پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)

🔸 گفتار یکم : درباره‌ی حجاب


5ـ حجابی که برای زنان واجب است (تکه‌ی 2)

زنان ایران دو چیز بد را از اروپا یاد می‌گیرند : یکی بزک کرده بمیان مردان آمدن و شیکترین لباسهای خود را برای کوچه و خیابان پوشیدن ، و دیگری با مردان آزادانه قاتی شدن و خودسرانه به مهمانیها رفتن. اینها هر دو غلطست. هر دو بزیان خود زنان است.

بانوان ایران باید بدانند که زن در اروپا دارای قدر نیست. اروپاییان زن را گرامی نمی‌دارند. باید که گول مقالات روزنامه‌ها را نخورند. اروپاییان در بسیار موضوعها گمراهند و یکی هم موضوع زنان است. بیشتر اروپاییان زنان را ابزاری برای لذت‌جویی و شهوترانی مردان شناخته‌اند و بیش از این معنایی بآنان نمی‌دهند. برای همین آنها را به مهمانیها می‌کشانند ، پرده‌هاشان می‌درند ، از مقام خود پایین می‌آورند.

در همان اروپا ملیونها نفر از زنان بی‌شوهر هستند. ملیونها دخترانِ بی‌سر و سامان درمانده هستند. ما داستانهایی می‌خوانیم که فلان جوان رومانیایی سیصد دختر را گول زده ، بَهمان آدمکش فرانسوی دویست زن را بزنی گرفته و کشته. اینها نمونه‌هاییست که چگونه زن در اروپا بی‌قدر و زیر پا ریخته است.

شما نمونه‌ی زندگانی اروپایی را در ایران می‌دارید. جوانان فارغ‌التحصیلی این چیزها را از اروپاییان به نیکی یاد گرفته‌اند و در این بدیها پیرو اروپاییان هستند. شما می‌بینید که کمتر یکی از ایشان بدنبال آن هست که دختری را به زنی بگیرد و او را باقدر و گرامی نگاه دارد. اینها فقط بدنبال آن هستند که دختران را گول بزنند و به نام «عشق و عاشقی» به دام بیندازند و پس از شهوترانیها آنها را ول کنند. آنهمه رُمان‌نویسیها و نمایشنامه‌نویسیها و مقاله‌نویسیها و هواداری از زنان نشان‌دادنها فقط برای همین است.

شاعران ایران که واژه‌ی «عشق» را یاد گرفته معنایی برایش نشناخته بودند ، این جوانان و مردان معنای آن را نیک شناخته‌اند و نیک بکار می‌برند.


.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)

🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 9)


4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکه‌ی 2)

درمیانِ کارهای نیک رضاشاه مهمترینِ آنها ایمن گردانیدنِ کشورست. زیرا این نخستین چیزیست که از یک حکومت و فرمانروا خواسته می‌شود. پیش از او ایمنی از کشور برخاسته بود و مردمی ‌که گزندهای ناایمنی را دیده بودند هوادار کسی شدند که توانست با کاردانی بسیار کشور را ایمن گرداند.

با اینهمه و با نیکیهای دیگر آن شاه ، او بدیهایی هم داشت و جا دارد در این پیشگفتار که سخن از انکیزیسیونست از انکیزیسیون زمان او نیز سخن بمیان آید. رضاشاه سود خود را در دیکتاتوری می‌دید. این بی‌پروایی بمشروطه و پارلمان ، بکشور زیان بزرگی رساند. خویهای پستی مانندِ چاپلوسی و دورویی بار دیگر همچون زمان پادشاهانِ قاجار رویید و بالید. یکی از میوه‌های پلید دیکتاتوری همانا انکیزیسیونست. از نخستین سالهای پادشاهی او ، خفقان کشور را فراگرفت و سپس سازمان یافت. یکی از پایه‌های انکیزیسیون ، وزارت فرهنگ و دیگری شهربانی بود. این دو ، نمایندگانی در «اداره‌ی سانسور» داشتند که در 1313 آغاز بکار کرده و از سال بعد بسختگیریهایی در زمینه‌ی انتشار کتاب و روزنامه‌ها دست گشود. در زمان او روزنامه‌های بسیاری بسته شدند و آزادیخواهانی دستگیر و زندانی گردیدند. برخی هم همچون شادروان دکتر ارانی جان باختند. با همه‌ی زیانهایی که دیکتاتوری و انکیزیسیونِ زمان او برای مردم داشت باز کارهای بزرگی که زمینه‌هایش پیش از رضاشاه آماده شده بود بدست او انجام گرفت. کسروی هر دو سوی داستان را بدیده دارد :

یکی از کارهای نیکی که باید در ایران انجام گیرد آنست که کسی یا کسانی با یک نظر پاک و بیغرضی کارهای رضاشاه پهلوی را بگفتگو و جستجو گزارند و نیک و بد همه را روشن گردانند. مردم درباره‌ی او از حقیقت بسیار دورند و نیکیها و بدیهای او را نمی‌دانند. زیرا آنچه در زمان خودش بود هر کاری می‌کرد چه در روزنامه‌ها و چه در مجلس شورا و چه در جاهای دیگر مورد ستایش می‌گردید و کسی زبان بخرده‌گیری نمی‌توانست گشود و آنچه اکنونست بی‌انصافانه از نیکیهای او نیز چشم‌پوشی می‌نمایند و پیاپی بشکایت و بدگویی می‌پردازند. بخصوص کسانی که در زمان او بزندان افتاده یا آسیب دیگری دیده‌اند که خودداری نمی‌توانند و از شکایت بازنمی‌ایستند.

ولی ما آرزومندیم این کسان رنجش و احساسات خود را در موضوع دخالت ندهند و درباره‌ی شاه گذشته چنانکه بدیها را بدیده می‌گیرند از نیکیها هم چشم نپوشند. نویسنده خود از کسانی هستم که از دیکتاتوری رضاشاه آسیب دیده‌ام. آشنایانم داستان بیرون آمدن مرا از عدلیه می‌دانند و جز خدا کسی نمی‌داند که آن داستان چه زیانهایی را بزندگانی من زد. گذشته از آنکه در زمان سرشهربانی بودن آیرُم در نتیجه‌ی یک بدگمانی بیجا نُه روز مرا در شهربانی نگه داشتند و همه‌ی کتابها و نوشته‌هایم را باداره‌ی آگاهی آورده و صفحه بصفحه جستجو کردند که بسیاری از آنها از میان رفت.

با اینحال من بخود حق نمی‌دهم در گفتگو از کارهای رضاشاه باین رنجش و آزردگی دخالت دهم. (1)


پابرگی :
1ـ پرچم روزانه ، شماره‌ی 129 ، گفتار «درباره‌ی رضاشاه پهلوی و کارهای زمان آن شاه»


.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)

🔸 36ـ از گفتار جان و روان چه نتیجه می‌خواهیم؟.. (تکه‌ی یک از دو)


گفتارهایی که درباره‌ی «جان و روان» نوشتیم ، چنانکه گفتیم مقصودمان یک بحث علمی یا یک گفتار تفننی نیست و می‌خواهیم از آن ، نتیجه‌های بس مهمی ‌برداریم.

بارها گفته‌ایم این راهی که جهان پیش گرفته بجایی نخواهد رسید ، و از این جنگها و زورآزماییها جز ویرانی و بدبختی نتیجه‌ای نخواهد بود. اینست جهان باید براه دیگری افتد ، باید بنیاد زندگانی ، بجای نبرد و زورآزمایی همدستی و نیکخواهی باشد.

می‌دانم اگر سیاستمداران اروپا این سخن مرا بشنوند آن را اندیشه‌ی خامی پنداشته در دلهای خود خواهند خندید. ولی روزگار بایشان و سیاستشان بیشتر می‌خندد. این نتیجه‌ی اندیشه‌های پخته‌ی ایشانست که جهان را بجنگ و گرفتاری کشانیده و روی زمین را با خون جوانان رنگین می‌گرداند!

آیا آدمی ‌برای این خونخواری آفریده شده؟!.. آیا آن دانشها و هنرها ، آن دانشکده‌ها و دانشگاهها ، آن جستجوها و آزمایشها ، آن بیخوابیها و رنجکشیها نتیجه‌اش این بایستی بود؟!..

می‌گویند : «زندگانی نبرد است». می‌گویم : در همینجاست که اشتباه می‌کنید. زندگانی نبرد نیست. شما می‌توانید ، بی‌آنکه بکشاکش پردازید و نبردی کنید ، با خوشی و آسودگی زندگی کنید. هیچ چیز شما را ناگزیر از نبرد نمی‌گرداند. می‌گویند : جانوران همگی با نبرد و کشاکش زندگی می‌کنند. می‌گویم : از جانوران تا آدمی فاصله بسیار است. آدمی اگر هم از جنس جانوران شمرده می‌شود با آنها یکی نیست. من آن داستان جان و روان را برای این شرح دادم که شما بدانید میانه‌ی آدمی با دیگر آفریده‌ها جدایی بسیار است. آدمی دارای دو طبیعت می‌باشد و اساسْ طبیعت دوم ، طبیعت روانی ، اوست که همیشه خواهان نیکی و آبادی و دستگیری و غمخواریست.

ما اکنون در خاندانها چگونه زندگی می‌کنیم؟.. نه آنست که بنیاد زندگی را بهمدستی و نیکخواهی گزارده‌ایم و در هر خاندانی پنج تن یا ده تن که از بزرگ و کوچک ، از زن و مرد ، از بیمار و تندرست هستند هر یکی دست آن دیگری را می‌گیرد و هر یکی نه تنها دربند خود ، بلکه دربند همگی خاندان می‌باشد و اینست بآسایش و خوشی باهم بسر می‌برند و هیچگاه بنبرد و کشاکش نیازی نمی‌بینند؟!.. پس چرا ما نتوانیم همان رفتار را در بیرون نیز جاری گردانیم؟!.. چرا نتوانیم سراسر جهان را یک خانه ، همگی مردمان را یک خاندان بشماریم؟!.. آیا چه چیزی جلو ما را خواهد گرفت؟!.. آیا چه زیانی خواهیم برداشت؟!..

آری از روزی که در اروپا دانشها پیشرفت آغاز کرد یکی هم فلسفه‌ی مادّی رو به پیشرفت گزاشت و گام بگام با دانشهای طبیعی برواج پرداخت و یک زمینه‌ی بزرگی برای خود باز کرده مردان بنامی همچون نیتچه و باخنر و شوپنهاور و دیگران هوادار آن گردیدند ، و یکی از نتیجه‌هایی که از آن فلسفه گرفتند همین بود که «زندگانی نبرد است» ، «هر توانایی باید ناتوان را زیردست گرداند» ، «هر کسی باید جز دربند خود نباشد» ، «ناتوان را جز نابودی نشاید».

این جمله‌ها شهرت فراوانی یافت و در همه‌ی دلها جا گرفت و بهانه بدست ستمگران و آزمندان داد که بی‌هیچ باکی به ناتوانان ستم کنند و بنابودی آنان کوشند ، بیگمان همین سخنان تغییر مهمی در زندگانی اروپاییان پدید آورد. بیگمان در روابط دولتها و در رفتار آنان با توده‌های ضعیف تأثیر بزرگی کرد.

این جنگ و خونریزی که امروز درمیانست شما اگر با سررشته‌داران آن که موسولینی و هیتلر و دیگرانند بگفتگو پردازید و جستجو کنید خواهید دید بالاخره سخن را بآنجا می‌رسانند که زندگانی نبرد است و ما باید جنگ کنیم و بکوشیم تا از دیگران عقب نمانیم.

آن دست‌اندازی بخاکهای دیگران که دولتهای اروپا می‌کنند کسی اگر ایراد بگیرد و جهت را بپرسد بالاخره پاسخ خواهد شنید که آنها ناتوان و ناشایسته‌اند و این حق طبیعی ماست که بآنان سیادت کنیم و رشته‌ی اختیارشان بدست گیریم.

در جهان کمتر گمراهی تا باین اندازه زیانمند افتاده. کمتر گمراهی‌ تا باین اندازه مایه‌ی ویرانی بوده. شگفتتر آنست که کسانی از ایرانیان نیز هواداری از آنان می‌نمایند و بارها دیده‌ام چون گفتگو کرده‌ایم ایراد گرفته‌اند بلکه هیاهو برانگیخته‌اند ، و این بدان می‌ماند که گوسفند بیدست و پا هواداری از درندگی کند و آن را حق مشروع درندگان خون‌آشام شمارد.

از سخن خود دور نیفتیم : یکی از نتیجه‌ها که ما از آن داستان جان و روان برمی‌داریم اینست که می‌گوییم : زندگانی نبرد نیست. می‌گوییم نبرد و کشاکش این نتیجه را دهد که امروز با چشم خود می‌بینیم. می‌گوییم : باید این شیوه‌ی زندگی از جهان برافتد و بجای این زورآزمایی و خونریزی ، آدمیان بهمدستی و پشتیبانی پردازند ، و این همان راهیست که ما دنبال می‌کنیم و بخواست خدای بزرگ بانجام خواهیم رسانید.

👇
ما برآنیم که شرقیان باید باین خواری و زبونی که دچار گردیده‌اند گردن نگزارند و بیک جنبش بزرگی برخیزند. ولی باید پایه‌ی آن جنبش نه زورآزمایی و چیرگی ، بلکه همدستی و نیکخواهی باشد که بدینسان هم خود را از خواری و زبونی بیرون آورند و هم جهان را از این گرفتاری رها گردانند. (1)


پابرگی (از ویراینده)
1ـ امروز توده‌های شرقی تکانی خورده و کشورهایی همچون چین و هندوستان و کره با آنکه از آن زبونی پیشین درآمده‌اند و این اندازه جای خشنودیست ، با اینهمه ایشان نیز راه زندگانی را زورآزمایی دانسته و در کوششهای اقتصادی و سیاسی همان راه غربیان را می‌پیمایند. حال آنکه بهتر همانست که کسروی راه نموده : پایه‌ی کوششهاشان را نه زورآزمایی و چیرگی ، بلکه همدستی و نیکخواهی با جهانیان گزارند.
امروز جهانیان بیش از گذشته به زیانمندی جنگهایی که در چهار گوشه‌ی جهان روی داده و در کار روی دادن است پی برده‌اند و این آمادگی بیشتر گردیده که در کوششهای نیکخواهانه با دیگر توده‌ها دست یکی گردانند. لیکن افسوسمندانه باید گفت هنوز پَتیاره‌ی[بلا] مادیگری ریشه در اندیشه‌ها دارد و در رفتارها نمایان است. بیگمان یکی از نخستین گامهای جنبش یادشده باید کوشش به ریشه‌کن گردانیدن این پتیاره ، یا به گفته‌ی کسروی «اژدها ـ گمراهی» باشد.


.
هیتلر و موسُلینی
پرچم روزانه شماره‌ی 185
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)

🔸 گفتار یکم : درباره‌ی حجاب


5ـ حجابی که برای زنان واجب است (تکه‌ی 3)

اینهمه هواداریهای زبانی که از زنان می‌کنند شما از یکی بپرسید : «پس چرا زن نمی‌گیری؟!..» آن وقت است که آقا فیلسوف شده می‌گوید : «مگر زن گرفتن آسان است؟!.. تا من زندگانیم را مرتب نکنم و خانه‌ی شخصی نداشته باشم چرا باید دختر مردم را بیاورم و بدبخت کنم؟!..» بگفته‌ی تهرانیها یک چیزی هم دستی طلبکار می‌شود.

اگر عشقبازی با دختران دبیرستانها و رقص با زنان در کافه‌ها نبود آن موقع معلوم می‌شد که تقید آقا به فلسفه‌ی خود تا چه اندازه است. آن وقت دیده می‌شد که همه‌ی اینها فراموش شده آقا بدنبال زنی است که بگیرد و بخانه آورد و نگاه دارد.

بانوان باید بدانند که آزادی زنان و آمیزشهای خودسرانه‌ی آنان با مردان که شیوه‌ی زندگانی اروپاییست ، پیش از همه و بیش از همه ، زیانش بخود زنانست. این خودش زیان به زنان است که مردان زن نگیرند و آنان بی‌شوهر بمانند و سختیها ببینند. همانطور که زنان اروپایی می‌بینند.

بله در آن شیوه‌ی اروپایی راه هوسبازی به روی زنان باز است. یک زن اگر بدنبال هوسبازی و کامگزاری باشد میدانش باز است. ولی زندگانی همه‌اش هوسبازی نیست. فقط با هوسبازی بجایی نمی‌توان رسید. زندگانی نیازمند تشکیل خانواده است. در زندگانی خوشیهای بسیاری هست که غیر از راه رفتار خردمندانه بدست نمی‌تواند بیاید. از جمله زن دارای بچه‌هایی شود و آنها را پرورش دهد و وقتی که بزرگ شدند دختران را شوهر دهد و برای پسران زن بگیرد و دارای عروسها و دامادها شود. این یکی از خوشیهاست که زن نیکنام زندگی کند و چون به دوره‌ی پیری رسید از همه‌ی فرزندان و خویشان احترام و قدرشناسی ببیند. زنی که در پی هوسها باشد از این خوشیها برخوردار نخواهد بود و احتمالاً نصف بیشتر عمر خود را با پشیمانی و شرمندگی خواهد گذراند.

خلاصه اینکه : این دسته‌ی متجدد که می‌خواهند زنان را به زندگانی اروپایی بکشانند و برایشان پارتیهای بال و رقص تدارک می‌کنند و دختران ساده‌لوح را دنبال کرده آنها را براه عشقبازی می‌کشانند ، در دشمنی و بدخواهی با زنان ، از آن آخوندهای تیره‌مغز که طرفداری از روگیری و خانه‌نشینی زنان نشان می‌دادند ، چندان کمتر نیستند ، بلکه گاهی با ایشان در یک درجه‌اند.

این موضوع زمانی بخوبی روشن خواهد شد که ما بخواهیم زنان سیاه‌روز بدکاره را که از میان مردم طرد شده‌اند دنبال کنیم و بداستان هر یکی رسیدگی کنیم که بی‌شک خواهیم دید که چنانکه یک دسته از آنان بگیر میرزا کاظم‌ها و میرزا عنایت‌ها و شیخ حسین‌ها افتاده‌اند که بنام «صیغه‌ی ده‌روزه» سرمایه‌ی زندگیشان را از دستشان گرفته و ول کرده‌‌اند و آن بدبختان از چشم و گوش بسته بودن و درماندگی راه بجایی نداشته و بآن کار سیاه روی آورده‌اند ، یک دسته نیز قربانی آمیزشهای آزادانه و عشقبازیهای ساده‌لوحانه شده‌اند و عاقبت کارشان بسیاهی کشیده.


.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)

🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 10)


4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکه‌ی 3)

کسروی در همانجا با آنکه رضاشاه را برای پایمال گردانیدن مشروطه و قانونها ، سختگیری بآزادیخواهان و خفقان و دیگر بدیها نکوهش می‌کند درباره‌ی او بکوتاهی چنین داوری می‌کند :

رضاشاه بایران نیکیهای بسیار کرد. خانخانی را از میان برداشت. بیست سال کشور را ایمن و آسوده راه برد ، بآبادی تهران و دیگر جاها کوشید ، بانک ملی بنیاد نهاد ، نظام وظیفه اجرا کرد ، بمردم رخت یکسان پوشانید [1307] ، زنان را از چادر و پیچه بیرون آورد[1314]. اینها هر یکی در حدود خود کارهای بزرگ و سودمندی است که باید بنام آن پادشاه در تاریخ بماند.
اگر کسانی سمتقو و اقبال‌السلطنه و شیخ‌خزعل و جهانشاه‌خان و امیرعشایر و بسیار امثال اینان را که بودند و هر یکی در یک گوشه‌ی مملکت فرمانروایی می‌کردند فراموش ننموده‌اند معنی این گفته‌ها را بهتر خواهند فهمید. (1)

من آگاهیهایی می‌دارم که در آخرهای دوره‌ی چهارم یا پنجم ، چند تنی از وزیران کمسیونی کرده‌اند در این زمینه که «مجلس مایه‌ی دردسری برای دولت شده ، در سیاست دخالت می‌کند ، احساسات نشان می‌دهد ، طرحهای پیشنهادی دولت را بیچون و چرا نمی‌پذیرد. باید اندیشه‌ای کرد و جلو گرفت». پس از سکالش و گفتگو چنین نقشه کشیده‌اند که «انتخابات در اختیار والیها و حاکمها باشد و کسانی را انتخاب کنند که فضول نباشند و اداره‌ی آگاهی بشایستگی آنان گواهی دهد». این نقشه را کشیده باین بس نکرده شاهکار دیگری بمیان آورده‌اند و آن اینکه «در هر دوره چند تنی از کسانِ بدنام را بنمایندگان قاتی کنند که مجلس نه تنها افزار بیکاره‌ای گردد ، آبرویش نیز رود و از دیده‌ها افتد». اینبوده که در همان دور ، تا آنجا که من دانسته‌ام یک دلخک خراسانی و یک دنبک‌زن تهرانی را بمیان نمایندگان آورده‌اند.

کسانی که در این کمسیونِ خیانت بوده‌اند ، من نام سه تن را شناخته‌ام که چون هر سه مرده‌اند نامهاشان نمی‌برم. این نقشه را آنها کشیده‌اند و رضاشاه نیز پسندیده و روان گردانیده. رضاشاه در بیشتر کارها افزار دست اینان بوده. داستانی هم یاد می‌کنم برای آنکه شما بدانید دسته‌ی بدخواهان چه کارها کرده‌اند :

همان رضاشاه سفری بفارس کرده بوده. چون انتخابات نزدیک می‌شده والی فارس (که نامش هم می‌دانم و نمی‌گویم) در جلو شاه چنین عنوان می‌کند : «اهالی فارس از تصمیم اعلیحضرت باینکه نمایندگان با نظر دولت انتخاب شوند بسیار ممنونند. ولی درخواستی که از خاکپای همایونی می‌کنند آنست که اعلیحضرت اجازه فرمایند نمایندگان از خودِ اهالی باشند». شاه می‌گوید : «بسیار خوب ، با مسئولیت خودتان چند نفری را معین کنید».

آقای والی همین را دستاویز ساخته چند تنی را که خود می‌خواسته برمی‌گزیند. دو تن از آنان که من شناختم بازرگانان بسیار پولدار می‌بودند و هر کدام نزدیک به هفتاد سال می‌داشتند. چنانکه گفته می‌شد هر کدام پول گزافی داده و نمایندگی را خریده و شرط «ضمن‌العقدی» شده بود که «فضولی» ننمایند. (2)

آری ، اینها از بدیهای رضاشاه (و سیاستمداران زمانِ او) است و نه چیزهایی که بتوان از آنها چشم پوشید. لیکن کارهای بزرگی هم که بدست او انجام گرفته نه چیزهاییست که فراموش شود. با آنکه در این هفتاد و اند سال بسیار آگاهیها از تاریخ آن دوره بدست آمده که پیشتر بآنها دسترس نمی‌بود لیکن با اینحال گویا بدانسان که کسروی آرزو می‌کرده هنوز باید کسی یا کسانی دست بکار شوند و پیشامدهای تاریخی آن دوره را نیک بکاوند و «با یک نظر پاک و بیغرضی» جستجو و داوری کنند.


پابرگیها :
1ـ پرچم روزانه ، شماره‌ی 129 ، گفتار «درباره‌ی رضاشاه پهلوی و کارهای زمان آن شاه»
2ـ کسروی ، یکم دیماه 1323 ، ص 12 و 13


.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)

🔸 36ـ از گفتار جان و روان چه نتیجه می‌خواهیم؟.. (تکه‌ی دو از دو)


یک نتیجه‌ی دیگری که از آن گفتارها می‌گیریم اینست که آدمی نیکی‌پذیر است. یکی از گمراهیهایی که از فلسفه‌ی مادّی برخاسته همینست که آدمی نیکی‌پذیر نیست. می‌گویند چون هر کسی ناگزیر است با دیگران نبرد کند تا زندگانی خود را پیش برد ازو چشم نیکی نتوان داشت. در حالی که ما نشان دادیم که هیچ کسی ناگزیر از نبرد کردن نیست و هر کس می‌تواند با دیگران با همدستی و دستگیری و غمخواری زیست کند و بکسی بدی ننماید.

اینکه آدمی نیکی‌پذیر نیست از سخنانیست که بسیار رواج یافته و چه در اروپا و چه در آسیا بزبانها افتاده. بارها دیده‌ام در روزنامه‌های فارسی آن را نوشته‌اند. در حالی که اگر این راست باشد روزنامه هم نباید باشد. یک روزنامه‌نویس بگمان خودش می‌کوشد که مردم را بنیکی آورد. پس در جایی که آدمی نیک نتواند بود دیگر چه جای کوشش می‌باشد؟!.. اگر این راست باشد که آدمی نیکی‌پذیر نیست بسیار چیزها باید از میان رود : هیچ کس بدیگری پند ندهد ، اندرز نگوید ، راهنمایی ننماید ، زیرا همه‌ی اینها بیهوده است. همه‌ی اینها آهن سرد کوبیدنست. همچنین بهیچ بدکاری نباید نکوهش نمود ، یا کیفر داد ، زیرا در آن بدکاری ناگزیر بوده است. پس از همه ، باید بساط فرهنگ (یا تربیت) را برچید ، زیرا نتیجه‌ای از آن نخواهد بود. ببینید چه نتیجه‌های غلطی از یک سخن پدید می‌آید و با اینحال کسان بسیاری آن را یاد گرفته‌اند و در دلهای خود جا داده‌اند.

در این باره راستی همانست که گفتیم : آدمی بدیها و نیکیها را در طبیعت خود دارد. آن جنبه‌ی جان خویهای بدی را از خشم و رشک و کینه و آز و ستمگری و خودفروشی[=خودنمایی بیرون از اندازه] و مانند اینها دارا می‌باشد و از اینسوی جنبه‌ی روان ، خویهای نیکی را از دلسوزی و غمخواری و راستی‌پرستی و آبادی دوستی و مانند اینها را با خود دارد. اکنون اگر یک آدمی جنبه‌ی روانیش نیرومندتر بود و اختیار کارها را در دست خود داشت آن آدمی نیک باشد و رفتار و کردار ستوده از او سر زند ، و اگر جنبه‌ی جانیش چیره گردید و اختیار بدست آن افتاد ناگزیر رفتار و کردار او ناستوده باشد و آن مرد بد شمرده می‌شود. پس نیکی و بدی هر دو در نهاد آدمی هست و این بسیار غلط است که گفته شود آدمی نیکی‌پذیر نیست.

گاهی کسانی چنگیز و تیمور و هلاکو و دیگر خونخواران نامور تاریخی را دلیل بدگوهری آدمی می‌شمارند و چنین می‌گویند که آدمی از گوهر و طبیعت خود بد می‌باشد و اگر کسانی نیک بوده‌اند و یا می‌باشند در نتیجه‌ی تربیت است نه آنکه نیکی را از نهاد خود داشته باشد. اگر خوانندگان فراموش نکرده‌اند چند شماره‌ی پیش گفتاری در همین زمینه از آقای عمادی بچاپ رسانیدیم.

ولی پاسخ این سخن بسیار ساده است. آدمی اگر نیکی را از طبیعت خود نداشت با تربیت نیک نتوانستی بود. «تربیت» چیست؟.. تربیت در واقع بزرگ گردانیدن یک چیز کوچک یا بآشکار آوردن یک چیز نهانیست. مثلاً شما یک نهال کوچکی را مواظبت می‌کنید و تربیت می‌نمایید و یک درخت بزرگ می‌سازید. آن نهال کوچک بوده که تربیت کرده بزرگ ساخته‌اید ، اگر نبود آیا می‌توانستید با تربیت درختی درست کنید؟!.. یا یک درخت گلابی را شما مواظبت می‌نمایید و تربیت می‌کنید تا میوه می‌آورد. ولی اگر درخت گلابی نبود و بید بود آیا می‌شد که با تربیت میوه بیاورد؟!.. پس گفتن اینکه آدمی با تربیت نیک می‌شود خود دلیلست که نیکی را از طبیعت خود دارد.

اینها خلاصه‌ی گفته‌های ما درباره‌ی آدمی و طبیعت اوست که در این چند گفتار روشن گردانیدیم و اگر کسانی بخواهند که بهتر از این بدانند کتاب «راه رستگاری» یا شماره‌های پیمان را بخوانند. (1) در اینجا دیگر در این زمینه سخنی نخواهیم نوشت و تنها باید معنی خرد را روشن گردانیم که آن را بزمان دیگری وامی‌گزاریم.

(پرچم روزانه شماره‌های 185 و 186)


پابرگی :
1ـ کتاب «در پیرامون روان» در آن زمان نوشته نشده بود. در آن کتاب از این جستار به گشادی سخن رفته.


.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)

🔸 گفتار دوم : زنان و مردان


١ـ زنان چه خوب و چه بد از ما هستند (تکه‌ی 1)

سالهاست کسانی در ایران خود را طرفدار زنان نشان می‌دهند و ستایشها از آنان می‌کنند و مقام والای زنان را بما نشان می‌دهند. اینان اینطور وانمود می‌کنند که زنان دسته‌ی جداگانه‌ای هستند و ما مردان بآنان ستم می‌کنیم و آن طرفداری برای بازگرداندن ستم است. از طرف دیگر یک دسته نیز در برابر ایشان از زنان بدگویی می‌کنند و مقاله‌ها می‌نویسند و نکوهشها می‌کنند.

به هر حال اینها همه نادانی است. زنان دسته‌ی جداگانه‌ای نیستند تا سخن از خوب و بدشان گفته شود. زنان چه خوب و چه بد از ما هستند. زنان از ما زاده شده‌اند و ما از زنان زاده شده‌ایم.

زنان کی هستند؟.. زنان مادران و خواهران و همسران و دختران ما هستند. ما همه در یکجا زندگی می‌کنیم ، در پیش بردن کارهای زندگانی دست در دست هم داده‌ایم. کوششهای ما برای زنان است و کوششهای زنان برای ما. خوشیهای ما بیش از همه به سبب زنان است. پس چه تفاوتی بین ما و آنها هست؟!..

گاهی نیز اینان از «حقوق» زنان بحث می‌کنند. اینطور وانمود می‌کنند که زنان «حقوقی» دارند که ما آنها را ضایع کرده‌ایم. زنان باید با مردان مساوی باشند و مثل آنان در مجلس شورا نماینده باشند ، مثل آنان در دادگاه به قضاوت انتخاب شوند ، مثل آنان وزیر و رئیس اداره شوند. اینها «حقوق» آنهاست که ما مردان ضایع کرده‌ایم.

ولی حقیقت این است که اینها «حقوق» زنان نیست و ما در این باره بحث خواهیم کرد. زنان باید بکشور و ملت دلبسته بوده از رخدادها باخبر باشند و در کارها همدستی کنند. ولی نماینده شدن و قاضی بودن کارهای آنها نیست. خدا زنان را برای کارهایی آفریده و مردان را برای کارهایی.

بله این راست است که امروز به زنان سختیهایی می‌رود. ولی نه از این جهت که آنان دسته‌ی جداگانه‌ای هستند ، بلکه از این بابت که حقایق شناخته نیست و یک راه خردمندانه برای زندگانی در بین نمی‌باشد.


.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)

🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 11)


4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکه‌ی 4)

بسخن خود بازگردیم. پس از افتادنِ رضاشاه و همزمان با کوششهای آزادیخواهان ، بدخواهانی فرصت یافته می‌خواستند هرچه بدست آمده بود ، از نیکیها و دانشها ، از رهگذر «رضاخانی بودن» ناستوده و بد نشان داده همه را بازگردانند. به ملایان میدان گذشته را بدهند و آنها را آزاد گزارند که سنگ راه آزادیخواهی گردند.

در این کار فراموشی توده نیز مؤثر بود : آن نسلی که دشمنی ملایان را با کشور و پیشرفت دیده و با گوشت و پوست حس کرده بود درگذشته یا به روزگار پیری رسیده بود. از آنسو جوانان ، چون از تاریخ و سیاهدلی‌هایی که از ملایان سر زده بود ناآگاه بودند ، اینبود بجست و خیزهاشان نیز اهمیتی نمیدادند.

چندین سال پیش نویسنده‌ی آزادیخواه ، دکتر ناصر پاکدامن ، با همه‌ی دشواری‌ای که دسترس بمنابع پژوهشی در این زمینه در اروپا داشته ، درباره‌ی کشته شدن احمد کسروی ، کتابی ‌بر پایه‌ی واقعیتهای بدست آمده از روزنامه‌ها و کتابها و گفته‌ی گواهان ، بنام «قتل کسروی» فراهم آورد.

باورها و داوریهای نویسنده بجای خود ، درستکاری او در گردآوری سندها و کوشش و رنجی که بکار برده بکتاب جایگاه والایی بخشیده و از اینرو جای ارجشناسی بسیار دارد. سندهای این کتاب گوشه‌ای از تحولات سالهای20 تا 24 ایران را روشن می‌سازد و نمونه‌ی نیکیست از یک کاوش باریک‌بینانه در چگونگی پدید آمدن دسیسه‌های سیاسی و نشان دادن دستهای پلید کارگردانان آنها. این کتاب سندهای ارزشمندی از بازگردانیدن ارتجاع بدست دولتهای بدخواه پس از رضاشاه دارد.

خواست سیاست‌پیشگانِ بدخواه نه تنها بازآوردن ملایان و در نتیجه بازگردانیدن چادر و سینه‌زنی و زنجیرزنی و قمه‌زنی و مرده بکربلا بردن و دیگر نمایشهای ننگ‌آور شیعیگری ، بلکه بازگردانیدن و بی‌نتیجه گزاردن دیگر کارهای سودمندِ زمان رضاشاه نیز بوده. (اکنون نیز همان سیاست ننگ‌آور در کارست).

این نقشه‌های خائنانه گرچه در آن سالها با ژست مخالفت با دیکتاتوری و بازگردانیدنِ دمکراسی بکشور انجام میگیرد لیکن هدفهای دیگری دارد و نتیجه ‌این باید باشد که مردم نه تنها از دمکراسی بهره‌مند نگردند بلکه از نیکیهای دوره‌ی پیش نیز بازمانند. می‌خواهند ملایان را درمیان مردم بانفوذ وانمایند و به رخ آزادیخواهان کشند تا از یکسو میدان بآزادیخواهان تنگ گردد و از سویی کشور را دچار پسرفت و دو دستگیها گردانند که همچنان در گرفتاریها بماند و روی آرامش نبیند. روی آرامش و پیشرفت نبیند مبادا که رشته‌ی کارها از دستشان درآید و آن بهره‌مندیها و کامرواییها که می‌داشتند از دست برود یا اینکه کارهای گذشته‌شان به آشکار افتد و رسوا گردند.


.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)

🔸 37ـ چگونه از کشاکش توده[ها] جلو می‌گیریم؟.. (تکه‌ی یک از یک)


آقای کسروی دارنده‌ی پرچم

تحت عنوان «پیام بدانشمندان اروپا و آمریکا» در ده جزوه از روزنامه‌ی پرچم گفتار نوشته‌اید (1) که در جزوه‌ی نهم و دهم آن اظهار شده توده‌ها و نژادهای گیتی هر یک در کشور خود زیند و به آبادی آن کوشند و از جنگ و چیرگی دوری جُسته هنگام بروز اختلاف بطوری که بین افراد مردم بوسیله‌ی دادگاهها و یا داوری اشخاص رفع اختلاف می‌شود توده‌ها نیز رفع اختلاف نمایند.

من در این اندیشه‌ام که آیا در صورتی که توده‌ها و نژادها این پیشنهاد مقدس را گردن نهند (گرچه سختی آز و طمع و علو جاه و سایر مطامع بشری این امر را مشکل بنظر جلوه می‌دهد) آیا آن دادگاه از چه دادرسانی و در چه جایی سازمان یابد و یا از چه اشخاص داوری خواسته شود؟ آیا در صورتی که این اندیشه را چنین پاسخ باشد که نظیر جامعه‌ی ملل (2) در یکی از شهرهای جهان و از مردمان مختلف گیتی سازمان یابد و نیز مردمانی نیک سیرت برای داوری تعیین گردد آیا پای‌بندان (3) (ضامن) اجرای رأیی که آن دادگاه یا داورها خواهند داد کیست و چیست؟

داوری بین افراد و دادرسی بین آنها در هر کشوری دارای پای‌بندان اجرایی است که تمام قوای آن کشور در صورت سرپیچی ستمکار رأی صادره را قهراً اجرا می‌نمایند و تصور و اندیشه‌ی چنین پای‌بندانی برای اجراء رأی صادره از دادگاه یا داورها در مورد توده‌ها خیلی مشکل بنظر می‌رسد.

اگر پاسخ داده شود که در صورت چیرگی ستمکار ، سایر توده‌ها با توده و نژاد ستمدیده کمک نماید و بقوه‌ی قهریه رأی را بر ستمکار اجرا نماید بدیهی است توده و نژاد ستمکار چیرگی کرده بجنگ خواهد پرداخت و این همین اندیشه‌ای است که کنون نژادها را وادار بجنگ جهانسوز کرده. گذشته از افراد نوع بشر پرنده و چرنده و وحوش و طیور را تهدید و نابود می‌نمایند و خدا داند عاقبت این جنگ که روز بروز برحسب ظاهر بر عوامل شدت آن می‌افزاید چه خواهد شد. خواهشمندم اندیشه‌ای را که بنظر شما آمده بنویسید که توده‌ها و نژادها ضمن خواندن اصلِ پیشنهاد بخوانند و بدانند.

اهواز ـ سیدحسین امام ، وکیل دادگستری


پرچم : ما نخواسته‌ایم در آن رشته گفتارها همه‌ی سخنان خود را بگوییم و از چگونگی پدید آوردن دادگاه نیز گفتگو کنیم. در هر کاری نخست باید کوشید و زمینه برای آن آماده گردانید و پس از آنست که می‌توان از چگونگی بکار بستن گفتگو کرد.

امروز انبوه مردم از گوهر آدمی و از نیروی خرد ناآگاهند و چنین می‌دانند که زندگانی آدمیان همین باید بود که هست و بهتر از این نتواند بود. چنانکه خود شما بیاد «سختی آز و طمع و علو جاه و سایر مطامع بشری» افتاده چنان پیشرفتی را برای جهان دشوار می‌شناسید و باید گفت سخنانی را که ما درباره‌ی «جان و روان» نوشته‌ایم از یاد می‌برید. ما نشان داده‌ایم که آدمی اگر از سرشت جانی دارای آز و شکوه‌دوستی و کینه و رشک و مانند اینها است از سرشت روانی دارای خویهای بسیار ستوده‌ی نیکخواهی و غمخواری و راستی‌پژوهی و از خود‌گذشتگی و مانند اینها می‌باشد. پس چرا این خویها را بدیده می‌گیرید و اینها را نمی‌گیرید؟!.

امروز مانع بزرگ همین بدگمانیها است که در دلها پیدا شده و ما پیش از همه باید بچاره‌ی اینها کوشیم و دانشمندان و بخردان را در هر کجا که هستند با خود هم‌اندیشه گردانیم تا بدینسان زمینه آماده شود.

یک نکته‌ی بسیار مهم آنست که تا مردمان اینند که هستند ـ که زندگانی را نبرد می‌شمارند ، و آدمی را نیکی‌پذیر نمی‌دانند ، و هر کسی تنها آسایش خود را می‌خواهد و توده‌های بزرگ و نیرومند هر یکی در اندیشه‌ی چیرگی به ناتوانان است و توده‌های ناتوان گردن بخواری و زبونی می‌نهند ، و دانشمندان و بخردان خود را کنار کشیده رشته‌ی کارها را بسیاستمداران وامی‌گزارند ـ آن آرزوی ما پیشرفتی نخواهد داشت و اینست ما باید نخست بکوشیم و این سنگها را از جلو برداریم ، و ما اکنون در این کوشش می‌باشیم.

کوتاه سخن آنکه ما امروز نباید گفتگو از چگونگی چنان دادگاهی بنماییم. در هنگام خود بآن گفتگو خواهیم رسید.

اما اینکه می‌نویسید : اگر کشاکش درمیان دو توده رخ داد و توده‌های دیگر بتوده‌ی ستمدیده یاوری کردند از همینجا جنگ پیش خواهد آمد می‌گوییم : بیاید. آن جنگیست که با بدی و ستمگری می‌رود و نباید از آن باک داشت ، و چنان جنگی بزودی و بآسانی بفیروزی توده‌های دادگر و بشکست توده‌ی ستمگر پایان می‌یابد. امروز را با آن زمان یکسان نتوان گرفت. دوباره می‌گویم : ما باید یک شورش (4) بزرگی در اندیشه‌ها پدید آورده حقایق زندگی را در دلها جا دهیم و این خود زمینه به هر نیکی آماده خواهد گردانید.

👇
(پرچم روزانه شماره‌ی 223)


پابرگیها (از ویراینده) :

1ـ دفتر «پیام بدانشمندان اروپا و آمریکا» نخست بار در پرچم سال 1321 ، در گرماگرم جنگ جهانی دوم (1942) چاپ شد.

2ـ پس از جنگ جهانی یکم و پیش از بنیاد یافتن سازمان ملل متحد ،‌ به پیشنهاد ویلسُن رئیس‌جمهور آمریکا و پشتیبانی دیگر دولتها جامعه‌ی ملل (The League of Nations) در کشور سوئیس بکار آغاز کرد که کمابیش همان خواستهای بنیادی سازمان ملل بویژه جلوگیری از جنگ را داشت و از این باره آن را پدر سازمان ملل می‌توان شمارد.

3ـ در اصل چنین آمده. درست آن «پایَندان» بمعنی «ضامن» است.

4ـ شورش معنی انقلاب دارد. اینکه گاهی کسانی آن را بمعنی آشوب بکار می‌برند غلط است.


.
🔸 سخنانی که باید فراموش نکرد.


🖌 احمد کسروی
📘 ورجاوندبنیاد (بزبان عادی)

🖌 احمد کسروی - کوشاد تلگرام

⭐️ آنچه برای یک زیست آدمیانه لازمست از جمله حقایقی از جهان و تاریخ ، رابطه‌ی دین و دانش ، آیین و قانونهای معقول

📊 شمار ساتها : ۱۹۲ (اصلی) + ۷

بازپسین پراکنش : تیرماه ۱۴۰۱

🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.

🛎 کتاب را می‌توانید از اینجا دریافت کنید.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)

🔸 گفتار دوم : زنان و مردان


١ـ زنان چه خوب و چه بد از ما هستند (تکه‌ی 2)

یکی از حقوق زنان که امروز ضایع می‌شود حق شوهر پیدا کردن و فرزندان داشتن است. این حق مسلم زنان است.

خدا زنان را برای مردان و مردان را برای زنان آفریده که هیچ یکی جدا از دیگری نمی‌تواند زندگی کند ، و از این جهت است که تعداد زنان و مردان را در همه جا و در همه‌ی زمانها مساوی یا (نزدیک بهم) قرار داده است.

پس مردی که وقت ازدواجش رسیده و زن نمی‌گیرد مسلماً یک زنی را بدبخت می‌کند. مسلماً حق او را ضایع می‌سازد.

اگر کسانی بدنبال طرفداری از حقوق زنان هستند باید همین را در نظر بگیرند. این ستم را بازگردانند ، با این ستمگران درافتند. باید ازدواج اجباری باشد تا مردی که وقت زن گرفتنش رسیده زن بگیرد ، وگرنه مجرم شناخته شده و مجازات شود.

یک ستم دیگر بزنان که باید در اینجا یادآوری کنیم اینست که اگر زنی با مردی زشتکاری داشته ، دامن زن لکه‌دار می‌شود و همه‌ی مردم او را «بی‌شرف» می‌شناسند. ولی دامن مرد را لکه‌دار نمی‌شناسند و بی‌شرف حساب نمی‌کنند. این بسیار بیخردانه و خود ستم به زنان است. یک کاری که زشت بوده هر دو انجام‌دهنده بد شمرده می‌شوند.

ببینید بدی قانونها و نادانی این مردم تا چه درجه‌ای است. الان در همین ملت هستند نامردان روسیاهی که دخترانی را بنام «صیغه‌ی ده‌روزه» گرفته‌اند و سرمایه‌شان را نابود کرده ببدبختی انداخته‌اند. هستند آن شیادانی که بنام عشقبازی ، زنانی را برسوایی کشانده بدنام و درمانده‌شان کرده‌اند که نه قانونها آن را مجرم می‌شناسد و دنبال می‌کند و نه مردم آن را بی‌آزرم و گناهکار حساب می‌کنند.

یک ستم دیگر درباره‌ی زنان در موضوع «طلاق» است. طلاق برای مردانْ بی‌هیچ قید و بندی آزاد است ولی برای زنان چنین حقی وجود ندارد. ما در این باره نیز بحث خواهیم کرد.

اینها ستمهایی است که درباره‌ی زنان مجری است. ولی نه از آن جهت است که زنان دسته‌ی جداگانه‌ای هستند. بلکه از این جهت است که آیینی خردمندانه در بین نیست. دوباره می‌گویم : زنان از مردان هستند و مردان از زنان می‌باشند.


.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)

🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 12)


4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکه‌ی 5)

نقشه‌ها با آزمودنِ چادر آغاز می‌گردد. در ظاهر بسر کردن چادر و هواداری از آن از سرِ «دینداری» است. جلو سختگیریهای گذشته را گرفتن هم بهانه‌ای دارد : «آزادیخواهی و بیزاری از دیکتاتوری». اینست به بهانه‌ی دینداری و آزادیخواهی پرچم ارتجاع افراشته میگردد تا ملایان و حاجیهای مقدس‌نما و دیگر پَسروان دریابند که هنگام آن رسیده که دل از بیمها بزدایند و بجای آن امیدها پرورند.

چادر نقطه‌ی آغازِ نقشه و دستاویز اصلی ملایان بود که می‌خواستند از حسِ ناموس‌خواهی مردان ایرانی بهره برند و بر اندیشه‌های آنان چیره گردیده میدانی برای خود باز کنند تا شاید آب رفته را بجوی بازگردانند.

در کتاب یاد شده از این دستاویز مهم ارتجاع سخنها رفته. در صفحه‌های 81 و 82 نامه‌هایی از کتاب «واقعه‌ی کشف حجاب ، اسناد منتشر نشده از واقعه‌ی کشف حجاب در عصر رضاخان» (مؤسسه‌ی پژوهش و مطالعات فرهنگی / سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی‌ ، 1371، گردآورده‌ی مرتضا جعفری و دو تن دیگر) آمده که بروشنی نشان می‌دهد محمدعلی فروغی (1) «از روزی که مصدر خدمت شده» (شهریور 1320) نیمه‌آشکاره ببازگردانیدنِ چادر می‌کوشیده.

پس از آن نقشِ آیت‌الله سیدابوالقاسم کاشانی در پیشبرد این خواست شوم آشکار می‌گردد. (2)

نخستین سند که مشت فروغی را باز می‌کند نامه‌ی فرمانداری یزد است بوزارت کشور. در 23/7/20 (یک ماه پس از برافتادن رضاشاه و گمارده شدن او بنخست‌وزیری) نامه‌ای بامضای «جمعی از زنان یزد» بمجلس شورای ملی می‌رسد. این نامه از رفتار پاسبانان شکایت می‌کند که در زمان رضاشاه چادر از سر زنان می‌کشیدند و آزار هم دریغ نمی‌کردند و هنوز هم رفتارشان همانست. در پایان خواستارِ «آزادی حجاب» می‌شود.

مجلس نامه را بوزارت کشور می‌فرستد و او از فرمانداری یزد جویا می‌شود. فرماندار از شهربانی می‌پرسد و سپس در20/9/20 بوزارت کشور چنین پاسخ می‌دهد :

«اولاً آنچه ‌این فرمانداری تجسس و تفحص نمود ، دادخواست‌دهندگان معلوم و شناخته نشدند» و در هر حال اعتراض ایشان برفتار مأموران سابق است کارکنان فعلی دیگر چنان نمی‌کنند و بعد هم اضافه می‌کند که «تصور می‌رود دادخواست تقدیمی ‌بقلم یکی از روضه‌خوانهای سابق باشد که بزبان زنان یزد نوشته است ...» (3)

چنانکه ‌این سند را با سند بعدی یکجا بدیده گیریم درمی‌یابیم که «از روزی که مصدر خدمت شدم ، در این باب بشهربانی سفارش کردم که متعرض کسی نشوند» سخن راستی بوده از دهان مردی ناراست. ولی چرا چنین سفارشی کرده؟! باهم ببینیم.


پابرگیها :
1ـ محمدعلی فروغی (ذکاءالملک) یکی از کهنه‌‌سیاست‌پیشگان قاجار و از کارگردانان لژ فراماسونری «بیداری» بود. چند بار نمایندگی مجلس ، ریاست دیوانعالی تمیز ، وزارتهای عدلیه ، مالیه و خارجه را داشته است. دو دوره نیز نخست‌وزیر رضاشاه و بارها به وزارت و سفارت و ریاست فرهنگستان و دیگر جایگاهها در حکومت او رسیده بود. استعفانامه‌ی رضاشاه را او نوشت و نخستین نخست‌وزیر محمدرضاشاه گردید. پرونده‌ی زندگانی این مرد آکنده از بدخواهی با ایرانیانست. (برای شناختنِ او : نک. کسروی ، دادگاه 1357 ص 55 تا 58 و نیز پیوست آن کتاب درباره‌ی کسانی که در کتاب نامشان رفته. همچنین نک. جواد بهنامی ‌کازرونی ، فروغی از نگاهی دیگر ، روزنامه‌ی شرق ، 28/5/85)
2ـ پاکدامن ، ناصر ، قتل کسروی 1380 ، انتشارات فروغ ، آلمان ص 81 تا 83
3ـ پیشین ، ص 81 و 82


.
محمدعلی فروغی (ذکاالملک)
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)

🔸 38ـ خرده‌گیری و پاسخ آن (تکه‌ی یک از چهار)


یکی با دستینه‌ی «الداعی عبدالله» نامه‌ای نوشته و چنین می‌گوید : «شما در جریده‌تان جمع بین اضداد کرده‌اید : زیرا از یک طرف عکسهای مشروطه‌خواهان را چاپ می‌کنید و طرفداری از مشروطه نشان می‌دهید. از یک طرف مردم را به دین دعوت می‌کنید. از یک طرف نیز حمایت و تعریف از شاه سابق می‌نمایید. در حالی که شاه مزبور هم مشروطه را پایمال گردانید و هم دین را معدوم ساخت. در زمان او روحانیت انقراض پذیرفت ...»

و چون لحن نامه بافرهنگانه است و نویسنده‌اش گویا در مشروطه از پیشگامان بوده با همه‌ی ناشناسی بهتر می‌دانیم بنوشته‌اش پاسخ دهیم و اینست بشرح پایین می‌پردازیم :

نویسنده‌ی نامه اگر در مشروطه پا درمیان داشته نیک می‌داند که مشروطه را در ایران بیش از همگی علما پدید آوردند. زیرا پیشگامان آن در تهران شادروانان بهبهانی و طباطبایی و سید جمال‌الدین افجه‌ای و شیخ‌محمدرضای قمی و حاجی‌شیخ‌مرتضا و دیگران بودند و از نجف نیز شادروانان آخوند خراسانی و حاجی تهرانی و حاجی شیخ مازندرانی یاوری و پشتیبانی بسیار نمودند. در آغاز جنبش ، انبوه علماء (اگر نگویم : همگی ایشان) هوادار مشروطه بودند و آن را یک پیشامد خدایی می‌شماردند.

با اینحال چند ماهی نگذشت که میان مشروطه‌خواهان با ملایان کشاکش سختی برخاست ، و ملایان به پیشوایی حاجی‌شیخ‌فضل‌الله نوری و حاجی‌میرزاحسن تبریزی به شاه عبدالعظیم رفته ، بست نشستند و با مجلس و مشروطه بدشمنی پرداختند و مشروطه‌خواهان را بابی و طبیعی و بیدین نامیدند و در هر جا میان ملایان و آزادیخواهان دو تیرگی افتاده کم‌کم کار بجنگ و خونریزی کشید که در تبریز ملایان بکوی دَوَچی گرد آمده انجمنی بنام اسلامیه برپا کردند و تفنگ بدست پیروان خود داده بجنگ واداشتند و چهار ماه بیشتر درمیان کویها خونریزی می‌شد تا ملایان شکست یافتند و از شهر بگریختند و آزادیخواهان فیروز درآمدند.

چرا چنین شد؟ ... چرا آن همدستی میانه‌ی آزادیخواهان با ملایان باین جنگ و خونریزی تبدیل یافت؟ ... علت را ما نیک می‌دانیم : ملایان در آغاز کار معنی مشروطه را نمی‌دانستند و چنان می‌پنداشتند که آن جنبش بسود ایشانست و آزادیخواهان که می‌کوشیدند رشته‌ی کارها را از دست دربار بگیرند برای سپردن بدست ایشانست. ولی کم‌کم وارونه‌ی آن را دیده این دریافتند که آزادیخواهان خود یک دسته‌ی جدایی هستند و چنین می‌خواهند که رشته‌ی کارها جز در دست خودشان نباشد و بملایان نیز میدانی نخواهند داد و اینبود به رنجش و دشمنی برخاستند. از آنسوی آزادیخواهان میانه‌ی مقاصد خود با گفته‌های ملایان تناقض آشکاری دیده هیچ‌گونه سازشی درمیانه پیدا نکردند. زیرا آزادیخواهان از روی عقیده‌ی دمکراسی ، حکومت (یا سررشته‌داری) را حق خودِ توده و اختیار آن را در دست مجلس شورا می‌شناختند و چنین می‌گفتند که هر فردی از ایرانیان باید فرمانبرداری از مجلس را بخود واجب داند ، و قانون اساسی و دیگر قانونها را محترم شمارد ، و هر کس در آرزوی پیشرفت کشور بوده از جان و دارایی خود در آن راه دریغ نگوید ، و کشتن و کشته شدن در راه کشور را مایه‌ی سرفرازی خود و خاندانش شناسد. در حالی که ملایان می‌گفتند : حکومت حق ماست و هر دولتی ـ چه استبدادی و چه دمکراسی ـ که بر روی کار آید جائر و غاصب می‌باشد. مردم باید مالیات باو ندهند ، بسربازی نروند ، اگر دستشان رسید از پول آن بدزدند ، هر کسی که در جنگهای دولتی کشته شود او را مرتد و بیدین می‌شماردند.

آن مقاصد آزادیخواهان بود و این گفته‌های ملایان که هیچ‌گونه سازشی با هم نتوانستی داشت ، و چون آزادیخواهان مردان خونگرمی ‌بودند که با یک غیرت و مردانگی بکوشش برخاسته و پیشرفت و فیروزی کشور را یگانه آرزوی خود می‌دانستند اینبود ملایان را با آن گفته‌هاشان دشمن کشور می‌شناختند و برانداختن ایشان را بخود واجب می‌دانستند. از اینسوی ملایان نیز دستگاه خود را در شُرُف نابودی دیده از هیچ‌گونه دشمنی با آزادیخواهان خودداری نمی‌توانستند. این بود انگیزه‌ی آنکه همدستی درمیان آزادیخواهان مبدل بدشمنی و خونریزی گردید.

شنیدنی آنست که در این کشاکش و خونریزیها آقایان علمای سه‌گانه در نجف و سه سید در تهران و ثقة‌الاسلام و دیگران در تبریز پشتیبانی از آزادیخواهان می‌نمودند و با آنکه خود از گروه علما می‌بودند چون گفته‌های آنان را آشکاره بزیان کشور و زندگانی می‌دانستند جوانمردانه و پاکدلانه از آنان بیزاری می‌نمودند.


.
از راست : حاجی شیخ مازندرانی ، حاجی میرزا حسین تهرانی ، آخوند خراسانی