🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکهی 23)
5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکهی 3)
در تابستان 1321 دربارهی صوفیگری و در پاییز همان سال دربارهی بهائیگری نیز گفتارهایی نوشته شد که صوفیان و بهائیان هم بپاسخهایی برخاستند. این زمینههای گفتگو و خردهگیری چند نیکی را باهم داشت. یکم ، پیروان هر کیشی به کنه کیش خود و تاریخچهی پیدایش آن بشیوهی دانشی آگاه میشدند. چون بیشتر پیروان از کودکی با کیش خود بزرگ شده و آن را نه یک چیز زیانمند بلکه «برتر» از دیگر کیشها میپنداشتند ، ماهیت کیش خود را از دیدگاه سود و زیانِ کشور نگریسته بزیانهایی که کیششان از دیدهی زندگانی اجتماعی دربر میدارد آشنا میشدند. دوم ، بسیار چیزها که بغلط بدلها راه یافته ولی مردم بزبان نمیآورند و همانها باعث کینه و جدایی مردم از هم میشود ، بروی کاغذ میآمد و در آن باره آشکاره سخن رانده میشد و موضوعات از تاریکی درمیآمد (همچون این اندیشهی غلط که بهائیگری را بیگانگان ساخته پیش آوردهاند). بدینسان آتشها زیر خاکستر نمیماند. سوم ، مردمی که زیر تازیانهی استبداد بزرگ شده و برای برداشتن جلوگیرهایی که در زندگانی پیش میآید کمتر از دلیل و راهنمایی خرد کمک میگرفتند ، از این راه درمییافتند که گره دشواریها امروز با انگشتانِ خرد باز میگردد و دلیل پیروزِ میدان است نه زورورزی و هوچیگری. پس چارهی دشواریها گفتگو و مشورت کردن و گردن بداوری خرد گزاردنست و بس.
همچنین ، در آن روزها که هوچیگری و زبان بیفرهنگانه دوباره بروزنامهها راه یافته بود و هرج و مرج روزنامهنویسی سالهای نخستِ جنبش مشروطه را بیادها میآورد ، پیمان و پرچم زبانها و قلمها را آموزگاری بودند که مرزِ سخن و از دست نهشتنِ لگام قلم را یاد میدادند.
انتشار پرچم هنوز یک ساله نگردیده بود که همراه با دیگر روزنامهها بدستور حکومت نظامی بازداشت شد. تا این هنگام نوشتههای بیباکانه و روشنگرانهی پرچم سدّی در برابر بدخواهان و تیرهدرونانِ کشور پدید آورده و همچون خاری بود در چشم کسانی که نقشهای جز تقویت ارتجاع و پر کردن جیبهای خود نداشتند. زیرا نیکخواهان و خردمندان کمکم از راهِ نوشتههای پرچم و پیمان ، علت اصلی گرفتاریهای این کشور و دشمنان آزادی را میشناختند و یک جبههای در برابر ارتجاع پدید میآوردند. آزادگان با گفتارهای پرچم که موضوعات روز را روشن مینمود دلهای خردمندان را بسوی خود کشیده نبرد خود را با پراکندهاندیشی پیش میبردند و روزبروز بر شمارهشان افزوده میگردید.
گرچه پرچم با گفتارهای بیباکانهاش دشمنی بدخواهان و آزمندانی را برمیانگیخت ولی از سوی دیگر امیدگاه آزادیخواهان و افزار دفاعی آزادگان در برابر دشمنانی بود که میکوشیدند با تأثیر روی «افکار عمومی» و با دروغسازی و هوچیگری ایشان را خاموش گردانند. اینست توقیف روزنامه براستی خلع سلاح آزادگان بشمار میآمد. با اینحال آزادگان از پای ننشسته از هر راهی بود کوشیدند صدای خود را بگوش مردم برسانند.
در یکم دیماه همان سال ، هنوز کوششهای آزادگان یکساله نشده بود که فرماندارِ حکومت نظامی (سرتیپ عمیدی) و رییس شهربانی (سرتیپ عبدالعلی اعتماد مقدم) به دسیسهای برخاستند و کسروی و چند تنی از یارانش را بازداشت کردند تا ببهانهی قانونِ اجتماعات در زمان حکومت نظامی برای کسروی و یارانش یک پروندهی سیاسی پدید آورند و ایشان را بزندان بکشانند. لیکن بهانهی قانونی نیافته ناچار شدند همگی را آزاد گردانند. (1) شاید همین اندازه را بگمان خود ، ترساندن چشمِ کسروی و وادار کردن او بخاموشی دانسته آن را یک فیروزی برای خود شمردند. لیکن خواهیم دید که این گمانِ غلطی بود.
در فروردین 1322 کسروی پرچم نیمهماهه را بنیاد گزارد که شش ماه بعد بازداشت شد. به نوشتهی «اسناد مطبوعات ایران» حسن اسفندیاری رئیس مجلس شورا در نامهای که بتاریخ 21/4/1322 به علی سهیلی نخستوزیر آنزمان نوشته ، پرچم را ضد دین مینمایاند. بر پایهی آن فرمانداری نظامی در نامهای بتاریخ 11/5/1322 به نخستوزیر نوشته که به شهربانی دستور داده تا از انتشار پرچم بعلت گفتارهایی «خلاف دیانت اسلام» جلو گیرد. در نشست هیئت وزیران بتاریخ 21/6/1322 بازداشت هفده نشریه و از جمله پرچم تصویب شده و بدینسان پرچم نیمهماهه بازداشت میشود. (2) اسفندیاری اگر بسر خود به این کار برخاسته علتش کینهجویی از نویسندهی کتاب تاریخ مشروطه و پرچم روزانه میباشد که در آنها از گناهان اسفندیاری و دشمنیش با مشروطه نوشته شده. احتمال دیگر آنست که ملایان که در سال گذشته شکایتنامهها به این اداره و آن اداره مینوشتند یکی هم به مجلس نوشتهاند و از قضا او که کینهی کسروی را در دل داشت از فرصت سود جسته آن شکایت را به جریان انداخته.
👇
🔸 پیشگفتار (تکهی 23)
5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکهی 3)
در تابستان 1321 دربارهی صوفیگری و در پاییز همان سال دربارهی بهائیگری نیز گفتارهایی نوشته شد که صوفیان و بهائیان هم بپاسخهایی برخاستند. این زمینههای گفتگو و خردهگیری چند نیکی را باهم داشت. یکم ، پیروان هر کیشی به کنه کیش خود و تاریخچهی پیدایش آن بشیوهی دانشی آگاه میشدند. چون بیشتر پیروان از کودکی با کیش خود بزرگ شده و آن را نه یک چیز زیانمند بلکه «برتر» از دیگر کیشها میپنداشتند ، ماهیت کیش خود را از دیدگاه سود و زیانِ کشور نگریسته بزیانهایی که کیششان از دیدهی زندگانی اجتماعی دربر میدارد آشنا میشدند. دوم ، بسیار چیزها که بغلط بدلها راه یافته ولی مردم بزبان نمیآورند و همانها باعث کینه و جدایی مردم از هم میشود ، بروی کاغذ میآمد و در آن باره آشکاره سخن رانده میشد و موضوعات از تاریکی درمیآمد (همچون این اندیشهی غلط که بهائیگری را بیگانگان ساخته پیش آوردهاند). بدینسان آتشها زیر خاکستر نمیماند. سوم ، مردمی که زیر تازیانهی استبداد بزرگ شده و برای برداشتن جلوگیرهایی که در زندگانی پیش میآید کمتر از دلیل و راهنمایی خرد کمک میگرفتند ، از این راه درمییافتند که گره دشواریها امروز با انگشتانِ خرد باز میگردد و دلیل پیروزِ میدان است نه زورورزی و هوچیگری. پس چارهی دشواریها گفتگو و مشورت کردن و گردن بداوری خرد گزاردنست و بس.
همچنین ، در آن روزها که هوچیگری و زبان بیفرهنگانه دوباره بروزنامهها راه یافته بود و هرج و مرج روزنامهنویسی سالهای نخستِ جنبش مشروطه را بیادها میآورد ، پیمان و پرچم زبانها و قلمها را آموزگاری بودند که مرزِ سخن و از دست نهشتنِ لگام قلم را یاد میدادند.
انتشار پرچم هنوز یک ساله نگردیده بود که همراه با دیگر روزنامهها بدستور حکومت نظامی بازداشت شد. تا این هنگام نوشتههای بیباکانه و روشنگرانهی پرچم سدّی در برابر بدخواهان و تیرهدرونانِ کشور پدید آورده و همچون خاری بود در چشم کسانی که نقشهای جز تقویت ارتجاع و پر کردن جیبهای خود نداشتند. زیرا نیکخواهان و خردمندان کمکم از راهِ نوشتههای پرچم و پیمان ، علت اصلی گرفتاریهای این کشور و دشمنان آزادی را میشناختند و یک جبههای در برابر ارتجاع پدید میآوردند. آزادگان با گفتارهای پرچم که موضوعات روز را روشن مینمود دلهای خردمندان را بسوی خود کشیده نبرد خود را با پراکندهاندیشی پیش میبردند و روزبروز بر شمارهشان افزوده میگردید.
گرچه پرچم با گفتارهای بیباکانهاش دشمنی بدخواهان و آزمندانی را برمیانگیخت ولی از سوی دیگر امیدگاه آزادیخواهان و افزار دفاعی آزادگان در برابر دشمنانی بود که میکوشیدند با تأثیر روی «افکار عمومی» و با دروغسازی و هوچیگری ایشان را خاموش گردانند. اینست توقیف روزنامه براستی خلع سلاح آزادگان بشمار میآمد. با اینحال آزادگان از پای ننشسته از هر راهی بود کوشیدند صدای خود را بگوش مردم برسانند.
در یکم دیماه همان سال ، هنوز کوششهای آزادگان یکساله نشده بود که فرماندارِ حکومت نظامی (سرتیپ عمیدی) و رییس شهربانی (سرتیپ عبدالعلی اعتماد مقدم) به دسیسهای برخاستند و کسروی و چند تنی از یارانش را بازداشت کردند تا ببهانهی قانونِ اجتماعات در زمان حکومت نظامی برای کسروی و یارانش یک پروندهی سیاسی پدید آورند و ایشان را بزندان بکشانند. لیکن بهانهی قانونی نیافته ناچار شدند همگی را آزاد گردانند. (1) شاید همین اندازه را بگمان خود ، ترساندن چشمِ کسروی و وادار کردن او بخاموشی دانسته آن را یک فیروزی برای خود شمردند. لیکن خواهیم دید که این گمانِ غلطی بود.
در فروردین 1322 کسروی پرچم نیمهماهه را بنیاد گزارد که شش ماه بعد بازداشت شد. به نوشتهی «اسناد مطبوعات ایران» حسن اسفندیاری رئیس مجلس شورا در نامهای که بتاریخ 21/4/1322 به علی سهیلی نخستوزیر آنزمان نوشته ، پرچم را ضد دین مینمایاند. بر پایهی آن فرمانداری نظامی در نامهای بتاریخ 11/5/1322 به نخستوزیر نوشته که به شهربانی دستور داده تا از انتشار پرچم بعلت گفتارهایی «خلاف دیانت اسلام» جلو گیرد. در نشست هیئت وزیران بتاریخ 21/6/1322 بازداشت هفده نشریه و از جمله پرچم تصویب شده و بدینسان پرچم نیمهماهه بازداشت میشود. (2) اسفندیاری اگر بسر خود به این کار برخاسته علتش کینهجویی از نویسندهی کتاب تاریخ مشروطه و پرچم روزانه میباشد که در آنها از گناهان اسفندیاری و دشمنیش با مشروطه نوشته شده. احتمال دیگر آنست که ملایان که در سال گذشته شکایتنامهها به این اداره و آن اداره مینوشتند یکی هم به مجلس نوشتهاند و از قضا او که کینهی کسروی را در دل داشت از فرصت سود جسته آن شکایت را به جریان انداخته.
👇
این بازداشتها و فشارها راه پسرفت کشور را صاف میگردانید. لیکن این بازداشت هم نتیجهی خواسته شده را نداد ، زیرا کسروی و آزادگان یکدم از کوشش بازنایستاده بجز دوازده شمارهی پرچم نیمهماهه ، با چاپ 19 کتاب یا دفتر در همان سال ، تکانی درمیان آزادیخواهان و شوری در دل کوشندگان پدید آوردند. کتابهایی که بیشترین هایهوی را برانگیخت «شیعیگری» ، «صوفیگری» ، «بهائیگری» ، «ورجاوندبنیاد» ، «فرهنگ چیست؟» ، «حافظ چه میگوید؟» و «در پیرامون اسلام» بود.
پابرگیها :
1ـ نک. کسروی ، یکم دیماه و داستانش ، 1321
2ـ اسناد مطبوعات ایران ، به کوشش غلامرضا سلامی و محسن روستایی ، ج۲ ، ص۲۷۷- ۲۷۸، تهران ، ۱۳۷۳-۱۳۷۶ش.
.
پابرگیها :
1ـ نک. کسروی ، یکم دیماه و داستانش ، 1321
2ـ اسناد مطبوعات ایران ، به کوشش غلامرضا سلامی و محسن روستایی ، ج۲ ، ص۲۷۷- ۲۷۸، تهران ، ۱۳۷۳-۱۳۷۶ش.
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 38ـ خردهگیری و پاسخ آن ـ یادداشت کوشاد تلگرام (تکهی هشت)
11) به سخن خود بازگردیم. آن بیپروایی کوشندگان به همدستی و نبرد با ارتجاع و آن پشتیبانیهای بیدریغ کمپانی خیانت به ملایان و مداخلات کشورهای بیگانه که بتازگی از کار جنگ با آلمان آسوده بودند و نیز کودتای 28 مرداد ، همه دست بدست هم داد تا ارتجاع سال بسال نیروی بیشتری بگیرد چنانکه تا سال 57 نیروی فراوانی بدست آورده بود. اینبود تاریخچهی نیرو گرفتن ارتجاع تا سال 57.
اکنون ما میگوییم : شیعیگری گمراهی بزرگی در ایرانست. میتوان گفت پس از مادّیگری هیچ گمراهی دیگری در شرق با آن برابری نمیکند. در هر حال این آلودگی به کشور ما آسیبهای بزرگی رسانده و میرساند. ما که پیشرفتمان در گرو دمکراسیست ، شیعیگری بزرگترین سنگ راه آنست. اساساً کیشها با دمکراسی ناسازگارند ولی ناسازگاری شیعیگری بسیار بیشتر است. همان دستگاه ملایان خود سنگ بزرگ راه دمکراسیست. کتاب شیعیگری (یا داوری) ما را از آوردن دلیل بینیاز کرده.
چه بسیار کسانی بودند که پس از جنبش سال 57 که به روی کار آمدن ملایان انجامید انگشت افسوس بدندان گزیدند که ایکاش ما کتاب «ولایت فقیه» را پیشتر خوانده بودیم و میدانستیم که اینان چه خواستهایی دارند و اندازهی فهم و دانششان بدستمان میآمد. اینها کسان بیشماری بودند که خود را در برابر یک کار انجام شدهای میدیدند که دیگر توانایی تغییر آن را ندارند.
هدف این گفتار در هفتادوهفت سال پیش و پرسشهایی که از ملایان میپرسد همان بوده که این گرفتاریها در تاریکی نماند و بروشنی آید ، مدعیان دلیل بیاورند ، دولت دربارهی آن ادعا یا به مردم پاسخگو باشد یا از ملایان پاسخ بخواهد. یا چنانکه در کتاب «در راه سیاست» و برخی دیگر از نوشتهها از جمله دفتر «دولت بما پاسخ دهد» پیشنهاد شده بود ، نشستی از پیشوایان کیشها فراهم آورد و آنها را وادارد که به ایرادهای کیششان پاسخ دهند. همهی اینها برای آن بود که موضوعات روشن گردد. روشنی موضوعاتست که مشت فریبکاران را میگشاید. این سخن را در قالب دیگری میتوان گفت : فریبکاران از تاریکیها و از ناروشنیها سود میبرند و همچون دزدان که از روشنایی مهتاب گریزانند ایشان نیز از روشناییها گریزانند. (1) کسروی نیز میکوشید بوارونهی خواست آن جغدان ، همه چیز را بروشنی درآورد تا مردم ایشان و دولتهای خائن پشتیبانشان را بشناسند.
خواننده درمییابد که نویسنده در آن دوره به کوشش بنیادی دلیرانهای برخاسته بوده و خرسندی و آسایش و آیندهی مردم را بدیده داشته و میخواسته این موضوعات در تاریکی نماند. میکوشید اندیشهی مردم را روشن گرداند و بدینسان ملایان و دولتهای پشتیبانشان را رسوا سازد.
یک نتیجهی دیگر این گفتگوها نیز از میان برخاستن دوتیرگیهاست. چگونگی آنکه پایهی برافتادن دوتیرگیها آگاهی مردم از حقایقست. این بیمعنی و خود بسیار زیانآورست که دهها سال مردم یک کشور ، یک دسته «متجدد» و یک دسته «مؤمن» مانده همیشه باهم در ستیز و کشاکش باشند. نه این آن را و نه آن این را همپا و همدوش خود بداند. پیداست پراکندگی در یک توده جز ناتوانی ببار نیاورد و نیرومندی در سایهی یگانگی و همباوریست.
به گذشته که میاندیشیم میبینیم یا متجددان در کوشش بودهاند که مؤمنان را از کارهای دولتی و دیگر پیشههای حساس دور گردانند یا بوارونه مؤمنان متجددان را. اینست یک نمونه از زیانی که یادش رفت.
در گفتار نامبرده دربارهی «ولایت فقیه» بکوتاهی سخنانی رانده و سپس گفته شد : «زیانش نیز بیشتر از آنست که من در اینجا توانم یاد کرد». ولی در کتاب شیعیگری این جستار بازتر شده و آنجا زیانمندی کیش شیعی و ادعای حکومت داشتن ملایان روشنتر گردیده. همچنین نویسنده که به اهمیت موضوع آگاهست اینجا دربارهی ملایان میگوید : «باید هرچه زودتر جلو آنان گرفته شود».
افسوس و صد افسوس! ، افسوس از گذشته که چنین بیپروایی کردهایم. امید به آینده که از گذشته درس گیریم.
[پایان گفتار]
👇
🔸 38ـ خردهگیری و پاسخ آن ـ یادداشت کوشاد تلگرام (تکهی هشت)
11) به سخن خود بازگردیم. آن بیپروایی کوشندگان به همدستی و نبرد با ارتجاع و آن پشتیبانیهای بیدریغ کمپانی خیانت به ملایان و مداخلات کشورهای بیگانه که بتازگی از کار جنگ با آلمان آسوده بودند و نیز کودتای 28 مرداد ، همه دست بدست هم داد تا ارتجاع سال بسال نیروی بیشتری بگیرد چنانکه تا سال 57 نیروی فراوانی بدست آورده بود. اینبود تاریخچهی نیرو گرفتن ارتجاع تا سال 57.
اکنون ما میگوییم : شیعیگری گمراهی بزرگی در ایرانست. میتوان گفت پس از مادّیگری هیچ گمراهی دیگری در شرق با آن برابری نمیکند. در هر حال این آلودگی به کشور ما آسیبهای بزرگی رسانده و میرساند. ما که پیشرفتمان در گرو دمکراسیست ، شیعیگری بزرگترین سنگ راه آنست. اساساً کیشها با دمکراسی ناسازگارند ولی ناسازگاری شیعیگری بسیار بیشتر است. همان دستگاه ملایان خود سنگ بزرگ راه دمکراسیست. کتاب شیعیگری (یا داوری) ما را از آوردن دلیل بینیاز کرده.
چه بسیار کسانی بودند که پس از جنبش سال 57 که به روی کار آمدن ملایان انجامید انگشت افسوس بدندان گزیدند که ایکاش ما کتاب «ولایت فقیه» را پیشتر خوانده بودیم و میدانستیم که اینان چه خواستهایی دارند و اندازهی فهم و دانششان بدستمان میآمد. اینها کسان بیشماری بودند که خود را در برابر یک کار انجام شدهای میدیدند که دیگر توانایی تغییر آن را ندارند.
هدف این گفتار در هفتادوهفت سال پیش و پرسشهایی که از ملایان میپرسد همان بوده که این گرفتاریها در تاریکی نماند و بروشنی آید ، مدعیان دلیل بیاورند ، دولت دربارهی آن ادعا یا به مردم پاسخگو باشد یا از ملایان پاسخ بخواهد. یا چنانکه در کتاب «در راه سیاست» و برخی دیگر از نوشتهها از جمله دفتر «دولت بما پاسخ دهد» پیشنهاد شده بود ، نشستی از پیشوایان کیشها فراهم آورد و آنها را وادارد که به ایرادهای کیششان پاسخ دهند. همهی اینها برای آن بود که موضوعات روشن گردد. روشنی موضوعاتست که مشت فریبکاران را میگشاید. این سخن را در قالب دیگری میتوان گفت : فریبکاران از تاریکیها و از ناروشنیها سود میبرند و همچون دزدان که از روشنایی مهتاب گریزانند ایشان نیز از روشناییها گریزانند. (1) کسروی نیز میکوشید بوارونهی خواست آن جغدان ، همه چیز را بروشنی درآورد تا مردم ایشان و دولتهای خائن پشتیبانشان را بشناسند.
خواننده درمییابد که نویسنده در آن دوره به کوشش بنیادی دلیرانهای برخاسته بوده و خرسندی و آسایش و آیندهی مردم را بدیده داشته و میخواسته این موضوعات در تاریکی نماند. میکوشید اندیشهی مردم را روشن گرداند و بدینسان ملایان و دولتهای پشتیبانشان را رسوا سازد.
یک نتیجهی دیگر این گفتگوها نیز از میان برخاستن دوتیرگیهاست. چگونگی آنکه پایهی برافتادن دوتیرگیها آگاهی مردم از حقایقست. این بیمعنی و خود بسیار زیانآورست که دهها سال مردم یک کشور ، یک دسته «متجدد» و یک دسته «مؤمن» مانده همیشه باهم در ستیز و کشاکش باشند. نه این آن را و نه آن این را همپا و همدوش خود بداند. پیداست پراکندگی در یک توده جز ناتوانی ببار نیاورد و نیرومندی در سایهی یگانگی و همباوریست.
به گذشته که میاندیشیم میبینیم یا متجددان در کوشش بودهاند که مؤمنان را از کارهای دولتی و دیگر پیشههای حساس دور گردانند یا بوارونه مؤمنان متجددان را. اینست یک نمونه از زیانی که یادش رفت.
در گفتار نامبرده دربارهی «ولایت فقیه» بکوتاهی سخنانی رانده و سپس گفته شد : «زیانش نیز بیشتر از آنست که من در اینجا توانم یاد کرد». ولی در کتاب شیعیگری این جستار بازتر شده و آنجا زیانمندی کیش شیعی و ادعای حکومت داشتن ملایان روشنتر گردیده. همچنین نویسنده که به اهمیت موضوع آگاهست اینجا دربارهی ملایان میگوید : «باید هرچه زودتر جلو آنان گرفته شود».
افسوس و صد افسوس! ، افسوس از گذشته که چنین بیپروایی کردهایم. امید به آینده که از گذشته درس گیریم.
[پایان گفتار]
👇
پابرگی :
1ـ شما در این چهل سال حکومت ملایان ندیدهاید چیزی را روشن ، بیپرده ، باز و با مرز مشخص به مردم بگویند. هر موضوعی را همچون پوشش زنان و مردان ، خرافات ، جدایی شیعه و سنی و اشتراکاتشان ، مالکیت ، «اقتصاد اسلامی» ، «بانکداری اسلامی» ، «مالیات شرعی و عرفی» ، روال تصویب قانونها و دستگاههای مربوطه و وظیفهی هر یک ، قانونهای واردات و صادرات ، مناطق آزاد تجاری یا هر عنوانی مانند آنها را بگیرید خواهید دید نامشخص ، ناروشن و «ژلهای» است و تعریف و مرزبندی روشنی ندارد. نیمی از سخنانی که هر روز میگویند جز گفتههای کلی نیست تا مبادا مسؤلیتی برای گوینده ایجاد کند. اینها همه عیب یک حکومت است و بیشتر برای آنست که هر جا ایرادی بگیرند ، بگویند ما مقصودمان آن نبوده و خواستمان این است. برای آنست که در پاسخ به ایرادها درنمانند. برای آنست که هر جا سخنشان یا کارشان ایراد داشت بتوانند از شرمساری (!) جلو گیرند. بتوانند روی هر سخنی چند تعبیری بگزارند و با هر یک از آنها یک دسته از مردم را بفریبند.
.
1ـ شما در این چهل سال حکومت ملایان ندیدهاید چیزی را روشن ، بیپرده ، باز و با مرز مشخص به مردم بگویند. هر موضوعی را همچون پوشش زنان و مردان ، خرافات ، جدایی شیعه و سنی و اشتراکاتشان ، مالکیت ، «اقتصاد اسلامی» ، «بانکداری اسلامی» ، «مالیات شرعی و عرفی» ، روال تصویب قانونها و دستگاههای مربوطه و وظیفهی هر یک ، قانونهای واردات و صادرات ، مناطق آزاد تجاری یا هر عنوانی مانند آنها را بگیرید خواهید دید نامشخص ، ناروشن و «ژلهای» است و تعریف و مرزبندی روشنی ندارد. نیمی از سخنانی که هر روز میگویند جز گفتههای کلی نیست تا مبادا مسؤلیتی برای گوینده ایجاد کند. اینها همه عیب یک حکومت است و بیشتر برای آنست که هر جا ایرادی بگیرند ، بگویند ما مقصودمان آن نبوده و خواستمان این است. برای آنست که در پاسخ به ایرادها درنمانند. برای آنست که هر جا سخنشان یا کارشان ایراد داشت بتوانند از شرمساری (!) جلو گیرند. بتوانند روی هر سخنی چند تعبیری بگزارند و با هر یک از آنها یک دسته از مردم را بفریبند.
.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار چهارم : ازدواج و طلاق
٢ـ باید ازدواج دختر با اجازهی پدر باشد (تکهی 2)
بدتر از این آنست که گاهی دیدهام در روزنامهای مینویسد : «در آمریکا اینطور قرار دادهاند که زن و مرد یک سال باهم آمیزش کنند ، و چون همدیگر را نیک شناختند و بیگمان بودند که باهم خواهند ساخت آن موقع ازدواج کنند». ببینید : چه سخنان سبکمغزانهی بیمعنایی در روزنامهها منتشر میشود. ببینید : برخی نامردان برای کامگزاریهای خود چه نقشههایی میکشند.
اینها همه بیخردانه است. در این باره راه آنست که یک پسری که میخواهد ازدواج کند ، آن کار را با مشورت پدر و مادر و خویشان خود انجام دهد که آنها نیز سبک و سنگین کنند و اطراف کار را بخوبی روشن کنند. تنها بآن احساسی که در دل خود پدید آمده بس نکند. این رفتار از یک طرف احترامگزاری به پدر و مادر و خویشان میباشد ، و از طرف دیگر بسود خود اوست و پایهی ازدواج را محکم میتواند کند.
همچنان دختر یا زن باید بشوهر رفتن او با آگاهی از پدر و مادر و با رضایت آنان باشد که از یک طرف احترام آنها نگه داشته شود و از طرف دیگر پیرامون کار نیک اندیشیده شود. آنگاه زن در خانهی شوهر همیشه بحمایت پدر و مادر و خویشان دیگر نیازمند است و این بسیار نابجاست که تنها به پسند خود بس کند و بآگاهی و رضایت آنان قدر نگذارد.
بلکه دربارهی دختر (دوشیزه) این شرطست که شوهر کردن او با رضایت پدر و با اجازهی او باشد. این در اسلام میبوده و از این پس هم باید باشد. این برای آنست که دختران سادهدل فریب جوانان و مردان فریبکار را نخورند و خود را بدامن هر کسی نیندازند.
از آنسو ناسازگاریها که امروز در خانوادهها هست ، نود درصد آنها چارهپذیر است. این ناسازگاریها سببهایی دارد که باید از میان برداشته شود.
اول : همانطور که گفتیم آدمی چه زن و چه مرد به تربیت نیاز دارد. هر آدمی دارای دو ذات است. ذات جان و ذات روان ، که اگر بحال خود بماند و تربیتی نبیند ، ذات جانی او مسلط درآمده خصلتهای پست حسادت و کینه و خشم و خودخواهی و برتریفروشی و مانند اینها نیرو خواهد گرفت و سازش با او دشوار خواهد بود. اینست تربیتی لازم است که ذات روانی او را نیرومند و خردش را توانا کند و او را براه آورد. آن تربیت که گفته میشود اینست. چنانکه گفتیم چه پسر و چه دختر باید چند سالی را به یادگیری حقایق زندگانی و شناختن جهان پردازند.
امروز چنین چیزی درمیان نیست. این دستگاهی که بنام فرهنگ برپا گشته وارونهی اینست و نتیجهاش هم وارونه درمیآید. به اینمعنی که این فرهنگ روانها و خردهای نورسان را تا میتواند ناتوانتر میکند و بخودخواهی و بدخوییهای آنان نیرو میدهد. اینست امروز ، اگر رویهمرفته بسنجیم پسران و دختران درسنخوانده قدرشان بیشتر است تا آنان که درس خواندهاند.
خلاصهی کلام : یکی از سببهای ناسازگاری در خاندانها نبودن فرهنگ است. مخصوصاً که این فرهنگ وارونه هم درمیان میباشد.
دوم : در هر کشوری باید قانونهایی باشد تا مردم را اداره کند و از رفتارهای زیانمندی که مردم نادانسته پیش میگیرند جلوگیری کند. امروز در ایران (بلکه در بیشتر کشورها) چنان قانونهایی نیست. امروز در ایران بیشتر ناسازگاری در خانوادههای توانگران و پولداران ، از خوشگذرانیها و بیکار زیستنها و از رفتن ببزمهای رقص و بال و بباشگاههای ناستوده ، و در خانوادههای کمچیزان و بیپولان ، از سختی زندگانی و از نداشتن رخت و جوراب و کفش شیک است. اینها چیزهاییست که باید قانون چاره کند و چنان قانونی نیست.
اگر این سببها که هست نباشد و این نقصها که در زندگانی ملی درمیانست برداشته شود ، ناسازگاری در خانوادهها بسیار کم خواهد بود ، که دربارهی آن نیز سخن خواهیم راند.
.
🔸 گفتار چهارم : ازدواج و طلاق
٢ـ باید ازدواج دختر با اجازهی پدر باشد (تکهی 2)
بدتر از این آنست که گاهی دیدهام در روزنامهای مینویسد : «در آمریکا اینطور قرار دادهاند که زن و مرد یک سال باهم آمیزش کنند ، و چون همدیگر را نیک شناختند و بیگمان بودند که باهم خواهند ساخت آن موقع ازدواج کنند». ببینید : چه سخنان سبکمغزانهی بیمعنایی در روزنامهها منتشر میشود. ببینید : برخی نامردان برای کامگزاریهای خود چه نقشههایی میکشند.
اینها همه بیخردانه است. در این باره راه آنست که یک پسری که میخواهد ازدواج کند ، آن کار را با مشورت پدر و مادر و خویشان خود انجام دهد که آنها نیز سبک و سنگین کنند و اطراف کار را بخوبی روشن کنند. تنها بآن احساسی که در دل خود پدید آمده بس نکند. این رفتار از یک طرف احترامگزاری به پدر و مادر و خویشان میباشد ، و از طرف دیگر بسود خود اوست و پایهی ازدواج را محکم میتواند کند.
همچنان دختر یا زن باید بشوهر رفتن او با آگاهی از پدر و مادر و با رضایت آنان باشد که از یک طرف احترام آنها نگه داشته شود و از طرف دیگر پیرامون کار نیک اندیشیده شود. آنگاه زن در خانهی شوهر همیشه بحمایت پدر و مادر و خویشان دیگر نیازمند است و این بسیار نابجاست که تنها به پسند خود بس کند و بآگاهی و رضایت آنان قدر نگذارد.
بلکه دربارهی دختر (دوشیزه) این شرطست که شوهر کردن او با رضایت پدر و با اجازهی او باشد. این در اسلام میبوده و از این پس هم باید باشد. این برای آنست که دختران سادهدل فریب جوانان و مردان فریبکار را نخورند و خود را بدامن هر کسی نیندازند.
از آنسو ناسازگاریها که امروز در خانوادهها هست ، نود درصد آنها چارهپذیر است. این ناسازگاریها سببهایی دارد که باید از میان برداشته شود.
اول : همانطور که گفتیم آدمی چه زن و چه مرد به تربیت نیاز دارد. هر آدمی دارای دو ذات است. ذات جان و ذات روان ، که اگر بحال خود بماند و تربیتی نبیند ، ذات جانی او مسلط درآمده خصلتهای پست حسادت و کینه و خشم و خودخواهی و برتریفروشی و مانند اینها نیرو خواهد گرفت و سازش با او دشوار خواهد بود. اینست تربیتی لازم است که ذات روانی او را نیرومند و خردش را توانا کند و او را براه آورد. آن تربیت که گفته میشود اینست. چنانکه گفتیم چه پسر و چه دختر باید چند سالی را به یادگیری حقایق زندگانی و شناختن جهان پردازند.
امروز چنین چیزی درمیان نیست. این دستگاهی که بنام فرهنگ برپا گشته وارونهی اینست و نتیجهاش هم وارونه درمیآید. به اینمعنی که این فرهنگ روانها و خردهای نورسان را تا میتواند ناتوانتر میکند و بخودخواهی و بدخوییهای آنان نیرو میدهد. اینست امروز ، اگر رویهمرفته بسنجیم پسران و دختران درسنخوانده قدرشان بیشتر است تا آنان که درس خواندهاند.
خلاصهی کلام : یکی از سببهای ناسازگاری در خاندانها نبودن فرهنگ است. مخصوصاً که این فرهنگ وارونه هم درمیان میباشد.
دوم : در هر کشوری باید قانونهایی باشد تا مردم را اداره کند و از رفتارهای زیانمندی که مردم نادانسته پیش میگیرند جلوگیری کند. امروز در ایران (بلکه در بیشتر کشورها) چنان قانونهایی نیست. امروز در ایران بیشتر ناسازگاری در خانوادههای توانگران و پولداران ، از خوشگذرانیها و بیکار زیستنها و از رفتن ببزمهای رقص و بال و بباشگاههای ناستوده ، و در خانوادههای کمچیزان و بیپولان ، از سختی زندگانی و از نداشتن رخت و جوراب و کفش شیک است. اینها چیزهاییست که باید قانون چاره کند و چنان قانونی نیست.
اگر این سببها که هست نباشد و این نقصها که در زندگانی ملی درمیانست برداشته شود ، ناسازگاری در خانوادهها بسیار کم خواهد بود ، که دربارهی آن نیز سخن خواهیم راند.
.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
عید قربان؟!..pdf
309.6 KB
🔸 عید قربان؟!.
🔹 بخشی از کتاب «در پیرامون جانوران»
🖌 احمد کسروی
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔹 بخشی از کتاب «در پیرامون جانوران»
🖌 احمد کسروی
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکهی 24)
5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکهی 4)
شیوهی پیمان و پرچم این بود که نخست موضوعی از حقایق زندگانی را در گفتاری با آوردن مثالهایی زنده بازمینمودند و هر اندیشه و دستگاهی که با آنها برخورد داشت را به رشتهی نقد میکشیدند و با یک شیوهی استدلالی بیمانند ، ایرادهای آن دستگاه را پیشِ چشم خوانندگان میآوردند و ایشان را بیدار و هشیار میگرداندند. در هر موضوعی بارها از خوانندگان میخواستند که هر ایرادی بنظرشان میرسد بنویسند تا موضوع هرچه بازتر گردد. سپس پرسشها و یا ایرادها چاپ میشد و بآنها پاسخ میگفتند. بدینسان ، زمینهی سخن باز هم روشنتر میگردید. پس از دیر زمانی که این گفتگوها میرفت و دیگر کسی ایرادی نمیگرفت و پرسشی بازنمیماند ، زمینهی دیگری آغاز میگردید.
در ده سال گذشته کسروی با این شیوه ، حقایقی را در زمینههای گوناگون زندگانی اجتماعی گام بگام بآرامی و بیآنکه بخشونتِ مخالفان میدانی گشاید بازمینمود. تا آن زمان توانسته بود با دلیلهای بس استوار و بُرنده ، مثالهای بجا و پرسشهای هشیار کننده ، جلو هایهوی مخالفان و هوچیگری ایشان را بگیرد.
کسروی این شیوهی کار را چنین بازمینماید :
در این کشور چهارده کیش هست ، که باید گفت : چهارده توده ، چهارده سیاست ، چهارده آرمان ، بالاخره چهارده کشور. زیرا هر یکی از آن کیشها معنای دیگری به زندگانی میدهد و راه دیگری میآموزد ، هر یکی خود را جدا میگیرد و آرمان جدایی را دنبال میکند.
از اینرو ما میکوشیم اینها را از میان برداریم و مردم را از این پراکندگی و گمراهی رها گردانیم ، و برای این کار یک راه بسیار شایندهای را برگزیدهایم. بدینسان که از یکسو معنی راست دین را با دلیلهای استوار روشن میگردانیم و از یکسو بیپایی یکایک آن کیشها را با دلیلهای بسیار بازمینماییم. این راهیست که ما پیش گرفتهایم. (1)
در نیمهی دوم سال 1322 که پرچم و پیمان هیچیک دیگر منتشر نمیشد فرصتی پیش آمد که آن گفتارها برُویهی کتابچههایی چاپ گردد.
پس از آنکه زمینههای استواری برای اندیشهها فراهم آمد نوبت بدستگاه شیعیگری رسید. انتشارِ کتابِ «شیعیگری» در دیماه آن سال هیاهوی بزرگی برانگیخت. نویسنده بار دیگر پرسشهایی از ملایان کرده خردههایی گرفته بود که ایشان را دچار رنج و اندوه ژرفی میساخت. چون انتخابات مجلسِ چهاردهم نزدیک بود ، ملایان بهمدستی برخی بدنامانِ جویای نمایندگی ، در میان تب و تابِ انتخابات در شهرهای تبریز ، میاندوآب و مراغه آشوبهایی با دستِ اشرار و پشتیبانانِ دولتیشان براه میاندازند و بیاران کسروی و کانونهای ایشان آسیب میزنند. باین اندازه بس نکرده چون دستگاه خود را در خطر میدیدند شکایتنامهها بود که بدادگستری و وزارت فرهنگ مینوشتند.
وزارت فرهنگ در آن زمان بجز کارِ وزارتخانههای آموزش و پرورش ، فرهنگ ، علوم ، تحقیقات و فناوری کنونی ، کارهای وزارت ارشاد کنونی (همچون ممیزی و سانسور) را نیز انجام میداد.
شکایتهای ایشان بجریان افتاد و پروندهها پدید آمد. دولت با همدستی ملایان ، چرخ انکیزیسیون را به چرخش درآورده ، همانا میخواست آزادیخواهان را زیر پرههای آن خُرد گرداند.
با این پروندهسازیها و دنبال کردن آزادیخواهانِ کوشا ، دستگاه انکیزیسیون ملایی ، بیآنکه نامِ آن بمیان آید ، آشکاره بکار افتاد و بهار آزادی که در سایهی افتادن رضاشاه ، پیشامدهای استثنایی جنگ و مردمفریبیهای دولتمردان نیمرخی نموده بود بارِ دیگر بخزان گرایید.
پابرگی :
1ـ پرچم نیمهماهه ص 165
.
🔸 پیشگفتار (تکهی 24)
5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکهی 4)
شیوهی پیمان و پرچم این بود که نخست موضوعی از حقایق زندگانی را در گفتاری با آوردن مثالهایی زنده بازمینمودند و هر اندیشه و دستگاهی که با آنها برخورد داشت را به رشتهی نقد میکشیدند و با یک شیوهی استدلالی بیمانند ، ایرادهای آن دستگاه را پیشِ چشم خوانندگان میآوردند و ایشان را بیدار و هشیار میگرداندند. در هر موضوعی بارها از خوانندگان میخواستند که هر ایرادی بنظرشان میرسد بنویسند تا موضوع هرچه بازتر گردد. سپس پرسشها و یا ایرادها چاپ میشد و بآنها پاسخ میگفتند. بدینسان ، زمینهی سخن باز هم روشنتر میگردید. پس از دیر زمانی که این گفتگوها میرفت و دیگر کسی ایرادی نمیگرفت و پرسشی بازنمیماند ، زمینهی دیگری آغاز میگردید.
در ده سال گذشته کسروی با این شیوه ، حقایقی را در زمینههای گوناگون زندگانی اجتماعی گام بگام بآرامی و بیآنکه بخشونتِ مخالفان میدانی گشاید بازمینمود. تا آن زمان توانسته بود با دلیلهای بس استوار و بُرنده ، مثالهای بجا و پرسشهای هشیار کننده ، جلو هایهوی مخالفان و هوچیگری ایشان را بگیرد.
کسروی این شیوهی کار را چنین بازمینماید :
در این کشور چهارده کیش هست ، که باید گفت : چهارده توده ، چهارده سیاست ، چهارده آرمان ، بالاخره چهارده کشور. زیرا هر یکی از آن کیشها معنای دیگری به زندگانی میدهد و راه دیگری میآموزد ، هر یکی خود را جدا میگیرد و آرمان جدایی را دنبال میکند.
از اینرو ما میکوشیم اینها را از میان برداریم و مردم را از این پراکندگی و گمراهی رها گردانیم ، و برای این کار یک راه بسیار شایندهای را برگزیدهایم. بدینسان که از یکسو معنی راست دین را با دلیلهای استوار روشن میگردانیم و از یکسو بیپایی یکایک آن کیشها را با دلیلهای بسیار بازمینماییم. این راهیست که ما پیش گرفتهایم. (1)
در نیمهی دوم سال 1322 که پرچم و پیمان هیچیک دیگر منتشر نمیشد فرصتی پیش آمد که آن گفتارها برُویهی کتابچههایی چاپ گردد.
پس از آنکه زمینههای استواری برای اندیشهها فراهم آمد نوبت بدستگاه شیعیگری رسید. انتشارِ کتابِ «شیعیگری» در دیماه آن سال هیاهوی بزرگی برانگیخت. نویسنده بار دیگر پرسشهایی از ملایان کرده خردههایی گرفته بود که ایشان را دچار رنج و اندوه ژرفی میساخت. چون انتخابات مجلسِ چهاردهم نزدیک بود ، ملایان بهمدستی برخی بدنامانِ جویای نمایندگی ، در میان تب و تابِ انتخابات در شهرهای تبریز ، میاندوآب و مراغه آشوبهایی با دستِ اشرار و پشتیبانانِ دولتیشان براه میاندازند و بیاران کسروی و کانونهای ایشان آسیب میزنند. باین اندازه بس نکرده چون دستگاه خود را در خطر میدیدند شکایتنامهها بود که بدادگستری و وزارت فرهنگ مینوشتند.
وزارت فرهنگ در آن زمان بجز کارِ وزارتخانههای آموزش و پرورش ، فرهنگ ، علوم ، تحقیقات و فناوری کنونی ، کارهای وزارت ارشاد کنونی (همچون ممیزی و سانسور) را نیز انجام میداد.
شکایتهای ایشان بجریان افتاد و پروندهها پدید آمد. دولت با همدستی ملایان ، چرخ انکیزیسیون را به چرخش درآورده ، همانا میخواست آزادیخواهان را زیر پرههای آن خُرد گرداند.
با این پروندهسازیها و دنبال کردن آزادیخواهانِ کوشا ، دستگاه انکیزیسیون ملایی ، بیآنکه نامِ آن بمیان آید ، آشکاره بکار افتاد و بهار آزادی که در سایهی افتادن رضاشاه ، پیشامدهای استثنایی جنگ و مردمفریبیهای دولتمردان نیمرخی نموده بود بارِ دیگر بخزان گرایید.
پابرگی :
1ـ پرچم نیمهماهه ص 165
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 39ـ پیام بملایان تبریز (تکهی یک از یک)
چنانکه از تبریز مینویسند از چندی پیش ملایان تبریز نشستهایی دارند که از پیمان و پرچم گفتگو میکنند و گویا چنین گفتهاند که به پیمان پاسخ خواهند نوشت.
میگویم : یک کار نیک همینست که میخواهید بکنید. کسی که یک سخنی را نمیپذیرد راهش آنست که با دلیل بآن پاسخ دهد ، و ما نیز از آن نخواهیم رنجید بلکه خشنود خواهیم گردید که راه کار را پیدا کردهاید.
این کار در جای خود ، ولی من میخواهم در اینجا چند پرسش از شما بکنم که باینها نیز پاسخ دهید. این پرسشها را از دیگران کردهام ولی دوست میدارم شما که همشهریان من هستید پیش افتید و به اینها پاسخ دهید. اینک پرسشها :
1ـ شما بحکومت و بمجلس و به این قانونها که امروز در ایران روانست چه میگویید؟.. آیا باشد یا نه؟.. اگر میگویید باشد پس چرا میگویید مالیات دادن حرامست؟! چرا میگویید سرباز شدن گناهست؟! چرا میگویید حقوقی که کارکنان ادارات میگیرند حلال نیست؟!.. اگر میگویید نباشد پس بگویید چه باید کرد؟!.. از آشوب و ناایمنی چه سان جلو گرفته شود؟!..
بسیار شگفت است یک پاسبانی از آغاز شب تا پایان آن سرپا میگردد و بیداری و تنهایی بخود هموار میگرداند و بخاندانها پاسبانی میکند که آسوده بخوابند ، و شما میگویید او حقوقی که در برابر چنین کار سختی میگیرد حرامست و خودش نیز بدوزخ خواهد رفت. من نمیدانم چنین سخنی را چگونه میگویید و مقصودتان چیست؟!..
2ـ شما میگویید حکومت حق علماست. نخست چه دلیلی باین ادعا دارید؟!.. مگر علما چه مزیتی دارا هستند که خدا حکومت را بدست ایشان سپارد؟!.. دوم آیا شما میتوانید امروز حکومت کنید و کشور را راه برید؟!.. شما که میگویید ادارات نباشد ، مجلس شورا نباشد ، قانونها نباشد ، بگویید با چه راهی میخواهید این مردم را راه برید؟!.. (1) اگر بگویید با شریعت ، میپرسم : آیا خواهید توانست؟! آیا با شریعت یک کشوری راه خواهد رفت؟!.. از روی شریعت شما باید مالیاتها را لغو کنید و بجای آن از حِقه و ابن لبون (2) و گوسفند و گاو زکات بخواهید ، وزارت جنگ و سپاهها را بهم زده «باب جهاد» فقه را باجرا گزارید. این دبستانها و دانشکدهها را بهم زده همگی را بخواندن فقه و اصول وادارید ، نیک بیندیشید که آیا اینها شدنیست؟!.
اگر شدنیست مردم بپذیرند و کار یکسره گردد و این اختلاف و کارشکنی که از سوی شماست از میان برخیزد ، و اگر شدنی نیست شما دست از مخالفت و اشکالتراشی با دولت بردارید.
3ـ بر فرض آنکه حکومت حق شماست و شما میتوانید آن را پیش برید آیا یکی را از میان خودتان برگزیده برای فرمانروایی پیشنهاد خواهید کرد یا همگی بهم آمیخته همچون امروز بیسر و سامان دخالت در کارها خواهید داشت؟. اگر مقصود برگزیدن یک تنست خواستاریم شما ملایان تبریز کاندید خود را بما بشناسانید.
این پرسشهاییست که از آقایان ملایان تبریز میکنم و برای آنکه نتیجه بدست آید میخواهم کسانی درمیان ما میانجی باشند و اینست از آقایان صدقیانی (حاجیعلیاکبر آقا) و کلکتهچی و نخجوانی (حاجیمحمدآقا) و شربتزاده و شالچی (حاجیحسینآقا) و بافتهای (حاجیعلیاکبرآقا) که از بازرگانان بنام تبریز و خود مردان ستودهای هستند خواهش میکنم که درمیان ما میانجی باشند و این پیام مرا بآقایان ملایان برسانند و از آنان پاسخ بخواهند. چون این کار بسیار بزرگیست امیدمندم آقایان بازرگانان از میانجیگری و آقایان ملایان از دادن پاسخ خودداری ننمایند و مهلت برای پاسخ یک ماه باشد که از امروز تا سی روز دیگر ما بهیچ سخنی در این زمینه نپرداخته منتظر پاسخ آقایان باشیم.
(پرچم روزانه شمارهی 223)
👇
🔸 39ـ پیام بملایان تبریز (تکهی یک از یک)
چنانکه از تبریز مینویسند از چندی پیش ملایان تبریز نشستهایی دارند که از پیمان و پرچم گفتگو میکنند و گویا چنین گفتهاند که به پیمان پاسخ خواهند نوشت.
میگویم : یک کار نیک همینست که میخواهید بکنید. کسی که یک سخنی را نمیپذیرد راهش آنست که با دلیل بآن پاسخ دهد ، و ما نیز از آن نخواهیم رنجید بلکه خشنود خواهیم گردید که راه کار را پیدا کردهاید.
این کار در جای خود ، ولی من میخواهم در اینجا چند پرسش از شما بکنم که باینها نیز پاسخ دهید. این پرسشها را از دیگران کردهام ولی دوست میدارم شما که همشهریان من هستید پیش افتید و به اینها پاسخ دهید. اینک پرسشها :
1ـ شما بحکومت و بمجلس و به این قانونها که امروز در ایران روانست چه میگویید؟.. آیا باشد یا نه؟.. اگر میگویید باشد پس چرا میگویید مالیات دادن حرامست؟! چرا میگویید سرباز شدن گناهست؟! چرا میگویید حقوقی که کارکنان ادارات میگیرند حلال نیست؟!.. اگر میگویید نباشد پس بگویید چه باید کرد؟!.. از آشوب و ناایمنی چه سان جلو گرفته شود؟!..
بسیار شگفت است یک پاسبانی از آغاز شب تا پایان آن سرپا میگردد و بیداری و تنهایی بخود هموار میگرداند و بخاندانها پاسبانی میکند که آسوده بخوابند ، و شما میگویید او حقوقی که در برابر چنین کار سختی میگیرد حرامست و خودش نیز بدوزخ خواهد رفت. من نمیدانم چنین سخنی را چگونه میگویید و مقصودتان چیست؟!..
2ـ شما میگویید حکومت حق علماست. نخست چه دلیلی باین ادعا دارید؟!.. مگر علما چه مزیتی دارا هستند که خدا حکومت را بدست ایشان سپارد؟!.. دوم آیا شما میتوانید امروز حکومت کنید و کشور را راه برید؟!.. شما که میگویید ادارات نباشد ، مجلس شورا نباشد ، قانونها نباشد ، بگویید با چه راهی میخواهید این مردم را راه برید؟!.. (1) اگر بگویید با شریعت ، میپرسم : آیا خواهید توانست؟! آیا با شریعت یک کشوری راه خواهد رفت؟!.. از روی شریعت شما باید مالیاتها را لغو کنید و بجای آن از حِقه و ابن لبون (2) و گوسفند و گاو زکات بخواهید ، وزارت جنگ و سپاهها را بهم زده «باب جهاد» فقه را باجرا گزارید. این دبستانها و دانشکدهها را بهم زده همگی را بخواندن فقه و اصول وادارید ، نیک بیندیشید که آیا اینها شدنیست؟!.
اگر شدنیست مردم بپذیرند و کار یکسره گردد و این اختلاف و کارشکنی که از سوی شماست از میان برخیزد ، و اگر شدنی نیست شما دست از مخالفت و اشکالتراشی با دولت بردارید.
3ـ بر فرض آنکه حکومت حق شماست و شما میتوانید آن را پیش برید آیا یکی را از میان خودتان برگزیده برای فرمانروایی پیشنهاد خواهید کرد یا همگی بهم آمیخته همچون امروز بیسر و سامان دخالت در کارها خواهید داشت؟. اگر مقصود برگزیدن یک تنست خواستاریم شما ملایان تبریز کاندید خود را بما بشناسانید.
این پرسشهاییست که از آقایان ملایان تبریز میکنم و برای آنکه نتیجه بدست آید میخواهم کسانی درمیان ما میانجی باشند و اینست از آقایان صدقیانی (حاجیعلیاکبر آقا) و کلکتهچی و نخجوانی (حاجیمحمدآقا) و شربتزاده و شالچی (حاجیحسینآقا) و بافتهای (حاجیعلیاکبرآقا) که از بازرگانان بنام تبریز و خود مردان ستودهای هستند خواهش میکنم که درمیان ما میانجی باشند و این پیام مرا بآقایان ملایان برسانند و از آنان پاسخ بخواهند. چون این کار بسیار بزرگیست امیدمندم آقایان بازرگانان از میانجیگری و آقایان ملایان از دادن پاسخ خودداری ننمایند و مهلت برای پاسخ یک ماه باشد که از امروز تا سی روز دیگر ما بهیچ سخنی در این زمینه نپرداخته منتظر پاسخ آقایان باشیم.
(پرچم روزانه شمارهی 223)
👇
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ همانا ملایان سپس به نشدنی بودن سخنان خود پی برده دریافتهاند که براستی یک تودهی بزرگی را جز با این ادارات که از اروپا گرفتهایم نمیتوان راه برد.
2ـ حِقه و ابناللبون به ترتیب شتر شش ساله و کره شتر دو ساله است. اینکه کشور با شریعت راه تواند رفت را جز ملایان ما ، برخی از مسلمانان ترکیه و دیگر کشورها نیز گفتهاند ولی دیده میشود خودشان هم آن را نشدنی یافتهاند ؛ به آن نشان که در آن کشورها ادارات جز به شکل اروپایی خود نیست ، دادگستری هم دست قاضیان شرع نیفتاده و نتواند افتاد. همینست حال ارتش و پلیس این کشورها. مسلمانان کشورهای پاکستان ، ایران و ترکیه با آنکه به حکومت نیز دست یافتهاند هرگز نیارستهاند دستگاه ادارات و وزارتخانهها را که همگی به شیوهی اروپایی است بهم زنند و بجای آن قاضی شرع و محتسب و شرطه گزارند و جُند شرعی پدید آورند و احکام شریعت را اجرا کنند.
دو حکومت طالبان و عربستان البته کوشیدهاند با همان شیوهی خلیفهگری کشور را راه برند ولی نتیجهاش را دیدهایم و هنوز میتوان دید. طالبان کشورداریشان دیری نپایید تا ناسازگاری باورهای خود را با زندگی این روزگار دریابند. از آنسو در مدت کوتاه حکومت خود جز بکشتار مخالفان و اجرای احکام خشک دینی به چیز دیگری نمیپرداختند و درپی همسری با کشورهای پیشرفتهی جهان نبودند. عربستان نیز اگر تا چند دهه پیش از دشواریهای خلیفهگری چندان رنجی نمیکشید یا درآمدهای هنگفت آن کشور پردهای روی دشواریهای آن کشیده بود ، امروز دیگر چنان نیست و پیاپی اصلاحاتی در قانونهای خود بکار میبندد.
.
1ـ همانا ملایان سپس به نشدنی بودن سخنان خود پی برده دریافتهاند که براستی یک تودهی بزرگی را جز با این ادارات که از اروپا گرفتهایم نمیتوان راه برد.
2ـ حِقه و ابناللبون به ترتیب شتر شش ساله و کره شتر دو ساله است. اینکه کشور با شریعت راه تواند رفت را جز ملایان ما ، برخی از مسلمانان ترکیه و دیگر کشورها نیز گفتهاند ولی دیده میشود خودشان هم آن را نشدنی یافتهاند ؛ به آن نشان که در آن کشورها ادارات جز به شکل اروپایی خود نیست ، دادگستری هم دست قاضیان شرع نیفتاده و نتواند افتاد. همینست حال ارتش و پلیس این کشورها. مسلمانان کشورهای پاکستان ، ایران و ترکیه با آنکه به حکومت نیز دست یافتهاند هرگز نیارستهاند دستگاه ادارات و وزارتخانهها را که همگی به شیوهی اروپایی است بهم زنند و بجای آن قاضی شرع و محتسب و شرطه گزارند و جُند شرعی پدید آورند و احکام شریعت را اجرا کنند.
دو حکومت طالبان و عربستان البته کوشیدهاند با همان شیوهی خلیفهگری کشور را راه برند ولی نتیجهاش را دیدهایم و هنوز میتوان دید. طالبان کشورداریشان دیری نپایید تا ناسازگاری باورهای خود را با زندگی این روزگار دریابند. از آنسو در مدت کوتاه حکومت خود جز بکشتار مخالفان و اجرای احکام خشک دینی به چیز دیگری نمیپرداختند و درپی همسری با کشورهای پیشرفتهی جهان نبودند. عربستان نیز اگر تا چند دهه پیش از دشواریهای خلیفهگری چندان رنجی نمیکشید یا درآمدهای هنگفت آن کشور پردهای روی دشواریهای آن کشیده بود ، امروز دیگر چنان نیست و پیاپی اصلاحاتی در قانونهای خود بکار میبندد.
.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار چهارم : ازدواج و طلاق
٣ـ زن یا مرد با بیماری مسری باید از ازدواج پرهیز کند (تکهی 1 از ۱)
یکی از چیزهایی که باید در هنگام ازدواج در نظر گرفته شود سلامتی زن و مرد میباشد. زنی یا مردی که بیماری مسری دارد و آن یکی را نیز بیمار خواهد کرد ، و یا خونش پاک نیست و بفرزندانی که آورده شود بیم آسیب میرود ، باید از ازدواج پرهیز کند. ازدواج چنین کسی جز این نتیجه نخواهد داشت که زنی یا مردی را دچار درد و شکنجه کند و یا فرزندانی بیاورد که بیآنکه خودشان بدانند و بفهمند بیمار و گرفتار باشند و چهبسا که دچار کوری یا کری یا دیوانگی یا مثل اینها شوند.
همین اکنون چه فراوانند آنهایی که دختری پاک بودهاند و از ازدواج با چنان کسی دچار بیماریهای ناپاکی از سفلیس و سوزاک و مانند آنها گشتهاند. چه فراوانند فرزندانی که خونهاشان ناپاکست و همیشه رنجور و ناتوان میباشند و گاهی نیز ناگهان این یکی کور میشود و آن یکی کر میشود ، و سومی دیوانه میباشد.
اینها همه نتیجهی نبودن آیین و قانون است. باید در هنگام ازدواج یکی از کارها این باشد که چه زن و چه مرد به نزد پزشک برود و از او نوشته دربارهی سلامتی و بیعیبی خود بگیرند.
مردان یا زنانی که بیماری مسری دارند تا بهبودی نیافتهاند ، ازدواج نمیتوانند و باید نخست بچاره و درمان بپردازند. اما کسانی که خونهاشان ناپاکست باید کلاً از ازدواج محروم باشند (مگر با مثل خود و با بودن راهی که از آوردن فرزند جلوگیری شود).
یکی از کارهای نیک در ایران آنست که از سالیان دراز برای جذامیان زیستگاهی جداگانه بوجود آوردهاند و دولت خرج آنها را میرساند. (بابا باغی در دو فرسخی تبریز نشیمنگاه ایشانست). این کار نیکیست. ولی نیکتر آنست که از فرزند آوردن ایشان جلوگیری شود. زنان و مردان که باهم ازدواج میکنند و بچههایی میزایند ، همانطور که شنیدهام بچهها تا پانزده شانزده سالگی سلامتند و برخی هم خوشرو و خوشنمایند. ولی پس از آن ناگهانْ بیماریْ خود را نشان میدهد و آنان را بشکل پدران و مادرانشان میاندازد. این ستم دلگدازی بآن بیگناهانست.
گذشته از آنکه از این راه نژاد خود را پایدار میکنند ، که هم جذامیان هستند و باری بدوش دولت میباشند و هم جذام هست و مایهی آسیبی بمردم میباشد.
میباید گفت : اگر راهی هست که از فرزند آمدن جلوگیری شود بکنند ، و اگر نیست باید زنان را از مردان جدا کنند تا ازدواج نتوانند کنند.
بسخن خود بازمیگردیم : در آیین ما ازدواج بیگواهی پزشک نمیتواند باشد. از طرف دیگر مردی یا زنی که همسر خود را آلودهی بیماری کند باید باو مجازات شدید داد و آن زن یا مرد که آلوده گردیده تاوان میتواند بطلبد. همچنان این یکی از سببهای طلاق میتواند باشد. زن یا شوهری که معلوم شده بیماری مسری داشته (و یا سپس پیدا کرده) همسرش همان را عنوان گرفته طلاق و جدایی میتواند درخواست کند. (بدانسان که خواهیم آورد). همینست حال در ناپاک بودن و بیم آسیب به فرزندان رفتن. باز همینست حال در دیوانگی و بیماریهای آنچنانی.
.
🔸 گفتار چهارم : ازدواج و طلاق
٣ـ زن یا مرد با بیماری مسری باید از ازدواج پرهیز کند (تکهی 1 از ۱)
یکی از چیزهایی که باید در هنگام ازدواج در نظر گرفته شود سلامتی زن و مرد میباشد. زنی یا مردی که بیماری مسری دارد و آن یکی را نیز بیمار خواهد کرد ، و یا خونش پاک نیست و بفرزندانی که آورده شود بیم آسیب میرود ، باید از ازدواج پرهیز کند. ازدواج چنین کسی جز این نتیجه نخواهد داشت که زنی یا مردی را دچار درد و شکنجه کند و یا فرزندانی بیاورد که بیآنکه خودشان بدانند و بفهمند بیمار و گرفتار باشند و چهبسا که دچار کوری یا کری یا دیوانگی یا مثل اینها شوند.
همین اکنون چه فراوانند آنهایی که دختری پاک بودهاند و از ازدواج با چنان کسی دچار بیماریهای ناپاکی از سفلیس و سوزاک و مانند آنها گشتهاند. چه فراوانند فرزندانی که خونهاشان ناپاکست و همیشه رنجور و ناتوان میباشند و گاهی نیز ناگهان این یکی کور میشود و آن یکی کر میشود ، و سومی دیوانه میباشد.
اینها همه نتیجهی نبودن آیین و قانون است. باید در هنگام ازدواج یکی از کارها این باشد که چه زن و چه مرد به نزد پزشک برود و از او نوشته دربارهی سلامتی و بیعیبی خود بگیرند.
مردان یا زنانی که بیماری مسری دارند تا بهبودی نیافتهاند ، ازدواج نمیتوانند و باید نخست بچاره و درمان بپردازند. اما کسانی که خونهاشان ناپاکست باید کلاً از ازدواج محروم باشند (مگر با مثل خود و با بودن راهی که از آوردن فرزند جلوگیری شود).
یکی از کارهای نیک در ایران آنست که از سالیان دراز برای جذامیان زیستگاهی جداگانه بوجود آوردهاند و دولت خرج آنها را میرساند. (بابا باغی در دو فرسخی تبریز نشیمنگاه ایشانست). این کار نیکیست. ولی نیکتر آنست که از فرزند آوردن ایشان جلوگیری شود. زنان و مردان که باهم ازدواج میکنند و بچههایی میزایند ، همانطور که شنیدهام بچهها تا پانزده شانزده سالگی سلامتند و برخی هم خوشرو و خوشنمایند. ولی پس از آن ناگهانْ بیماریْ خود را نشان میدهد و آنان را بشکل پدران و مادرانشان میاندازد. این ستم دلگدازی بآن بیگناهانست.
گذشته از آنکه از این راه نژاد خود را پایدار میکنند ، که هم جذامیان هستند و باری بدوش دولت میباشند و هم جذام هست و مایهی آسیبی بمردم میباشد.
میباید گفت : اگر راهی هست که از فرزند آمدن جلوگیری شود بکنند ، و اگر نیست باید زنان را از مردان جدا کنند تا ازدواج نتوانند کنند.
بسخن خود بازمیگردیم : در آیین ما ازدواج بیگواهی پزشک نمیتواند باشد. از طرف دیگر مردی یا زنی که همسر خود را آلودهی بیماری کند باید باو مجازات شدید داد و آن زن یا مرد که آلوده گردیده تاوان میتواند بطلبد. همچنان این یکی از سببهای طلاق میتواند باشد. زن یا شوهری که معلوم شده بیماری مسری داشته (و یا سپس پیدا کرده) همسرش همان را عنوان گرفته طلاق و جدایی میتواند درخواست کند. (بدانسان که خواهیم آورد). همینست حال در ناپاک بودن و بیم آسیب به فرزندان رفتن. باز همینست حال در دیوانگی و بیماریهای آنچنانی.
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکهی 25)
5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکهی 5)
سهیلی نخستوزیر و دربار ، بجای دنبال کردنِ بزهکاران و دسیسهسازان ، خواهانِ جلوگیری از کتاب میشوند. نخستوزیر از دربار هم جلوتر افتاده و در 3/11/22 بوزیر فرهنگ نامه نوشته میخواهد «طبق مقررات اقدام و از انتشار این کتاب جلوگیری و نتیجه را گزارش دهند». وزارت فرهنگ در 9/12/22 بنخستوزیر پاسخ میدهد که «بموجب مادهی 2 قانون نظارت بر مطبوعات» ، رسیدگی باینگونه تخلفات و جلوگیری از این نوع نشریات از «وظائف دادستان» است. بنابراین خواهشمندست مقرر فرمایند مراتب بوزارت دادگستری ابلاغ شود. (1)
این بار نخستوزیر ، از وزارت دادگستری خواستار رسیدگی به «شکایت اهالی مراغه از کسروی و پیروانش راجع به تبلیغات ضد مذهبی و جشن کتابسوزی» میشود (23/12/22). وزارتخانه در 28/12/22 پاسخ میدهد که دستور لازم بدادسرای مراغه داده شده و همچنین خواستار احضار دو کارمند فرهنگ و دارایی هوادار کسروی از وزارتخانههاشان شده. این زمان وزیر دادگستری محسن صدر (صدرالاشراف) است.
در سه ماه آخر سال 1322 سهیلی نخستوزیر ، صدر را بوزارت دادگستری کابینهی خود گمارد. صدر ، بازجوی باغشاه ، از همدستان محمدعلیشاه و از دشمنان آزادیخواهان بود که پیشینهی ناپاکش هنوز پس از چهل سال بر سر زبانها میگردید. او کتاب شیعیگری را بدادسرا فرستاد تا برای نویسندهی آن پروندهی کیفری پدید آورند. باین اندازه بس نکرده دستور بازداشت آن را داد. همو خشم خود را یکی هم دربارهی پروانهی وکالت کسروی بکار بست و با دستور لغو آن بدینسان او را که در تنگنای مالی بود ، از وکالت معلّق گردانْد و بیشتر زیر فشار گزارْد. (2)
از آنسو ، شهربانی مرکز به شهربانی تبریز تلگراف کرده که کتابهای کسروی را جمعآوری کنند. دادور استاندار آذربایجان نیز در تلگراف رمزی به نخستوزیر ساعد (9/1/23) ازو میخواهد چهار تن از «مریدان» کسروی را از آذربایجان منتقل کنند و هیئت وزیران هم سه روز بعد دستور اقدام میدهد. (3) (کابینهی سهیلی تا 25/12/22 بر سر کار بود و سپس کنار رفته جایش را به ساعد داد).
بدینسان دیده میشود که یک همدستی و همدلی میان دو نخستوزیر سهیلی و ساعد در کارست که از هر راهی توانند جلو کوششهای کسروی و یارانش را بگیرند.
پابرگیها :
1ـ پاکدامن ، یادشده ، ص 244
2ـ پرچم هفتگی شمارهی دوم ، 5 فروردین 1323 ، صفحهی 3
3ـ پاکدامن ، پیشین ، همانجا
.
🔸 پیشگفتار (تکهی 25)
5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکهی 5)
سهیلی نخستوزیر و دربار ، بجای دنبال کردنِ بزهکاران و دسیسهسازان ، خواهانِ جلوگیری از کتاب میشوند. نخستوزیر از دربار هم جلوتر افتاده و در 3/11/22 بوزیر فرهنگ نامه نوشته میخواهد «طبق مقررات اقدام و از انتشار این کتاب جلوگیری و نتیجه را گزارش دهند». وزارت فرهنگ در 9/12/22 بنخستوزیر پاسخ میدهد که «بموجب مادهی 2 قانون نظارت بر مطبوعات» ، رسیدگی باینگونه تخلفات و جلوگیری از این نوع نشریات از «وظائف دادستان» است. بنابراین خواهشمندست مقرر فرمایند مراتب بوزارت دادگستری ابلاغ شود. (1)
این بار نخستوزیر ، از وزارت دادگستری خواستار رسیدگی به «شکایت اهالی مراغه از کسروی و پیروانش راجع به تبلیغات ضد مذهبی و جشن کتابسوزی» میشود (23/12/22). وزارتخانه در 28/12/22 پاسخ میدهد که دستور لازم بدادسرای مراغه داده شده و همچنین خواستار احضار دو کارمند فرهنگ و دارایی هوادار کسروی از وزارتخانههاشان شده. این زمان وزیر دادگستری محسن صدر (صدرالاشراف) است.
در سه ماه آخر سال 1322 سهیلی نخستوزیر ، صدر را بوزارت دادگستری کابینهی خود گمارد. صدر ، بازجوی باغشاه ، از همدستان محمدعلیشاه و از دشمنان آزادیخواهان بود که پیشینهی ناپاکش هنوز پس از چهل سال بر سر زبانها میگردید. او کتاب شیعیگری را بدادسرا فرستاد تا برای نویسندهی آن پروندهی کیفری پدید آورند. باین اندازه بس نکرده دستور بازداشت آن را داد. همو خشم خود را یکی هم دربارهی پروانهی وکالت کسروی بکار بست و با دستور لغو آن بدینسان او را که در تنگنای مالی بود ، از وکالت معلّق گردانْد و بیشتر زیر فشار گزارْد. (2)
از آنسو ، شهربانی مرکز به شهربانی تبریز تلگراف کرده که کتابهای کسروی را جمعآوری کنند. دادور استاندار آذربایجان نیز در تلگراف رمزی به نخستوزیر ساعد (9/1/23) ازو میخواهد چهار تن از «مریدان» کسروی را از آذربایجان منتقل کنند و هیئت وزیران هم سه روز بعد دستور اقدام میدهد. (3) (کابینهی سهیلی تا 25/12/22 بر سر کار بود و سپس کنار رفته جایش را به ساعد داد).
بدینسان دیده میشود که یک همدستی و همدلی میان دو نخستوزیر سهیلی و ساعد در کارست که از هر راهی توانند جلو کوششهای کسروی و یارانش را بگیرند.
پابرگیها :
1ـ پاکدامن ، یادشده ، ص 244
2ـ پرچم هفتگی شمارهی دوم ، 5 فروردین 1323 ، صفحهی 3
3ـ پاکدامن ، پیشین ، همانجا
.