🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 38ـ خردهگیری و پاسخ آن (تکهی یک از چهار)
یکی با دستینهی «الداعی عبدالله» نامهای نوشته و چنین میگوید : «شما در جریدهتان جمع بین اضداد کردهاید : زیرا از یک طرف عکسهای مشروطهخواهان را چاپ میکنید و طرفداری از مشروطه نشان میدهید. از یک طرف مردم را به دین دعوت میکنید. از یک طرف نیز حمایت و تعریف از شاه سابق مینمایید. در حالی که شاه مزبور هم مشروطه را پایمال گردانید و هم دین را معدوم ساخت. در زمان او روحانیت انقراض پذیرفت ...»
و چون لحن نامه بافرهنگانه است و نویسندهاش گویا در مشروطه از پیشگامان بوده با همهی ناشناسی بهتر میدانیم بنوشتهاش پاسخ دهیم و اینست بشرح پایین میپردازیم :
نویسندهی نامه اگر در مشروطه پا درمیان داشته نیک میداند که مشروطه را در ایران بیش از همگی علما پدید آوردند. زیرا پیشگامان آن در تهران شادروانان بهبهانی و طباطبایی و سید جمالالدین افجهای و شیخمحمدرضای قمی و حاجیشیخمرتضا و دیگران بودند و از نجف نیز شادروانان آخوند خراسانی و حاجی تهرانی و حاجی شیخ مازندرانی یاوری و پشتیبانی بسیار نمودند. در آغاز جنبش ، انبوه علماء (اگر نگویم : همگی ایشان) هوادار مشروطه بودند و آن را یک پیشامد خدایی میشماردند.
با اینحال چند ماهی نگذشت که میان مشروطهخواهان با ملایان کشاکش سختی برخاست ، و ملایان به پیشوایی حاجیشیخفضلالله نوری و حاجیمیرزاحسن تبریزی به شاه عبدالعظیم رفته ، بست نشستند و با مجلس و مشروطه بدشمنی پرداختند و مشروطهخواهان را بابی و طبیعی و بیدین نامیدند و در هر جا میان ملایان و آزادیخواهان دو تیرگی افتاده کمکم کار بجنگ و خونریزی کشید که در تبریز ملایان بکوی دَوَچی گرد آمده انجمنی بنام اسلامیه برپا کردند و تفنگ بدست پیروان خود داده بجنگ واداشتند و چهار ماه بیشتر درمیان کویها خونریزی میشد تا ملایان شکست یافتند و از شهر بگریختند و آزادیخواهان فیروز درآمدند.
چرا چنین شد؟ ... چرا آن همدستی میانهی آزادیخواهان با ملایان باین جنگ و خونریزی تبدیل یافت؟ ... علت را ما نیک میدانیم : ملایان در آغاز کار معنی مشروطه را نمیدانستند و چنان میپنداشتند که آن جنبش بسود ایشانست و آزادیخواهان که میکوشیدند رشتهی کارها را از دست دربار بگیرند برای سپردن بدست ایشانست. ولی کمکم وارونهی آن را دیده این دریافتند که آزادیخواهان خود یک دستهی جدایی هستند و چنین میخواهند که رشتهی کارها جز در دست خودشان نباشد و بملایان نیز میدانی نخواهند داد و اینبود به رنجش و دشمنی برخاستند. از آنسوی آزادیخواهان میانهی مقاصد خود با گفتههای ملایان تناقض آشکاری دیده هیچگونه سازشی درمیانه پیدا نکردند. زیرا آزادیخواهان از روی عقیدهی دمکراسی ، حکومت (یا سررشتهداری) را حق خودِ توده و اختیار آن را در دست مجلس شورا میشناختند و چنین میگفتند که هر فردی از ایرانیان باید فرمانبرداری از مجلس را بخود واجب داند ، و قانون اساسی و دیگر قانونها را محترم شمارد ، و هر کس در آرزوی پیشرفت کشور بوده از جان و دارایی خود در آن راه دریغ نگوید ، و کشتن و کشته شدن در راه کشور را مایهی سرفرازی خود و خاندانش شناسد. در حالی که ملایان میگفتند : حکومت حق ماست و هر دولتی ـ چه استبدادی و چه دمکراسی ـ که بر روی کار آید جائر و غاصب میباشد. مردم باید مالیات باو ندهند ، بسربازی نروند ، اگر دستشان رسید از پول آن بدزدند ، هر کسی که در جنگهای دولتی کشته شود او را مرتد و بیدین میشماردند.
آن مقاصد آزادیخواهان بود و این گفتههای ملایان که هیچگونه سازشی با هم نتوانستی داشت ، و چون آزادیخواهان مردان خونگرمی بودند که با یک غیرت و مردانگی بکوشش برخاسته و پیشرفت و فیروزی کشور را یگانه آرزوی خود میدانستند اینبود ملایان را با آن گفتههاشان دشمن کشور میشناختند و برانداختن ایشان را بخود واجب میدانستند. از اینسوی ملایان نیز دستگاه خود را در شُرُف نابودی دیده از هیچگونه دشمنی با آزادیخواهان خودداری نمیتوانستند. این بود انگیزهی آنکه همدستی درمیان آزادیخواهان مبدل بدشمنی و خونریزی گردید.
شنیدنی آنست که در این کشاکش و خونریزیها آقایان علمای سهگانه در نجف و سه سید در تهران و ثقةالاسلام و دیگران در تبریز پشتیبانی از آزادیخواهان مینمودند و با آنکه خود از گروه علما میبودند چون گفتههای آنان را آشکاره بزیان کشور و زندگانی میدانستند جوانمردانه و پاکدلانه از آنان بیزاری مینمودند.
.
🔸 38ـ خردهگیری و پاسخ آن (تکهی یک از چهار)
یکی با دستینهی «الداعی عبدالله» نامهای نوشته و چنین میگوید : «شما در جریدهتان جمع بین اضداد کردهاید : زیرا از یک طرف عکسهای مشروطهخواهان را چاپ میکنید و طرفداری از مشروطه نشان میدهید. از یک طرف مردم را به دین دعوت میکنید. از یک طرف نیز حمایت و تعریف از شاه سابق مینمایید. در حالی که شاه مزبور هم مشروطه را پایمال گردانید و هم دین را معدوم ساخت. در زمان او روحانیت انقراض پذیرفت ...»
و چون لحن نامه بافرهنگانه است و نویسندهاش گویا در مشروطه از پیشگامان بوده با همهی ناشناسی بهتر میدانیم بنوشتهاش پاسخ دهیم و اینست بشرح پایین میپردازیم :
نویسندهی نامه اگر در مشروطه پا درمیان داشته نیک میداند که مشروطه را در ایران بیش از همگی علما پدید آوردند. زیرا پیشگامان آن در تهران شادروانان بهبهانی و طباطبایی و سید جمالالدین افجهای و شیخمحمدرضای قمی و حاجیشیخمرتضا و دیگران بودند و از نجف نیز شادروانان آخوند خراسانی و حاجی تهرانی و حاجی شیخ مازندرانی یاوری و پشتیبانی بسیار نمودند. در آغاز جنبش ، انبوه علماء (اگر نگویم : همگی ایشان) هوادار مشروطه بودند و آن را یک پیشامد خدایی میشماردند.
با اینحال چند ماهی نگذشت که میان مشروطهخواهان با ملایان کشاکش سختی برخاست ، و ملایان به پیشوایی حاجیشیخفضلالله نوری و حاجیمیرزاحسن تبریزی به شاه عبدالعظیم رفته ، بست نشستند و با مجلس و مشروطه بدشمنی پرداختند و مشروطهخواهان را بابی و طبیعی و بیدین نامیدند و در هر جا میان ملایان و آزادیخواهان دو تیرگی افتاده کمکم کار بجنگ و خونریزی کشید که در تبریز ملایان بکوی دَوَچی گرد آمده انجمنی بنام اسلامیه برپا کردند و تفنگ بدست پیروان خود داده بجنگ واداشتند و چهار ماه بیشتر درمیان کویها خونریزی میشد تا ملایان شکست یافتند و از شهر بگریختند و آزادیخواهان فیروز درآمدند.
چرا چنین شد؟ ... چرا آن همدستی میانهی آزادیخواهان با ملایان باین جنگ و خونریزی تبدیل یافت؟ ... علت را ما نیک میدانیم : ملایان در آغاز کار معنی مشروطه را نمیدانستند و چنان میپنداشتند که آن جنبش بسود ایشانست و آزادیخواهان که میکوشیدند رشتهی کارها را از دست دربار بگیرند برای سپردن بدست ایشانست. ولی کمکم وارونهی آن را دیده این دریافتند که آزادیخواهان خود یک دستهی جدایی هستند و چنین میخواهند که رشتهی کارها جز در دست خودشان نباشد و بملایان نیز میدانی نخواهند داد و اینبود به رنجش و دشمنی برخاستند. از آنسوی آزادیخواهان میانهی مقاصد خود با گفتههای ملایان تناقض آشکاری دیده هیچگونه سازشی درمیانه پیدا نکردند. زیرا آزادیخواهان از روی عقیدهی دمکراسی ، حکومت (یا سررشتهداری) را حق خودِ توده و اختیار آن را در دست مجلس شورا میشناختند و چنین میگفتند که هر فردی از ایرانیان باید فرمانبرداری از مجلس را بخود واجب داند ، و قانون اساسی و دیگر قانونها را محترم شمارد ، و هر کس در آرزوی پیشرفت کشور بوده از جان و دارایی خود در آن راه دریغ نگوید ، و کشتن و کشته شدن در راه کشور را مایهی سرفرازی خود و خاندانش شناسد. در حالی که ملایان میگفتند : حکومت حق ماست و هر دولتی ـ چه استبدادی و چه دمکراسی ـ که بر روی کار آید جائر و غاصب میباشد. مردم باید مالیات باو ندهند ، بسربازی نروند ، اگر دستشان رسید از پول آن بدزدند ، هر کسی که در جنگهای دولتی کشته شود او را مرتد و بیدین میشماردند.
آن مقاصد آزادیخواهان بود و این گفتههای ملایان که هیچگونه سازشی با هم نتوانستی داشت ، و چون آزادیخواهان مردان خونگرمی بودند که با یک غیرت و مردانگی بکوشش برخاسته و پیشرفت و فیروزی کشور را یگانه آرزوی خود میدانستند اینبود ملایان را با آن گفتههاشان دشمن کشور میشناختند و برانداختن ایشان را بخود واجب میدانستند. از اینسوی ملایان نیز دستگاه خود را در شُرُف نابودی دیده از هیچگونه دشمنی با آزادیخواهان خودداری نمیتوانستند. این بود انگیزهی آنکه همدستی درمیان آزادیخواهان مبدل بدشمنی و خونریزی گردید.
شنیدنی آنست که در این کشاکش و خونریزیها آقایان علمای سهگانه در نجف و سه سید در تهران و ثقةالاسلام و دیگران در تبریز پشتیبانی از آزادیخواهان مینمودند و با آنکه خود از گروه علما میبودند چون گفتههای آنان را آشکاره بزیان کشور و زندگانی میدانستند جوانمردانه و پاکدلانه از آنان بیزاری مینمودند.
.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار دوم : زنان و مردان
٢ـ خدا زنان را برای کارهایی آفریده و مردان را برای کارهایی (تکهی 1)
چیز دیگری که باید روشن و معلوم شود این است که زنان همانطور که در ساختمان بدنی و مغزی با مردان متفاوت هستند ، کارهاشان نیز در زندگانی اجتماعی متفاوت است. خدا زنان را برای کارهایی آفریده و مردان را برای کارهایی. زنان برای خانهآرایی و بچهپروری و دوختن و پخت و پز و این جور کارها هستند.
همانطور که گفتم سالهاست کسانی برای زنان ایران نماینگی پارلمان و قاضی دادگاه و وزیری در کابینه و اینگونه کارها را آرزو دارند و گاهی نیز صدایی درمیآورند. برخی از زنان نیز با آنها همآوازی نشان داده چنین خیال میکنند که داشتن آن کارها از «حقوق» ایشان است ، و اینکه نمایندگی پارلمان یا وزیری بآنها داده نمیشود از خوار داشتن ایشان میباشد و به هر حال بخود واجب میشمارند که کوشش کنند و بآنها برسند. رسیدن بنمایندگی پارلمان بزرگترین هدف برخی از آنهاست.
این هم از چیزهاییست که از غرب یاد گرفتهاند. در اروپا در برخی کشورها زنان میتوانند نماینده بشوند. به وزارت هم میتوانند برسند. در برخی کشورهای دیگر نیز زنان خواستار آن کارها میباشند و در آن باره دستهبندیها دارند. بزعم ایشان یکی از علائم پیشرفت یک ملت رسیدن زنان باین کارهاست.
ولی اینها همه از خامی است. دوباره میگویم : خدا زنان را برای کارهایی آفریده و مردان را برای کارهایی. نمایندگی در پارلمان و قضاوت در دادگاه و وزیری و فرماندهی سپاه و اینگونه چیزها کارهای زنانه نیست ، به دو سبب :
یکی اینکه اینها به دوراندیشی و رازداری و خونسردی و تحمل و صبر بسیار نیازمند است و اینها در زنان کم است. زنان همانطور که از ساختمان بدنی ظریف و زودرنج هستند ، در احساسات نیز همینطور میباشند.
سبب دیگر اینکه اینها با خانهداری و بچهپروری که وظایف مهم زنان است سازش ندارد. زنی که هر دو سال یا سه سال یک بار حامله خواهد شد و بچه خواهد آورد چگونه سازش دارد که قاضی دادگاه یا نمایندهی پارلمان و یا وزیر کابینه باشد؟!..
گذشته از اینها ورود به سیاست و کوشش در راه نمایندگی از زنان آنان را به آمیزشها خواهد کشاند و چهبسا بدیها که رخ نماید. اگر این در را باز کنیم زنان خودآرا و خودنما میدان خواهند یافت. در مجموع کاری ناپسندیده است. زنان زود فریب میدهند و زود هم گول میخورند. پای ایشان از کشورداری هرچه دورتر بهتر.
.
🔸 گفتار دوم : زنان و مردان
٢ـ خدا زنان را برای کارهایی آفریده و مردان را برای کارهایی (تکهی 1)
چیز دیگری که باید روشن و معلوم شود این است که زنان همانطور که در ساختمان بدنی و مغزی با مردان متفاوت هستند ، کارهاشان نیز در زندگانی اجتماعی متفاوت است. خدا زنان را برای کارهایی آفریده و مردان را برای کارهایی. زنان برای خانهآرایی و بچهپروری و دوختن و پخت و پز و این جور کارها هستند.
همانطور که گفتم سالهاست کسانی برای زنان ایران نماینگی پارلمان و قاضی دادگاه و وزیری در کابینه و اینگونه کارها را آرزو دارند و گاهی نیز صدایی درمیآورند. برخی از زنان نیز با آنها همآوازی نشان داده چنین خیال میکنند که داشتن آن کارها از «حقوق» ایشان است ، و اینکه نمایندگی پارلمان یا وزیری بآنها داده نمیشود از خوار داشتن ایشان میباشد و به هر حال بخود واجب میشمارند که کوشش کنند و بآنها برسند. رسیدن بنمایندگی پارلمان بزرگترین هدف برخی از آنهاست.
این هم از چیزهاییست که از غرب یاد گرفتهاند. در اروپا در برخی کشورها زنان میتوانند نماینده بشوند. به وزارت هم میتوانند برسند. در برخی کشورهای دیگر نیز زنان خواستار آن کارها میباشند و در آن باره دستهبندیها دارند. بزعم ایشان یکی از علائم پیشرفت یک ملت رسیدن زنان باین کارهاست.
ولی اینها همه از خامی است. دوباره میگویم : خدا زنان را برای کارهایی آفریده و مردان را برای کارهایی. نمایندگی در پارلمان و قضاوت در دادگاه و وزیری و فرماندهی سپاه و اینگونه چیزها کارهای زنانه نیست ، به دو سبب :
یکی اینکه اینها به دوراندیشی و رازداری و خونسردی و تحمل و صبر بسیار نیازمند است و اینها در زنان کم است. زنان همانطور که از ساختمان بدنی ظریف و زودرنج هستند ، در احساسات نیز همینطور میباشند.
سبب دیگر اینکه اینها با خانهداری و بچهپروری که وظایف مهم زنان است سازش ندارد. زنی که هر دو سال یا سه سال یک بار حامله خواهد شد و بچه خواهد آورد چگونه سازش دارد که قاضی دادگاه یا نمایندهی پارلمان و یا وزیر کابینه باشد؟!..
گذشته از اینها ورود به سیاست و کوشش در راه نمایندگی از زنان آنان را به آمیزشها خواهد کشاند و چهبسا بدیها که رخ نماید. اگر این در را باز کنیم زنان خودآرا و خودنما میدان خواهند یافت. در مجموع کاری ناپسندیده است. زنان زود فریب میدهند و زود هم گول میخورند. پای ایشان از کشورداری هرچه دورتر بهتر.
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکهی 13)
4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکهی 6)
دومین سند نامهایست از فروغی ، چهار ماه پس از رفتن رضاشاه ، در پاسخ بنامهی حاجسیدابوالقاسم کاشانی که گویا کسانی از دست پاسبانان که چادر از سر زنان چادری میکشیدند باو شکایت بردهاند و او هم آن را بنخستوزیر رسانیده. اینست پاسخ فروغی :
پاسخ حضرت آقای نخستوزیر به حضرت حجتالاسلام آیتالله آقای حاجسیدابوالقاسم کاشانی دامت اقباله تاریخ 19/10/20 نخستوزیر عرض میشود.
نامهی شریف بتاریخ 19/10/20 وصول یافت. اینجانب از روزی که مصدر خدمت شدم ، در این باب بشهربانی سفارش کردم که متعرض کسی نشوند و از قراری که شهربانی اظهار میدارد بهمین دستور رفتار میشود. اینکه شاکیان نوشتهاند پاسبانها در کوچههای خلوت متعرض زنها میشوند بعید بنظر میآید ، زیرا که در کوچههای خلوت پاسبان گماشته نشده است.
در هر حال بجای اینکه شکایت کلی کنند ، خوبست اگر واقعاً موردی پیدا میشود که کسی بزنی تعرض کند ، بشهربانی یا خود اینجانب اطلاع بدهند تا اقدام لازم بشود.
با تجدید عوالم خلوص محمدعلی فروغی (1)
ظاهراً فروغی میخواهد بفهماند که من آن فرمانروای پیشین نیستم ، پیشتر در این زمینه «تعرض»هایی میشده (چادر از سر زنان کشیده میشده) ولی از روزی که من سر کار آمدهام جلوی تعرضها را گرفتهام. زیرکیها و بدخواهیهایی در این نامه بکار رفته و باشد که در نگاه نخست بچشم نیاید.
چنانکه مشی سیاسی دوران رضاشاه و پیشامدهای بعدی ، بویژه بازگشتِ آقاحسین قمی بایران را که یک سال و نیم دیگر پیش آمد (و در پایین بآن خواهیم پرداخت) باهم یکجا بدیده گیریم ، پرسشهای زیر خواه ناخواه باندیشه میآید :
نخست جای پرسشست که این دولتمرد ، محمدعلی فروغی ، پایبند چیست؟! آیا پایبند دیکتاتوری و مخالف دمکراسیست و اینست علت آنکه در «دورهی دیکتاتوری» بیست بار (کم یا بیش) بوزیری و نخستوزیری رسیده و مقامهای مهم دیگری باو سپرده شده؟! در آنحال ، اکنون که «دورهی دمکراسی» نامیده میشود ، چگونه سررشتهی کارها را بدست گرفته؟! چنین کاری بآسانی چگونه تواند بود؟! اگر خواهان دمکراسی بوده و از اینروست که اکنون بجایگاه بلند نخستوزیری راه یافته پس چگونه در دورهی دیکتاتوری چنان مقامهای مهمی داشته؟! آیا این یک بام و دو هوا نیست؟! دوم ، آیا نخستوزیری با چهل و اند سال پیشینهی کار سیاسی آن اندازه نادانست که زیان چنین نوشتهای را نداند؟! سوم ، رضاشاه افتاده و پسرش جای او را گرفته ، آیا قانونهای کشور هم دگرگون گردیده؟! آیا او میتواند بسر خود قانون را نادیده گیرد؟! گیریم که قانونی در سایهی خودکامگی گزارده شده ، آیا نه آنست که این مجلس است که تواند آن قانون را بازگرداند؟! اگر او براستی خواهان دمکراسیست ، آیا نه آنست که او و وزیرانش باید تصمیمهای مجلس را بکار بندند؟! چهارم ، آیا جلو قانونشکنی را گرفتن «تعرض» است که او این عبارت را بکار میبرد؟! پنجم ، آیا این سیاستگر همان نیست که در سخنرانی نخستوزیریش در مجلس (روز ششم شهریور 1320) برنامهی دولتش را «ادامهی اصلاحات گذشته» خواند؟! (2)
در این نامه آنچه دیده نمیشود این معنیهاست. او بکاشانی میتوانست این مضمون را بنویسد که پاسبانان وظیفه دارند جلو قانونشکنی را بگیرند ولی بانزاکت. و اگر تعرض یا بیدادگری کنند خودشان بجرم قانونشکنی کیفر خواهند دید و اگر چنین موردی دیده شود ، حتماً بآن رسیدگی خواهد شد و رعایت قانون و اجرای آن وظیفهی منست. شما نیز اکنون که تنها نیستید و پناهگاه گروهی از مردم گردیدهاید این رعایت بشما واجبترست. حضرت حجتالاسلام باید این معنی را بپناهجویانشان یادآوری کرده از ایشان بخواهند کاری خلاف قانون نکنند و اگر خواهان آزادی چادرند ، این باید از راه قانونیش که همانا مجلس شورای ملیست انجام گیرد.
ولی این مضمون کجا و آن نامه کجا ! در آن نامه آنچه نیست هواداری از قانونست. بلکه در آن هرچه هست بدخواهی و فریبکاریست. آیا دمکراسی چشم پوشیدن از اجرای قانونهاست؟! اگر نخستوزیر «دورهی دمکراسی» اینها را مینوشت و نامهاش بدست دیگران میافتاد ، آیا جز ارج نهادن بقانون چیز دیگری از آن برداشت میشد؟!
فروغی میتوانست بیفزاید : حضرت حجتالاسلام در 16 سال گذشته چگونه در انجام فرایض کوتاهی کرده و کمترین بانگی از ایشان برنمیخاست و اکنون چه شده که «تعرض»ها بدینسان دلشان را بدرد آورده؟! آیا در آن زمان کسی از ایشان دادخواهی نمیکرده؟!
البته روشنست که فروغی چرا این دو جملهی آخری را نمیتوانسته بنویسد (بماند که نمیخواسته بنویسد). اگر مینوشت آیا آن سخنان بنخستوزیر «دورهی دمکراسی» ، بخودش بازنمیگردید؟!
پابرگیها :
1ـ پیشین ، ص 82
2ـ عاقلی ، دکتر باقر ، روزشمار تاریخ ایران ، جلد یکم ، ص 330
.
🔸 پیشگفتار (تکهی 13)
4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکهی 6)
دومین سند نامهایست از فروغی ، چهار ماه پس از رفتن رضاشاه ، در پاسخ بنامهی حاجسیدابوالقاسم کاشانی که گویا کسانی از دست پاسبانان که چادر از سر زنان چادری میکشیدند باو شکایت بردهاند و او هم آن را بنخستوزیر رسانیده. اینست پاسخ فروغی :
پاسخ حضرت آقای نخستوزیر به حضرت حجتالاسلام آیتالله آقای حاجسیدابوالقاسم کاشانی دامت اقباله تاریخ 19/10/20 نخستوزیر عرض میشود.
نامهی شریف بتاریخ 19/10/20 وصول یافت. اینجانب از روزی که مصدر خدمت شدم ، در این باب بشهربانی سفارش کردم که متعرض کسی نشوند و از قراری که شهربانی اظهار میدارد بهمین دستور رفتار میشود. اینکه شاکیان نوشتهاند پاسبانها در کوچههای خلوت متعرض زنها میشوند بعید بنظر میآید ، زیرا که در کوچههای خلوت پاسبان گماشته نشده است.
در هر حال بجای اینکه شکایت کلی کنند ، خوبست اگر واقعاً موردی پیدا میشود که کسی بزنی تعرض کند ، بشهربانی یا خود اینجانب اطلاع بدهند تا اقدام لازم بشود.
با تجدید عوالم خلوص محمدعلی فروغی (1)
ظاهراً فروغی میخواهد بفهماند که من آن فرمانروای پیشین نیستم ، پیشتر در این زمینه «تعرض»هایی میشده (چادر از سر زنان کشیده میشده) ولی از روزی که من سر کار آمدهام جلوی تعرضها را گرفتهام. زیرکیها و بدخواهیهایی در این نامه بکار رفته و باشد که در نگاه نخست بچشم نیاید.
چنانکه مشی سیاسی دوران رضاشاه و پیشامدهای بعدی ، بویژه بازگشتِ آقاحسین قمی بایران را که یک سال و نیم دیگر پیش آمد (و در پایین بآن خواهیم پرداخت) باهم یکجا بدیده گیریم ، پرسشهای زیر خواه ناخواه باندیشه میآید :
نخست جای پرسشست که این دولتمرد ، محمدعلی فروغی ، پایبند چیست؟! آیا پایبند دیکتاتوری و مخالف دمکراسیست و اینست علت آنکه در «دورهی دیکتاتوری» بیست بار (کم یا بیش) بوزیری و نخستوزیری رسیده و مقامهای مهم دیگری باو سپرده شده؟! در آنحال ، اکنون که «دورهی دمکراسی» نامیده میشود ، چگونه سررشتهی کارها را بدست گرفته؟! چنین کاری بآسانی چگونه تواند بود؟! اگر خواهان دمکراسی بوده و از اینروست که اکنون بجایگاه بلند نخستوزیری راه یافته پس چگونه در دورهی دیکتاتوری چنان مقامهای مهمی داشته؟! آیا این یک بام و دو هوا نیست؟! دوم ، آیا نخستوزیری با چهل و اند سال پیشینهی کار سیاسی آن اندازه نادانست که زیان چنین نوشتهای را نداند؟! سوم ، رضاشاه افتاده و پسرش جای او را گرفته ، آیا قانونهای کشور هم دگرگون گردیده؟! آیا او میتواند بسر خود قانون را نادیده گیرد؟! گیریم که قانونی در سایهی خودکامگی گزارده شده ، آیا نه آنست که این مجلس است که تواند آن قانون را بازگرداند؟! اگر او براستی خواهان دمکراسیست ، آیا نه آنست که او و وزیرانش باید تصمیمهای مجلس را بکار بندند؟! چهارم ، آیا جلو قانونشکنی را گرفتن «تعرض» است که او این عبارت را بکار میبرد؟! پنجم ، آیا این سیاستگر همان نیست که در سخنرانی نخستوزیریش در مجلس (روز ششم شهریور 1320) برنامهی دولتش را «ادامهی اصلاحات گذشته» خواند؟! (2)
در این نامه آنچه دیده نمیشود این معنیهاست. او بکاشانی میتوانست این مضمون را بنویسد که پاسبانان وظیفه دارند جلو قانونشکنی را بگیرند ولی بانزاکت. و اگر تعرض یا بیدادگری کنند خودشان بجرم قانونشکنی کیفر خواهند دید و اگر چنین موردی دیده شود ، حتماً بآن رسیدگی خواهد شد و رعایت قانون و اجرای آن وظیفهی منست. شما نیز اکنون که تنها نیستید و پناهگاه گروهی از مردم گردیدهاید این رعایت بشما واجبترست. حضرت حجتالاسلام باید این معنی را بپناهجویانشان یادآوری کرده از ایشان بخواهند کاری خلاف قانون نکنند و اگر خواهان آزادی چادرند ، این باید از راه قانونیش که همانا مجلس شورای ملیست انجام گیرد.
ولی این مضمون کجا و آن نامه کجا ! در آن نامه آنچه نیست هواداری از قانونست. بلکه در آن هرچه هست بدخواهی و فریبکاریست. آیا دمکراسی چشم پوشیدن از اجرای قانونهاست؟! اگر نخستوزیر «دورهی دمکراسی» اینها را مینوشت و نامهاش بدست دیگران میافتاد ، آیا جز ارج نهادن بقانون چیز دیگری از آن برداشت میشد؟!
فروغی میتوانست بیفزاید : حضرت حجتالاسلام در 16 سال گذشته چگونه در انجام فرایض کوتاهی کرده و کمترین بانگی از ایشان برنمیخاست و اکنون چه شده که «تعرض»ها بدینسان دلشان را بدرد آورده؟! آیا در آن زمان کسی از ایشان دادخواهی نمیکرده؟!
البته روشنست که فروغی چرا این دو جملهی آخری را نمیتوانسته بنویسد (بماند که نمیخواسته بنویسد). اگر مینوشت آیا آن سخنان بنخستوزیر «دورهی دمکراسی» ، بخودش بازنمیگردید؟!
پابرگیها :
1ـ پیشین ، ص 82
2ـ عاقلی ، دکتر باقر ، روزشمار تاریخ ایران ، جلد یکم ، ص 330
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 38ـ خردهگیری و پاسخ آن (تکهی دو از چهار)
در سال 1327[ق] و پس از آن ، دشمنی آزادیخواهان با ملایان باندازهای بود که من یاد دارم در تبریز که مرکز آزادیخواهی ایران شده بود بسیاری از ملایان از خانه بیرون نمیآمدند و بجای عمامه کلاه بسر میگزاردند. لیکن در آن میان چون سپاه روس در ایران بود و دولت استبدادی روس از آن شور و تکانی که درمیان آزادیخواهان میدید بیم میکرد و بجلوگیری از آنان میکوشید از راههای نهانی بملایان پشتگرمی میداد که این خود داستان دیگری دارد که من در اینجا بآن نمیپردازم. لیکن سپس که در سال 1329 دولت روس اُلتیماتم بایران داد و در نتیجهی آن در تهران مجلس بسته گردید و دستگاه مشروطه برچیده شده و از آنسوی در تبریز و گیلان جنگ و خونریزی رخ داد روسها هر کس را از غیرتمندان بنام ایران بدست آوردند بدار زدند ، ملایان از این فرصت استفاده جسته بکینهجویی سختی از آزادیخواهان برخاستند. در تبریز این پیشامد را جشن بزرگی شمارده ملایان بدیدار همدیگر میشتافتند و چون بهم میرسیدند بشادمانی مصافحه میکردند و بخدا ستایش و سپاس میگزاردند. ثقةالاسلام و شیخسلیم و ضیاءالعلما و آقامیرزاعلی که از جنس خودشان میبودند و در راه غیرت و مردانگی بالای دار رفته اینان بکشته شدن آنان شادمانی مینمودند. برای کشور یک چنان گرفتاری پیش آمده همهی غیرتمندان را از خودی و بیگانه ، بحیرت انداخته بود ، و آنان اندکپروایی ننموده تنها بنام آنکه میدان برای خودشان باز شده بود بآن جشن و شادی میپرداختند ، و آزادیخواهان را بیدین یا بابی نامیده و مردم عامی را بدشمنی با ایشان برمیانگیختند. در تبریز چند داستان ننگینی رخ داده که باید تبریزیان همیشه سرافکندهی آن باشند. یکی از آنها اینست که کسانی از خود مردم جلو سالداتها افتاده بر سر آزادیخواهان میبردند و نهانگاه ایشان را نشان میدادند که سالداتها بگیرند و ببرند و بدار زنند. ضیاءالعلما و شیخسلیم و دیگران بدینسان دستگیر افتادند. مردم را باین ننگینکاری ملایان وامیداشتند. بمرد بزرگواری همچون آخوند خراسانی زباندرازیها مینمودند ، چرا که چیزفهم و غیرتمند بود و آن دلبستگی را بایران و استقلال ایران نشان میداد. از این داستانها چندانست که اگر بنویسم باید چند صفحه را پر گردانم.
بدینسان ملایان چند سال از آزادیخواهان کینه میجستند تا شورش روسیه رخ داد و دولت امپراتوری که پشت و پناه ملایان بود برافتاد. این زمان ملایان از در پوزش و فروتنی درآمدند. در تبریز مجتهد بزرگ (حاجیمیرزاحسن) نامهای بروزنامهی تجدد نوشت و هواخواهی از مشروطه نمود. از آنسوی آزادیخواهان نیز این زمان کسان دیگری بودند ، و آن خونگرمی و شور آغاز مشروطه از میان رفته بود ، از اینرو دو تیرگی درمیان ملایان و آزادیخواهان نامحسوس گردید ، و بیشتر ملایان خود را به «تجدد» زدند و یک سخنان نوینی برای جلب مردم بیرون آوردند. (1) لیکن در همان حال هر گامی که بسوی پیشرفت و نیکی کشور برداشته میشد اینان با آن مخالفت مینمودند چنانکه سالها دبستان رفتن را بیدینی میشماردند و همیشه در منبرها میگفتند. چون نامهای برجها برانداخته شده بجای آنها نامهای فروردین و اردیبهشت گزارده گردید مدتها ملایان تعرض میکردند. چون محاضر رسمی برپا شدند آنها زیر بار نمیرفتند و آن را «خلاف شرع» مینامیدند چون نظاموظیفه اجرا گردید آن آشوب و هیاهو را راهانداختند که نخست در قم اجتماع بزرگی کردند و سپس در تبریز قیام نمودند. یک کلمه باید گفت : در برابر هر گامی که بسوی نیکی برداشته میشد بمخالفت برمیخاستند ، چرا که مردم عامی را بشورانند و بازار خود را گرم سازند.
این بود رفتار زشت ملایان با کشور و توده. از اینرو چون شاه گذشته بکار برخاست ناگزیر شد اینها را از جلو بردارد. ما چنانکه نوشتهایم از هر باره از شاه گذشته خشنود نیستیم و از بیپروایی آن شاه بمشروطه و مجلس گلهمندیم ولی با این حال نیک میدانیم که آن شاه علاقه بکشور داشت و میخواست یک سپاه نیرومندی پدید آورد و ایمنی را در سراسر کشور فرمانروا گرداند و روگیری زنان و نمایشهای بیخردانهی محرم و مانند اینها را که دستاویزی به بدخواهان ایران داده مایهی سرزنش و شرمساری شده بود از میان بردارد ، برای فیروزی در این آرزوهای خود ناچار بود که جلو ملایان را بگیرد و باید گفت حق با او بود. شما میگویید : در زمان او «روحانیت» انقراض یافت. نمیدانم روحانیت چه چیز را میگویید؟!.. آیا آن رفتارهای نافهمانهی ملایان که افزار دست بیگانگان میشدند «روحانیت» بودی؟! من نمیخواهم در اینجا زبان بدگویی باز کنم وگرنه میگفتم : آن ملایان بیشترشان بیدین بودند و مقصودی جز آدمفریبی نداشتند باین دلیل که از یکسو دبستانها را تکفیر میکردند و مردم را از فرستادن بچگانشان بآنها بازمیداشتند و از سوی
👇
🔸 38ـ خردهگیری و پاسخ آن (تکهی دو از چهار)
در سال 1327[ق] و پس از آن ، دشمنی آزادیخواهان با ملایان باندازهای بود که من یاد دارم در تبریز که مرکز آزادیخواهی ایران شده بود بسیاری از ملایان از خانه بیرون نمیآمدند و بجای عمامه کلاه بسر میگزاردند. لیکن در آن میان چون سپاه روس در ایران بود و دولت استبدادی روس از آن شور و تکانی که درمیان آزادیخواهان میدید بیم میکرد و بجلوگیری از آنان میکوشید از راههای نهانی بملایان پشتگرمی میداد که این خود داستان دیگری دارد که من در اینجا بآن نمیپردازم. لیکن سپس که در سال 1329 دولت روس اُلتیماتم بایران داد و در نتیجهی آن در تهران مجلس بسته گردید و دستگاه مشروطه برچیده شده و از آنسوی در تبریز و گیلان جنگ و خونریزی رخ داد روسها هر کس را از غیرتمندان بنام ایران بدست آوردند بدار زدند ، ملایان از این فرصت استفاده جسته بکینهجویی سختی از آزادیخواهان برخاستند. در تبریز این پیشامد را جشن بزرگی شمارده ملایان بدیدار همدیگر میشتافتند و چون بهم میرسیدند بشادمانی مصافحه میکردند و بخدا ستایش و سپاس میگزاردند. ثقةالاسلام و شیخسلیم و ضیاءالعلما و آقامیرزاعلی که از جنس خودشان میبودند و در راه غیرت و مردانگی بالای دار رفته اینان بکشته شدن آنان شادمانی مینمودند. برای کشور یک چنان گرفتاری پیش آمده همهی غیرتمندان را از خودی و بیگانه ، بحیرت انداخته بود ، و آنان اندکپروایی ننموده تنها بنام آنکه میدان برای خودشان باز شده بود بآن جشن و شادی میپرداختند ، و آزادیخواهان را بیدین یا بابی نامیده و مردم عامی را بدشمنی با ایشان برمیانگیختند. در تبریز چند داستان ننگینی رخ داده که باید تبریزیان همیشه سرافکندهی آن باشند. یکی از آنها اینست که کسانی از خود مردم جلو سالداتها افتاده بر سر آزادیخواهان میبردند و نهانگاه ایشان را نشان میدادند که سالداتها بگیرند و ببرند و بدار زنند. ضیاءالعلما و شیخسلیم و دیگران بدینسان دستگیر افتادند. مردم را باین ننگینکاری ملایان وامیداشتند. بمرد بزرگواری همچون آخوند خراسانی زباندرازیها مینمودند ، چرا که چیزفهم و غیرتمند بود و آن دلبستگی را بایران و استقلال ایران نشان میداد. از این داستانها چندانست که اگر بنویسم باید چند صفحه را پر گردانم.
بدینسان ملایان چند سال از آزادیخواهان کینه میجستند تا شورش روسیه رخ داد و دولت امپراتوری که پشت و پناه ملایان بود برافتاد. این زمان ملایان از در پوزش و فروتنی درآمدند. در تبریز مجتهد بزرگ (حاجیمیرزاحسن) نامهای بروزنامهی تجدد نوشت و هواخواهی از مشروطه نمود. از آنسوی آزادیخواهان نیز این زمان کسان دیگری بودند ، و آن خونگرمی و شور آغاز مشروطه از میان رفته بود ، از اینرو دو تیرگی درمیان ملایان و آزادیخواهان نامحسوس گردید ، و بیشتر ملایان خود را به «تجدد» زدند و یک سخنان نوینی برای جلب مردم بیرون آوردند. (1) لیکن در همان حال هر گامی که بسوی پیشرفت و نیکی کشور برداشته میشد اینان با آن مخالفت مینمودند چنانکه سالها دبستان رفتن را بیدینی میشماردند و همیشه در منبرها میگفتند. چون نامهای برجها برانداخته شده بجای آنها نامهای فروردین و اردیبهشت گزارده گردید مدتها ملایان تعرض میکردند. چون محاضر رسمی برپا شدند آنها زیر بار نمیرفتند و آن را «خلاف شرع» مینامیدند چون نظاموظیفه اجرا گردید آن آشوب و هیاهو را راهانداختند که نخست در قم اجتماع بزرگی کردند و سپس در تبریز قیام نمودند. یک کلمه باید گفت : در برابر هر گامی که بسوی نیکی برداشته میشد بمخالفت برمیخاستند ، چرا که مردم عامی را بشورانند و بازار خود را گرم سازند.
این بود رفتار زشت ملایان با کشور و توده. از اینرو چون شاه گذشته بکار برخاست ناگزیر شد اینها را از جلو بردارد. ما چنانکه نوشتهایم از هر باره از شاه گذشته خشنود نیستیم و از بیپروایی آن شاه بمشروطه و مجلس گلهمندیم ولی با این حال نیک میدانیم که آن شاه علاقه بکشور داشت و میخواست یک سپاه نیرومندی پدید آورد و ایمنی را در سراسر کشور فرمانروا گرداند و روگیری زنان و نمایشهای بیخردانهی محرم و مانند اینها را که دستاویزی به بدخواهان ایران داده مایهی سرزنش و شرمساری شده بود از میان بردارد ، برای فیروزی در این آرزوهای خود ناچار بود که جلو ملایان را بگیرد و باید گفت حق با او بود. شما میگویید : در زمان او «روحانیت» انقراض یافت. نمیدانم روحانیت چه چیز را میگویید؟!.. آیا آن رفتارهای نافهمانهی ملایان که افزار دست بیگانگان میشدند «روحانیت» بودی؟! من نمیخواهم در اینجا زبان بدگویی باز کنم وگرنه میگفتم : آن ملایان بیشترشان بیدین بودند و مقصودی جز آدمفریبی نداشتند باین دلیل که از یکسو دبستانها را تکفیر میکردند و مردم را از فرستادن بچگانشان بآنها بازمیداشتند و از سوی
👇
دیگر همگی بچگان خودشان در دبستانها درس خواندهاند (2) و امروز در ادارات پهن میباشند آیا این بیدینی نیست؟! آیا این مردم را فریب دادن نیست؟!.
پابرگیها :
1ـ این سخن تو گویی حال این چهل و اند سال گذشتهی ما را بزبان میآورد : «سخنان نوینی برای جلب مردم بیرون آوردند». افسوس و صد افسوس که ایرانیان ندانستند این دستهی شوم به چه رنگها و نیرنگها تواند درآمد. بیجهت نیست که نویسنده در کتاب «گفت و شنید» مینویسد : «این مذهب شما رنگ ثابتی ندارد و علمای شما آزادند که مطابق مصالح دکانداری خودشان هر زمان آن را برنگ دیگری اندازند».
2ـ یکی از ملایان سرجنبان تبریز ، اَنگَجی نامست که پس از چند سال پسرش را با پول دولت باروپا فرستاد که درس خواند. او و یا پسر دیگرش بنام محمود بود که پزشک شد و تا دیرزمانی (تا دههی60 بلکه بیشتر) در دروازه دولت تهران مطب داشت.
.
پابرگیها :
1ـ این سخن تو گویی حال این چهل و اند سال گذشتهی ما را بزبان میآورد : «سخنان نوینی برای جلب مردم بیرون آوردند». افسوس و صد افسوس که ایرانیان ندانستند این دستهی شوم به چه رنگها و نیرنگها تواند درآمد. بیجهت نیست که نویسنده در کتاب «گفت و شنید» مینویسد : «این مذهب شما رنگ ثابتی ندارد و علمای شما آزادند که مطابق مصالح دکانداری خودشان هر زمان آن را برنگ دیگری اندازند».
2ـ یکی از ملایان سرجنبان تبریز ، اَنگَجی نامست که پس از چند سال پسرش را با پول دولت باروپا فرستاد که درس خواند. او و یا پسر دیگرش بنام محمود بود که پزشک شد و تا دیرزمانی (تا دههی60 بلکه بیشتر) در دروازه دولت تهران مطب داشت.
.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار دوم : زنان و مردان
٢ـ خدا زنان را برای کارهایی آفریده و مردان را برای کارهایی (تکهی 2)
میدانم کسانی خواهند گفت : نمایندگی زنان در پارلمان و بودن ایشان در سیاستْ در انگلستان هست و بدیها نیز بوجود نیامده. میگویم : همهی ملتها یکی نیستند. انگلیسها خونسردتر از دیگران میباشند. گذشته از این در انگلستان نیز نمایندگان زن انگشتشمارند. به هر حال چیزی نیکو و درخور پیروی نیست.
گذشته از همهی اینها ، نمایندگی در پارلمان و وزیری در کابینه به قدر و منزلت زنان اضافه نخواهد کرد. آن خانهداری و بچهپروری که از وظایف ایشان است کمتر از این کارها نیست. اگر پای هوسبازی در بین نیست همان بهتر که بانوان به وظایف طبیعی خود مشغول شوند.
دوباره میگویم : زنان باید از حال کشور و ملت باخبر باشند ، رخدادها و اخبار را بدانند ، به انجمنها وارد شوند ، نشریات بخوانند ، در انتخابات شرکت کنند. چنانکه سپس خواهیم نوشت برخی کارها و کسبها نیز میتوانند داشته باشند. اینها همه مشروع است. ولی نمایندگی و وزیری و قضاوت و کارمندی و اینگونه چیزها با وظایف ایشان سازش ندارد.
جنگ هم تا هست و جهان گرفتار آن میباشد زنان باید مثل مردان اطلاعاتی را دربارهی آن یاد بگیرند و مهارتهایی را کسب کنند. الان که جنگ این شکل هراسانگیز را بخود گرفته که هواپیماها بر سر شهرها میآیند و بمباران میکنند و گازهای سمی میفرستند ، چه زن و چه مرد ، باید معلوماتی را دربارهی نگهداری خودشان و فرزندانشان یاد بگیرند و آزموده و ماهر باشند. بلکه یک دسته از زنان بکارهای زخمبندی و مانند اینها مشغول شوند. اینها همه نیک است.
ولی نظامیگری و جنگجویی کار دختران و زنان نیست. زنان برای این کارها آفریده نشدهاند و نمیتوانند در آن زمینه هنرنماییها کنند. اگر گاهی زنی یا دختری در جنگ و یا در هوانوردی هنری نشان میدهد آن را نمیتوان دلیل بحساب آورد.
روشن است که اینها همه در زمان صلح است. در روزهای سختی که گاهی پیش میتواند بیاید تقید باینها نمیتوان کرد. در چنان روزهایی ، چه زنان و چه مردان ، چه پیران و چه جوانان ؛ باید بکوشش بپردازند و جانفشانی دریغ نگویند. در چنان روزهایی زنان جنگ هم میتوانند کنند.
یک چیزی که باید در اینجا بگویم اینست که در یک ملت باید اندیشهها مثل روش زندگانی در یک مرتبه و یا بهم نزدیک باشد. در ایران یکی از گرفتاریهای بزرگ پایین و بالا بودن بیاندازهی اندیشهها و ناسازگاری روشهای زندگانی است. در همین موضوعِ زنان دیده میشود که از یک طرف گروه فراوانی هنوز از چادر و چاقچور دست برنمیدارند و بار دیگر بآن بازگشتهاند و آخوندها دست از گریبان ایشان برنداشته زنان روباز را از آتش جهنم میترسانند ، و از طرف دیگر دستهای از زنان بآرزوی نمایندگی پارلمان افتادهاند. عجیبتر اینکه برخی از آزادیخواهان زیان این بالا و پایین بودن بیاندازهی اندیشهها را نمیدانند و بجای مبارزه با آن ملایان و سرکوب آنها که بسیار مهم است ترانهی بیجای نمایندگی بانوان را بمیان میآورند.
.
🔸 گفتار دوم : زنان و مردان
٢ـ خدا زنان را برای کارهایی آفریده و مردان را برای کارهایی (تکهی 2)
میدانم کسانی خواهند گفت : نمایندگی زنان در پارلمان و بودن ایشان در سیاستْ در انگلستان هست و بدیها نیز بوجود نیامده. میگویم : همهی ملتها یکی نیستند. انگلیسها خونسردتر از دیگران میباشند. گذشته از این در انگلستان نیز نمایندگان زن انگشتشمارند. به هر حال چیزی نیکو و درخور پیروی نیست.
گذشته از همهی اینها ، نمایندگی در پارلمان و وزیری در کابینه به قدر و منزلت زنان اضافه نخواهد کرد. آن خانهداری و بچهپروری که از وظایف ایشان است کمتر از این کارها نیست. اگر پای هوسبازی در بین نیست همان بهتر که بانوان به وظایف طبیعی خود مشغول شوند.
دوباره میگویم : زنان باید از حال کشور و ملت باخبر باشند ، رخدادها و اخبار را بدانند ، به انجمنها وارد شوند ، نشریات بخوانند ، در انتخابات شرکت کنند. چنانکه سپس خواهیم نوشت برخی کارها و کسبها نیز میتوانند داشته باشند. اینها همه مشروع است. ولی نمایندگی و وزیری و قضاوت و کارمندی و اینگونه چیزها با وظایف ایشان سازش ندارد.
جنگ هم تا هست و جهان گرفتار آن میباشد زنان باید مثل مردان اطلاعاتی را دربارهی آن یاد بگیرند و مهارتهایی را کسب کنند. الان که جنگ این شکل هراسانگیز را بخود گرفته که هواپیماها بر سر شهرها میآیند و بمباران میکنند و گازهای سمی میفرستند ، چه زن و چه مرد ، باید معلوماتی را دربارهی نگهداری خودشان و فرزندانشان یاد بگیرند و آزموده و ماهر باشند. بلکه یک دسته از زنان بکارهای زخمبندی و مانند اینها مشغول شوند. اینها همه نیک است.
ولی نظامیگری و جنگجویی کار دختران و زنان نیست. زنان برای این کارها آفریده نشدهاند و نمیتوانند در آن زمینه هنرنماییها کنند. اگر گاهی زنی یا دختری در جنگ و یا در هوانوردی هنری نشان میدهد آن را نمیتوان دلیل بحساب آورد.
روشن است که اینها همه در زمان صلح است. در روزهای سختی که گاهی پیش میتواند بیاید تقید باینها نمیتوان کرد. در چنان روزهایی ، چه زنان و چه مردان ، چه پیران و چه جوانان ؛ باید بکوشش بپردازند و جانفشانی دریغ نگویند. در چنان روزهایی زنان جنگ هم میتوانند کنند.
یک چیزی که باید در اینجا بگویم اینست که در یک ملت باید اندیشهها مثل روش زندگانی در یک مرتبه و یا بهم نزدیک باشد. در ایران یکی از گرفتاریهای بزرگ پایین و بالا بودن بیاندازهی اندیشهها و ناسازگاری روشهای زندگانی است. در همین موضوعِ زنان دیده میشود که از یک طرف گروه فراوانی هنوز از چادر و چاقچور دست برنمیدارند و بار دیگر بآن بازگشتهاند و آخوندها دست از گریبان ایشان برنداشته زنان روباز را از آتش جهنم میترسانند ، و از طرف دیگر دستهای از زنان بآرزوی نمایندگی پارلمان افتادهاند. عجیبتر اینکه برخی از آزادیخواهان زیان این بالا و پایین بودن بیاندازهی اندیشهها را نمیدانند و بجای مبارزه با آن ملایان و سرکوب آنها که بسیار مهم است ترانهی بیجای نمایندگی بانوان را بمیان میآورند.
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
گاهنمای زندگانی و کوششهای احمد کسروی 👇👇
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
گاهنمای_زندگانی_و_کوششهای_احمد_کسروی.pdf
437.6 KB
🔶 گاهنمای زندگانی و کوششهای احمد کسروی
🖌 کوشاد تلگرام
🔸 ویرایش تازه (خرداد ۱۳۹۹)
🖌 کوشاد تلگرام
🔸 ویرایش تازه (خرداد ۱۳۹۹)
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکهی 14)
4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکهی 7)
ششم ، پس از همهی اینها آن تجلیلها چه جایی دارد؟! در 16 سال گذشته کسی از ملایان و مجتهدان یارای مخالفت با قانونها و روان گردیدنِ شیوههای تازه را نداشته. بزرگترین مجتهد آن زمان که آقاحسین قمی(رضوی) بود و از مشهد بتهران آمد تا از رضاشاه درخواست بازگردانیدنِ چادر کند و چنانکه گفتهاند (1) به پیرامونیانش گفته بوده : «اول از او درخواست میکنم که از برنامههای غیراسلامی دست بردارد و اگر موافقت نکرد خفهاش میکنم»! رضاشاه پروایی باو نکرد و او نیز گزارده بعراق رفت.
اکنون چه پیش آمده که نخستوزیر هر دو پهلَوی در برابر کاشانی چنین فروتنی میکند؟! این کاشانی کیست که نخستوزیر نامدار بدینسان ازو تجلیل میکند؟ آیا اساساً او در آن هنگام چندان شناخته بوده که نخستوزیر در برابرش فروتنی کند؟! آیا این فروغیست که پاینامِ «آیتالله» را در آن زمانِ حساس برای نخستین بار بزبانها انداخته و از این کار خواستی داشته یا پیش از آن هم به آیتاللهی شناخته بوده؟!. این را ندانستهایم ولی زندگینامهی او و سندهای دیگر و نامهی رئیس شهربانی که در پایین میآید ما را بدگمان میکند که شاید این هم از دسیسههای فروغی (و کاشانی) بوده. این عامیانند که از روی این پاینامها برای کسان ، جایگاهی بالاتر و پایینتر بدیده میگیرند. فریبکاران نیز همیشه از این سستروانی مردم بهره برده تا کسانی را در دیدهی ایشان بزرگ گردانند و بخواستهای خود رسند. در اینجا بدگمانی ما نیز تنها از این رهگذرست وگرنه خِرد از حجتالاسلام و آیتالله و اینگونه لقبها همگی بیزارست.
بجاست در اینجا داستانی را یاد کنیم :
روچیلد خاندانیست جهود و ملیونر. تا جنگ دوم بنگاهشان در آلمان بوده ولی در پاریس و لندن و استانبول و دیگر جاها شاخهها میداشتند. گفته شده یک بازرگان جهود در استانبول تهیدست و بیارج میبوده ، بازرگانان خوارش میداشته و با او خرید و فروش نمیکردهاند. روزی این بازرگان بنزد روچیلدِ آنجا رفته و از حال خود گله کرده. روچیلد دست برده که چکی بنام او نویسد. گفته من از شما پول نمیخواهم. من روزها در گمرک هستم ، بازرگانان دیگر نیز آنجا میباشند. شما هنگامی که بگمرک میآیید و من و دیگران میایستیم و سلام میدهیم ، شما سلام مرا با مهربانی بگیرید و آنگاه ایستاده دست دهید و حالپرسی کنید. سه بار که این رفتار را کنید کار من راه افتاده است. روچیلد میپذیرد و همان رفتار را میکند و این باعث آن میشود که بازرگانان رو بآن بازرگان جهود میآورند و آرزومندِ دوستی او میشوند و با خواهش و دلخواه خرید و فروش با او میکنند و چند سال نمیگذرد که او نیز ملیونر میگردد. (2)
فروغی نیز همین سیاست را بکار برده. او بروانشناسی توده و بناتوانی روانهای ایرانیان آگاه بوده و نیک میدانسته که نتیجهی «تأییدِ ضمنی» او از کاشانی چه خواهد بود.
کاشانی که به اعتبار کوششهای پدرش در مخالفت با بریتانیا در عراق شهرتی یافته بود از حدود بیست سالگی تا بیستوپنج سالگی در نجف درس خوانده و چنانکه گفته شده بدرجهی اجتهاد رسیده و در حدود سیوپنج سالگی بایران میآید. در 1304 بنمایندگی مجلس مؤسسان برگزیده شده بپادشاهی رضاشاه رأی میدهد. بگواهی رئیس دفتر رضاشاه ، تا پیش از تاجگزاری ، دستکم بیست بار با «حضرت اشرف» دیدار کرده و یکی از میانجیان رضاشاه با ملایان بوده. دکتر محمود شروین که از شمار سرسپردگان و کارگزاران کاشانی در سالهای پس از شهریور بیست بود ، مینویسد که کاشانی باو گفته که انگیزهی او در پشتیبانی از پادشاهی رضاشاه «حفظ حیثیت جامعهی روحانیت بوده است»! از آن پس هیچ نشانی از کوششِ سیاسی از او نیست. تنها میشنویم در 1318 (که «هیتلر ستایی» بایران هم رسیده بود و مسلمانان از نادانی به هیتلر امیدها میبستند) (3) همراه با گروهی از امیران ارتش رضاشاه ، آشکاره به پشتیبانی از آلمان پرداخته. (4)
آیا در آن زمانِ حساس ، ملایی (یا مجتهدی) با چنین پیشینهای را با یک رشته لقبها تجلیل کردن و «عوالم خلوص» باو ارمغان داشتن ، جز آنچه گفته شد معنایی میداشته؟! آیا این میدان دادن باو و مخالفت با سیاست 16 سالهی تضعیفِ ملایان نیست؟! اگر آن سیاست را نیک نمیدانسته در دستگاه پیشین چه میکرده و اگر نیک میدانسته اکنون چرا بوارونهی آن میکوشد؟! مگر او نبود که برنامهی دولتش را در مجلس «ادامهی اصلاحات پیشین» یاد کرده بود؟!
👇
🔸 پیشگفتار (تکهی 14)
4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکهی 7)
ششم ، پس از همهی اینها آن تجلیلها چه جایی دارد؟! در 16 سال گذشته کسی از ملایان و مجتهدان یارای مخالفت با قانونها و روان گردیدنِ شیوههای تازه را نداشته. بزرگترین مجتهد آن زمان که آقاحسین قمی(رضوی) بود و از مشهد بتهران آمد تا از رضاشاه درخواست بازگردانیدنِ چادر کند و چنانکه گفتهاند (1) به پیرامونیانش گفته بوده : «اول از او درخواست میکنم که از برنامههای غیراسلامی دست بردارد و اگر موافقت نکرد خفهاش میکنم»! رضاشاه پروایی باو نکرد و او نیز گزارده بعراق رفت.
اکنون چه پیش آمده که نخستوزیر هر دو پهلَوی در برابر کاشانی چنین فروتنی میکند؟! این کاشانی کیست که نخستوزیر نامدار بدینسان ازو تجلیل میکند؟ آیا اساساً او در آن هنگام چندان شناخته بوده که نخستوزیر در برابرش فروتنی کند؟! آیا این فروغیست که پاینامِ «آیتالله» را در آن زمانِ حساس برای نخستین بار بزبانها انداخته و از این کار خواستی داشته یا پیش از آن هم به آیتاللهی شناخته بوده؟!. این را ندانستهایم ولی زندگینامهی او و سندهای دیگر و نامهی رئیس شهربانی که در پایین میآید ما را بدگمان میکند که شاید این هم از دسیسههای فروغی (و کاشانی) بوده. این عامیانند که از روی این پاینامها برای کسان ، جایگاهی بالاتر و پایینتر بدیده میگیرند. فریبکاران نیز همیشه از این سستروانی مردم بهره برده تا کسانی را در دیدهی ایشان بزرگ گردانند و بخواستهای خود رسند. در اینجا بدگمانی ما نیز تنها از این رهگذرست وگرنه خِرد از حجتالاسلام و آیتالله و اینگونه لقبها همگی بیزارست.
بجاست در اینجا داستانی را یاد کنیم :
روچیلد خاندانیست جهود و ملیونر. تا جنگ دوم بنگاهشان در آلمان بوده ولی در پاریس و لندن و استانبول و دیگر جاها شاخهها میداشتند. گفته شده یک بازرگان جهود در استانبول تهیدست و بیارج میبوده ، بازرگانان خوارش میداشته و با او خرید و فروش نمیکردهاند. روزی این بازرگان بنزد روچیلدِ آنجا رفته و از حال خود گله کرده. روچیلد دست برده که چکی بنام او نویسد. گفته من از شما پول نمیخواهم. من روزها در گمرک هستم ، بازرگانان دیگر نیز آنجا میباشند. شما هنگامی که بگمرک میآیید و من و دیگران میایستیم و سلام میدهیم ، شما سلام مرا با مهربانی بگیرید و آنگاه ایستاده دست دهید و حالپرسی کنید. سه بار که این رفتار را کنید کار من راه افتاده است. روچیلد میپذیرد و همان رفتار را میکند و این باعث آن میشود که بازرگانان رو بآن بازرگان جهود میآورند و آرزومندِ دوستی او میشوند و با خواهش و دلخواه خرید و فروش با او میکنند و چند سال نمیگذرد که او نیز ملیونر میگردد. (2)
فروغی نیز همین سیاست را بکار برده. او بروانشناسی توده و بناتوانی روانهای ایرانیان آگاه بوده و نیک میدانسته که نتیجهی «تأییدِ ضمنی» او از کاشانی چه خواهد بود.
کاشانی که به اعتبار کوششهای پدرش در مخالفت با بریتانیا در عراق شهرتی یافته بود از حدود بیست سالگی تا بیستوپنج سالگی در نجف درس خوانده و چنانکه گفته شده بدرجهی اجتهاد رسیده و در حدود سیوپنج سالگی بایران میآید. در 1304 بنمایندگی مجلس مؤسسان برگزیده شده بپادشاهی رضاشاه رأی میدهد. بگواهی رئیس دفتر رضاشاه ، تا پیش از تاجگزاری ، دستکم بیست بار با «حضرت اشرف» دیدار کرده و یکی از میانجیان رضاشاه با ملایان بوده. دکتر محمود شروین که از شمار سرسپردگان و کارگزاران کاشانی در سالهای پس از شهریور بیست بود ، مینویسد که کاشانی باو گفته که انگیزهی او در پشتیبانی از پادشاهی رضاشاه «حفظ حیثیت جامعهی روحانیت بوده است»! از آن پس هیچ نشانی از کوششِ سیاسی از او نیست. تنها میشنویم در 1318 (که «هیتلر ستایی» بایران هم رسیده بود و مسلمانان از نادانی به هیتلر امیدها میبستند) (3) همراه با گروهی از امیران ارتش رضاشاه ، آشکاره به پشتیبانی از آلمان پرداخته. (4)
آیا در آن زمانِ حساس ، ملایی (یا مجتهدی) با چنین پیشینهای را با یک رشته لقبها تجلیل کردن و «عوالم خلوص» باو ارمغان داشتن ، جز آنچه گفته شد معنایی میداشته؟! آیا این میدان دادن باو و مخالفت با سیاست 16 سالهی تضعیفِ ملایان نیست؟! اگر آن سیاست را نیک نمیدانسته در دستگاه پیشین چه میکرده و اگر نیک میدانسته اکنون چرا بوارونهی آن میکوشد؟! مگر او نبود که برنامهی دولتش را در مجلس «ادامهی اصلاحات پیشین» یاد کرده بود؟!
👇
هواداران آیتالله کاشانی این نامه را تکثیر میکنند و در اختیار مردمان میگذارند تا اگر مأموری ببهانهی حجاب و پوشاک مزاحم ایشان شد بگویند دست بردارید که حکم نخستوزیر اینست که شهربانی متعرض کسی نشود و حتا خواسته است که موارد تعرض را برای پیگیری و مؤاخذه بخود ایشان اطلاع دهند. (5)
پابرگیها :
1ـ عنصر فضیلت و تقوا ، ص 43 بنقل از پورامینی ، محمدباقر ، آیتالله العظمی حاجآقاحسین قمی ، پایگاه اینترنتی
2ـ کسروی ، در پیرامون ادبیات ، چاپ رشدیه ، 2536 ، ص151
3ـ امینی ، محمد ، از نوری تا خمینی ، پیشگفتاری بر چالش دین و دولت در ایران معاصر ، آبان 1382 ، پایگاه اینترنتی آیندهنگر :
www.ayandehnegar.org
4ـ کسروی ، در پیرامون اسلام ، 1348 ، ص 18
5ـ امینی ، محمد ، فدائیان اسلام و سودای حکومت اسلامی ، بخش دوم ، 1384 ، پایگاه اینترنتی آیندهنگر
6ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 82
.
پابرگیها :
1ـ عنصر فضیلت و تقوا ، ص 43 بنقل از پورامینی ، محمدباقر ، آیتالله العظمی حاجآقاحسین قمی ، پایگاه اینترنتی
2ـ کسروی ، در پیرامون ادبیات ، چاپ رشدیه ، 2536 ، ص151
3ـ امینی ، محمد ، از نوری تا خمینی ، پیشگفتاری بر چالش دین و دولت در ایران معاصر ، آبان 1382 ، پایگاه اینترنتی آیندهنگر :
www.ayandehnegar.org
4ـ کسروی ، در پیرامون اسلام ، 1348 ، ص 18
5ـ امینی ، محمد ، فدائیان اسلام و سودای حکومت اسلامی ، بخش دوم ، 1384 ، پایگاه اینترنتی آیندهنگر
6ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 82
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 38ـ خردهگیری و پاسخ آن (تکهی سه از چهار)
از تاریخ درگذریم : من میخواهم از شما که هم از ملایانید و هم در مشروطه پا درمیان داشتهاید پرسشهایی کنم و من خواهشمندم از پاسخ خودداری ننمایید.
ملایان میگویند : حکومت حق ماست و مردم باید پیروی از ما کنند فرمان از ما برند. میگویند باید بجای مالیات ، زکات و مال امام بما پردازند. من از شما میپرسم :
1) آیا این سخن را میتوان پذیرفت؟!.. امروز که حکومت یکتنه (فردی) بیکبار از میان رفته و در سراسر جهان حکومت دمکراسی برپاست آیا میتوان پذیرفت که کسانی بگویند حکومت حق ماست؟!.. از آنسوی سرمایهی ملایان چیست؟!.. آیا جز آنست که زبان عربی یاد میگیرند و فقه و اصول میخوانند؟!.. آیا با این سرمایه کسی سزاوار فرمانروایی بدیگران میگردد؟!.. گرفتم که ایرانیان این سخن را پذیرفتند و حکومت را بدست ملایان سپردند آیا جهانیان با چه دیده در اینان خواهند نگریست؟!..
2) چنین انگارید که این دعوی از ملایان پذیرفته شده و ایرانیان میخواهند در زیر فرمانروایی یک مجتهدی زندگی کنند ، امروز که دستکم سههزار تنها مجتهد هست آیا کدام یکی از آن فرمانروا برگزیده خواهد شد؟!.. اگر مقصود آنست که چنانکه اکنون هست همگیشان فرمان رانند آن مایهی هرج و مرج خواهد بود ، اگر میخواهند یک تنی را از میان خود برگزینند بسیار خوب همین کار را بکنند تا بدانیم که خواهند توانست. این بیگمان است که هیچ کس از آنان گردن بدیگری نخواهد گزاشت و هر یکی جز خود دیگری را شایستهی فرمانروایی و سررشتهداری نخواهد دانست. چنانکه همین اکنون رفتارشان همانست. از بس پاکدل و «روحانی»اند هر یکی جز خود را نمیشناسد.
3) گرفتم که پاکدلی نمودند و یکی را از میان خود (مثلاً حاجیمیرزاحسین نایینی را) برگزیدند و مردم نیز پذیرفتند و شاه ایران نیز بنام عقیدهی مذهبی (که میشنویم علاقهی بسیار دارد) از جایگاه خود چشم پوشید و آقا را از نجف بایران خواستند و با هلهله و شادی بتهران آوردند و کاخ پادشاهی را برایش تهی ساختند آیا کشور را چگونه راه خواهد برد؟!.. نه آنست که باید وزارت جنگ و دیگر وزارتخانهها و ادارهها را بهم زند و از مالیات چشمپوشی کند و همهی قوانین را کنار گزارد و بجای آنها از طلبهها «جند شرعی» بیاراید ، و برای رفع اختلافات ، قضاتی از فقیهان برگمارد ، بجای پاسبان و کارکنان شهربانی عدولی را برای امر بمعروف و نهی از منکر و اجرای حدود وادارد؟!.. نه آنست که باید از گاو و گوسفند و شتر زکات بطلبد؟!.. نیک اندیشید که تا چه اندازه خنک و بیمعنی است! این سخنان برای پیِس[=نمایشنامه] و صحنهی تئاتر خوبست نه آنکه کسانی عنوان کنند و بدستاویز آنها یک تودهی بیستملیونی را بخاک سیاه نشانند!
کسانی که میگویند : این دولت غاصب است و حکومت حق علماست باین پرسشها پاسخ دهند. پاسخ دهند تا بدانیم چه میگویند؟! پاسخ دهند که اگر پذیرفتنی است بپذیریم.
من میخواهم این دوتیرگی از میان برخیزد. اگر ملایان میتوانند حکومت را راه برند بیایند رشتهی کارها را بدست گیرند (1) و مردم نیز گردن گزارند. اگر نمیتوانند دست از آن سخن بردارند و بیش از این مایهی بدبختی یک توده نباشند.
آن کسانی که در منبر یا در پایین میگویند : مالیات دادن بدولت گناه است ، سرباز دادن گناه است ، کسی که در جنگهای دولتی کشته شود مرتد از جهان رفته ، میگویند : اگر کسی مال دولت را بدزدد تقاص کرده گناهی بَرو نیست ـ بهتر است بما پاسخ دهند که آیا دولتی باشد یا نباشد؟!.. اگر میگویند نباشد پس کشور را که اداره کند؟!.. بمردم که ایمنی دهد؟!.. دست بیدادگران و تاراجگران را که برتابد؟!.. اگر میگویند دولت باشد پس چگونه مردم را از دادن مالیات و پذیرفتن سربازی بازمیدارند؟!.. خواستارم باینها پاسخ دهید.
بسیار شگفت است که اگر ملایی دزد بخانهاش بیاید یکسره بکلانتری میشتابد و با پرخاش و تندی دادخواهی میکند. ولی از آنسوی میگوید : کار اینها خلاف شرعست ، پولی که میگیرند حرامست ، اینها روز قیامت بدوزخ خواهند رفت. آن پاسبانی که شب تا سحر بیداری میکشد و در سایهی بیداری او مردم آسوده میخوابند ملا میگوید بدوزخ خواهد رفت. من نمیدانم باین تناقضگویی و تناقضکاری چه بگویم و چه نام دهم. خواهشمندم شما آقای «الداعی عبدالله» مرا از این تحیّر بیرون آورید.
👇
🔸 38ـ خردهگیری و پاسخ آن (تکهی سه از چهار)
از تاریخ درگذریم : من میخواهم از شما که هم از ملایانید و هم در مشروطه پا درمیان داشتهاید پرسشهایی کنم و من خواهشمندم از پاسخ خودداری ننمایید.
ملایان میگویند : حکومت حق ماست و مردم باید پیروی از ما کنند فرمان از ما برند. میگویند باید بجای مالیات ، زکات و مال امام بما پردازند. من از شما میپرسم :
1) آیا این سخن را میتوان پذیرفت؟!.. امروز که حکومت یکتنه (فردی) بیکبار از میان رفته و در سراسر جهان حکومت دمکراسی برپاست آیا میتوان پذیرفت که کسانی بگویند حکومت حق ماست؟!.. از آنسوی سرمایهی ملایان چیست؟!.. آیا جز آنست که زبان عربی یاد میگیرند و فقه و اصول میخوانند؟!.. آیا با این سرمایه کسی سزاوار فرمانروایی بدیگران میگردد؟!.. گرفتم که ایرانیان این سخن را پذیرفتند و حکومت را بدست ملایان سپردند آیا جهانیان با چه دیده در اینان خواهند نگریست؟!..
2) چنین انگارید که این دعوی از ملایان پذیرفته شده و ایرانیان میخواهند در زیر فرمانروایی یک مجتهدی زندگی کنند ، امروز که دستکم سههزار تنها مجتهد هست آیا کدام یکی از آن فرمانروا برگزیده خواهد شد؟!.. اگر مقصود آنست که چنانکه اکنون هست همگیشان فرمان رانند آن مایهی هرج و مرج خواهد بود ، اگر میخواهند یک تنی را از میان خود برگزینند بسیار خوب همین کار را بکنند تا بدانیم که خواهند توانست. این بیگمان است که هیچ کس از آنان گردن بدیگری نخواهد گزاشت و هر یکی جز خود دیگری را شایستهی فرمانروایی و سررشتهداری نخواهد دانست. چنانکه همین اکنون رفتارشان همانست. از بس پاکدل و «روحانی»اند هر یکی جز خود را نمیشناسد.
3) گرفتم که پاکدلی نمودند و یکی را از میان خود (مثلاً حاجیمیرزاحسین نایینی را) برگزیدند و مردم نیز پذیرفتند و شاه ایران نیز بنام عقیدهی مذهبی (که میشنویم علاقهی بسیار دارد) از جایگاه خود چشم پوشید و آقا را از نجف بایران خواستند و با هلهله و شادی بتهران آوردند و کاخ پادشاهی را برایش تهی ساختند آیا کشور را چگونه راه خواهد برد؟!.. نه آنست که باید وزارت جنگ و دیگر وزارتخانهها و ادارهها را بهم زند و از مالیات چشمپوشی کند و همهی قوانین را کنار گزارد و بجای آنها از طلبهها «جند شرعی» بیاراید ، و برای رفع اختلافات ، قضاتی از فقیهان برگمارد ، بجای پاسبان و کارکنان شهربانی عدولی را برای امر بمعروف و نهی از منکر و اجرای حدود وادارد؟!.. نه آنست که باید از گاو و گوسفند و شتر زکات بطلبد؟!.. نیک اندیشید که تا چه اندازه خنک و بیمعنی است! این سخنان برای پیِس[=نمایشنامه] و صحنهی تئاتر خوبست نه آنکه کسانی عنوان کنند و بدستاویز آنها یک تودهی بیستملیونی را بخاک سیاه نشانند!
کسانی که میگویند : این دولت غاصب است و حکومت حق علماست باین پرسشها پاسخ دهند. پاسخ دهند تا بدانیم چه میگویند؟! پاسخ دهند که اگر پذیرفتنی است بپذیریم.
من میخواهم این دوتیرگی از میان برخیزد. اگر ملایان میتوانند حکومت را راه برند بیایند رشتهی کارها را بدست گیرند (1) و مردم نیز گردن گزارند. اگر نمیتوانند دست از آن سخن بردارند و بیش از این مایهی بدبختی یک توده نباشند.
آن کسانی که در منبر یا در پایین میگویند : مالیات دادن بدولت گناه است ، سرباز دادن گناه است ، کسی که در جنگهای دولتی کشته شود مرتد از جهان رفته ، میگویند : اگر کسی مال دولت را بدزدد تقاص کرده گناهی بَرو نیست ـ بهتر است بما پاسخ دهند که آیا دولتی باشد یا نباشد؟!.. اگر میگویند نباشد پس کشور را که اداره کند؟!.. بمردم که ایمنی دهد؟!.. دست بیدادگران و تاراجگران را که برتابد؟!.. اگر میگویند دولت باشد پس چگونه مردم را از دادن مالیات و پذیرفتن سربازی بازمیدارند؟!.. خواستارم باینها پاسخ دهید.
بسیار شگفت است که اگر ملایی دزد بخانهاش بیاید یکسره بکلانتری میشتابد و با پرخاش و تندی دادخواهی میکند. ولی از آنسوی میگوید : کار اینها خلاف شرعست ، پولی که میگیرند حرامست ، اینها روز قیامت بدوزخ خواهند رفت. آن پاسبانی که شب تا سحر بیداری میکشد و در سایهی بیداری او مردم آسوده میخوابند ملا میگوید بدوزخ خواهد رفت. من نمیدانم باین تناقضگویی و تناقضکاری چه بگویم و چه نام دهم. خواهشمندم شما آقای «الداعی عبدالله» مرا از این تحیّر بیرون آورید.
👇
پابرگیها :
1ـ خوانندگان پروا کنند که کسانی آگاهانه یا ناآگاهانه (خدا میداند) این سخن را تحریف کرده از زبان کسروی دروغی بدینسان ساختهاند : «ایرانیان یک حکومت به ملایان بدهکارند». زبان دروغسازان بریده باد! آیا در گفتارهای کسروی هیچ دیدهاید او بخواهد مردم سر به تاریکاندیشیها فرود آورند؟! یا بجای پیروی از خرد ، ایشان را به پیروی از کیشهای سراسر بیخردی بخواند؟! گویا این دغلکاران میپنداشتهاند کتاب داوری (شیعیگری) و دهها گفتاری که کسروی در زمینهی کیشها و ملایان نوشته به دست مردم نخواهد رسید و دغلکاری و دروغگویی ایشان آشکار نخواهد گردید.
افسوسمندانه اینترنت و فضای مجازی میدان پهناوری برای دروغسازان و دغلکاران گردیده. از آنسو ، ایرانیان «درسخوانده» هنوز تا این اندازه خردمند نگردیدهاند که به راست و ناراست سخنان پروا کنند و پیامرسانِ دروغها و دغلها نگردند. تنها این یک دروغ نیست. دروغهای دیگر نیز ساختهاند. شما میبینید ما هیچ سخنی را ازو بیآنکه جایش بنویسیم نمیآوریم تا خوانندگان خو گیرند بسخن بیمنبع پروا نکنند. گذشته از آنکه پیمانها ، پرچمها و دیگر نوشتههای آن یگانه مرد را نیز گرد آورده و در کانال تلگرامی «پاکدینی» در دسترس همگان گزاشتهایم که بتوانند سرچشمهی هر سخنی را جسته پیدا کنند.
.
1ـ خوانندگان پروا کنند که کسانی آگاهانه یا ناآگاهانه (خدا میداند) این سخن را تحریف کرده از زبان کسروی دروغی بدینسان ساختهاند : «ایرانیان یک حکومت به ملایان بدهکارند». زبان دروغسازان بریده باد! آیا در گفتارهای کسروی هیچ دیدهاید او بخواهد مردم سر به تاریکاندیشیها فرود آورند؟! یا بجای پیروی از خرد ، ایشان را به پیروی از کیشهای سراسر بیخردی بخواند؟! گویا این دغلکاران میپنداشتهاند کتاب داوری (شیعیگری) و دهها گفتاری که کسروی در زمینهی کیشها و ملایان نوشته به دست مردم نخواهد رسید و دغلکاری و دروغگویی ایشان آشکار نخواهد گردید.
افسوسمندانه اینترنت و فضای مجازی میدان پهناوری برای دروغسازان و دغلکاران گردیده. از آنسو ، ایرانیان «درسخوانده» هنوز تا این اندازه خردمند نگردیدهاند که به راست و ناراست سخنان پروا کنند و پیامرسانِ دروغها و دغلها نگردند. تنها این یک دروغ نیست. دروغهای دیگر نیز ساختهاند. شما میبینید ما هیچ سخنی را ازو بیآنکه جایش بنویسیم نمیآوریم تا خوانندگان خو گیرند بسخن بیمنبع پروا نکنند. گذشته از آنکه پیمانها ، پرچمها و دیگر نوشتههای آن یگانه مرد را نیز گرد آورده و در کانال تلگرامی «پاکدینی» در دسترس همگان گزاشتهایم که بتوانند سرچشمهی هر سخنی را جسته پیدا کنند.
.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار دوم : زنان و مردان
٣ـ زنان ناقصالعقل نمیباشند ولی باید بکارهای خود بپردازند (تکهی یک از یک)
از زمانهای باستان مردان زنان را بیقدر شناخته و آنان را «ناقصالعقل» نامیدهاند. «زنان گیسهاشان دراز و عقلهاشان ناقص است». ولی این راست نیست. این دروغ از دو جا نشأت گرفته :
یکم : چون زنان را در پشت پرده جا داده از همه جا بیخبر گذاشته بودند ، آن بیخبری و نافهمیِ آنان را از طبیعت دانسته آنها را ناقصالعقل حساب میکردهاند.
دوم : این را که زنان برای کارهای دیگری آفریده شدهاند درنیافته و کوتاهی و درماندگی آنان را در کارهای مردانه دیده ، همان را دلیل ناقصالعقل بودن آنان میشناختند.
در این باره حقیقت همان است که گفتیم : خدا زنان را برای کارهای دیگر و مردان را برای کارهای دیگر آفریده و به هر کدام هر آنچه لازم بوده داده. مثلاً برای زنان که وظایفشان خانهآرایی و بچهپروری و مانند اینهاست ، هوش بیشتر و احساسات تندتر و دریافتهای تیزتر داده و باریکبینی آنان را بیشتر گردانیده. از طرف دیگر بمردان دوراندیشی و رازداری و تحمل و صبر بیشتر داده.
الان حرف بر سر آن است که زنان اگر به همان کارهای طبیعی خود مشغول شوند هیچ نقصی در ایشان پیدا نخواهد شد و آنها را به نحو احسن بانجام خواهند رسانید. ولی اگر بکارهای دیگر مشغول شوند ـ مثلاً وارد سیاست شوند ، قضاوت کنند ، فرماندهی نظامی را بگردن بگیرند ـ در آنجاهاست که نقصهایی هویدا خواهد شد. این تنها دربارهی زنان نیست ، مردان نیز اگر بکارهای زنانه مشغول شوند مثلاً بچهداری کنند یا بخانهآرایی مشغول شوند ـ نقصها نمودار خواهد بود و درماندگیشان معلوم خواهد شد.
اینها درست مثل آن است که کسی که نقاش است کار خود را گذاشته ، مثلاً به خیاطی یا خانهسازی بپردازد که مسلماً ناشیگریاش هویدا خواهد شد.
در یک جمله : زنان ناقصالعقل نیستند ولی باید جز بکارهای طبیعی خود مشغول نشوند.
یک ایراد نیز در اینجا واژهی «خرد» است. آنان چون معنی خرد را نمیدانند هر گونه نقص یا نافهمی را که دیدهاند «ناقصالعقلی» نام دادهاند. در حالی که ما «خرد» را نیک روشن کرده این نیز روشن کردهایم که نیروهای مغزی آدمی بسیار است و خرد آن نیروییست که نیک را از بد و سود را از زیان تشخیص میدهد. این را نیز نشان دادهایم که دریافت خرد و قضاوت آن در همهی آدمیان یکسان میباشد. (1) دربارهی زنان نیز آنچه ما آزمایش میکنیم و میبینیم در شناختن حقایق و تمیز راست و کج و نیک و بد نسبت به مردان پسمانده نیستند ، اینست واژهی ناقصالعقل دربارهی بانوان کلاً بیجا و بیپاست.
از این پس یکی از کارهایی که باید باشد اینست که اینگونه عنوانهای بیجا و تحقیرآمیز ـ از «ضعیفه» و «ناقصالعقل» و مانند اینها ـ که بروی زنان گذاشته شده بوده (مخصوصاً کلمهی زشت «عورت») از بین برود.
پابرگی :
1ـ نگاه کنید به کتاب «در پیرامون خرد» ـ ویراینده
.
🔸 گفتار دوم : زنان و مردان
٣ـ زنان ناقصالعقل نمیباشند ولی باید بکارهای خود بپردازند (تکهی یک از یک)
از زمانهای باستان مردان زنان را بیقدر شناخته و آنان را «ناقصالعقل» نامیدهاند. «زنان گیسهاشان دراز و عقلهاشان ناقص است». ولی این راست نیست. این دروغ از دو جا نشأت گرفته :
یکم : چون زنان را در پشت پرده جا داده از همه جا بیخبر گذاشته بودند ، آن بیخبری و نافهمیِ آنان را از طبیعت دانسته آنها را ناقصالعقل حساب میکردهاند.
دوم : این را که زنان برای کارهای دیگری آفریده شدهاند درنیافته و کوتاهی و درماندگی آنان را در کارهای مردانه دیده ، همان را دلیل ناقصالعقل بودن آنان میشناختند.
در این باره حقیقت همان است که گفتیم : خدا زنان را برای کارهای دیگر و مردان را برای کارهای دیگر آفریده و به هر کدام هر آنچه لازم بوده داده. مثلاً برای زنان که وظایفشان خانهآرایی و بچهپروری و مانند اینهاست ، هوش بیشتر و احساسات تندتر و دریافتهای تیزتر داده و باریکبینی آنان را بیشتر گردانیده. از طرف دیگر بمردان دوراندیشی و رازداری و تحمل و صبر بیشتر داده.
الان حرف بر سر آن است که زنان اگر به همان کارهای طبیعی خود مشغول شوند هیچ نقصی در ایشان پیدا نخواهد شد و آنها را به نحو احسن بانجام خواهند رسانید. ولی اگر بکارهای دیگر مشغول شوند ـ مثلاً وارد سیاست شوند ، قضاوت کنند ، فرماندهی نظامی را بگردن بگیرند ـ در آنجاهاست که نقصهایی هویدا خواهد شد. این تنها دربارهی زنان نیست ، مردان نیز اگر بکارهای زنانه مشغول شوند مثلاً بچهداری کنند یا بخانهآرایی مشغول شوند ـ نقصها نمودار خواهد بود و درماندگیشان معلوم خواهد شد.
اینها درست مثل آن است که کسی که نقاش است کار خود را گذاشته ، مثلاً به خیاطی یا خانهسازی بپردازد که مسلماً ناشیگریاش هویدا خواهد شد.
در یک جمله : زنان ناقصالعقل نیستند ولی باید جز بکارهای طبیعی خود مشغول نشوند.
یک ایراد نیز در اینجا واژهی «خرد» است. آنان چون معنی خرد را نمیدانند هر گونه نقص یا نافهمی را که دیدهاند «ناقصالعقلی» نام دادهاند. در حالی که ما «خرد» را نیک روشن کرده این نیز روشن کردهایم که نیروهای مغزی آدمی بسیار است و خرد آن نیروییست که نیک را از بد و سود را از زیان تشخیص میدهد. این را نیز نشان دادهایم که دریافت خرد و قضاوت آن در همهی آدمیان یکسان میباشد. (1) دربارهی زنان نیز آنچه ما آزمایش میکنیم و میبینیم در شناختن حقایق و تمیز راست و کج و نیک و بد نسبت به مردان پسمانده نیستند ، اینست واژهی ناقصالعقل دربارهی بانوان کلاً بیجا و بیپاست.
از این پس یکی از کارهایی که باید باشد اینست که اینگونه عنوانهای بیجا و تحقیرآمیز ـ از «ضعیفه» و «ناقصالعقل» و مانند اینها ـ که بروی زنان گذاشته شده بوده (مخصوصاً کلمهی زشت «عورت») از بین برود.
پابرگی :
1ـ نگاه کنید به کتاب «در پیرامون خرد» ـ ویراینده
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکهی 15)
4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکهی 8)
بدینسان مأموران شهربانی درمیمانند که چه کنند : از یکسو مقررات لباس متحدالشکل که تا آن زمان بمدت سیزده سال و برداشته شدن چادر شش سال اجرا شده بود و از سوی دیگر این نامهی نخستوزیر ، محمدعلی فروغی که بآرامی آنها را زیر پا میگزارْد. کمی پایینتر خواهیم دید نتیجهای که از آن نامه خواسته میشده.
نامهی محرمانهی رئیس شهربانی بوزارت کشور در 19/11/20 گویای بسیار چیزهاست. از این نامه دانسته میشود که کاشانی تا چه اندازه شناخته شده بوده و کارهایش با چه دیدهای نگریسته میشده.
طبق گزارش کلانتری بخش 6 ، موقعی که مأمورین از اشخاصی که کلاهپوستی بر سر داشتهاند جلوگیری نمودهاند شخصی بنام علیاصغر بنکدار عکس نامهای که از دفتر جناب آقای نخستوزیر صادر شده و از قرار معلوم در پاسخ نامهی آقای سیدابوالقاسم کاشانی بوده است ارائه و اظهار داشته «بموجب این کارت و کلمه که نوشته شده «بخود اینجانب مراجعه گردد» مجاز باستعمال کلاهپوستی هستم». رئیس شهربانی سپس اضافه مینماید که «از قرار اطلاعی که رسیده است آقای سیدابوالقاسم با حضور عدهای از اشخاص متفرقه که همهروزه معمولاً در خانهی او جمع میشوند که بکلی از صلاحیت او خارج بوده و این قبیل اقدامات را نیز صرفاً برای تظاهر و عوامفریبی اعمال میدارد چنانچه یکی از اقداماتی را که نموده است عکس برداشتن از نامهی جناب آقای نخستوزیر و دادن آن باشخاص و تشویق اشخاص بمخالفت با مقررات کشور میباشد. (1) (تأکیدها از ماست.)
وزیر کشور (کاظمی) (2) هم پاسخ میدهد (27/12/20) که
«مقررات مربوط بلباس متحدالشکل مطابق سابق است و هیچگونه تغییری در مواد آن داده نشده است ... منتها رفتار مأمورین باید خیلی با نزاکت بوده چادر از سر زنها برندارند ... باید ... با مردم از روی حسن سلوک و نزاکت رفتار شود» (3) ...
چون در این مدت کابینه دیگر شده و وزیری کشور از امیراحمدی به کاظمی گذشته بوده ، پاسخِ نامه بیش از یک ماه بدرازا میکشد.
آن نامه پس از یک سال همچنان دست بدست میگردد. (4)
چنانکه دیده میشود ، این رئیس شهربانیست که جز دانستهها و دریافتههای خود را نمینویسد. در حالی که در نوشتن نامه ، نخستوزیر و وزیر کشور هر دو بنیرنگ دست مییازند. زیرا مقررات تغییری نکرده بود و ایشان میبایست بقانونها پایبند بمانند و چون نمیخواهند قانونشکنی خود را بآشکار آورند ، اینست زیرکانه میخواهند مأموران را تبدیل به «مجسمه» کنند. ایشان میدانستند که مأموران بزنی چادری ، جز پند دادن هر کارِ دیگری کنند میتوان آن را «بینزاکتی» معنی کرد. همچنین میدانستند ، زنی که خواهان بسر کردنِ چادر است و این را دانسته که مأموران حق ندارند «بینزاکتی» کنند (تنها باید پند دهند) ، در قانونشکنی دمی درنگ نخواهد کرد؟! آیا میتوان این دو تن را مردان سادهای پنداشت که اینها را درنمییافتند؟! در این داستان ، «مأموران حق ندارند بینزاکتی کنند» یعنی : بدانید تفنگشان خالیست! این موضوعیست که باید بگوش همه برسد! در زمان رضاشاه این قانون با بینزاکتی روان میگردیده ، ایشان میخواهند با نزاکت روانش گردانند!
پابرگیها :
1ـ جعفری ، مرتضا ، واقعهی کشف حجاب (پیشین) ص 403 ، به نقل از پاکدامن (پیشین) ص 83
2ـ کاظمی در زمان رضاشاه در وزارت خارجه و راه جایگاههایی داشت. بویژه چند بار وزیر خارجه گردید و سپس به استانداری آذربایجان و سفارت افغانستان و ترکیه رسید.
3ـ جعفری ، پیشین ص 405
4ـ پاکدامن ، یاد شده ص 84
.
🔸 پیشگفتار (تکهی 15)
4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکهی 8)
بدینسان مأموران شهربانی درمیمانند که چه کنند : از یکسو مقررات لباس متحدالشکل که تا آن زمان بمدت سیزده سال و برداشته شدن چادر شش سال اجرا شده بود و از سوی دیگر این نامهی نخستوزیر ، محمدعلی فروغی که بآرامی آنها را زیر پا میگزارْد. کمی پایینتر خواهیم دید نتیجهای که از آن نامه خواسته میشده.
نامهی محرمانهی رئیس شهربانی بوزارت کشور در 19/11/20 گویای بسیار چیزهاست. از این نامه دانسته میشود که کاشانی تا چه اندازه شناخته شده بوده و کارهایش با چه دیدهای نگریسته میشده.
طبق گزارش کلانتری بخش 6 ، موقعی که مأمورین از اشخاصی که کلاهپوستی بر سر داشتهاند جلوگیری نمودهاند شخصی بنام علیاصغر بنکدار عکس نامهای که از دفتر جناب آقای نخستوزیر صادر شده و از قرار معلوم در پاسخ نامهی آقای سیدابوالقاسم کاشانی بوده است ارائه و اظهار داشته «بموجب این کارت و کلمه که نوشته شده «بخود اینجانب مراجعه گردد» مجاز باستعمال کلاهپوستی هستم». رئیس شهربانی سپس اضافه مینماید که «از قرار اطلاعی که رسیده است آقای سیدابوالقاسم با حضور عدهای از اشخاص متفرقه که همهروزه معمولاً در خانهی او جمع میشوند که بکلی از صلاحیت او خارج بوده و این قبیل اقدامات را نیز صرفاً برای تظاهر و عوامفریبی اعمال میدارد چنانچه یکی از اقداماتی را که نموده است عکس برداشتن از نامهی جناب آقای نخستوزیر و دادن آن باشخاص و تشویق اشخاص بمخالفت با مقررات کشور میباشد. (1) (تأکیدها از ماست.)
وزیر کشور (کاظمی) (2) هم پاسخ میدهد (27/12/20) که
«مقررات مربوط بلباس متحدالشکل مطابق سابق است و هیچگونه تغییری در مواد آن داده نشده است ... منتها رفتار مأمورین باید خیلی با نزاکت بوده چادر از سر زنها برندارند ... باید ... با مردم از روی حسن سلوک و نزاکت رفتار شود» (3) ...
چون در این مدت کابینه دیگر شده و وزیری کشور از امیراحمدی به کاظمی گذشته بوده ، پاسخِ نامه بیش از یک ماه بدرازا میکشد.
آن نامه پس از یک سال همچنان دست بدست میگردد. (4)
چنانکه دیده میشود ، این رئیس شهربانیست که جز دانستهها و دریافتههای خود را نمینویسد. در حالی که در نوشتن نامه ، نخستوزیر و وزیر کشور هر دو بنیرنگ دست مییازند. زیرا مقررات تغییری نکرده بود و ایشان میبایست بقانونها پایبند بمانند و چون نمیخواهند قانونشکنی خود را بآشکار آورند ، اینست زیرکانه میخواهند مأموران را تبدیل به «مجسمه» کنند. ایشان میدانستند که مأموران بزنی چادری ، جز پند دادن هر کارِ دیگری کنند میتوان آن را «بینزاکتی» معنی کرد. همچنین میدانستند ، زنی که خواهان بسر کردنِ چادر است و این را دانسته که مأموران حق ندارند «بینزاکتی» کنند (تنها باید پند دهند) ، در قانونشکنی دمی درنگ نخواهد کرد؟! آیا میتوان این دو تن را مردان سادهای پنداشت که اینها را درنمییافتند؟! در این داستان ، «مأموران حق ندارند بینزاکتی کنند» یعنی : بدانید تفنگشان خالیست! این موضوعیست که باید بگوش همه برسد! در زمان رضاشاه این قانون با بینزاکتی روان میگردیده ، ایشان میخواهند با نزاکت روانش گردانند!
پابرگیها :
1ـ جعفری ، مرتضا ، واقعهی کشف حجاب (پیشین) ص 403 ، به نقل از پاکدامن (پیشین) ص 83
2ـ کاظمی در زمان رضاشاه در وزارت خارجه و راه جایگاههایی داشت. بویژه چند بار وزیر خارجه گردید و سپس به استانداری آذربایجان و سفارت افغانستان و ترکیه رسید.
3ـ جعفری ، پیشین ص 405
4ـ پاکدامن ، یاد شده ص 84
.