یا ده تن که از بزرگ و کوچک ، از زن و مرد ، از بیمار و تندرست هستند هر یکی دست آن دیگری را میگیرد و هر یکی نه تنها دربند خود ، بلکه دربند همگی خاندان میباشد و اینست بآسایش و خوشی باهم بسر میبرند و هیچگاه بنبرد و کشاکش نیازی نمیبینند؟!.. پس چرا ما نتوانیم همان رفتار را در بیرون نیز جاری گردانیم؟!.. چرا نتوانیم سراسر جهان را یک خانه ، همگی مردمان را یک خاندان بشماریم؟!.. آیا چه چیزی جلو ما را خواهد گرفت؟!.. آیا چه زیانی خواهیم برداشت؟!..
آری از روزی که در اروپا دانشها پیشرفت آغاز کرد یکی هم فلسفهی مادّی رو به پیشرفت گزاشت و گام بگام با دانشهای طبیعی برواج پرداخت و یک زمینهی بزرگی برای خود باز کرده مردان بنامی همچون نیتچه و باخنر و شوپنهاور و دیگران هوادار آن گردیدند ، و یکی از نتیجههایی که از آن فلسفه گرفتند همین بود که «زندگانی نبرد است» ، «هر توانایی باید ناتوان را زیردست گرداند» ، «هر کسی باید جز دربند خود نباشد» ، «ناتوان را جز نابودی نشاید».
این جملهها شهرت فراوانی یافت و در همهی دلها جا گرفت و بهانه بدست ستمگران و آزمندان داد که بیهیچ باکی به ناتوانان ستم کنند و بنابودی آنان کوشند ، بیگمان همین سخنان تغییر مهمی در زندگانی اروپاییان پدید آورد. بیگمان در روابط دولتها و در رفتار آنان با تودههای ضعیف تأثیر بزرگی کرد.
این جنگ و خونریزی که امروز درمیانست شما اگر با سررشتهداران آن که موسولینی و هیتلر و دیگرانند بگفتگو پردازید و جستجو کنید خواهید دید بالاخره سخن را بآنجا میرسانند که زندگانی نبرد است و ما باید جنگ کنیم و بکوشیم تا از دیگران عقب نمانیم.
آن دستاندازی بخاکهای دیگران که دولتهای اروپا میکنند کسی اگر ایراد بگیرد و جهت را بپرسد بالاخره پاسخ خواهد شنید که آنها ناتوان و ناشایستهاند و این حق طبیعی ماست که بآنان سیادت کنیم و رشتهی اختیارشان بدست گیریم.
در جهان کمتر گمراهی تا باین اندازه زیانمند افتاده. کمتر گمراهی تا باین اندازه مایهی ویرانی بوده. شگفتتر آنست که کسانی از ایرانیان نیز هواداری از آنان مینمایند و بارها دیدهام چون گفتگو کردهایم ایراد گرفتهاند بلکه هیاهو برانگیختهاند ، و این بدان میماند که گوسفند بیدست و پا هواداری از درندگی کند و آن را حق مشروع درندگان خونآشام شمارد.
از سخن خود دور نیفتیم : یکی از نتیجهها که ما از آن داستان جان و روان برمیداریم اینست که میگوییم : زندگانی نبرد نیست. میگوییم نبرد و کشاکش این نتیجه را دهد که امروز با چشم خود میبینیم. میگوییم : باید این شیوهی زندگی از جهان برافتد و بجای این زورآزمایی و خونریزی ، آدمیان بهمدستی و پشتیبانی پردازند ، و این همان راهیست که ما دنبال میکنیم و بخواست خدای بزرگ بانجام خواهیم رسانید.
👇
🔸 36ـ از گفتار جان و روان چه نتیجه میخواهیم؟.. (تکهی یک از دو)
گفتارهایی که دربارهی «جان و روان» نوشتیم ، چنانکه گفتیم مقصودمان یک بحث علمی یا یک گفتار تفننی نیست و میخواهیم از آن ، نتیجههای بس مهمی برداریم.
بارها گفتهایم این راهی که جهان پیش گرفته بجایی نخواهد رسید ، و از این جنگها و زورآزماییها جز ویرانی و بدبختی نتیجهای نخواهد بود. اینست جهان باید براه دیگری افتد ، باید بنیاد زندگانی ، بجای نبرد و زورآزمایی همدستی و نیکخواهی باشد.
میدانم اگر سیاستمداران اروپا این سخن مرا بشنوند آن را اندیشهی خامی پنداشته در دلهای خود خواهند خندید. ولی روزگار بایشان و سیاستشان بیشتر میخندد. این نتیجهی اندیشههای پختهی ایشانست که جهان را بجنگ و گرفتاری کشانیده و روی زمین را با خون جوانان رنگین میگرداند!
آیا آدمی برای این خونخواری آفریده شده؟!.. آیا آن دانشها و هنرها ، آن دانشکدهها و دانشگاهها ، آن جستجوها و آزمایشها ، آن بیخوابیها و رنجکشیها نتیجهاش این بایستی بود؟!..
میگویند : «زندگانی نبرد است». میگویم : در همینجاست که اشتباه میکنید. زندگانی نبرد نیست. شما میتوانید ، بیآنکه بکشاکش پردازید و نبردی کنید ، با خوشی و آسودگی زندگی کنید. هیچ چیز شما را ناگزیر از نبرد نمیگرداند. میگویند : جانوران همگی با نبرد و کشاکش زندگی میکنند. میگویم : از جانوران تا آدمی فاصله بسیار است. آدمی اگر هم از جنس جانوران شمرده میشود با آنها یکی نیست. من آن داستان جان و روان را برای این شرح دادم که شما بدانید میانهی آدمی با دیگر آفریدهها جدایی بسیار است. آدمی دارای دو طبیعت میباشد و اساسْ طبیعت دوم ، طبیعت روانی ، اوست که همیشه خواهان نیکی و آبادی و دستگیری و غمخواریست.
ما اکنون در خاندانها چگونه زندگی میکنیم؟.. نه آنست که بنیاد زندگی را بهمدستی و نیکخواهی گزاردهایم و در هر خاندانی پنج تن یا ده تن که از بزرگ و کوچک ، از زن و مرد ، از بیمار و تندرست هستند هر یکی دست آن دیگری را میگیرد و هر یکی نه تنها دربند خود ، بلکه دربند همگی خاندان میباشد و اینست بآسایش و خوشی باهم بسر میبرند و هیچگاه بنبرد و کشاکش نیازی نمیبینند؟!.. پس چرا ما نتوانیم همان رفتار را در بیرون نیز جاری گردانیم؟!.. چرا نتوانیم سراسر جهان را یک خانه ، همگی مردمان را یک خاندان بشماریم؟!.. آیا چه چیزی جلو ما را خواهد گرفت؟!.. آیا چه زیانی خواهیم برداشت؟!..
آری از روزی که در اروپا دانشها پیشرفت آغاز کرد یکی هم فلسفهی مادّی رو به پیشرفت گزاشت و گام بگام با دانشهای طبیعی برواج پرداخت و یک زمینهی بزرگی برای خود باز کرده مردان بنامی همچون نیتچه و باخنر و شوپنهاور و دیگران هوادار آن گردیدند ، و یکی از نتیجههایی که از آن فلسفه گرفتند همین بود که «زندگانی نبرد است» ، «هر توانایی باید ناتوان را زیردست گرداند» ، «هر کسی باید جز دربند خود نباشد» ، «ناتوان را جز نابودی نشاید».
این جملهها شهرت فراوانی یافت و در همهی دلها جا گرفت و بهانه بدست ستمگران و آزمندان داد که بیهیچ باکی به ناتوانان ستم کنند و بنابودی آنان کوشند ، بیگمان همین سخنان تغییر مهمی در زندگانی اروپاییان پدید آورد. بیگمان در روابط دولتها و در رفتار آنان با تودههای ضعیف تأثیر بزرگی کرد.
این جنگ و خونریزی که امروز درمیانست شما اگر با سررشتهداران آن که موسولینی و هیتلر و دیگرانند بگفتگو پردازید و جستجو کنید خواهید دید بالاخره سخن را بآنجا میرسانند که زندگانی نبرد است و ما باید جنگ کنیم و بکوشیم تا از دیگران عقب نمانیم.
آن دستاندازی بخاکهای دیگران که دولتهای اروپا میکنند کسی اگر ایراد بگیرد و جهت را بپرسد بالاخره پاسخ خواهد شنید که آنها ناتوان و ناشایستهاند و این حق طبیعی ماست که بآنان سیادت کنیم و رشتهی اختیارشان بدست گیریم.
در جهان کمتر گمراهی تا باین اندازه زیانمند افتاده. کمتر گمراهی تا باین اندازه مایهی ویرانی بوده. شگفتتر آنست که کسانی از ایرانیان نیز هواداری از آنان مینمایند و بارها دیدهام چون گفتگو کردهایم ایراد گرفتهاند بلکه هیاهو برانگیختهاند ، و این بدان میماند که گوسفند بیدست و پا هواداری از درندگی کند و آن را حق مشروع درندگان خونآشام شمارد.
از سخن خود دور نیفتیم : یکی از نتیجهها که ما از آن داستان جان و روان برمیداریم اینست که میگوییم : زندگانی نبرد نیست. میگوییم نبرد و کشاکش این نتیجه را دهد که امروز با چشم خود میبینیم. میگوییم : باید این شیوهی زندگی از جهان برافتد و بجای این زورآزمایی و خونریزی ، آدمیان بهمدستی و پشتیبانی پردازند ، و این همان راهیست که ما دنبال میکنیم و بخواست خدای بزرگ بانجام خواهیم رسانید.
👇
ما برآنیم که شرقیان باید باین خواری و زبونی که دچار گردیدهاند گردن نگزارند و بیک جنبش بزرگی برخیزند. ولی باید پایهی آن جنبش نه زورآزمایی و چیرگی ، بلکه همدستی و نیکخواهی باشد که بدینسان هم خود را از خواری و زبونی بیرون آورند و هم جهان را از این گرفتاری رها گردانند.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ امروز تودههای شرقی تکانی خورده و کشورهایی همچون چین و هندوستان و کره با آنکه از آن زبونی پیشین درآمدهاند و این اندازه جای خشنودیست ، با اینهمه ایشان نیز راه زندگانی را زورآزمایی دانسته و در کوششهای اقتصادی و سیاسی همان راه غربیان را میپیمایند. حال آنکه بهتر همانست که کسروی راه نموده : پایهی کوششهاشان را نه زورآزمایی و چیرگی ، بلکه همدستی و نیکخواهی با جهانیان گزارند.
امروز جهانیان بیش از گذشته به زیانمندی جنگهایی که در چهار گوشهی جهان روی داده و در کار روی دادن است پی بردهاند و این آمادگی بیشتر گردیده که در کوششهای نیکخواهانه با دیگر تودهها دست یکی گردانند. لیکن افسوسمندانه باید گفت هنوز پَتیارهی[بلا] مادیگری ریشه در اندیشهها دارد و در رفتارها نمایان است. بیگمان یکی از نخستین گامهای جنبش یادشده باید کوشش به ریشهکن گردانیدن این پتیاره ، یا به گفتهی کسروی «اژدها ـ گمراهی» باشد.
.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ امروز تودههای شرقی تکانی خورده و کشورهایی همچون چین و هندوستان و کره با آنکه از آن زبونی پیشین درآمدهاند و این اندازه جای خشنودیست ، با اینهمه ایشان نیز راه زندگانی را زورآزمایی دانسته و در کوششهای اقتصادی و سیاسی همان راه غربیان را میپیمایند. حال آنکه بهتر همانست که کسروی راه نموده : پایهی کوششهاشان را نه زورآزمایی و چیرگی ، بلکه همدستی و نیکخواهی با جهانیان گزارند.
امروز جهانیان بیش از گذشته به زیانمندی جنگهایی که در چهار گوشهی جهان روی داده و در کار روی دادن است پی بردهاند و این آمادگی بیشتر گردیده که در کوششهای نیکخواهانه با دیگر تودهها دست یکی گردانند. لیکن افسوسمندانه باید گفت هنوز پَتیارهی[بلا] مادیگری ریشه در اندیشهها دارد و در رفتارها نمایان است. بیگمان یکی از نخستین گامهای جنبش یادشده باید کوشش به ریشهکن گردانیدن این پتیاره ، یا به گفتهی کسروی «اژدها ـ گمراهی» باشد.
.
✴️ ورجاوندبنیاد
(بزبان عادی)
(بخش سوم : دربارهی زندگانی اجتماعی)
🔸تکهی 4
(بهر 1 از 1)
🔸منشأ زندگیْ زمین و آب و هوا و آفتاب است.🔸
آدمیان بآنچه نیاز دارند موادش در طبیعت گذاشته شده. باید کوشش کنند و نیازمندیهای خود را بدست آورند. باید کوشش کنند و خوراک و نوشیدنی و پوشاک و زیرانداز فراهم کنند و مسکن و اثاث خانه و ابزار بسازند و برای بیماریها دارو آماده کنند. کار و حرفه از اینجا بوجود آمده.
منشأ زندگی زمین و آب و هوا و آفتاب است. مردمان باید باینها اهمیت داده و از اینها خوب استفاده کنند.
آنچه یک مردمی باید داشته باشند اینها ، و نیروهای جسمی و روحی خودشانست.
🔸🔸🔸
آدمها بآنچه در زندگانی نیاز دارند و یا میخواهند برخوردار شوند ، موادش در طبیعت گذاشته شده. باید کوشش کنند و نیازمندیها و آنچه میخواهند را بدست آورند. باید کوشش کنند و با کِشت گندم و برنج و دیگر حبوبات و با پرورش بوتهها و درختان میوه ، خوراک و نوشیدنیها را مهیا کنند ، از پشم و پنبه و از هرچه میشود پارچه و فرش ببافند و پوشاک و لحاف و دشک و زیرانداز آماده کنند ، برای سکونت خانه بسازند ، از سنگ و چوب و فلز اثاث خانه و ابزار بسازند ، برای درمان بیماریها از گیاهها و از هرچه میشود دارو آماده کنند ، از نیروهای طبیعی (همچون باد و موج و آفتاب) استفاده برند ، مرغان و چهارپایان خانگی را پرورش بدهند و در کارها از آنها کمک بگیرند ، باغها و فضاهای سبز بوجود آورده از دیدن و گشتن در آنها دلخوش باشند. یکایک چه بشماریم. هرچه برای زندگانی و خوش بودن لازم است موادش به طبیعت سپرده شده. آدمها هرچه بیشتر بکوشند و در دانشها بیشتر پیش بروند و به راهنماییهای خرد بیشتر پیروی کنند ، از طبیعت و از ذخایر آن بیشتر بهرهمند شوند.
کار و حرفه از اینجا بوجود میآید. اینکه هر کسی باید به حرفه یا کاری از کشاورزی و پزشکی و صنعت و پارچهبافی و داد و ستد و بسیار مانند اینها مشغول شود ، از اینجا پیش میآید که آدمها باید کوشش کنند تا نیازمندیها و آنچه را که میخواهند بدست آورند.
منشأ زندگانی زمین و آب و هوا و آفتابست. در هر جا که اینها هست آدمها در آنجا میتوانند زندگانی کنند. مردمان باید قدر اینها را بدانند [1] و از اینها بخوبی استفاده کنند. باید تا میتوانند زمینها را زیر کشت ببرند و چشمهها را بجریان انداخته و رودها را بیهوده وانگذارند.
بسیاری از مردم اینها را نمیدانند و از اینرو با داشتن زمین و آب فراوان خود را ندار تصور میکنند و از کوشش دست بازداشته با سختی و فقر زندگی بسر میبرند. [2]
اگر از بسیاری از مردمان بپرسید : «آیا ده داراتر است یا شهر؟» جواب خواهند داد : «شهر ، زیرا در شهر پولهای هنگفت هست ، کالاهای گوناگون بفراوانی هست ، خانههای شیک و کاخهای قد برافراشته هست. در ده اینها نیست.» در حالی که چنین نیست و بیشک ده داراتر و بینیازتر از شهر میباشد و اگر ارتباط میان دهنشینان و شهرنشینان قطع شود ، در زندگی دهنشینان جز تأثیر کمی نخواهد داشت. ولی زندگانی شهریان را بهم زده دچار دشواری و گرسنگیشان خواهد کرد.
بسیاری نیز ثروت را طلا و نقره ، یا مروارید و زبرجد و لعل و یاقوت و الماس و مانند اینها میشناسند ، از اینرو اهمیتی را که باینها میدهند به زمین و آب (کشور) نمیدهند. برخی نیز تولیدات خود را بکشورهای دیگر صادر کرده فقط برای اینکه پول (طلا و نقره) بیاید.
در حالی که طلا و نقره دو گونه فلز هستند و غیر از ارزش فلزی خود را ندارند و نباید داشته باشند. ارزشی که امروز بآنها داده میشود منشأش غیر از خیال و نادانی نیست. چون هزاران سال داد و ستد با اینها انجام شده و هر کسی هرچه میخواسته با دادن طلا و نقره گرفته بیشتر مردم آنها را ارزشمندترین ثروت تصور میکنند.
اما مروارید و زبرجد و لعل و مانند اینها سنگهای قشنگی هستند که جز بکار خودآرایی زنان نمیخورند و جز از این بابت ارزش دیگری ندارند.
ارزشی که امروز بآنها میدهند جز نتیجهی خودنمایی طمعکاران پولاندوز نیست. اینها چون کم هستند کسی که یکی از آنها را دارد میتواند بدیگران برتریجویی و تفاخر کند و این سبب آنست که دیگران نیز برای پس نماندن از او جستجو کرده یکی دیگر را پیدا کرده بخرند ، و همین سبب زیادی قیمت آنها میباشد. این سبب دربارهی طلا و نقره که آنها هم کم میباشند صدق میکند.
کسانی خواهند گفت : هر چیزی که کم باشد قیمتش هم بیشتر خواهد بود و جای حرف و خردهگیری هم نیست.
👇
(بزبان عادی)
(بخش سوم : دربارهی زندگانی اجتماعی)
🔸تکهی 4
(بهر 1 از 1)
🔸منشأ زندگیْ زمین و آب و هوا و آفتاب است.🔸
آدمیان بآنچه نیاز دارند موادش در طبیعت گذاشته شده. باید کوشش کنند و نیازمندیهای خود را بدست آورند. باید کوشش کنند و خوراک و نوشیدنی و پوشاک و زیرانداز فراهم کنند و مسکن و اثاث خانه و ابزار بسازند و برای بیماریها دارو آماده کنند. کار و حرفه از اینجا بوجود آمده.
منشأ زندگی زمین و آب و هوا و آفتاب است. مردمان باید باینها اهمیت داده و از اینها خوب استفاده کنند.
آنچه یک مردمی باید داشته باشند اینها ، و نیروهای جسمی و روحی خودشانست.
🔸🔸🔸
آدمها بآنچه در زندگانی نیاز دارند و یا میخواهند برخوردار شوند ، موادش در طبیعت گذاشته شده. باید کوشش کنند و نیازمندیها و آنچه میخواهند را بدست آورند. باید کوشش کنند و با کِشت گندم و برنج و دیگر حبوبات و با پرورش بوتهها و درختان میوه ، خوراک و نوشیدنیها را مهیا کنند ، از پشم و پنبه و از هرچه میشود پارچه و فرش ببافند و پوشاک و لحاف و دشک و زیرانداز آماده کنند ، برای سکونت خانه بسازند ، از سنگ و چوب و فلز اثاث خانه و ابزار بسازند ، برای درمان بیماریها از گیاهها و از هرچه میشود دارو آماده کنند ، از نیروهای طبیعی (همچون باد و موج و آفتاب) استفاده برند ، مرغان و چهارپایان خانگی را پرورش بدهند و در کارها از آنها کمک بگیرند ، باغها و فضاهای سبز بوجود آورده از دیدن و گشتن در آنها دلخوش باشند. یکایک چه بشماریم. هرچه برای زندگانی و خوش بودن لازم است موادش به طبیعت سپرده شده. آدمها هرچه بیشتر بکوشند و در دانشها بیشتر پیش بروند و به راهنماییهای خرد بیشتر پیروی کنند ، از طبیعت و از ذخایر آن بیشتر بهرهمند شوند.
کار و حرفه از اینجا بوجود میآید. اینکه هر کسی باید به حرفه یا کاری از کشاورزی و پزشکی و صنعت و پارچهبافی و داد و ستد و بسیار مانند اینها مشغول شود ، از اینجا پیش میآید که آدمها باید کوشش کنند تا نیازمندیها و آنچه را که میخواهند بدست آورند.
منشأ زندگانی زمین و آب و هوا و آفتابست. در هر جا که اینها هست آدمها در آنجا میتوانند زندگانی کنند. مردمان باید قدر اینها را بدانند [1] و از اینها بخوبی استفاده کنند. باید تا میتوانند زمینها را زیر کشت ببرند و چشمهها را بجریان انداخته و رودها را بیهوده وانگذارند.
بسیاری از مردم اینها را نمیدانند و از اینرو با داشتن زمین و آب فراوان خود را ندار تصور میکنند و از کوشش دست بازداشته با سختی و فقر زندگی بسر میبرند. [2]
اگر از بسیاری از مردمان بپرسید : «آیا ده داراتر است یا شهر؟» جواب خواهند داد : «شهر ، زیرا در شهر پولهای هنگفت هست ، کالاهای گوناگون بفراوانی هست ، خانههای شیک و کاخهای قد برافراشته هست. در ده اینها نیست.» در حالی که چنین نیست و بیشک ده داراتر و بینیازتر از شهر میباشد و اگر ارتباط میان دهنشینان و شهرنشینان قطع شود ، در زندگی دهنشینان جز تأثیر کمی نخواهد داشت. ولی زندگانی شهریان را بهم زده دچار دشواری و گرسنگیشان خواهد کرد.
بسیاری نیز ثروت را طلا و نقره ، یا مروارید و زبرجد و لعل و یاقوت و الماس و مانند اینها میشناسند ، از اینرو اهمیتی را که باینها میدهند به زمین و آب (کشور) نمیدهند. برخی نیز تولیدات خود را بکشورهای دیگر صادر کرده فقط برای اینکه پول (طلا و نقره) بیاید.
در حالی که طلا و نقره دو گونه فلز هستند و غیر از ارزش فلزی خود را ندارند و نباید داشته باشند. ارزشی که امروز بآنها داده میشود منشأش غیر از خیال و نادانی نیست. چون هزاران سال داد و ستد با اینها انجام شده و هر کسی هرچه میخواسته با دادن طلا و نقره گرفته بیشتر مردم آنها را ارزشمندترین ثروت تصور میکنند.
اما مروارید و زبرجد و لعل و مانند اینها سنگهای قشنگی هستند که جز بکار خودآرایی زنان نمیخورند و جز از این بابت ارزش دیگری ندارند.
ارزشی که امروز بآنها میدهند جز نتیجهی خودنمایی طمعکاران پولاندوز نیست. اینها چون کم هستند کسی که یکی از آنها را دارد میتواند بدیگران برتریجویی و تفاخر کند و این سبب آنست که دیگران نیز برای پس نماندن از او جستجو کرده یکی دیگر را پیدا کرده بخرند ، و همین سبب زیادی قیمت آنها میباشد. این سبب دربارهی طلا و نقره که آنها هم کم میباشند صدق میکند.
کسانی خواهند گفت : هر چیزی که کم باشد قیمتش هم بیشتر خواهد بود و جای حرف و خردهگیری هم نیست.
👇
باید گفت : این حرف در چیزهایی صدق میکند که ما در زندگانی بآنها نیاز داریم ولی جانشینی برای آنها نیست. (مثلاً خواربار اگر در جایی کم باشد ناگزیر قیمتش گران میشود). ولی مروارید و زبرجد در زندگانی نیازی بآنها نیست و جز بدرد خودآرایی نمیخورد ، و اگر اندکنیازی به طلا و نقره هست که اثاث یا ابزار از آنها میتوان ساخت ، جانشین دارد و برنج و نیکل و دیگر فلزات جای آنها را میتواند بگیرد. اینست کم بودن اینها نباید که سبب گرانی آنها گردد. [3]
هر چیزی که یک مردمی باید داشته باشند و در زندگی بآنها نیازمندند ، زمین و آب و هوا و آفتاب تابان و نیروهای جسمی و روحی خودشانست. مردمی که کشوری دارند و میتوانند آزادانه از زمین و آب و هوا و آفتاب آنجا بهرهمند شوند ، و نیروهای خدادادی جسمی و روحیشان سالم است و میتوانند از نیروهای طبیعت و از علوم رایج استفاده کنند ، مقدمات زندگانی خوش و آسوده برایشان آماده است که اگر حقایق زندگی را بدانند و در کارها و کوششها خرد را راهنمای خود بگیرند از مردمان سربلند و موفق جهان خواهند بود.
[1] : امروزه این مفهوم بخشی از چیزیست که «حفاظت از محیط زیست» نام گرفته است و مردم با آن تا اندازهای آشنا شدهاند. ولی در زمان چاپ این کتاب این مفاهیم شناخته نبوده.
[2] : مانند وضع فعلی ایرانیان
[3] : برای آگاهیهای بیشتر در این باره کتاب «کار و پیشه و پول» دیده شود.
.
هر چیزی که یک مردمی باید داشته باشند و در زندگی بآنها نیازمندند ، زمین و آب و هوا و آفتاب تابان و نیروهای جسمی و روحی خودشانست. مردمی که کشوری دارند و میتوانند آزادانه از زمین و آب و هوا و آفتاب آنجا بهرهمند شوند ، و نیروهای خدادادی جسمی و روحیشان سالم است و میتوانند از نیروهای طبیعت و از علوم رایج استفاده کنند ، مقدمات زندگانی خوش و آسوده برایشان آماده است که اگر حقایق زندگی را بدانند و در کارها و کوششها خرد را راهنمای خود بگیرند از مردمان سربلند و موفق جهان خواهند بود.
[1] : امروزه این مفهوم بخشی از چیزیست که «حفاظت از محیط زیست» نام گرفته است و مردم با آن تا اندازهای آشنا شدهاند. ولی در زمان چاپ این کتاب این مفاهیم شناخته نبوده.
[2] : مانند وضع فعلی ایرانیان
[3] : برای آگاهیهای بیشتر در این باره کتاب «کار و پیشه و پول» دیده شود.
.
🔶 کتاب «امروز چاره چیست؟» (احمد کسروی)
🔸 4ـ باید با دولت شوروی مستقیماً گفتگوهایی شود : (تکهی یک از یک)
در یکی از روزنامههای دست راست دیده شد که بدولت ایران راهنمایی میکند که از پیشامد آذربایجان ، یا بگفتهی خودش «از مداخلات مأمورین شوروی و تجزیهی آذربایجان» بسازمان ملل متفق (1) شکایت کند و حکمیت بینالمللی را جویا باشد.
من نمیدانم آیا بچنین کاری نیاز هست؟.. من نمیخواهم بدولت راهنمایی کنم و یا وظیفه یاد دهم. دولت خودش میداند و کارهایش. من بحثهاییست میکنم و روی سخنم با مردمست. من میپرسم : آیا بچنان کاری نیاز هست؟..
دولت شوروی با ما پیمان دارد و از روی آن باید تا دوم مارس ، همچون دیگران ، آرتش خود را از ایران بیرون برد و هنوز دوم مارس نرسیده که ما بدانیم آرتش خود را نمیبرد و پیمانها را نادیده میانگارد.
آمدیم بآنکه جلو آرتش ایران را گرفتند و نگزاردند بآذربایجان برود. در آن باره هم سفارت شوروی در تهران بیادداشت نخستوزیر پاسخ داد ـ پاسخی که معنایش احترام گزاردن به پیمانها و تبرا جستن از مداخله در کارهای ایران بود. (2)
شک نیست که آن جلوگیری از رفتن آرتش و قضایایی که درپی آن در آذربایجان رخداده به بیشتر ایرانیان گران افتاده و مایهی رنجیدگی گردیده. با این حال باعث نومیدی نیست و عنوان شکایت بسازمان ملل متفق نتواند بود.
خبرهایی که از کنفرانس مسکو بدست آمده و گفتگوهایی که دربارهی ایران بیرون تراویده ، اندیشهی مرا تأیید میکند.
دولت شوروی تأکید کرده که تا دوم مارس آرتش خود را از ایران بیرون خواهد برد. موضوع قیام آذربایجان را هم یک قضیهی داخلی شناخته است.
در جایی که پیشامد این صورت را بخود گرفته ، ما چرا از آن خرسند نباشیم؟!.. چرا آن را با خوشی تلقی نکنیم؟!.. چرا باید مغلوب بدگمانیها باشیم؟!..
آنچه من میفهمم باید خوشگمانی را بیشتر گردانید. من تصور میکنم دولت شوروی باحساسات ایرانیها بیشتر قیمت گزارد تا دخالت دولتها.
در حقیقت هم ، احساسات یک توده قیمتش بیشتر از هر چیزیست. آنچه یک توده را راه تواند برد ، اندیشههای آنهاست. آنچه زنده بودن یک توده را تواند رسانید ، علاقهمندیهای آنهاست.
من تصور نمیتوانم کرد ، سررشتهداران دولت سوسیالیستی شوروی ، اندیشهی بدرفتاری با ایرانیان داشته باشند.
تصور نمیتوانم کرد ، مردان بلند اندیشهای که در راه مسلک از جان گذشته و با نبردهای خونین دستگاه استبدادی تزارها را برانداختهاند ، دربارهی ایران برخلاف مسلک خود رفتار خواهند کرد.
دولت شوروی پیشامدهای آذربایجان را قیام آزادیخواهان ایران تلقی کرده. باید تودهی ایران هم اظهار احساسات نموده ، این نشان دهند که آن پیشامد را چگونه تلقی میکنند و چه معنایی میدهند.
اینست از هر نظر که باشد باید باظهار احساسات از سوی ایرانیها قیمت گزاشت. دوباره میگویم : ایرانیان در این موقع باید نشان دهند که باستقلال و تمامیت کشور خود علاقه دارند. نشان دهند که در ایران جنبشی آغاز گردیده که میخواهند درمیان دو دولت ، یکباره بیطرف باشند و بیش از هر کاری باصلاح نواقص خود پردازند.
این احساسات چه در نزد دولت شوروی و چه درمیان تودههای بزرگ جهان ارزش بسیار خواهد داشت و در حل قضایا کمکهای مؤثر خواهد کرد.
تصور نشود من میخواهم بدولت شوروی چاپلوسی کنم. کسانی اگر مرا میشناسند میدانند که هیچ گاه چاپلوس نبودهام و نیستم. من میخواهم از هر راهی که توانم بسود تودهی خود کوشم. من میخواهم ایرانیان تا بتوانند اختلافات را خودشان حل کنند.
البته ایران جزو کشورهای آزاد است و در جامعهی ملل عضویت داشته و در سازمان ملل متفق نیز خواهد داشت.
بدیهیست که این مسائل در آنجاها بگفتگو گزارده خواهد شد. بدیهیست که اگر نیاز افتاد ایستادگیها خواهد رفت.
ولی بالاخره این کشور باید سیاست ثابتی پیدا کند. این مردم باید درمیان کشاکشهای جهانی راهی برای خود برگزینند. باید با همسایگان رابطهی خود را روشن گردانند. کوششهای من در آن زمینه است. من نه تنها سود ایرانیان ، سود جهان را بدیده میگیرم. با همان شوروی و انگلیس جز اندیشهی نیکخواهانه ندارم. من سود آنها را نیز در آن راهی میبینم که بایرانیان پیشنهاد میکنم.
سخنم در این بود که با دولت شوروی مستقیماً گفتگوهایی شود. دوباره میگویم : «الخیر فیما وقع». اکنون که در کنفرانس مسکو تصمیمی دربارهی آذربایجان گرفته نشده ، اکنون که دولت شوروی تأکید میکند که بروی پیمانهای خود ایستادگی خواهد نمود ، بسیار بجاست که یکسره با خود آن دولت گفتگو رود. (3)
👇
🔸 4ـ باید با دولت شوروی مستقیماً گفتگوهایی شود : (تکهی یک از یک)
در یکی از روزنامههای دست راست دیده شد که بدولت ایران راهنمایی میکند که از پیشامد آذربایجان ، یا بگفتهی خودش «از مداخلات مأمورین شوروی و تجزیهی آذربایجان» بسازمان ملل متفق (1) شکایت کند و حکمیت بینالمللی را جویا باشد.
من نمیدانم آیا بچنین کاری نیاز هست؟.. من نمیخواهم بدولت راهنمایی کنم و یا وظیفه یاد دهم. دولت خودش میداند و کارهایش. من بحثهاییست میکنم و روی سخنم با مردمست. من میپرسم : آیا بچنان کاری نیاز هست؟..
دولت شوروی با ما پیمان دارد و از روی آن باید تا دوم مارس ، همچون دیگران ، آرتش خود را از ایران بیرون برد و هنوز دوم مارس نرسیده که ما بدانیم آرتش خود را نمیبرد و پیمانها را نادیده میانگارد.
آمدیم بآنکه جلو آرتش ایران را گرفتند و نگزاردند بآذربایجان برود. در آن باره هم سفارت شوروی در تهران بیادداشت نخستوزیر پاسخ داد ـ پاسخی که معنایش احترام گزاردن به پیمانها و تبرا جستن از مداخله در کارهای ایران بود. (2)
شک نیست که آن جلوگیری از رفتن آرتش و قضایایی که درپی آن در آذربایجان رخداده به بیشتر ایرانیان گران افتاده و مایهی رنجیدگی گردیده. با این حال باعث نومیدی نیست و عنوان شکایت بسازمان ملل متفق نتواند بود.
خبرهایی که از کنفرانس مسکو بدست آمده و گفتگوهایی که دربارهی ایران بیرون تراویده ، اندیشهی مرا تأیید میکند.
دولت شوروی تأکید کرده که تا دوم مارس آرتش خود را از ایران بیرون خواهد برد. موضوع قیام آذربایجان را هم یک قضیهی داخلی شناخته است.
در جایی که پیشامد این صورت را بخود گرفته ، ما چرا از آن خرسند نباشیم؟!.. چرا آن را با خوشی تلقی نکنیم؟!.. چرا باید مغلوب بدگمانیها باشیم؟!..
آنچه من میفهمم باید خوشگمانی را بیشتر گردانید. من تصور میکنم دولت شوروی باحساسات ایرانیها بیشتر قیمت گزارد تا دخالت دولتها.
در حقیقت هم ، احساسات یک توده قیمتش بیشتر از هر چیزیست. آنچه یک توده را راه تواند برد ، اندیشههای آنهاست. آنچه زنده بودن یک توده را تواند رسانید ، علاقهمندیهای آنهاست.
من تصور نمیتوانم کرد ، سررشتهداران دولت سوسیالیستی شوروی ، اندیشهی بدرفتاری با ایرانیان داشته باشند.
تصور نمیتوانم کرد ، مردان بلند اندیشهای که در راه مسلک از جان گذشته و با نبردهای خونین دستگاه استبدادی تزارها را برانداختهاند ، دربارهی ایران برخلاف مسلک خود رفتار خواهند کرد.
دولت شوروی پیشامدهای آذربایجان را قیام آزادیخواهان ایران تلقی کرده. باید تودهی ایران هم اظهار احساسات نموده ، این نشان دهند که آن پیشامد را چگونه تلقی میکنند و چه معنایی میدهند.
اینست از هر نظر که باشد باید باظهار احساسات از سوی ایرانیها قیمت گزاشت. دوباره میگویم : ایرانیان در این موقع باید نشان دهند که باستقلال و تمامیت کشور خود علاقه دارند. نشان دهند که در ایران جنبشی آغاز گردیده که میخواهند درمیان دو دولت ، یکباره بیطرف باشند و بیش از هر کاری باصلاح نواقص خود پردازند.
این احساسات چه در نزد دولت شوروی و چه درمیان تودههای بزرگ جهان ارزش بسیار خواهد داشت و در حل قضایا کمکهای مؤثر خواهد کرد.
تصور نشود من میخواهم بدولت شوروی چاپلوسی کنم. کسانی اگر مرا میشناسند میدانند که هیچ گاه چاپلوس نبودهام و نیستم. من میخواهم از هر راهی که توانم بسود تودهی خود کوشم. من میخواهم ایرانیان تا بتوانند اختلافات را خودشان حل کنند.
البته ایران جزو کشورهای آزاد است و در جامعهی ملل عضویت داشته و در سازمان ملل متفق نیز خواهد داشت.
بدیهیست که این مسائل در آنجاها بگفتگو گزارده خواهد شد. بدیهیست که اگر نیاز افتاد ایستادگیها خواهد رفت.
ولی بالاخره این کشور باید سیاست ثابتی پیدا کند. این مردم باید درمیان کشاکشهای جهانی راهی برای خود برگزینند. باید با همسایگان رابطهی خود را روشن گردانند. کوششهای من در آن زمینه است. من نه تنها سود ایرانیان ، سود جهان را بدیده میگیرم. با همان شوروی و انگلیس جز اندیشهی نیکخواهانه ندارم. من سود آنها را نیز در آن راهی میبینم که بایرانیان پیشنهاد میکنم.
سخنم در این بود که با دولت شوروی مستقیماً گفتگوهایی شود. دوباره میگویم : «الخیر فیما وقع». اکنون که در کنفرانس مسکو تصمیمی دربارهی آذربایجان گرفته نشده ، اکنون که دولت شوروی تأکید میکند که بروی پیمانهای خود ایستادگی خواهد نمود ، بسیار بجاست که یکسره با خود آن دولت گفتگو رود. (3)
👇
من میخواهم فهمیدهی خود را در این باره بیپردهتر از این گویم : اگر خدا نکرده اختلاف شوروی با ترکیه یا اختلاف دیگری مانند آن بجنگ انجامید ، رشتهها بیکبار از هم گسیخته خواهد شد و همهی پیمانها از اثر خواهد افتاد و خدا میداند که چهها رخ خواهد داد. ولی اگر جنگی پیش نیاید ، دولت شوروی راضی نخواهد شد با پیمانشکنی خود را بدنام گرداند ، و راه بروی ایرانیان باز است که با پیش گرفتن رفتار خردمندانه ، غائله را از میان بردارند.
پابرگیها :
1ـ در آن روزها هنوز ترجمهی رسمی بیرون نیامده و برخی روزنامهها نام آن را سازمان ملل متفق نوشته بودند. ولی یکی دو ماه پس از آن نام رسمی و درستش ، «سازمان ملل متحد» ، اعلام گردید. ـ ویراینده
2ـ پاسخ این بود که چون در نتیجهی رفتن آرتش بآذربایجان در آنجا جنگ و خونریزی پیش خواهد آمد و در آن حال دولت شوروی ناچار خواهد شد بشمارهی آرتش خود در آنجا بیفزاید ، اینست سفارت آن را بصلاح نمیداند.
3ـ چنانکه میدانید سرانجام هم قوام نخستوزیر همین راه را بکار بست و به مسکو رفته با سران شوروی گفتگو کرد و نتیجه گرفت. ـ ویراینده
.
پابرگیها :
1ـ در آن روزها هنوز ترجمهی رسمی بیرون نیامده و برخی روزنامهها نام آن را سازمان ملل متفق نوشته بودند. ولی یکی دو ماه پس از آن نام رسمی و درستش ، «سازمان ملل متحد» ، اعلام گردید. ـ ویراینده
2ـ پاسخ این بود که چون در نتیجهی رفتن آرتش بآذربایجان در آنجا جنگ و خونریزی پیش خواهد آمد و در آن حال دولت شوروی ناچار خواهد شد بشمارهی آرتش خود در آنجا بیفزاید ، اینست سفارت آن را بصلاح نمیداند.
3ـ چنانکه میدانید سرانجام هم قوام نخستوزیر همین راه را بکار بست و به مسکو رفته با سران شوروی گفتگو کرد و نتیجه گرفت. ـ ویراینده
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 36ـ از گفتار جان و روان چه نتیجه میخواهیم؟.. (تکهی دو از دو)
یک نتیجهی دیگری که از آن گفتارها میگیریم اینست که آدمی نیکیپذیر است. یکی از گمراهیهایی که از فلسفهی مادّی برخاسته همینست که آدمی نیکیپذیر نیست. میگویند چون هر کسی ناگزیر است با دیگران نبرد کند تا زندگانی خود را پیش برد ازو چشم نیکی نتوان داشت. در حالی که ما نشان دادیم که هیچ کسی ناگزیر از نبرد کردن نیست و هر کس میتواند با دیگران با همدستی و دستگیری و غمخواری زیست کند و بکسی بدی ننماید.
اینکه آدمی نیکیپذیر نیست از سخنانیست که بسیار رواج یافته و چه در اروپا و چه در آسیا بزبانها افتاده. بارها دیدهام در روزنامههای فارسی آن را نوشتهاند. در حالی که اگر این راست باشد روزنامه هم نباید باشد. یک روزنامهنویس بگمان خودش میکوشد که مردم را بنیکی آورد. پس در جایی که آدمی نیک نتواند بود دیگر چه جای کوشش میباشد؟!.. اگر این راست باشد که آدمی نیکیپذیر نیست بسیار چیزها باید از میان رود : هیچ کس بدیگری پند ندهد ، اندرز نگوید ، راهنمایی ننماید ، زیرا همهی اینها بیهوده است. همهی اینها آهن سرد کوبیدنست. همچنین بهیچ بدکاری نباید نکوهش نمود ، یا کیفر داد ، زیرا در آن بدکاری ناگزیر بوده است. پس از همه ، باید بساط فرهنگ (یا تربیت) را برچید ، زیرا نتیجهای از آن نخواهد بود. ببینید چه نتیجههای غلطی از یک سخن پدید میآید و با اینحال کسان بسیاری آن را یاد گرفتهاند و در دلهای خود جا دادهاند.
در این باره راستی همانست که گفتیم : آدمی بدیها و نیکیها را در طبیعت خود دارد. آن جنبهی جان ، خویهای بدی را از خشم و رشک و کینه و آز و ستمگری و خودفروشی[=خودنمایی بیش از اندازه] و مانند اینها دارا میباشد و از اینسوی جنبهی روان ، خویهای نیکی را از دلسوزی و غمخواری و راستیپرستی و آبادی دوستی و مانند اینها را با خود دارد. اکنون اگر یک آدمی جنبهی روانیش نیرومندتر بود و اختیار کارها را در دست خود داشت آن آدمی نیک باشد و رفتار و کردار ستوده از او سر زند ، و اگر جنبهی جانیش چیره گردید و اختیار بدست آن افتاد ناگزیر رفتار و کردار او ناستوده باشد و آن مرد بد شمرده میشود. پس نیکی و بدی هر دو در نهاد آدمی هست و این بسیار غلط است که گفته شود آدمی نیکیپذیر نیست.
گاهی کسانی چنگیز و تیمور و هلاکو و دیگر خونخواران نامور تاریخی را دلیل بدگوهری آدمی میشمارند و چنین میگویند که آدمی از گوهر و طبیعت خود بد میباشد و اگر کسانی نیک بودهاند و یا میباشند در نتیجهی تربیت است نه آنکه نیکی را از نهاد خود داشته باشد. اگر خوانندگان فراموش نکردهاند چند شمارهی پیش گفتاری در همین زمینه از آقای عمادی بچاپ رسانیدیم.
ولی پاسخ این سخن بسیار ساده است. آدمی اگر نیکی را از طبیعت خود نداشت با تربیت نیک نتوانستی بود. «تربیت» چیست؟.. تربیت در واقع بزرگ گردانیدن یک چیز کوچک یا بآشکار آوردن یک چیز نهانیست. مثلاً شما یک نهال کوچکی را مواظبت میکنید و تربیت مینمایید و یک درخت بزرگ میسازید. آن نهال کوچک بوده که تربیت کرده بزرگ ساختهاید ، اگر نبود آیا میتوانستید با تربیت درختی درست کنید؟!.. یا یک درخت گلابی را شما مواظبت مینمایید و تربیت میکنید تا میوه میآورد. ولی اگر درخت گلابی نبود و بید بود آیا میشد که با تربیت میوه بیاورد؟!.. پس گفتن اینکه آدمی با تربیت نیک میشود خود دلیلست که نیکی را از طبیعت خود دارد.
اینها خلاصهی گفتههای ما دربارهی آدمی و طبیعت اوست که در این چند گفتار روشن گردانیدیم و اگر کسانی بخواهند که بهتر از این بدانند کتاب «راه رستگاری» یا شمارههای پیمان را بخوانند. در اینجا دیگر در این زمینه سخنی نخواهیم نوشت و تنها باید معنی خرد را روشن گردانیم که آن را بزمان دیگری وامیگزاریم.
(پرچم روزانه شمارههای 185 و 186)
.
🔸 36ـ از گفتار جان و روان چه نتیجه میخواهیم؟.. (تکهی دو از دو)
یک نتیجهی دیگری که از آن گفتارها میگیریم اینست که آدمی نیکیپذیر است. یکی از گمراهیهایی که از فلسفهی مادّی برخاسته همینست که آدمی نیکیپذیر نیست. میگویند چون هر کسی ناگزیر است با دیگران نبرد کند تا زندگانی خود را پیش برد ازو چشم نیکی نتوان داشت. در حالی که ما نشان دادیم که هیچ کسی ناگزیر از نبرد کردن نیست و هر کس میتواند با دیگران با همدستی و دستگیری و غمخواری زیست کند و بکسی بدی ننماید.
اینکه آدمی نیکیپذیر نیست از سخنانیست که بسیار رواج یافته و چه در اروپا و چه در آسیا بزبانها افتاده. بارها دیدهام در روزنامههای فارسی آن را نوشتهاند. در حالی که اگر این راست باشد روزنامه هم نباید باشد. یک روزنامهنویس بگمان خودش میکوشد که مردم را بنیکی آورد. پس در جایی که آدمی نیک نتواند بود دیگر چه جای کوشش میباشد؟!.. اگر این راست باشد که آدمی نیکیپذیر نیست بسیار چیزها باید از میان رود : هیچ کس بدیگری پند ندهد ، اندرز نگوید ، راهنمایی ننماید ، زیرا همهی اینها بیهوده است. همهی اینها آهن سرد کوبیدنست. همچنین بهیچ بدکاری نباید نکوهش نمود ، یا کیفر داد ، زیرا در آن بدکاری ناگزیر بوده است. پس از همه ، باید بساط فرهنگ (یا تربیت) را برچید ، زیرا نتیجهای از آن نخواهد بود. ببینید چه نتیجههای غلطی از یک سخن پدید میآید و با اینحال کسان بسیاری آن را یاد گرفتهاند و در دلهای خود جا دادهاند.
در این باره راستی همانست که گفتیم : آدمی بدیها و نیکیها را در طبیعت خود دارد. آن جنبهی جان ، خویهای بدی را از خشم و رشک و کینه و آز و ستمگری و خودفروشی[=خودنمایی بیش از اندازه] و مانند اینها دارا میباشد و از اینسوی جنبهی روان ، خویهای نیکی را از دلسوزی و غمخواری و راستیپرستی و آبادی دوستی و مانند اینها را با خود دارد. اکنون اگر یک آدمی جنبهی روانیش نیرومندتر بود و اختیار کارها را در دست خود داشت آن آدمی نیک باشد و رفتار و کردار ستوده از او سر زند ، و اگر جنبهی جانیش چیره گردید و اختیار بدست آن افتاد ناگزیر رفتار و کردار او ناستوده باشد و آن مرد بد شمرده میشود. پس نیکی و بدی هر دو در نهاد آدمی هست و این بسیار غلط است که گفته شود آدمی نیکیپذیر نیست.
گاهی کسانی چنگیز و تیمور و هلاکو و دیگر خونخواران نامور تاریخی را دلیل بدگوهری آدمی میشمارند و چنین میگویند که آدمی از گوهر و طبیعت خود بد میباشد و اگر کسانی نیک بودهاند و یا میباشند در نتیجهی تربیت است نه آنکه نیکی را از نهاد خود داشته باشد. اگر خوانندگان فراموش نکردهاند چند شمارهی پیش گفتاری در همین زمینه از آقای عمادی بچاپ رسانیدیم.
ولی پاسخ این سخن بسیار ساده است. آدمی اگر نیکی را از طبیعت خود نداشت با تربیت نیک نتوانستی بود. «تربیت» چیست؟.. تربیت در واقع بزرگ گردانیدن یک چیز کوچک یا بآشکار آوردن یک چیز نهانیست. مثلاً شما یک نهال کوچکی را مواظبت میکنید و تربیت مینمایید و یک درخت بزرگ میسازید. آن نهال کوچک بوده که تربیت کرده بزرگ ساختهاید ، اگر نبود آیا میتوانستید با تربیت درختی درست کنید؟!.. یا یک درخت گلابی را شما مواظبت مینمایید و تربیت میکنید تا میوه میآورد. ولی اگر درخت گلابی نبود و بید بود آیا میشد که با تربیت میوه بیاورد؟!.. پس گفتن اینکه آدمی با تربیت نیک میشود خود دلیلست که نیکی را از طبیعت خود دارد.
اینها خلاصهی گفتههای ما دربارهی آدمی و طبیعت اوست که در این چند گفتار روشن گردانیدیم و اگر کسانی بخواهند که بهتر از این بدانند کتاب «راه رستگاری» یا شمارههای پیمان را بخوانند. در اینجا دیگر در این زمینه سخنی نخواهیم نوشت و تنها باید معنی خرد را روشن گردانیم که آن را بزمان دیگری وامیگزاریم.
(پرچم روزانه شمارههای 185 و 186)
.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🔸 سرچشمهی نیکیها و بدیها
🔹 کانال پاکدینی
🔹 کانال پاکدینی
✴️ ورجاوندبنیاد
(بزبان عادی)
(بخش سوم : دربارهی زندگانی اجتماعی)
🔸تکهی 5
(بهر 1 از 1)
🔸هر کسی باید بکار یا حرفهای بپردازد.🔸
در یک مردمی هر کسی باید بکار یا حرفهای مشغول شود. بیکاری و مفتخوری و گدایی و کارهای بیهوده نامشروع است. اجاره دادن زمین یا مرابحه نامشروع است. باید از هر راهی که میتوان از مفتخوری جلوگیری کرد.
کار و حرفه برای گردش چرخ زندگانیست. برای روزی خوردن یا جمع کردن پول نیست.
🔸🔸🔸
چون آدمها باید کوشش کنند تا نیازمندیها و خواستههاشان را خودشان تدارک ببینند ، پس در یک مردمی هر کسی باید در این کوشش همکاری کند ، و هر کسی که قادر است بکاری یا حرفهای بپردازد. همان طور که گفتهایم یکی از سببهایی که خانوادهها را وامیدارد بهم پیوسته ملتی بوجود آورند همینست که در تدارک نیازمندیها و خواستههاشان به هم کمک کنند.
تاریخ بما میگوید زمانی که آدمیان در غارها زندگی میکردهاند نیازشان تنها خوراک و نوشیدنی و کمی پوشاک بوده که اینها را از درختها و بوتهها و چشمهها و رودها و گاهی از کشتن جانوران تأمین میکردهاند. در آن زمان یک خانواده میتوانسته جدا از دیگران زندگی کرده نیازمندیهای خود را فراهم کند. ولی پس از آنکه زندگی پیش رفته و نیازمندیها و خواستهها بیشتر شده ، نتیجه این بوده که یک خانواده به تنهایی نتواند زندگی کند. باید خانوادهها بهم ملحق شوند تا ملتی بوجود آید که در تدارک نیازمندیها و ادارهی زندگی به هم کمک کنند ، و چون بسیاری از نیازمندیها و خواستهها طوریست که فن و آگاهی ویژهای لازم دارد و در نتیجه هر کسی از عهدهی تولید و تهیهی آنها برنمیآید از اینجا حرفهها پیدا شده که هر کسی جز بکاری که بخوبی میتواند انجام دهد مشغول نمیشود.
بیکاری و مفتخوری از دسترنج دیگران به هر عنوانی که باشد نامشروع است. گدایی جز از عاجزهای مستحق ، از کس دیگری جایز نیست. کارهای بیهوده که بگردش چرخ زندگی کمکی نمیکند و سودی به زندگی نمیرساند ـ از شعرسرایی ، افسانهبافی ، پندفروشی (موعظه) ، ستایشگری (مداحی) ، نوحهخوانی ، فالگیری ، جادوگری ، قماربازی ، شرطبندی ، دست بدست گرداندن کالا (دلالی) و بسیار مانند اینها ـ نامشروع است.
بیکاری و مفتخوری راه دیگری از دزدی و راهزنی است. گدایی آبروی خود را ریختن و شرف خود را فروختن است. کارهای بیهوده هم دغلکاری و کلاهبرداری بحساب میآید.
اجاره دادن زمین (همچنین کرایه دادن خانه و مغازه و ...) یا پول به مرابحه دادن و از سود آن گذران زندگانی کردن که راه دیگری از مفتخوری است نامشروع است. زمین برای کِشت و بهرهبرداری است. کسی که زمینی را نمیکارد متعلق باو نیست تا بدیگری اجاره دهد. پول ابزار داد و ستد و معاوضهی کالاست و جز در این زمینه ، استفادهی دیگری از آن نباید کرد.
باید از مفتخوری از هر راهی و به هر عنوانی که باشد جلوگیری کرد.
کار و حرفه برای راه افتادن زندگانی اجتماعی است. برای روزی خوردن و پول جمع کردن نیست. هر کسی باید بکاری یا حرفهای بپردازد که بآن نیاز هست و یا سودی به مردم میتواند برساند و پیداست که در آن میان ، روزی خود و خانوادهاش را هم بدست خواهد آورد.
باید روزی را از کاری یا حرفهای بدست آورد که زندگانی اجتماعی بآن نیازمند است و یا بسود زندگانی اجتماعی میباشد. پول جمع کردن نیز از گناهان بزرگست و هیچ وقت نباید باشد.
مردمان باید این حقایق را بدانند و در زندگانی راهنمای خود بگیرند. بسیار فرق هست میان آن که مردمی کار و حرفه را برای راه افتادن زندگانی اجتماعی بدانند و جز بکارهای سودمند به مردم نپردازند ، با آن که مردمی کار و حرفه را برای روزی خوردن و یا پول جمع کردن حساب کنند و هر کسی از هر کاری که میتواند روزی خورَد یا پول جمع کند ، بآن مشغول شود و کارهای سودمند را فراموش کرده صد نوع حرفههای بیهوده بوجود بیاورند و راههای جوراجور برای مفتخوری باز کنند.[1] این دو تا یکسان نیست و نتیجههاشان هم یکسان نمیتواند باشد. اولی مایهی موفقیت و سعادت ملت است و دومی بیشک سبب بدبختی و سیاهروزی است.
[1] : مثل وضع فعلی مردم ایران
.
(بزبان عادی)
(بخش سوم : دربارهی زندگانی اجتماعی)
🔸تکهی 5
(بهر 1 از 1)
🔸هر کسی باید بکار یا حرفهای بپردازد.🔸
در یک مردمی هر کسی باید بکار یا حرفهای مشغول شود. بیکاری و مفتخوری و گدایی و کارهای بیهوده نامشروع است. اجاره دادن زمین یا مرابحه نامشروع است. باید از هر راهی که میتوان از مفتخوری جلوگیری کرد.
کار و حرفه برای گردش چرخ زندگانیست. برای روزی خوردن یا جمع کردن پول نیست.
🔸🔸🔸
چون آدمها باید کوشش کنند تا نیازمندیها و خواستههاشان را خودشان تدارک ببینند ، پس در یک مردمی هر کسی باید در این کوشش همکاری کند ، و هر کسی که قادر است بکاری یا حرفهای بپردازد. همان طور که گفتهایم یکی از سببهایی که خانوادهها را وامیدارد بهم پیوسته ملتی بوجود آورند همینست که در تدارک نیازمندیها و خواستههاشان به هم کمک کنند.
تاریخ بما میگوید زمانی که آدمیان در غارها زندگی میکردهاند نیازشان تنها خوراک و نوشیدنی و کمی پوشاک بوده که اینها را از درختها و بوتهها و چشمهها و رودها و گاهی از کشتن جانوران تأمین میکردهاند. در آن زمان یک خانواده میتوانسته جدا از دیگران زندگی کرده نیازمندیهای خود را فراهم کند. ولی پس از آنکه زندگی پیش رفته و نیازمندیها و خواستهها بیشتر شده ، نتیجه این بوده که یک خانواده به تنهایی نتواند زندگی کند. باید خانوادهها بهم ملحق شوند تا ملتی بوجود آید که در تدارک نیازمندیها و ادارهی زندگی به هم کمک کنند ، و چون بسیاری از نیازمندیها و خواستهها طوریست که فن و آگاهی ویژهای لازم دارد و در نتیجه هر کسی از عهدهی تولید و تهیهی آنها برنمیآید از اینجا حرفهها پیدا شده که هر کسی جز بکاری که بخوبی میتواند انجام دهد مشغول نمیشود.
بیکاری و مفتخوری از دسترنج دیگران به هر عنوانی که باشد نامشروع است. گدایی جز از عاجزهای مستحق ، از کس دیگری جایز نیست. کارهای بیهوده که بگردش چرخ زندگی کمکی نمیکند و سودی به زندگی نمیرساند ـ از شعرسرایی ، افسانهبافی ، پندفروشی (موعظه) ، ستایشگری (مداحی) ، نوحهخوانی ، فالگیری ، جادوگری ، قماربازی ، شرطبندی ، دست بدست گرداندن کالا (دلالی) و بسیار مانند اینها ـ نامشروع است.
بیکاری و مفتخوری راه دیگری از دزدی و راهزنی است. گدایی آبروی خود را ریختن و شرف خود را فروختن است. کارهای بیهوده هم دغلکاری و کلاهبرداری بحساب میآید.
اجاره دادن زمین (همچنین کرایه دادن خانه و مغازه و ...) یا پول به مرابحه دادن و از سود آن گذران زندگانی کردن که راه دیگری از مفتخوری است نامشروع است. زمین برای کِشت و بهرهبرداری است. کسی که زمینی را نمیکارد متعلق باو نیست تا بدیگری اجاره دهد. پول ابزار داد و ستد و معاوضهی کالاست و جز در این زمینه ، استفادهی دیگری از آن نباید کرد.
باید از مفتخوری از هر راهی و به هر عنوانی که باشد جلوگیری کرد.
کار و حرفه برای راه افتادن زندگانی اجتماعی است. برای روزی خوردن و پول جمع کردن نیست. هر کسی باید بکاری یا حرفهای بپردازد که بآن نیاز هست و یا سودی به مردم میتواند برساند و پیداست که در آن میان ، روزی خود و خانوادهاش را هم بدست خواهد آورد.
باید روزی را از کاری یا حرفهای بدست آورد که زندگانی اجتماعی بآن نیازمند است و یا بسود زندگانی اجتماعی میباشد. پول جمع کردن نیز از گناهان بزرگست و هیچ وقت نباید باشد.
مردمان باید این حقایق را بدانند و در زندگانی راهنمای خود بگیرند. بسیار فرق هست میان آن که مردمی کار و حرفه را برای راه افتادن زندگانی اجتماعی بدانند و جز بکارهای سودمند به مردم نپردازند ، با آن که مردمی کار و حرفه را برای روزی خوردن و یا پول جمع کردن حساب کنند و هر کسی از هر کاری که میتواند روزی خورَد یا پول جمع کند ، بآن مشغول شود و کارهای سودمند را فراموش کرده صد نوع حرفههای بیهوده بوجود بیاورند و راههای جوراجور برای مفتخوری باز کنند.[1] این دو تا یکسان نیست و نتیجههاشان هم یکسان نمیتواند باشد. اولی مایهی موفقیت و سعادت ملت است و دومی بیشک سبب بدبختی و سیاهروزی است.
[1] : مثل وضع فعلی مردم ایران
.