[1] : گاهی نیز مخالفان اعدام میگویند ممکنست دادگاه حکم اشتباه دهد و چون محکوم کشته شد دیگر راه برگشتی نیست. ولی اگر به زندان ابد محکوم گردد راه برگشت باز خواهد بود. باید پرسید : حکم اشتباه از چیست؟! بیش از همه از نقص اطلاعات پرونده ، یا بازجو و قاضی ناشایسته است. چاره در جلوگیریست نه درمان. چارهی چنین گرفتاریای بهبود روند دادرسی است ـ چنانکه در شمارهی 19 شرح داده شده ، از جمله : «بجاست که در جرمهای بزرگ که کیفرهای بزرگ داده خواهد شد توجه و دقت بیشتر باشد و دادگاههای عالیتری که قاضیانش چند نفر باشند تشکیل شود».
[2] : روز یکم دیماه عید کتابسوزان است. در این روز پاکدینان کتابهای زیانمند از تعالیم مادیون ، صوفیان ، شیعیان ، بهائیان و مذاهب دیگر ، رُمانها و دیوانهای شاعران بیهودهگو و نوشتههایی را که در تبلیغ مسلکهای گمراه نوشته و منتشر شده به آتش میاندازند یا از راه دیگری نابود میکنند. این عید برای یادآوری گمراهیهاست ، نه اینکه نابودی کتابهای زیانمند به تنهایی به برافتادن گمراهیها بینجامد. این عید یک خواست بزرگ دیگری هم دارد که هر سال خردمندان توده به گمراهیهای تازهای که سر برآورده و دامهایی در زیر پای مردمان گسترده یا در کار گستردنست پرداخته و در زمینهی مبارزه با آنها مباحثه و شور کنند.
.
[2] : روز یکم دیماه عید کتابسوزان است. در این روز پاکدینان کتابهای زیانمند از تعالیم مادیون ، صوفیان ، شیعیان ، بهائیان و مذاهب دیگر ، رُمانها و دیوانهای شاعران بیهودهگو و نوشتههایی را که در تبلیغ مسلکهای گمراه نوشته و منتشر شده به آتش میاندازند یا از راه دیگری نابود میکنند. این عید برای یادآوری گمراهیهاست ، نه اینکه نابودی کتابهای زیانمند به تنهایی به برافتادن گمراهیها بینجامد. این عید یک خواست بزرگ دیگری هم دارد که هر سال خردمندان توده به گمراهیهای تازهای که سر برآورده و دامهایی در زیر پای مردمان گسترده یا در کار گستردنست پرداخته و در زمینهی مبارزه با آنها مباحثه و شور کنند.
.
🔶 کتاب «امروز چاره چیست؟» (احمد کسروی)
🔸 7ـ باید دربارهی قانون اساسی گفتگوهایی رود : (تکهی 4)
دربارهی تقسیم قوا بسه شعبهی مقننه و قضاییه و اجراییه که یکی از موضوعهای اساسی در متمم قانون اساسی میباشد من سخنی ندارم. اگر دیگران دارند باید بنویسند تا دانسته شود.
دربارهی عدلیه در قانون اساسی مواد بسیاری ذکر شده که بآنها نیاز نیست. اینها باید در قانون عدلیه گنجانیده شود و برخی هم باید تغییر یابد.
مثلاً در اصل هفتاد و یکم گفته میشود : «قضاوت در امور شرعیه با عدول مجتهدین جامع الشرایط است». در چهل سال پیش تفکیکی میانهی امور شرعیه و عرفیه بوده و امروز نیست و نیازی باین اصل و مانندهای آن نمانده.
در اصل هفتاد و پنجم گفته میشود : «در تمام مملکت فقط یک دیوانخانهی تمیز برای امور عرفیه دایر خواهد شد آن هم در شهر پایتخت». در آغاز مشروطه مردان اروپارفتهی ما بیشترشان در فرانسه درس خوانده بودند و از اینرو بیشتر قانونهای ما رنگ فرانسوی دارد. قانونهای نخست عدلیه یکسر یا از روی ترجمههای عربی از فرانسه ترجمه شده.
به هر حال بنیاد این قانونها بر آنست که به هر دعوایی دوبار رسیدگی شود : یکی در دادگاه شهرستان و دیگری در دادگاه استان ، و در بالاسر آنها تشکیلاتی بنام دیوان کشور (یا تمیز) باشد که باحکام آنها دیدهبانی کند و هر حکم را که از روی حق و قانون ندید ، شکسته بازگرداند که دوباره رسیدگی شده حکم داده شود.
ولی این ترتیب بسیار ناستوده است. قانونهای عدلیه چند عیب بزرگ دارد که یکی همینست. دیوان کشور که حق دارد حکم دادگاه پایین را بشکند و پرونده را بازگرداند ، دستورش هم در آن دادگاه مجری نیست. اگر گوش نداد نداده. اینست میبینید یک پرونده چون بازگشت دادگاه پایین باز همان حکم را میدهد که باید دیوان کشور دوباره بشکند ، و یا میبینی این بار ایراد دیگری پیدا میشود. از اینرو یک پرونده چند بار بدیوان کشور میرود و بازمیگردد و سالهای دراز با این رفتن و بازگشتن میگذرد.
اکنون که این را مینویسم دعوایی در پیش چشمم مجسم است که بیست و شش سال پیش از این در رشت ، درمیانهی یک ارمنی و یک مسلمان ، آغاز شده. آنها هر دو مردهاند و رفتهاند و دعوا را بورثهی خود بازگزاردهاند. پرونده از رشت بتهران آمده و چند بار بدیوان کشور رفته و بازگشته و پس از بیست و شش سال تازه امروزها پایان پذیرفته که باید اجرا شود و خدا میداند که چند سال در اجرا معطلی خواهد داشت تا نتیجه بدست آید.
چنانکه گفتهام باید در ایران یک عدلیه ساده و حساسی بنیاد نهاد و دربارهی رسیدگی هم ترتیب خردمندانه آنست که در یک دعوا که دو بار رسیدگی شده ، اکر حکم دادگاه شهرستان با حکم دادگاه استان یکی بوده ، آن باید قطعی شناخته شده اجرا گردد ، و اگر یکی نبوده و دو دادگاه هر یکی حکم دیگری داده ، در آن صورتست که باید دعوا بدادگاه فرجام (یا دیوان تمیز) برود ، و آن دادگاه رسیدگی کند و خود حکم دهد و پرونده را بپایان رساند. شکستن و پایین فرستادن بدانسان که امروز است ، ببازیچه شبیهتر است تا بداوری و فصل دعاوی.
یک نکتهی مهمتر دیگر اینست که باید در هر استانی دادگاه فرجام (یا تمیز) باشد که دعواها در آنجا پایان پذیرد و نیاز نباشد پروندهها بتهران بیاید و در اینجا روی هم چیده شود. اکنون که گفتگو از حقوق استانها و شهرستانها درمیانست و میخواهیم آسایش مردمان آنها را بدیده گیریم ، باید یک گام در آن راه همین باشد. چنانکه پیش از این هم گفتگو کردیم ، اینکه قانون اساسی دیوان تمیز را بتهران اختصاص داده یکی از نقصهای آن قانونست. (پابرگی 1)
پابرگی 1 :
1ـ نویسنده در کتاب «قانون دادگری» خود (1312) به عیبها و نارساییهای قانونهای عدلیه به گشادی پرداخته و یک رشته قانونهای ساده و آسانی را پیش نهاده است. برخی از ایرادهایی که او در آن کتاب گرفته را پس از کشته شدنش کسانی از قانونگزاران براست داشته تغییر دادهاند. ـ ویراینده
.
🔸 7ـ باید دربارهی قانون اساسی گفتگوهایی رود : (تکهی 4)
دربارهی تقسیم قوا بسه شعبهی مقننه و قضاییه و اجراییه که یکی از موضوعهای اساسی در متمم قانون اساسی میباشد من سخنی ندارم. اگر دیگران دارند باید بنویسند تا دانسته شود.
دربارهی عدلیه در قانون اساسی مواد بسیاری ذکر شده که بآنها نیاز نیست. اینها باید در قانون عدلیه گنجانیده شود و برخی هم باید تغییر یابد.
مثلاً در اصل هفتاد و یکم گفته میشود : «قضاوت در امور شرعیه با عدول مجتهدین جامع الشرایط است». در چهل سال پیش تفکیکی میانهی امور شرعیه و عرفیه بوده و امروز نیست و نیازی باین اصل و مانندهای آن نمانده.
در اصل هفتاد و پنجم گفته میشود : «در تمام مملکت فقط یک دیوانخانهی تمیز برای امور عرفیه دایر خواهد شد آن هم در شهر پایتخت». در آغاز مشروطه مردان اروپارفتهی ما بیشترشان در فرانسه درس خوانده بودند و از اینرو بیشتر قانونهای ما رنگ فرانسوی دارد. قانونهای نخست عدلیه یکسر یا از روی ترجمههای عربی از فرانسه ترجمه شده.
به هر حال بنیاد این قانونها بر آنست که به هر دعوایی دوبار رسیدگی شود : یکی در دادگاه شهرستان و دیگری در دادگاه استان ، و در بالاسر آنها تشکیلاتی بنام دیوان کشور (یا تمیز) باشد که باحکام آنها دیدهبانی کند و هر حکم را که از روی حق و قانون ندید ، شکسته بازگرداند که دوباره رسیدگی شده حکم داده شود.
ولی این ترتیب بسیار ناستوده است. قانونهای عدلیه چند عیب بزرگ دارد که یکی همینست. دیوان کشور که حق دارد حکم دادگاه پایین را بشکند و پرونده را بازگرداند ، دستورش هم در آن دادگاه مجری نیست. اگر گوش نداد نداده. اینست میبینید یک پرونده چون بازگشت دادگاه پایین باز همان حکم را میدهد که باید دیوان کشور دوباره بشکند ، و یا میبینی این بار ایراد دیگری پیدا میشود. از اینرو یک پرونده چند بار بدیوان کشور میرود و بازمیگردد و سالهای دراز با این رفتن و بازگشتن میگذرد.
اکنون که این را مینویسم دعوایی در پیش چشمم مجسم است که بیست و شش سال پیش از این در رشت ، درمیانهی یک ارمنی و یک مسلمان ، آغاز شده. آنها هر دو مردهاند و رفتهاند و دعوا را بورثهی خود بازگزاردهاند. پرونده از رشت بتهران آمده و چند بار بدیوان کشور رفته و بازگشته و پس از بیست و شش سال تازه امروزها پایان پذیرفته که باید اجرا شود و خدا میداند که چند سال در اجرا معطلی خواهد داشت تا نتیجه بدست آید.
چنانکه گفتهام باید در ایران یک عدلیه ساده و حساسی بنیاد نهاد و دربارهی رسیدگی هم ترتیب خردمندانه آنست که در یک دعوا که دو بار رسیدگی شده ، اکر حکم دادگاه شهرستان با حکم دادگاه استان یکی بوده ، آن باید قطعی شناخته شده اجرا گردد ، و اگر یکی نبوده و دو دادگاه هر یکی حکم دیگری داده ، در آن صورتست که باید دعوا بدادگاه فرجام (یا دیوان تمیز) برود ، و آن دادگاه رسیدگی کند و خود حکم دهد و پرونده را بپایان رساند. شکستن و پایین فرستادن بدانسان که امروز است ، ببازیچه شبیهتر است تا بداوری و فصل دعاوی.
یک نکتهی مهمتر دیگر اینست که باید در هر استانی دادگاه فرجام (یا تمیز) باشد که دعواها در آنجا پایان پذیرد و نیاز نباشد پروندهها بتهران بیاید و در اینجا روی هم چیده شود. اکنون که گفتگو از حقوق استانها و شهرستانها درمیانست و میخواهیم آسایش مردمان آنها را بدیده گیریم ، باید یک گام در آن راه همین باشد. چنانکه پیش از این هم گفتگو کردیم ، اینکه قانون اساسی دیوان تمیز را بتهران اختصاص داده یکی از نقصهای آن قانونست. (پابرگی 1)
پابرگی 1 :
1ـ نویسنده در کتاب «قانون دادگری» خود (1312) به عیبها و نارساییهای قانونهای عدلیه به گشادی پرداخته و یک رشته قانونهای ساده و آسانی را پیش نهاده است. برخی از ایرادهایی که او در آن کتاب گرفته را پس از کشته شدنش کسانی از قانونگزاران براست داشته تغییر دادهاند. ـ ویراینده
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 29ـ کلمههایی که معنایش دانسته نیست (تکهی یک از دو)
در ایران بسیاری از کلمههاست که در زبانها میگردد ولی اگر شما بپرسید کمتر کسی معنی آنها را میداند. مثلاً کلمههای اخلاق ، دین ، تربیت ، ادبیات ، تمدن ، عرفان ؛ همیشه بر سر زبانهاست و پیاپی در روزنامهها درمیان گفتارها تکرار میشود. ولی شما اگر هر یکی را بگیرید ، و از هر کسی که میخواهید بپرسید خواهید دید معنی درستی از آنها نفهمیده و بشما شرح نمیتواند داد. ما بارها این را آزمودهایم.
مثلاً کلمهی «اخلاق» را بگیریم. بارها آزمودهایم یک معنای روشن و درستی از آن در مغزها نیست. بارها رخ داده که کسی گفتاری در زمینهی «اخلاق» نوشته و ستایشها از آن کرده ، و چون پرسیدهایم اخلاق چیست درمانده و پاسخی نتوانسته.
در چندی پیش جوانی گفتاری آورد بدین عنوان «باید اخلاق جامعه را تهذیب کرد». گفتم : این سخنیست که همه میگویند. باید دید «اخلاق» چیست؟.. چه معنایی از آن خواسته میشود؟.. در شگفت شد و گفت : «مگر معنی اخلاق دانسته نیست؟!.» گفتم : اگر دانسته است شما بگویید.
گفتم «اخلاق» یک کلمهی عربی و خود جمع «خلق» است و «خلق» در فارسی خوی یا خیم میباشد (1) . این اندازهاش دانسته است. ولی شما بگویید چه چیزهاست که خوی یا خیم نامیده میشود؟!.. خویهای نیک کدام و خویهای بد کدام است؟!.. و آنگاه از چه راهی میتوان خویهای یک توده را نیک گردانید؟!.. اینهاست که باید گفت و روشن گردانید.
گفت : «مگر مردم اینها را نمیدانند؟!..» گفتم : اگر مردم میدانند دیگر چه نیاز است که شما این گفتار را بنویسید؟!.. از آنسوی یکی از مردم شما هستید. شما آیا معنی اینها را میدانید؟!..
یک کلمهی «اخلاق» بزبانها افتاده. هر کسی با میل خود معنی دیگری بآن میدهد. هر کسی هرچه خود دارد «خوش اخلاقی» میشمارد. یک درزی[= خیاط] که رخت شما را ضایع کرده شما اگر اندکتندی باو کنید خواهد گفت : «آقا برو اخلاقت را درست کن» یک اتوبوسنشین که بر سر ده شاهی دغلکاریها مینماید اگر بلیطفروش سختی نشان دهد بیدرنگ خواهد گفت : «باید اخلاق شما را تهذیب کرد». دو تن زن و شوهر که اندک رنجیدگی پیدا کردند هر یک در پشت سر دیگری خواهد گفت : «بد اخلاق است». یک کسی با دزدی و پستی و دغلکاری اگر خوشرو بود و بروی این و آن خندید خواهند گفت : «خوش اخلاق است». یک شاعری چنین درس اخلاق میدهد :
چنان با نیک و بد سر کن که بعد از مردنت عرفی (2) مسلمانت به زمزم شوید و هندو بسوزاند.
چون معنی درست اخلاق یا خویها دانسته نشده و نیک و بد آنها از هم جدا نگردیده و قاعدهای برای شناختن درمیان نیست اینست هر کسی هرچه خود دارد «خوشاخلاقی» میشمارد و از هر کسی بدش آمد «بد اخلاق» مینامد.
کلمهی «تربیت» را بگیرید : این کلمه به چه معنی است؟!. اینکه میگویند : «باید توده را تربیت کرد» تفسیرش چیست؟!. چه چیزهایی را باید بتوده یاد داد تا «تربیت» باشد؟!.
شما اگر نیک نگاه کنید در اینجا هم یک زمینهی روشنی نیست و هر کسی این کلمه را با دلخواه خود تطبیق میکند. من اینک چند داستانی را برای مثل یاد میکنم :
چندی پیش یک مرد پاسبانی زن خود را که تازه گرفته بود کتک سختی زده سر و رویش را خونآلود گردانیده بود. در دادسرا در پاسخ بازپرس چنین میگفت : «این دختر بچه است و گرفتهام باید خودم تربیتش کنم».
در دکان سلمانی استاد بشاگرد خود سیلی زد و من به بازخواست برخاستم و چنین پاسخ داد : «این را گزاردهاند پیش من که تربیتش کنم. این اگر کتک نخورد آدم نمیشود».
یک سر عملهای سخن از کارگران زیردست خود میرانْد و چنین میگفت : «در روزهای اول که آمده بودند آدم نبودند که ، من با فحش و لگد و سیلی تربیتشان کردهام».
یک شاعر هوسبازی از قم شعرهایی فرستاده که یک مثل کوچک فارسی را در ده و پانزده شعر بنظم کشیده بود. من نوشتم : این کار چه سودی دارد؟!.. جز اتلاف وقت چه نتیجه میدهد؟!.. پاسخ نوشته بود : «یکی از طرقِ تربیتِ جامعه نظم اینگونه امثله است ...»
این داستانها را نیک اندیشید که هر یک از اینها «تربیت» را به چه معنی گرفته؟.. آن پاسبان و سلمانی و سرعمله «تربیت» را «خشم خود بکار بردن و بزیردست چیرگی نشان دادن و بزرگی فروختن و کتک زدن» دانستهاند و این شاعرک آن را «بیاوهبافیهای هوسمندانه برخاستن و قافیه جفت کردن» شناخته است.
از اینها بگذریم : این جوانها که از دبیرستانها یا دانشکدهها بیرون میریزند و هر یکی بنام «تربیت توده» گفتارها مینویسند ، سخنها میرانند ، کتابها میپردازند ، رمانها بچاپ میرسانند ، «تربیت» را به چه معنی میشناسند؟.. نه اینست که آن را «خودنمایی کردن و هوسهای خود را بکار بردن و سخنان پراکنده و بیمایه نوشتن» میشناسند؟!..
👇
🔸 29ـ کلمههایی که معنایش دانسته نیست (تکهی یک از دو)
در ایران بسیاری از کلمههاست که در زبانها میگردد ولی اگر شما بپرسید کمتر کسی معنی آنها را میداند. مثلاً کلمههای اخلاق ، دین ، تربیت ، ادبیات ، تمدن ، عرفان ؛ همیشه بر سر زبانهاست و پیاپی در روزنامهها درمیان گفتارها تکرار میشود. ولی شما اگر هر یکی را بگیرید ، و از هر کسی که میخواهید بپرسید خواهید دید معنی درستی از آنها نفهمیده و بشما شرح نمیتواند داد. ما بارها این را آزمودهایم.
مثلاً کلمهی «اخلاق» را بگیریم. بارها آزمودهایم یک معنای روشن و درستی از آن در مغزها نیست. بارها رخ داده که کسی گفتاری در زمینهی «اخلاق» نوشته و ستایشها از آن کرده ، و چون پرسیدهایم اخلاق چیست درمانده و پاسخی نتوانسته.
در چندی پیش جوانی گفتاری آورد بدین عنوان «باید اخلاق جامعه را تهذیب کرد». گفتم : این سخنیست که همه میگویند. باید دید «اخلاق» چیست؟.. چه معنایی از آن خواسته میشود؟.. در شگفت شد و گفت : «مگر معنی اخلاق دانسته نیست؟!.» گفتم : اگر دانسته است شما بگویید.
گفتم «اخلاق» یک کلمهی عربی و خود جمع «خلق» است و «خلق» در فارسی خوی یا خیم میباشد (1) . این اندازهاش دانسته است. ولی شما بگویید چه چیزهاست که خوی یا خیم نامیده میشود؟!.. خویهای نیک کدام و خویهای بد کدام است؟!.. و آنگاه از چه راهی میتوان خویهای یک توده را نیک گردانید؟!.. اینهاست که باید گفت و روشن گردانید.
گفت : «مگر مردم اینها را نمیدانند؟!..» گفتم : اگر مردم میدانند دیگر چه نیاز است که شما این گفتار را بنویسید؟!.. از آنسوی یکی از مردم شما هستید. شما آیا معنی اینها را میدانید؟!..
یک کلمهی «اخلاق» بزبانها افتاده. هر کسی با میل خود معنی دیگری بآن میدهد. هر کسی هرچه خود دارد «خوش اخلاقی» میشمارد. یک درزی[= خیاط] که رخت شما را ضایع کرده شما اگر اندکتندی باو کنید خواهد گفت : «آقا برو اخلاقت را درست کن» یک اتوبوسنشین که بر سر ده شاهی دغلکاریها مینماید اگر بلیطفروش سختی نشان دهد بیدرنگ خواهد گفت : «باید اخلاق شما را تهذیب کرد». دو تن زن و شوهر که اندک رنجیدگی پیدا کردند هر یک در پشت سر دیگری خواهد گفت : «بد اخلاق است». یک کسی با دزدی و پستی و دغلکاری اگر خوشرو بود و بروی این و آن خندید خواهند گفت : «خوش اخلاق است». یک شاعری چنین درس اخلاق میدهد :
چنان با نیک و بد سر کن که بعد از مردنت عرفی (2) مسلمانت به زمزم شوید و هندو بسوزاند.
چون معنی درست اخلاق یا خویها دانسته نشده و نیک و بد آنها از هم جدا نگردیده و قاعدهای برای شناختن درمیان نیست اینست هر کسی هرچه خود دارد «خوشاخلاقی» میشمارد و از هر کسی بدش آمد «بد اخلاق» مینامد.
کلمهی «تربیت» را بگیرید : این کلمه به چه معنی است؟!. اینکه میگویند : «باید توده را تربیت کرد» تفسیرش چیست؟!. چه چیزهایی را باید بتوده یاد داد تا «تربیت» باشد؟!.
شما اگر نیک نگاه کنید در اینجا هم یک زمینهی روشنی نیست و هر کسی این کلمه را با دلخواه خود تطبیق میکند. من اینک چند داستانی را برای مثل یاد میکنم :
چندی پیش یک مرد پاسبانی زن خود را که تازه گرفته بود کتک سختی زده سر و رویش را خونآلود گردانیده بود. در دادسرا در پاسخ بازپرس چنین میگفت : «این دختر بچه است و گرفتهام باید خودم تربیتش کنم».
در دکان سلمانی استاد بشاگرد خود سیلی زد و من به بازخواست برخاستم و چنین پاسخ داد : «این را گزاردهاند پیش من که تربیتش کنم. این اگر کتک نخورد آدم نمیشود».
یک سر عملهای سخن از کارگران زیردست خود میرانْد و چنین میگفت : «در روزهای اول که آمده بودند آدم نبودند که ، من با فحش و لگد و سیلی تربیتشان کردهام».
یک شاعر هوسبازی از قم شعرهایی فرستاده که یک مثل کوچک فارسی را در ده و پانزده شعر بنظم کشیده بود. من نوشتم : این کار چه سودی دارد؟!.. جز اتلاف وقت چه نتیجه میدهد؟!.. پاسخ نوشته بود : «یکی از طرقِ تربیتِ جامعه نظم اینگونه امثله است ...»
این داستانها را نیک اندیشید که هر یک از اینها «تربیت» را به چه معنی گرفته؟.. آن پاسبان و سلمانی و سرعمله «تربیت» را «خشم خود بکار بردن و بزیردست چیرگی نشان دادن و بزرگی فروختن و کتک زدن» دانستهاند و این شاعرک آن را «بیاوهبافیهای هوسمندانه برخاستن و قافیه جفت کردن» شناخته است.
از اینها بگذریم : این جوانها که از دبیرستانها یا دانشکدهها بیرون میریزند و هر یکی بنام «تربیت توده» گفتارها مینویسند ، سخنها میرانند ، کتابها میپردازند ، رمانها بچاپ میرسانند ، «تربیت» را به چه معنی میشناسند؟.. نه اینست که آن را «خودنمایی کردن و هوسهای خود را بکار بردن و سخنان پراکنده و بیمایه نوشتن» میشناسند؟!..
👇
از این هم بالاتر میرویم : وزارت فرهنگ از سی سال باز در ایران بنیاد یافته و وظیفهاش «تربیت» جوانان میباشد آیا آن را به چه معنی میشناسد؟.. چه چیزهاست که یاد میدهد؟.. برای پاسخ این بهتر است کتابهایی را که در دبستانها و دبیرستانها درس خوانده میشود یا کتابهایی که برای خواندن بزرگان بچاپ میرسد بدیده گیرید. وزارت فرهنگ هم «تربیت» را یاد دادن اشعار شعرای زمان مغول ، و آموختن شرح حال شعرا ، و درس فلسفههای گوناگون کهن و نو ، و برانگیختن نوسالان بمناظره و سخنرانی و مانند اینها میشناسد.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ نویسنده سپس معنی این دو واژه را از هم جدا گردانیده و خوی را بمعنی عادت و خیم را بمعنی خلق (خصلت) بکار برده.
2ـ عرفی نام شاعر است.
.
✴️ ورجاوندبنیاد
(بزبان عادی)
(بخش سوم : دربارهی زندگانی اجتماعی)
🔸تکهی 20
(بهر 2 از 2)
🔸باید قاتل را اعدام کرد.🔸
باید قاتل را اعدام کرد. با این کار از قتلهای بسیاری جلوگیری میتوان کرد.
نیز کسی که به ملت و کشور خود خیانت و بدخواهی کرده باید او را اعدام کرد. کسی که با پسری زشتکاری کرده باید او را اعدام کرد.
به بدآموز و گمراهکن و نیز بفالگیر و جادوگر و هر کسی که لاف از کارهای نشدنی میزند باید نهی کرد ، که اگر بازنگشتند باید اعدام کرد.
به شاعری که به هجو پرداخته و به نویسندهای که دشنام نوشته و به نقاشی که کسی را بحال زشتی رسم کرده ، باید کیفرهای سختی داد و در بار دوم اعدام کرد.
باید به فحشدهنده کیفر سختی داد. باید دروغ و دغل را از هر گونه که باشد و در هر کاری که باشد جرم شناخته بیکیفر نگزاشت.
🔸🔸🔸
یکی دیگر از آسیبهای جهان فالگیران و جادوگران و اینگونه فریبکاران هستند که لاف از دانستن آینده یا غیب میزنند و سادهلوحان را فریب میدهند و یا بکارهای خارج از آیین طبیعت پرداخته به چیزهای نشدنی [1] امیدوار میگردانند. افراد بسیاری هم لاف از مقام و ارجمندی خود در نزد خدا میزنند و با این بهانه پول میگیرند و سودجوییها میکنند. اینها دروغگو و فریبکارند. اینها مردمان را از شاهراه زندگانی پیچانده سرگردان میکنند. اینان با خدا و آیین او میجنگند. باید به اینان گذشت نکرد. اینان بهانهشان چه دین و چه دانش باشد باید از بدکاریشان چشمپوشی نکرد.
باید به فالگیر و جادوگر و هر کسی که لاف از کارهای نشدنی میزند نهی کرد و بدی کارشان و زیان آن را برایشان شرح داد که اگر قبول نکرده برنگشتند باید اعدامشان کرد و مردمان را از آسیب ایشان آسوده کرد.
به شاعری که به هجو کسی پرداخته و به نویسندهای که دشنام نوشته و به نقاشی که کسی را به حال زشتی ترسیم کرده باید کیفرهای سختی با زدن داد و اگر برنگشتند در بار دوم اعدام کرد. اینها راههاییست برای دشمنی با کسی و از میان بردن شرف او و کاستن از جایگاه و نیکنامیاش. از اینرو باید سستگیری نکرده از کیفرهای مناسب چشمپوشی نکرد.
پیداست که انتقاد کردن از کسی ـ چه بجا باشد و چه بیجا ـ و گفتن یا نوشتن کارهای بد او ـ چه راست باشد و چه دروغ ـ غیر از اینهاست و از موضوع گفتگوی ما خارج است. از انتقاد کردن از کسی و همچنین از گفتن یا نوشتن بدیهای او جلوگیری نمیتوان کرد. منتها اگر دروغی گفته شود و جرمی به کسی بسته شود آن خودش جرم است و جای تعقیب میباشد.
هجو گفتن و دشنام نوشتن و کسی را بحال زشتی نقاشی کردن و نشان دادن ، بیش از همه عنوان مردمآزاری را دارد. این گونه کسان مثل مار و عقرب هستند که نیش فرومیبرند و از آن لذت مییابند.
یکی دیگر از بدیها «دشنام» یا فحش میباشد. این در ایران و برخی کشورها رواج بسیار میدارد. دشنام هیچ معنایی را دربر ندارد و پیش از همه و بیش از همه پستی دشنامگو را میرساند. ولی چون جگرسوز و خشمبرانگیز است چه بسا زد و خوردها ، بلکه آدمکشیها که از آن ناشی شود ، چه بسا جدایی میان زن و شوهر و کینه و دشمنی میان خویشان که از آن بوجود بیاید. از اینرو باید آن را جرم کوچک بحساب نیاورد. باید به دشنامگو یا فحاش کیفر سختی با زدن داد.
در ضمن باید دروغ گفتن و دغل کردن را ـ از هر گونه که باشد و در هر کاری که باشد ـ جرم شناخت و بیکیفر نگزاشت.
[1] : اینهاست نمونههایی از کارها و چیزهای نشدنی : دعاهایی که جادوگران میدهند تا محبت زنی را در دل مادرشوهرش بیندازند یا به وسیلهی دعا به یک دشمن خانوادگی آسیب بزنند ، همچنین کارهای شعبدهبازها ، افسانهی امام زمان یا راه رفتن بروی آب.
.
(بزبان عادی)
(بخش سوم : دربارهی زندگانی اجتماعی)
🔸تکهی 20
(بهر 2 از 2)
🔸باید قاتل را اعدام کرد.🔸
باید قاتل را اعدام کرد. با این کار از قتلهای بسیاری جلوگیری میتوان کرد.
نیز کسی که به ملت و کشور خود خیانت و بدخواهی کرده باید او را اعدام کرد. کسی که با پسری زشتکاری کرده باید او را اعدام کرد.
به بدآموز و گمراهکن و نیز بفالگیر و جادوگر و هر کسی که لاف از کارهای نشدنی میزند باید نهی کرد ، که اگر بازنگشتند باید اعدام کرد.
به شاعری که به هجو پرداخته و به نویسندهای که دشنام نوشته و به نقاشی که کسی را بحال زشتی رسم کرده ، باید کیفرهای سختی داد و در بار دوم اعدام کرد.
باید به فحشدهنده کیفر سختی داد. باید دروغ و دغل را از هر گونه که باشد و در هر کاری که باشد جرم شناخته بیکیفر نگزاشت.
🔸🔸🔸
یکی دیگر از آسیبهای جهان فالگیران و جادوگران و اینگونه فریبکاران هستند که لاف از دانستن آینده یا غیب میزنند و سادهلوحان را فریب میدهند و یا بکارهای خارج از آیین طبیعت پرداخته به چیزهای نشدنی [1] امیدوار میگردانند. افراد بسیاری هم لاف از مقام و ارجمندی خود در نزد خدا میزنند و با این بهانه پول میگیرند و سودجوییها میکنند. اینها دروغگو و فریبکارند. اینها مردمان را از شاهراه زندگانی پیچانده سرگردان میکنند. اینان با خدا و آیین او میجنگند. باید به اینان گذشت نکرد. اینان بهانهشان چه دین و چه دانش باشد باید از بدکاریشان چشمپوشی نکرد.
باید به فالگیر و جادوگر و هر کسی که لاف از کارهای نشدنی میزند نهی کرد و بدی کارشان و زیان آن را برایشان شرح داد که اگر قبول نکرده برنگشتند باید اعدامشان کرد و مردمان را از آسیب ایشان آسوده کرد.
به شاعری که به هجو کسی پرداخته و به نویسندهای که دشنام نوشته و به نقاشی که کسی را به حال زشتی ترسیم کرده باید کیفرهای سختی با زدن داد و اگر برنگشتند در بار دوم اعدام کرد. اینها راههاییست برای دشمنی با کسی و از میان بردن شرف او و کاستن از جایگاه و نیکنامیاش. از اینرو باید سستگیری نکرده از کیفرهای مناسب چشمپوشی نکرد.
پیداست که انتقاد کردن از کسی ـ چه بجا باشد و چه بیجا ـ و گفتن یا نوشتن کارهای بد او ـ چه راست باشد و چه دروغ ـ غیر از اینهاست و از موضوع گفتگوی ما خارج است. از انتقاد کردن از کسی و همچنین از گفتن یا نوشتن بدیهای او جلوگیری نمیتوان کرد. منتها اگر دروغی گفته شود و جرمی به کسی بسته شود آن خودش جرم است و جای تعقیب میباشد.
هجو گفتن و دشنام نوشتن و کسی را بحال زشتی نقاشی کردن و نشان دادن ، بیش از همه عنوان مردمآزاری را دارد. این گونه کسان مثل مار و عقرب هستند که نیش فرومیبرند و از آن لذت مییابند.
یکی دیگر از بدیها «دشنام» یا فحش میباشد. این در ایران و برخی کشورها رواج بسیار میدارد. دشنام هیچ معنایی را دربر ندارد و پیش از همه و بیش از همه پستی دشنامگو را میرساند. ولی چون جگرسوز و خشمبرانگیز است چه بسا زد و خوردها ، بلکه آدمکشیها که از آن ناشی شود ، چه بسا جدایی میان زن و شوهر و کینه و دشمنی میان خویشان که از آن بوجود بیاید. از اینرو باید آن را جرم کوچک بحساب نیاورد. باید به دشنامگو یا فحاش کیفر سختی با زدن داد.
در ضمن باید دروغ گفتن و دغل کردن را ـ از هر گونه که باشد و در هر کاری که باشد ـ جرم شناخت و بیکیفر نگزاشت.
[1] : اینهاست نمونههایی از کارها و چیزهای نشدنی : دعاهایی که جادوگران میدهند تا محبت زنی را در دل مادرشوهرش بیندازند یا به وسیلهی دعا به یک دشمن خانوادگی آسیب بزنند ، همچنین کارهای شعبدهبازها ، افسانهی امام زمان یا راه رفتن بروی آب.
.
🔶 کتاب «امروز چاره چیست؟» (احمد کسروی)
🔸 7ـ باید دربارهی قانون اساسی گفتگوهایی رود : (تکهی 5)
سخن را به نتیجه رسانیم : قانون اساسی درخور تغییر است و اگر جایش افتاد میتوان آن را تغییر داد. ولی چنانکه گفتم تغییر قانون اساسی فرع تغییرهاییست که در اندیشهها پدید آید. فرع آنست که مردم آن را بخواهند.
ما هم اگر خواستیم ، باید گفتگوها بمیان آوریم و اندیشهها را روشن گردانیم تا زمینهای آماده شود و یک قانون بهتری بجای این گزارده شود. میخواهم بگویم باید تغییر قانون از روی فهم و بینش باشد و تنها سود توده و کشور بدیده گرفته شود. نه آنکه باز فشارها درمیان باشد و برای خاموش ساختن این دسته و آن دسته موضوعهایی در قانون گنجانیده شود و دلخواه این همسایه و آن همسایه منظور نظر گردد و بار دیگر یک قانون «شتر و گاو و پلنگی» ساخته شود.
خردمندان گفتهاند : «میتوان از هر پیشامدی سودی جست». اکنون که در ایران این حوادث رخ داده و خواه و ناخواه تکانی پدید آمده ، اگر یک دستهی غیرتمندی پا بمیان گزارند و دوراندیشانه کوششهایی کنند ، خواهند توانست از این پیشامد سود جویند و نواقص ایران را یک به یک بدیده گرفته چارهاندیشی کنند. توانند برای قانونها نیز یک اساس خردمندانهی استوارتری بگزارند.
یک گفتگو که بیگمان در ایران ، دیر یا زود ، پیش خواهد آمد ، این خواهد بود که ایرانیان از اندیشههای سوسیالیستی که در اروپا رواج گرفته تا چه اندازه بهره جویند.
در کتاب «سرنوشت» نیز نوشتهام ، اندیشههای سوسیالیستی از مغزهای نیکخواهان جهان تراویده. کسانی که آسایش و آرامش خود را فدا ساخته بلکه جانهای خود را بخطر انداختهاند ، این اندیشهها را بمیان آوردهاند و مقصودشان این بوده که پستی و بلندی در زندگانی بشر کم گردد و از بدبختیها و رنجها کاسته شود. روزی که آنها این اندیشهها را بمیان آوردهاند ، رشتهی اختیار بیش از همه در دست پولداران و توانگران بوده و اینست مردان نیکخواه گزندها دیدهاند و رنجها کشیدهاند. ولی تخمهایی که پاشیدهاند بروییدن پرداخته و اکنون هنگام بار دادن آنهاست. اکنون در اروپا و آمریکا و دیگر جاها ، جنبشها در همان زمینه پدیدار است. انگلیسها که از خونسردترین و دیرجنبترین تودهها شمرده میشوند ، ما میبینیم آنها نیز تکانی نشان دادهاند و اکنون حزبی که کابینه تشکیل داده (1) و امپراتوری بریتانی را راه میبرد ، دارای مسلک سوسیالیست است و گفتگو از دولتی گردانیدن کارخانهها میراند.
ما در ایران یکسومان دولت شورویست که سوسیالیستِ تمام بلکه کمونیست است و یکسومان دولت انگلیس است که آن هم پا براه سوسیالیستی نهاده. پس طبیعیست که از آن جنبشها و تکانها متأثر شویم.
آنگاه در جایی که در جهان چنان اندیشههای نیکخواهانه هست ، ما چرا نپذیریم؟!.. چرا پیروی ننماییم؟!.. مگر ما دلمان به بیچیزان و سختیکشان نمیسوزد؟!.. مگر نمیخواهیم در تودهی ما نیز پستیها و بلندیها کمتر باشد؟!..
در این زمینه اکنون هم گفتگوها در نهان و آشکار هست و این کشاکشها که امروز درمیانست ، بیارتباط بآن موضوع نمیباشد. بویژه اگر روزی سخن از تغییر قانون اساسی بمیان آمد بیگمان یکی از موضوعهای جدی که در پیرامونش سخنها خواهد رفت ، این خواهد بود. اینست من در آن باره هم اندیشهی خود را ـ تا اندازهای که فرصت هست ـ برشتهی نوشتن میکشم :
آنچه من میدانم اندیشههای سوسیالیستی همه نیکست ، همه از روی منطق است. سرچشمهی زیست بشر ، آب و هوا و زمین و آفتاب تابانست. در هر کجا که اینها هست آدمیان میتوانند زندگی بسر برند. ما همهی لوازم زندگی را با کوششهای خود ، از این سرچشمههای زیست بدست میآوریم. از سوی دیگر ، آب و هوا و زمین و آفتاب برای همه است ، تنها برای یک دسته نیست.
پس جهت ندارد که یک دسته از خوراک و پوشاک و دیگر نعمتهای جهان جز بهرهی بسیار کمی نیابند و گاهی از لوازم ضروری زندگی هم بیبهره باشند ، و یک دستهی دیگر در توی خوشیهای زندگانی غرق باشند. این با هیچ منطقی درست نیست. پس باید باین چاره اندیشیده شود.
پابرگی :
1ـ خواست حزب کارگر به رهبری کلمنت اَتلی است که جانشین حزب محافظه کار شده بود. ـ ویراینده
.
🔸 7ـ باید دربارهی قانون اساسی گفتگوهایی رود : (تکهی 5)
سخن را به نتیجه رسانیم : قانون اساسی درخور تغییر است و اگر جایش افتاد میتوان آن را تغییر داد. ولی چنانکه گفتم تغییر قانون اساسی فرع تغییرهاییست که در اندیشهها پدید آید. فرع آنست که مردم آن را بخواهند.
ما هم اگر خواستیم ، باید گفتگوها بمیان آوریم و اندیشهها را روشن گردانیم تا زمینهای آماده شود و یک قانون بهتری بجای این گزارده شود. میخواهم بگویم باید تغییر قانون از روی فهم و بینش باشد و تنها سود توده و کشور بدیده گرفته شود. نه آنکه باز فشارها درمیان باشد و برای خاموش ساختن این دسته و آن دسته موضوعهایی در قانون گنجانیده شود و دلخواه این همسایه و آن همسایه منظور نظر گردد و بار دیگر یک قانون «شتر و گاو و پلنگی» ساخته شود.
خردمندان گفتهاند : «میتوان از هر پیشامدی سودی جست». اکنون که در ایران این حوادث رخ داده و خواه و ناخواه تکانی پدید آمده ، اگر یک دستهی غیرتمندی پا بمیان گزارند و دوراندیشانه کوششهایی کنند ، خواهند توانست از این پیشامد سود جویند و نواقص ایران را یک به یک بدیده گرفته چارهاندیشی کنند. توانند برای قانونها نیز یک اساس خردمندانهی استوارتری بگزارند.
یک گفتگو که بیگمان در ایران ، دیر یا زود ، پیش خواهد آمد ، این خواهد بود که ایرانیان از اندیشههای سوسیالیستی که در اروپا رواج گرفته تا چه اندازه بهره جویند.
در کتاب «سرنوشت» نیز نوشتهام ، اندیشههای سوسیالیستی از مغزهای نیکخواهان جهان تراویده. کسانی که آسایش و آرامش خود را فدا ساخته بلکه جانهای خود را بخطر انداختهاند ، این اندیشهها را بمیان آوردهاند و مقصودشان این بوده که پستی و بلندی در زندگانی بشر کم گردد و از بدبختیها و رنجها کاسته شود. روزی که آنها این اندیشهها را بمیان آوردهاند ، رشتهی اختیار بیش از همه در دست پولداران و توانگران بوده و اینست مردان نیکخواه گزندها دیدهاند و رنجها کشیدهاند. ولی تخمهایی که پاشیدهاند بروییدن پرداخته و اکنون هنگام بار دادن آنهاست. اکنون در اروپا و آمریکا و دیگر جاها ، جنبشها در همان زمینه پدیدار است. انگلیسها که از خونسردترین و دیرجنبترین تودهها شمرده میشوند ، ما میبینیم آنها نیز تکانی نشان دادهاند و اکنون حزبی که کابینه تشکیل داده (1) و امپراتوری بریتانی را راه میبرد ، دارای مسلک سوسیالیست است و گفتگو از دولتی گردانیدن کارخانهها میراند.
ما در ایران یکسومان دولت شورویست که سوسیالیستِ تمام بلکه کمونیست است و یکسومان دولت انگلیس است که آن هم پا براه سوسیالیستی نهاده. پس طبیعیست که از آن جنبشها و تکانها متأثر شویم.
آنگاه در جایی که در جهان چنان اندیشههای نیکخواهانه هست ، ما چرا نپذیریم؟!.. چرا پیروی ننماییم؟!.. مگر ما دلمان به بیچیزان و سختیکشان نمیسوزد؟!.. مگر نمیخواهیم در تودهی ما نیز پستیها و بلندیها کمتر باشد؟!..
در این زمینه اکنون هم گفتگوها در نهان و آشکار هست و این کشاکشها که امروز درمیانست ، بیارتباط بآن موضوع نمیباشد. بویژه اگر روزی سخن از تغییر قانون اساسی بمیان آمد بیگمان یکی از موضوعهای جدی که در پیرامونش سخنها خواهد رفت ، این خواهد بود. اینست من در آن باره هم اندیشهی خود را ـ تا اندازهای که فرصت هست ـ برشتهی نوشتن میکشم :
آنچه من میدانم اندیشههای سوسیالیستی همه نیکست ، همه از روی منطق است. سرچشمهی زیست بشر ، آب و هوا و زمین و آفتاب تابانست. در هر کجا که اینها هست آدمیان میتوانند زندگی بسر برند. ما همهی لوازم زندگی را با کوششهای خود ، از این سرچشمههای زیست بدست میآوریم. از سوی دیگر ، آب و هوا و زمین و آفتاب برای همه است ، تنها برای یک دسته نیست.
پس جهت ندارد که یک دسته از خوراک و پوشاک و دیگر نعمتهای جهان جز بهرهی بسیار کمی نیابند و گاهی از لوازم ضروری زندگی هم بیبهره باشند ، و یک دستهی دیگر در توی خوشیهای زندگانی غرق باشند. این با هیچ منطقی درست نیست. پس باید باین چاره اندیشیده شود.
پابرگی :
1ـ خواست حزب کارگر به رهبری کلمنت اَتلی است که جانشین حزب محافظه کار شده بود. ـ ویراینده
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 29ـ کلمههایی که معنایش دانسته نیست (تکهی دو از دو)
یکی دیگر از آن کلمهها «تمدن» است. این کلمه از پنجاه سال پیش در ایران رواج یافته و تا ده سال پیش که ما سخنانی در پیرامون آن نوشتیم چندان شیوع داشت که شاید شما روزانه صد بار آن را میشنیدید و بر صفحههای روزنامهها در هر ستونی ده بار میخواندید. کلمهای بود تازه پیدا شده و بزبانها افتاده. ولی هیچکس معنی درست آن را نمیدانست. هر کسی در معنی مبهم دیگری بکار میبرد.
مثلاً یکی مینوشت : «ما تازه پا بدایرهی تمدن گزاردهایم». دیگری مینوشت : «تمدن بقزوین نیز سرایت کرده. عصرها رؤسای ادارات با خانمهای خود در خیابانها بگردش میپردازند». چون مدرسهای برای تدریس آرتیستی (بازیگری) باز گردید در یک روزنامهای چنین نوشت : «یک قدم دیگری بسوی تمدن برداشتیم». آن سالی که تازه بتهران آمده بودم چند بار رخ داد که دیدم چون کسی را میشناسانند چنین میگویند : «آقای میرزا فلان از دوستان منست ، جوانیست حسّاس متمدن ...» بارها دیدم گفتگو از «کروات» یا از زلف سر میکنند و میگویند : «علامت تمدنست». همیشه میدیدم در روزنامهها و در کتابها اروپا را «دنیای متمدن» مینامند. روزی گفتاری در یک روزنامه خواندم که نویسنده از فزونی تقلب و دزدی سخن رانده میگفت : «تمدن در هر کشوری که جا گرفت تحولاتی در آن ایجاد مینماید و آثار نیک و بدی از خود بروز میدهد».
شما اینها را بسنجید و بیندیشید تا بفهمید که هر کسی تمدن را به چه معنایی میگرفته. باید گفت : هیچ یکی از آنان معنی تمدن را نمیدانسته و همان افزارهای نوین و عادتهای تازهای را که از اروپا آمده بوده تمدن مینامیدهاند.
یک روز دکتری که اکنون هم هست و بدانشمندی شناخته میشود گفتاری در «مجموعهی معارف» نوشته بود بدینسان : مردم تصور میکنند تمدن سینماست ، تیاتر است ، رمانست ، فرنگیمآبیست ، اینها همه اشتباه است. تمدن تلگراف بیسیم است ، برقست ، اتومبیل است ، دارالفنونست. این که معنی تمدن را میدانست بدینسان معنی کرده بود.
ما هنگامی که کتابها و گفتارها دربارهی ماشین و اروپا نوشتیم و یک دسته بهایهو برخاسته چنین گفتند : «او بضد تمدنست» ، من ناگزیر شدم بپرسم : «تمدن چیست؟!..» در برابر این پرسش بود که همگی آن سخنها فراموش گردید و هیاهو بخاموشی تبدیل یافت.
همین تدبیر کمک بسیاری بما کرد. زیرا بارها رخ داد که در مجلسی یک تن را از هواداران پیمان پیدا کرده بهایهوی برمیخاستند. ولی همینکه او میگفت : آقا اول معنی تمدن را بگویید و سپس ایراد گیرید ناچار زبان درمیکشیدند.
یکی از آشنایانم میگفت : کسی از اروپا دیدگان بدزبانی بسیار دربارهی شما میکرد که او بضد تمدن است. من بیاد سخن شما افتاده پرسیدم معنی تمدن چیست؟.. تشر سختی زد : «یعنی ما معنی تمدن را هم نمیدانیم؟». گفتم : اگر میدانید شرح دهید. بدینسان خاموشش گردانیدم.
شگفتتر اینجاست که ما تاکنون بارها معنی درست تمدن را تفسیر کردهایم. با اینحال دیده میشود باز کسانی آن معنی درست را پذیرفتن نمیخواهند و بتازگی یک نویسندهای بمن نسبت میدهد که منکر تمدن غرب هستم و میگویم باید ما دست از تمدن شرق برنداریم.
من نمیدانم چنین سخنی را کجا گفتهام؟!.. نمیدانم اینان تمدن را به چه معنایی میشناسند که آن را شرقی و غربی میگردانند؟! ما تمدن را به یک معنایی میدانیم که شرقی و غربی نتواند بود.
بسخن بیش از این دامنه ندهیم. این یک نمونهایست که چگونه فهمها و خردها از کار افتاده. یک رشته عنوانهایی را از بام تا شام در زبان دارند ولی معنی درست آنها را نمیدانند. ما در پرچم یک رشته گفتارهایی در همین زمینه آغاز کرده معنی هر یک از این کلمهها را خواهیم روشن گردانید.
(پرچم روزانه شمارههای 138 و 139)
پابرگی از ویراینده :
1ـ از برجستگیهای نوشتههای کسروی یکی هم اینست که همیشه واژههایی مانند شعر ، ادبیات ، فرهنگ ، تمدن ، بزرگی ، دین ، کیش ، ادب ، تربیت ، خرد ، روان ، سیاست ، حزب ، یگانگی ، نیرومندی ، دارایی ، مشروطه ، میهنپرستی ، انقلاب ، استقلال و مانندهای آن را در حال آنکه بکار میبرد ، شرح دقیقی از آنها داده معنی درست و روشنشان را با مثالهایی نیک روشن میگرداند و اینست به نوشتههایش سخن گنگ و مبهمی راه نمییابد. او همیشه میکوشد سخن را تا جایی که میتوان روشن بنویسد تا میان سخن و معنی دیواری نباشد.
.
🔸 29ـ کلمههایی که معنایش دانسته نیست (تکهی دو از دو)
یکی دیگر از آن کلمهها «تمدن» است. این کلمه از پنجاه سال پیش در ایران رواج یافته و تا ده سال پیش که ما سخنانی در پیرامون آن نوشتیم چندان شیوع داشت که شاید شما روزانه صد بار آن را میشنیدید و بر صفحههای روزنامهها در هر ستونی ده بار میخواندید. کلمهای بود تازه پیدا شده و بزبانها افتاده. ولی هیچکس معنی درست آن را نمیدانست. هر کسی در معنی مبهم دیگری بکار میبرد.
مثلاً یکی مینوشت : «ما تازه پا بدایرهی تمدن گزاردهایم». دیگری مینوشت : «تمدن بقزوین نیز سرایت کرده. عصرها رؤسای ادارات با خانمهای خود در خیابانها بگردش میپردازند». چون مدرسهای برای تدریس آرتیستی (بازیگری) باز گردید در یک روزنامهای چنین نوشت : «یک قدم دیگری بسوی تمدن برداشتیم». آن سالی که تازه بتهران آمده بودم چند بار رخ داد که دیدم چون کسی را میشناسانند چنین میگویند : «آقای میرزا فلان از دوستان منست ، جوانیست حسّاس متمدن ...» بارها دیدم گفتگو از «کروات» یا از زلف سر میکنند و میگویند : «علامت تمدنست». همیشه میدیدم در روزنامهها و در کتابها اروپا را «دنیای متمدن» مینامند. روزی گفتاری در یک روزنامه خواندم که نویسنده از فزونی تقلب و دزدی سخن رانده میگفت : «تمدن در هر کشوری که جا گرفت تحولاتی در آن ایجاد مینماید و آثار نیک و بدی از خود بروز میدهد».
شما اینها را بسنجید و بیندیشید تا بفهمید که هر کسی تمدن را به چه معنایی میگرفته. باید گفت : هیچ یکی از آنان معنی تمدن را نمیدانسته و همان افزارهای نوین و عادتهای تازهای را که از اروپا آمده بوده تمدن مینامیدهاند.
یک روز دکتری که اکنون هم هست و بدانشمندی شناخته میشود گفتاری در «مجموعهی معارف» نوشته بود بدینسان : مردم تصور میکنند تمدن سینماست ، تیاتر است ، رمانست ، فرنگیمآبیست ، اینها همه اشتباه است. تمدن تلگراف بیسیم است ، برقست ، اتومبیل است ، دارالفنونست. این که معنی تمدن را میدانست بدینسان معنی کرده بود.
ما هنگامی که کتابها و گفتارها دربارهی ماشین و اروپا نوشتیم و یک دسته بهایهو برخاسته چنین گفتند : «او بضد تمدنست» ، من ناگزیر شدم بپرسم : «تمدن چیست؟!..» در برابر این پرسش بود که همگی آن سخنها فراموش گردید و هیاهو بخاموشی تبدیل یافت.
همین تدبیر کمک بسیاری بما کرد. زیرا بارها رخ داد که در مجلسی یک تن را از هواداران پیمان پیدا کرده بهایهوی برمیخاستند. ولی همینکه او میگفت : آقا اول معنی تمدن را بگویید و سپس ایراد گیرید ناچار زبان درمیکشیدند.
یکی از آشنایانم میگفت : کسی از اروپا دیدگان بدزبانی بسیار دربارهی شما میکرد که او بضد تمدن است. من بیاد سخن شما افتاده پرسیدم معنی تمدن چیست؟.. تشر سختی زد : «یعنی ما معنی تمدن را هم نمیدانیم؟». گفتم : اگر میدانید شرح دهید. بدینسان خاموشش گردانیدم.
شگفتتر اینجاست که ما تاکنون بارها معنی درست تمدن را تفسیر کردهایم. با اینحال دیده میشود باز کسانی آن معنی درست را پذیرفتن نمیخواهند و بتازگی یک نویسندهای بمن نسبت میدهد که منکر تمدن غرب هستم و میگویم باید ما دست از تمدن شرق برنداریم.
من نمیدانم چنین سخنی را کجا گفتهام؟!.. نمیدانم اینان تمدن را به چه معنایی میشناسند که آن را شرقی و غربی میگردانند؟! ما تمدن را به یک معنایی میدانیم که شرقی و غربی نتواند بود.
بسخن بیش از این دامنه ندهیم. این یک نمونهایست که چگونه فهمها و خردها از کار افتاده. یک رشته عنوانهایی را از بام تا شام در زبان دارند ولی معنی درست آنها را نمیدانند. ما در پرچم یک رشته گفتارهایی در همین زمینه آغاز کرده معنی هر یک از این کلمهها را خواهیم روشن گردانید.
(پرچم روزانه شمارههای 138 و 139)
پابرگی از ویراینده :
1ـ از برجستگیهای نوشتههای کسروی یکی هم اینست که همیشه واژههایی مانند شعر ، ادبیات ، فرهنگ ، تمدن ، بزرگی ، دین ، کیش ، ادب ، تربیت ، خرد ، روان ، سیاست ، حزب ، یگانگی ، نیرومندی ، دارایی ، مشروطه ، میهنپرستی ، انقلاب ، استقلال و مانندهای آن را در حال آنکه بکار میبرد ، شرح دقیقی از آنها داده معنی درست و روشنشان را با مثالهایی نیک روشن میگرداند و اینست به نوشتههایش سخن گنگ و مبهمی راه نمییابد. او همیشه میکوشد سخن را تا جایی که میتوان روشن بنویسد تا میان سخن و معنی دیواری نباشد.
.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 در پیرامون این دفتر
در سال 1312 که انتشار مجلهی پیمان شروع شد از همان شمارهی اول بابی زیر عنوان «مادران و خواهران ما» باز بود که دربارهی زنان بحث میکرد. سپس نیز مقالههای بسیاری در همان باره چه در مجلهی پیمان و چه در دیگر جاها نوشته شد. باید گفت : یک رشته از مهمترین سخنان ما در موضوع زنان میبوده.
ولی چون آن سخنان و مقالهها متفرق بوده بارها یادآوری میشد که در کتابی گردآوری شود. از جمله پارسال که آقای محمدکریم فرهنگ در شیراز میبود با آقای ابراهیم آگاه و دیگران ، با حضور بانوانی جلسه داشتهاند که بانوان کتابی دربارهی زنان درخواست کردهاند. آقای فرهنگ بما نامهای نوشت و با نامه پولی را که خود او و آقایان آگاه و نبوی برای کمک بچاپ چنان کتابی داده بودند برای ما فرستاد.
از آن طرف در سالهای اخیر بسیاری از بانوان با فهم و دانش به راه پاکدینی وارد شدهاند و چه در تهران و چه در دیگر جاها به کوششهایی مشغولند. گاهی نامههایی از این بانوان بدست ما میرسد که مایهی رضایت و دلگرمی بسیار میگردد. معلومست که جنبش پاکدینی به بانوان هم رسیده و آنان را به تکان واداشته است. در آبادان جلسات بانوان شروع شده و در دیگر شهرها نیز شروع خواهد شد.
در وحشیگریهای پارسال که در تبریز و مراغه بوقوع پیوست ، به بانوان هم صدمه رسید. دختر شانزدهسالهی آقای ضیاء مقدم و همچنین همسر او از وحشیان پستنهاد مراغه صدمه و آزار بسیار دیدند.
همهی این اتفاقات ما را واداشت که به موضوع بانوان توجه بیشتر کنیم و کتابی (بلکه کتابهایی) در آن باره نوشته بچاپ رسانیم. در نتیجه به نوشتن و چاپ این کتاب پرداخته شد که به «بانوان پاکدین» تقدیم میگردد.
یک چیز را که باید یادآوری کنیم اینکه در آذرماه سال 1312 که انتشار مجلهی پیمان شروع شد ، هنوز زنها در چادر و هواداران حجاب نیرومند بودند. با این حال مجلهی پیمان سخن خود را پنهان نکرد و در بیهوده بودن چادر و روبند ، و ضرر آنها مقالاتی نوشت. سپس در سال 1315 که دولت چادر و پیچه را برانداخت این بار موضوع وارونه شد. به این شرح که زنان افراط کردند و در خودنمایی و آراستگی و یا آمد و رفت با نامحرمان افراط کردند. در این هنگام نیز مجلهی پیمان مقالاتی در مذمت این افراطکاریها نوشت. این را مینویسیم تا معلوم شود که همیشه آزادی بیان خود را حفظ کرده ملاحظهی موقعیت و زمان را نکردهایم.
دفتر نشریهی پرچم
.
🔸 در پیرامون این دفتر
در سال 1312 که انتشار مجلهی پیمان شروع شد از همان شمارهی اول بابی زیر عنوان «مادران و خواهران ما» باز بود که دربارهی زنان بحث میکرد. سپس نیز مقالههای بسیاری در همان باره چه در مجلهی پیمان و چه در دیگر جاها نوشته شد. باید گفت : یک رشته از مهمترین سخنان ما در موضوع زنان میبوده.
ولی چون آن سخنان و مقالهها متفرق بوده بارها یادآوری میشد که در کتابی گردآوری شود. از جمله پارسال که آقای محمدکریم فرهنگ در شیراز میبود با آقای ابراهیم آگاه و دیگران ، با حضور بانوانی جلسه داشتهاند که بانوان کتابی دربارهی زنان درخواست کردهاند. آقای فرهنگ بما نامهای نوشت و با نامه پولی را که خود او و آقایان آگاه و نبوی برای کمک بچاپ چنان کتابی داده بودند برای ما فرستاد.
از آن طرف در سالهای اخیر بسیاری از بانوان با فهم و دانش به راه پاکدینی وارد شدهاند و چه در تهران و چه در دیگر جاها به کوششهایی مشغولند. گاهی نامههایی از این بانوان بدست ما میرسد که مایهی رضایت و دلگرمی بسیار میگردد. معلومست که جنبش پاکدینی به بانوان هم رسیده و آنان را به تکان واداشته است. در آبادان جلسات بانوان شروع شده و در دیگر شهرها نیز شروع خواهد شد.
در وحشیگریهای پارسال که در تبریز و مراغه بوقوع پیوست ، به بانوان هم صدمه رسید. دختر شانزدهسالهی آقای ضیاء مقدم و همچنین همسر او از وحشیان پستنهاد مراغه صدمه و آزار بسیار دیدند.
همهی این اتفاقات ما را واداشت که به موضوع بانوان توجه بیشتر کنیم و کتابی (بلکه کتابهایی) در آن باره نوشته بچاپ رسانیم. در نتیجه به نوشتن و چاپ این کتاب پرداخته شد که به «بانوان پاکدین» تقدیم میگردد.
یک چیز را که باید یادآوری کنیم اینکه در آذرماه سال 1312 که انتشار مجلهی پیمان شروع شد ، هنوز زنها در چادر و هواداران حجاب نیرومند بودند. با این حال مجلهی پیمان سخن خود را پنهان نکرد و در بیهوده بودن چادر و روبند ، و ضرر آنها مقالاتی نوشت. سپس در سال 1315 که دولت چادر و پیچه را برانداخت این بار موضوع وارونه شد. به این شرح که زنان افراط کردند و در خودنمایی و آراستگی و یا آمد و رفت با نامحرمان افراط کردند. در این هنگام نیز مجلهی پیمان مقالاتی در مذمت این افراطکاریها نوشت. این را مینویسیم تا معلوم شود که همیشه آزادی بیان خود را حفظ کرده ملاحظهی موقعیت و زمان را نکردهایم.
دفتر نشریهی پرچم
.
🔶 کتاب «امروز چاره چیست؟» (احمد کسروی)
🔸 7ـ باید دربارهی قانون اساسی گفتگوهایی رود : (تکهی 6)
در این زمینهها آنچه میگویند راستست. من تنها در دو موضوع با اندیشههای سوسیالیستی مخالفم و گمان میکنم در آن زمینه ، دیگران هم مخالف بودهاند :
یکی از آن دو زمینه دولتی شدن همهی کارها و پیشهها و آزاد نبودن مردم در آن باره ، دیگری دولتی شدن همهی زمینها و از میان رفتن مالکیت است.
در موضوع اول من بهتر میدانم کار و پیشه آزاد باشد و هر کسی آنچه میکوشد نتیجهاش بخودش رسد و ترتیب خرید و فروش یا معاوضه کالاها بدانسان که امروز هست پایدار ماند و برای آنکه پستی و بلندی درمیان توده هرچه کمتر گردد (چون نمیتوان آن را یکباره برداشت) از مفتخواری جلوگیری شده ، مزدها و حقوقها از روی عدالت بوده ، سرمایهها نیز محدود گردد.
در این باره اگر بخواهم مقصود خود را بشرح کامل روشن سازم بسخن درازی نیاز خواهد بود که در اینجا فرصت نیست. اینست بمثلی توسل نموده مقصود خود را در ضمن آن روشن میگردانم :
همه میدانیم در تهران که نزدیک به یکملیون مرد و زن و بزرگ و کوچک زندگی میکنند ، روزانه هزارها خروار نان و برنج و روغن و دیگر خوردنیها مصرف میشود ، هزارها متر پارچه بخانوادهها میرسد ، هزارها جفت کفش خریده میشود ـ بهمین ترتیب دیگر کالاها که همه میدانیم و بشمردن و یاد کردن نیاز نیست.
اکنون ما اگر بخواهیم همهی این خواربار و پارچه و کفش و کلاه و دیگر کالاها را در یکجا گرد آوریم و از روی حساب بخانوادهها سهم دهیم ، جای گفتگو نیست که به یک تشکیلات وسیعی که دستکم دوهزار نفر در آن مشغول باشند نیاز خواهیم داشت.
بدیهیست که یک رشته نادرستیها هم درمیان خواهد بود و گلههای بسیار خواهد برخاست. ادارهی کوپن نمونهی کوچکی از آن تشکیلات بود و همه میدانیم که چه نادرستیها بمیان آمد.
چیزی که هست من اینها را بحساب نمیگزارم. زیرا اینها نتیجهی پستی خویهاست که متأسفانه ایرانیان بآن گرفتار شدهاند و ما اگر باصلاحات پردازیم ، باید باین پستخوییها نیز چاره اندیشیم. این هم بحساب نمیگزارم که بالاخره نادرستی در نهاد آدمی هست و به هر طور که باشد از این ترتیب گلهمندیها خواهد برخاست. این هم بحساب نمیگزارم که همه چیز قابل تقسیم نیست و ناچار دشواریهایی درمیان خواهد بود.
من تنها این را در نظر میگیرم که اکنون با این ترتیبی که درمیانست ، روزانه کالاها تقسیم مییابد ، نان و روغن و برنج و میوه و کفش و کلاه و پارچه و دیگر چیزها بخانوادهها میرسد ، بیآنکه چنان تشکیلاتی درمیان باشد ، بیآنکه بکار کردن دوهزار نفر نیاز افتد.
خواهند گفت : در این تقسیم اجحاف است : فلان خانواده روزانه یک مَن[=برابر 3 کیلوگرم کمابیش] روغن میخرد و مصرف میکند و بفلان خانواده یک سیر[=برابر هفتاد و پنج گرم] هم نمیرسد و با نانِ تهی شکمهای خود را پر میگردانند. همچنین در دیگر کالاها. از نظر کار و کوشش نیز چنانست : فلان مرد هیچ کاری نمیکند و شبان و روزان به تنپروری میپردازد و فلان کارگر روزانه دوازده ساعت رنج میکشد و عرق میریزد. اجحافات باین آشکاری را نمیشود که از دیده دور داشت.
میگویم : راستست ، این اجحافات هست و از دیده نمیتوان دور داشت. چیزی که هست ما باید بجای سلب آزادی از کار و پیشه ، دقت کرده ببینیم این اجحافات از کجا ناشی میشود و سرچشمهی آن را بدست آوریم و از همان راه جلو گیریم. آنچه ما دانستهایم این اجحافات از سه جا ناشی میشود : یکی مفتخواری ، دیگری عادلانه نبودن مزدها و حقوقها ، دیگری محدود نبودن سرمایه ، و من دربارهی هر کدام چند جملهای مینویسم :
1) مفتخواری در این کشور رواج بسیار دارد و راههای مختلفی پیدا کرده. مثلاً فلان کس در خانه مینشیند و از دولت مستمری میگیرد ، یا خانقاهی باز کرده مریدانش پول میآورند ، یا از املاکش میرسد و میخورد ، یا پول بمرابحه میدهد و عایدی دارد. امثال اینها بسیار است ـ یک رشته کارها نیز هست که چون بیهوده است ، در حکم مفتخواریست. مثلاً فلان شخص رُمان مینویسد و میفروشد ، فلان مرد فال میگیرد و پیشگویی میکند ، بازرگانان در بازار کالاها را دست بدست میگردانند. اینها نیز بسیار است.
این مفتخواران اگر جلوشان گرفته شود ناچار خواهند بود بکار پردازند و باندازهی کوشش خود پول بدست آورند و به همان اندازه از کالاها و از خوشیهای زندگانی سهم یابند و این برخوردهای بیحساب امروزی از میان خواهد رفت.
2) عادلانه نبودن مزدها و حقوقها موضوع مهم دیگریست. یک رشتهی بزرگی از اجحافات از این راه تولید میشود. از یکسو بکارهای لازم مزد کمتر از اندازهی عدالت داده میشود و از یکسو بکارهایی که چندان لازم نیست ، مزد یا حقوق بیش از اندازه منظور میگردد.
👇
🔸 7ـ باید دربارهی قانون اساسی گفتگوهایی رود : (تکهی 6)
در این زمینهها آنچه میگویند راستست. من تنها در دو موضوع با اندیشههای سوسیالیستی مخالفم و گمان میکنم در آن زمینه ، دیگران هم مخالف بودهاند :
یکی از آن دو زمینه دولتی شدن همهی کارها و پیشهها و آزاد نبودن مردم در آن باره ، دیگری دولتی شدن همهی زمینها و از میان رفتن مالکیت است.
در موضوع اول من بهتر میدانم کار و پیشه آزاد باشد و هر کسی آنچه میکوشد نتیجهاش بخودش رسد و ترتیب خرید و فروش یا معاوضه کالاها بدانسان که امروز هست پایدار ماند و برای آنکه پستی و بلندی درمیان توده هرچه کمتر گردد (چون نمیتوان آن را یکباره برداشت) از مفتخواری جلوگیری شده ، مزدها و حقوقها از روی عدالت بوده ، سرمایهها نیز محدود گردد.
در این باره اگر بخواهم مقصود خود را بشرح کامل روشن سازم بسخن درازی نیاز خواهد بود که در اینجا فرصت نیست. اینست بمثلی توسل نموده مقصود خود را در ضمن آن روشن میگردانم :
همه میدانیم در تهران که نزدیک به یکملیون مرد و زن و بزرگ و کوچک زندگی میکنند ، روزانه هزارها خروار نان و برنج و روغن و دیگر خوردنیها مصرف میشود ، هزارها متر پارچه بخانوادهها میرسد ، هزارها جفت کفش خریده میشود ـ بهمین ترتیب دیگر کالاها که همه میدانیم و بشمردن و یاد کردن نیاز نیست.
اکنون ما اگر بخواهیم همهی این خواربار و پارچه و کفش و کلاه و دیگر کالاها را در یکجا گرد آوریم و از روی حساب بخانوادهها سهم دهیم ، جای گفتگو نیست که به یک تشکیلات وسیعی که دستکم دوهزار نفر در آن مشغول باشند نیاز خواهیم داشت.
بدیهیست که یک رشته نادرستیها هم درمیان خواهد بود و گلههای بسیار خواهد برخاست. ادارهی کوپن نمونهی کوچکی از آن تشکیلات بود و همه میدانیم که چه نادرستیها بمیان آمد.
چیزی که هست من اینها را بحساب نمیگزارم. زیرا اینها نتیجهی پستی خویهاست که متأسفانه ایرانیان بآن گرفتار شدهاند و ما اگر باصلاحات پردازیم ، باید باین پستخوییها نیز چاره اندیشیم. این هم بحساب نمیگزارم که بالاخره نادرستی در نهاد آدمی هست و به هر طور که باشد از این ترتیب گلهمندیها خواهد برخاست. این هم بحساب نمیگزارم که همه چیز قابل تقسیم نیست و ناچار دشواریهایی درمیان خواهد بود.
من تنها این را در نظر میگیرم که اکنون با این ترتیبی که درمیانست ، روزانه کالاها تقسیم مییابد ، نان و روغن و برنج و میوه و کفش و کلاه و پارچه و دیگر چیزها بخانوادهها میرسد ، بیآنکه چنان تشکیلاتی درمیان باشد ، بیآنکه بکار کردن دوهزار نفر نیاز افتد.
خواهند گفت : در این تقسیم اجحاف است : فلان خانواده روزانه یک مَن[=برابر 3 کیلوگرم کمابیش] روغن میخرد و مصرف میکند و بفلان خانواده یک سیر[=برابر هفتاد و پنج گرم] هم نمیرسد و با نانِ تهی شکمهای خود را پر میگردانند. همچنین در دیگر کالاها. از نظر کار و کوشش نیز چنانست : فلان مرد هیچ کاری نمیکند و شبان و روزان به تنپروری میپردازد و فلان کارگر روزانه دوازده ساعت رنج میکشد و عرق میریزد. اجحافات باین آشکاری را نمیشود که از دیده دور داشت.
میگویم : راستست ، این اجحافات هست و از دیده نمیتوان دور داشت. چیزی که هست ما باید بجای سلب آزادی از کار و پیشه ، دقت کرده ببینیم این اجحافات از کجا ناشی میشود و سرچشمهی آن را بدست آوریم و از همان راه جلو گیریم. آنچه ما دانستهایم این اجحافات از سه جا ناشی میشود : یکی مفتخواری ، دیگری عادلانه نبودن مزدها و حقوقها ، دیگری محدود نبودن سرمایه ، و من دربارهی هر کدام چند جملهای مینویسم :
1) مفتخواری در این کشور رواج بسیار دارد و راههای مختلفی پیدا کرده. مثلاً فلان کس در خانه مینشیند و از دولت مستمری میگیرد ، یا خانقاهی باز کرده مریدانش پول میآورند ، یا از املاکش میرسد و میخورد ، یا پول بمرابحه میدهد و عایدی دارد. امثال اینها بسیار است ـ یک رشته کارها نیز هست که چون بیهوده است ، در حکم مفتخواریست. مثلاً فلان شخص رُمان مینویسد و میفروشد ، فلان مرد فال میگیرد و پیشگویی میکند ، بازرگانان در بازار کالاها را دست بدست میگردانند. اینها نیز بسیار است.
این مفتخواران اگر جلوشان گرفته شود ناچار خواهند بود بکار پردازند و باندازهی کوشش خود پول بدست آورند و به همان اندازه از کالاها و از خوشیهای زندگانی سهم یابند و این برخوردهای بیحساب امروزی از میان خواهد رفت.
2) عادلانه نبودن مزدها و حقوقها موضوع مهم دیگریست. یک رشتهی بزرگی از اجحافات از این راه تولید میشود. از یکسو بکارهای لازم مزد کمتر از اندازهی عدالت داده میشود و از یکسو بکارهایی که چندان لازم نیست ، مزد یا حقوق بیش از اندازه منظور میگردد.
👇
فلان هیزمشکن چند ساعت عرق میریزد و صد ریال بیشتر بدستش نمیآید و فلان پشت میزنشین عالیرتبه که دانسته نیست بکارش چه نیازی هست ، روزانه پانصد ریال حقوق میبرد. اگر اینها تعدیل شود بدیهیست که رشتهی بزرگی از اجحافات از میان خواهد برخاست.
کسی اگر هوش و جُربُزه[=استعداد] بیشتر دارد و از کوششهای خود بتوده سود بیشتر میرساند ، باید مزد بیشتر هم ببرد. نمیتوان گفت که یک پزشک که با دانش خود روزانه ده کسی را از بیماری نجات میدهد ، با یک باربر یکسان باشد. اگر یک پزشک روزانه چند برابر یک باربر عایدی داشت و چند برابر او از خوشیهای زندگی بهره یافت ، جای ایراد نیست. جای ایراد آنست که کار کسی کم سود یا بیهوده باشد و مزدهای گزاف گیرد و یا بعکس در برابر کار سودمند لازم ، مزد کم بدست آورد.
3) داد و ستد یا بازرگانی از کارهاییست که بآن نیازمندیم. کسی که کالایی را تهیه میکند (مثلاً کشاورزی که گندم میکارد و یا کارخانهای که قند میسازد) ، چهبسا که خود نمیتواند یکسره با خانوادهها طرف شود و بآنها بفروشد و نیاز بمیانجی پیدا میشود. داد و ستد و بازرگانی باینمعنی است. باز میگویم که در زندگانی تودهای بآن هم نیاز داریم. چیزی که هست باید سرمایه محدود باشد که یک کسی نتواند با راه انداختن سرمایهی بسیار بزرگی بخش عمدهی خرید و فروش را ویژهی خود گرداند و دست دیگران را بندد.
اکنون یک رشته از اجحافها نیز از این راهست. کسانی سرمایههای بزرگی راه انداختهاند و روزانه چند برابر نیاز زندگانی خود سود میبرند و دیگران چون مایهشان کمتر است ، باندازهی نیاز هم سهم نمییابند ، و چون از این ترتیب جلوگیری شود و سرمایه محدود گردیده زیر دیدهبانی گرفته شود ، رشتهی دیگر اجحافات نیز از میان خواهد رفت.
.
کسی اگر هوش و جُربُزه[=استعداد] بیشتر دارد و از کوششهای خود بتوده سود بیشتر میرساند ، باید مزد بیشتر هم ببرد. نمیتوان گفت که یک پزشک که با دانش خود روزانه ده کسی را از بیماری نجات میدهد ، با یک باربر یکسان باشد. اگر یک پزشک روزانه چند برابر یک باربر عایدی داشت و چند برابر او از خوشیهای زندگی بهره یافت ، جای ایراد نیست. جای ایراد آنست که کار کسی کم سود یا بیهوده باشد و مزدهای گزاف گیرد و یا بعکس در برابر کار سودمند لازم ، مزد کم بدست آورد.
3) داد و ستد یا بازرگانی از کارهاییست که بآن نیازمندیم. کسی که کالایی را تهیه میکند (مثلاً کشاورزی که گندم میکارد و یا کارخانهای که قند میسازد) ، چهبسا که خود نمیتواند یکسره با خانوادهها طرف شود و بآنها بفروشد و نیاز بمیانجی پیدا میشود. داد و ستد و بازرگانی باینمعنی است. باز میگویم که در زندگانی تودهای بآن هم نیاز داریم. چیزی که هست باید سرمایه محدود باشد که یک کسی نتواند با راه انداختن سرمایهی بسیار بزرگی بخش عمدهی خرید و فروش را ویژهی خود گرداند و دست دیگران را بندد.
اکنون یک رشته از اجحافها نیز از این راهست. کسانی سرمایههای بزرگی راه انداختهاند و روزانه چند برابر نیاز زندگانی خود سود میبرند و دیگران چون مایهشان کمتر است ، باندازهی نیاز هم سهم نمییابند ، و چون از این ترتیب جلوگیری شود و سرمایه محدود گردیده زیر دیدهبانی گرفته شود ، رشتهی دیگر اجحافات نیز از میان خواهد رفت.
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 30ـ چند پرسش و پاسخهای آنها (تکهی یک از سه)
شبهای آدینه و روزهای آن که کسانی بنزد من میآیند همیشه پرسشهایی میکنند و پاسخهایی میشنوند و من دوست میدارم که گاهی آنها را در نوشتههای خود بیاورم ، و این خود راهی برای نزدیکی اندیشههاست.
در آدینهی گذشته دو تن بنزد من آمدند و چنین گفتند : «شما بارها در نوشتههای خود نام «حقایق» را میبرید و چنین میگویید که همگی باید حقایق را بپذیرند. ما میخواهیم چند پرسشی از شما کنیم» :
1) آیا در جهان حقایقی هست؟.. بسیاری از دانشمندان بحقایقی قایل نیستند. میگویند در جهان هرچه هست جز فریب نیست. میگویند : هر کسی که نیروی گویندگی و زبان شیوا دارد میتواند مطالبی را بنام حقایق بقبولاند و جمعیتی را پیرو خود گرداند. نه اینکه راستی را حقایقی باشد.
2) بر فرض آنکه حقایقی هست راه درک آنها چیست؟.. چگونه میتوان حقیقت را شناخت؟..
3) آیا میتوان از روی حقایق زندگی کرد و از هرچه نه حقیقت است چشم پوشید؟..
گفتم : بیکایک پرسشها پاسخ میگویم : در جهان حقایق بسیار است. مثلاً گفته میشود : «زمین بگرد خود میگردد» یا «ابر از بخار پدید میآید» یا «آمریکا در غرب اروپاست» و هزارها مانند اینها ، آیا اینها حقایق نیست؟.. اگر مقصودتان در چیزهای نامحسوس است یا در قواعد زندگانیست در آنها نیز حقایقی درمیانست. مثلاً در ایران یک دسته عقیده به «نجوم» دارند و چنین تصور میکنند که هرچه بروی زمین رخ میدهد نتیجهی گردش ستارگان و دوری و نزدیکی آنها با یکدیگر است. بگفتهی شاعر «که سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است» . یک دستهی دیگری به «بخت» عقیدهمندند و چنین میدانند که کسانی خوشبخت آفریده شدهاند که همهی پیشامدها بسود آنان درمیآید و همواره با خوشی زندگانی میکنند و کسانی بدبخت میباشند که به هر کاری برخیزند جز زیان و اندوه نبینند. یک دستهی دیگری باور به سرنوشت دارند و چنین میپندارند که آدمی هر آنچه خواهد دید پیش از آنکه به اینجهان بیاید به پیشانیش نوشته میشود. یک دستهی دیگری دعا و نذر را مؤثر میشمرند و اینست در گرفتاریها بجای کوشش ، بدعا و نذر و مانند آن توسل میجویند. یک دستهی دیگری جادو و افسون و مانند اینها را دارای تأثیر میشناسند و در کارهای خود باینها تشبث مینمایند. شما اگر کتابها را جستجو کنید پر از این عقیدهها و باورهاست ، اگر گفتار و رفتار مردم را بسنجید همه استنادشان باینهاست. ولی ما میگوییم : اینها همه غلطست ، همه بیپاست ، همه کجاندیشیست ، و راستی (یا حقیقت) آنست که هر کس جز نتیجهی کوشش خود را نمیبرد و نتواند برد و برای این دلیلهای بسیار میآوریم. مثلاً میگوییم : در سال 1918 که جنگ جهانگیر گذشته پایان یافت آلمانیها چون شکست خورده بودند از میان دولتهای بزرگ بیرون رفتند که اگر نمیکوشیدند به همان حال بازمیماندند ولی در نتیجهی کوششهای خود از آن خواری رها گردیدند. همان آلمانها پارسال به روسیه حمله کرده و میگفتند دو ماهه دولت روسیه را از پا خواهیم انداخت. روسها اگر نمیکوشیدند و مردانگی و جانفشانی نمینمودند در اندکزمانی لگدمال میگردیدند. ولی چون کوشیدهاند هنوز یک سال بیشتر است (پابرگی 1) که ایستادگی مینمایند. صدها مانند این میتوان شمرد.
کنون این یکی از حقایق زندگانیست که هر باخردی باید بپذیرد ، و مانندهای آن بسیار است. پس چگونه میتوان گفت که حقایقی نیست؟!.. همان کلمهی فریب که شما بکار میبرید دلیلست که حقایقی هست. زیرا فریب چیست؟.. فریب آنست که دروغی را در جامهی حقیقت نشان دهند. پس باید گفت حقیقتی هست.
اینکه میگویید : هر کس که نیروی گویندگی یا زبان شیوا دارد میتواند مطالبی را بنام حقایق بقبولاند ، میگویم راست نیست. زیرا هواداران «بخت» یا «سرنوشت» یا مانند آنها در ایران شعرای شیوازبان بودهاند که هر یکی عقیدهی خود را با شیواترین زبانی سرودهاند و با اینحال شما میبینید ما با یک تکانی که به خردها میدهیم و اندیشهها را بیدار میگردانیم همهی رشتههای ایشان را پشم میگردانیم. کجیها تا هنگامی پیش تواند رفت که راستیها بمیان نیاید وگرنه همچون یخ در برابر آفتاب خود بخود خواهد گداخت.
پابرگی از ویراینده :
1ـ تاریخ این نوشتار سال 1321(1942) میباشد.
.
🔸 30ـ چند پرسش و پاسخهای آنها (تکهی یک از سه)
شبهای آدینه و روزهای آن که کسانی بنزد من میآیند همیشه پرسشهایی میکنند و پاسخهایی میشنوند و من دوست میدارم که گاهی آنها را در نوشتههای خود بیاورم ، و این خود راهی برای نزدیکی اندیشههاست.
در آدینهی گذشته دو تن بنزد من آمدند و چنین گفتند : «شما بارها در نوشتههای خود نام «حقایق» را میبرید و چنین میگویید که همگی باید حقایق را بپذیرند. ما میخواهیم چند پرسشی از شما کنیم» :
1) آیا در جهان حقایقی هست؟.. بسیاری از دانشمندان بحقایقی قایل نیستند. میگویند در جهان هرچه هست جز فریب نیست. میگویند : هر کسی که نیروی گویندگی و زبان شیوا دارد میتواند مطالبی را بنام حقایق بقبولاند و جمعیتی را پیرو خود گرداند. نه اینکه راستی را حقایقی باشد.
2) بر فرض آنکه حقایقی هست راه درک آنها چیست؟.. چگونه میتوان حقیقت را شناخت؟..
3) آیا میتوان از روی حقایق زندگی کرد و از هرچه نه حقیقت است چشم پوشید؟..
گفتم : بیکایک پرسشها پاسخ میگویم : در جهان حقایق بسیار است. مثلاً گفته میشود : «زمین بگرد خود میگردد» یا «ابر از بخار پدید میآید» یا «آمریکا در غرب اروپاست» و هزارها مانند اینها ، آیا اینها حقایق نیست؟.. اگر مقصودتان در چیزهای نامحسوس است یا در قواعد زندگانیست در آنها نیز حقایقی درمیانست. مثلاً در ایران یک دسته عقیده به «نجوم» دارند و چنین تصور میکنند که هرچه بروی زمین رخ میدهد نتیجهی گردش ستارگان و دوری و نزدیکی آنها با یکدیگر است. بگفتهی شاعر «که سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است» . یک دستهی دیگری به «بخت» عقیدهمندند و چنین میدانند که کسانی خوشبخت آفریده شدهاند که همهی پیشامدها بسود آنان درمیآید و همواره با خوشی زندگانی میکنند و کسانی بدبخت میباشند که به هر کاری برخیزند جز زیان و اندوه نبینند. یک دستهی دیگری باور به سرنوشت دارند و چنین میپندارند که آدمی هر آنچه خواهد دید پیش از آنکه به اینجهان بیاید به پیشانیش نوشته میشود. یک دستهی دیگری دعا و نذر را مؤثر میشمرند و اینست در گرفتاریها بجای کوشش ، بدعا و نذر و مانند آن توسل میجویند. یک دستهی دیگری جادو و افسون و مانند اینها را دارای تأثیر میشناسند و در کارهای خود باینها تشبث مینمایند. شما اگر کتابها را جستجو کنید پر از این عقیدهها و باورهاست ، اگر گفتار و رفتار مردم را بسنجید همه استنادشان باینهاست. ولی ما میگوییم : اینها همه غلطست ، همه بیپاست ، همه کجاندیشیست ، و راستی (یا حقیقت) آنست که هر کس جز نتیجهی کوشش خود را نمیبرد و نتواند برد و برای این دلیلهای بسیار میآوریم. مثلاً میگوییم : در سال 1918 که جنگ جهانگیر گذشته پایان یافت آلمانیها چون شکست خورده بودند از میان دولتهای بزرگ بیرون رفتند که اگر نمیکوشیدند به همان حال بازمیماندند ولی در نتیجهی کوششهای خود از آن خواری رها گردیدند. همان آلمانها پارسال به روسیه حمله کرده و میگفتند دو ماهه دولت روسیه را از پا خواهیم انداخت. روسها اگر نمیکوشیدند و مردانگی و جانفشانی نمینمودند در اندکزمانی لگدمال میگردیدند. ولی چون کوشیدهاند هنوز یک سال بیشتر است (پابرگی 1) که ایستادگی مینمایند. صدها مانند این میتوان شمرد.
کنون این یکی از حقایق زندگانیست که هر باخردی باید بپذیرد ، و مانندهای آن بسیار است. پس چگونه میتوان گفت که حقایقی نیست؟!.. همان کلمهی فریب که شما بکار میبرید دلیلست که حقایقی هست. زیرا فریب چیست؟.. فریب آنست که دروغی را در جامهی حقیقت نشان دهند. پس باید گفت حقیقتی هست.
اینکه میگویید : هر کس که نیروی گویندگی یا زبان شیوا دارد میتواند مطالبی را بنام حقایق بقبولاند ، میگویم راست نیست. زیرا هواداران «بخت» یا «سرنوشت» یا مانند آنها در ایران شعرای شیوازبان بودهاند که هر یکی عقیدهی خود را با شیواترین زبانی سرودهاند و با اینحال شما میبینید ما با یک تکانی که به خردها میدهیم و اندیشهها را بیدار میگردانیم همهی رشتههای ایشان را پشم میگردانیم. کجیها تا هنگامی پیش تواند رفت که راستیها بمیان نیاید وگرنه همچون یخ در برابر آفتاب خود بخود خواهد گداخت.
پابرگی از ویراینده :
1ـ تاریخ این نوشتار سال 1321(1942) میباشد.
.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
تا بحال دربارهی زنان که «خواهران و دختران» ما هستند سخنان بسیاری نوشتهایم. و چون آنها متفرق بود در اینجا همهی گفتهها و گفتنیهای خود را مینویسیم. کسروی
🔸 گفتار یکم : دربارهی حجاب
١ـ بحثی که چهل سالست هست و هنوز تمام نشده ـ تکهی 1
یکی از مباحثی که از سی و چند سال پیش در ایران (و همچنین در جاهایی دیگر) پیدا شده و هنوز تمام نشده بحث حجاب زنان است.
همه میدانیم که زنان مسلمان شهری ، چه در ایران و چه در دیگر کشورها ، تا چند سال پیش حجاب داشتند و خود را از مردان نامحرم پوشیده میداشتند. به این شرح که چون میخواستند از خانه بیرون بیایند و یا به نزد مرد نامحرمی بروند سر تا پای خود را با چادری ـ معمولاً سیاه ـ میپوشانیدند و با روبند یا پیچهای صورت خود را پنهان میکردند.
در ایران تا بیست و سی سال پیش یک جور جورابهای بسیار بلند هم رایج بود که از پارچه میدوختند و به آن «چاقچور» میگفتند.
این عادتی بوده که قرنهای دراز در این کشور رواج میداشت. چه مردان و چه خود زنان به این عادت چندان اهمیت میگذاشته و علاقه نشان میدادهاند که اگر زنی ذرهای سستی در حجاب و پوشاندن تن خود میکرده او را به زبانها انداخته و «نانجیب و بیحیا» میشناختهاند. بارها دو همسایه یا دو برادر با هم زد و خورد میکردند بر سر آن که یکی به زن آن دیگری نگاه کرده و صورتش را دیده. دخترها را از نهسالگی به حجاب اجبار میکردند.
پافشاری ایرانیان در این موضوع تا آن حد بود که در جنبش مشروطه که ملاها با آن دشمنی کردند و مقاومت نشان دادند اینها برای آنکه مردم را بتکان آورده به هایهوی و دشمنی تحریک کنند میگفتند : «این لامذهبها امروز میگویند مشروطه شوید ، فردا هم خواهند گفت روهای زنهاتان باز کنید». این سخن اثر خود را میکرد و گروهی از مردم فقط به همین سبب با مشروطه دشمنی میکردند.
در سال یکم یا دوم مشروطه در تبریز میرزا سید حسینخان عدالت که از پیشاهنگان آزادیخواهی حساب میشد ، روزنامهی کوچکی بزبان ترکی ، بنام «صحبت» منتشر میکرد. در یکی از شمارههای آن مقالهای زیر عنوان «کج قابرقا» (دندهکج) نوشته شوخیهایی کرده بود که خدا زن را (حوا را) از دندهی کج آدم آفریده ، و در میان کلام این معنی را فهمانده بود که ما نیز باید به زنهای خود قدر گذاریم و آنها را در زندگانی همراه و همپای خود کرده به انجمنها و جلسات بیاوریم. از همین چند جمله آشوبی راه افتاد. مردم بازار را بستند و به هایهوی برخاستند. انجمن ایالتی ناچار شد سید حسینخان را از تبریز بیرون کند. این بود اندازهی احتراز مردم از شنیدن اسم آزادی و روبازی زنها.
.
تا بحال دربارهی زنان که «خواهران و دختران» ما هستند سخنان بسیاری نوشتهایم. و چون آنها متفرق بود در اینجا همهی گفتهها و گفتنیهای خود را مینویسیم. کسروی
🔸 گفتار یکم : دربارهی حجاب
١ـ بحثی که چهل سالست هست و هنوز تمام نشده ـ تکهی 1
یکی از مباحثی که از سی و چند سال پیش در ایران (و همچنین در جاهایی دیگر) پیدا شده و هنوز تمام نشده بحث حجاب زنان است.
همه میدانیم که زنان مسلمان شهری ، چه در ایران و چه در دیگر کشورها ، تا چند سال پیش حجاب داشتند و خود را از مردان نامحرم پوشیده میداشتند. به این شرح که چون میخواستند از خانه بیرون بیایند و یا به نزد مرد نامحرمی بروند سر تا پای خود را با چادری ـ معمولاً سیاه ـ میپوشانیدند و با روبند یا پیچهای صورت خود را پنهان میکردند.
در ایران تا بیست و سی سال پیش یک جور جورابهای بسیار بلند هم رایج بود که از پارچه میدوختند و به آن «چاقچور» میگفتند.
این عادتی بوده که قرنهای دراز در این کشور رواج میداشت. چه مردان و چه خود زنان به این عادت چندان اهمیت میگذاشته و علاقه نشان میدادهاند که اگر زنی ذرهای سستی در حجاب و پوشاندن تن خود میکرده او را به زبانها انداخته و «نانجیب و بیحیا» میشناختهاند. بارها دو همسایه یا دو برادر با هم زد و خورد میکردند بر سر آن که یکی به زن آن دیگری نگاه کرده و صورتش را دیده. دخترها را از نهسالگی به حجاب اجبار میکردند.
پافشاری ایرانیان در این موضوع تا آن حد بود که در جنبش مشروطه که ملاها با آن دشمنی کردند و مقاومت نشان دادند اینها برای آنکه مردم را بتکان آورده به هایهوی و دشمنی تحریک کنند میگفتند : «این لامذهبها امروز میگویند مشروطه شوید ، فردا هم خواهند گفت روهای زنهاتان باز کنید». این سخن اثر خود را میکرد و گروهی از مردم فقط به همین سبب با مشروطه دشمنی میکردند.
در سال یکم یا دوم مشروطه در تبریز میرزا سید حسینخان عدالت که از پیشاهنگان آزادیخواهی حساب میشد ، روزنامهی کوچکی بزبان ترکی ، بنام «صحبت» منتشر میکرد. در یکی از شمارههای آن مقالهای زیر عنوان «کج قابرقا» (دندهکج) نوشته شوخیهایی کرده بود که خدا زن را (حوا را) از دندهی کج آدم آفریده ، و در میان کلام این معنی را فهمانده بود که ما نیز باید به زنهای خود قدر گذاریم و آنها را در زندگانی همراه و همپای خود کرده به انجمنها و جلسات بیاوریم. از همین چند جمله آشوبی راه افتاد. مردم بازار را بستند و به هایهوی برخاستند. انجمن ایالتی ناچار شد سید حسینخان را از تبریز بیرون کند. این بود اندازهی احتراز مردم از شنیدن اسم آزادی و روبازی زنها.
.