🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 40ـ خواهش از بازرگانان تبریز (تکهی یک از یک)
از آقایان صدقیانی ، کلکتهچی ، بافتهای نخجوانی ، شربتزاده ، شالچی خواهشمندیم که چنانکه در شمارهی 223 پرچم پیشنهاد گردیده میانهی ما و آقایان ملایان تبریز میانجی باشند و آن پیام ما را بایشان برسانند و پاسخ بخواهند.
من نمیدانم از ملایان بنام در تبریز که هست. آنان که انجمن میکنند و از پیمان و پرچم بد میگویند ، آنان که مردم را از خواندن پرچم بازمیدارند کدامها هستند. شما چون در تبریز هستید میدانید سران ملایان کیستند ، آن پیام را بایشان برسانید و پاسخ گیرید.
این یک مطلب بزرگیست و شما اگر خواهش ما را پذیرفته پا بمیان گزارید یک کار ثوابی کردهاید ، خدا را از خود خشنود گردانیدهاید. آن رفتار ملایان که همیشه با دولت دشمنی نشان میدهند به ایران بسیار گران بسر میآید. باید بآن چاره کنیم.
آقایان ملایان اگر حکومت را حق خود میدانند نخست دلیل آن را بگویند ، دوم راهی را که برای اداره کردن کشور پیش خواهند گرفت روشن سازند ، سوم کسی را که از میان خود بفرمانروایی خواهند برگزید نام ببرند.
خلاصه آنکه سخن خود را آشکار بگویند که ما اگر دیدیم سخنشان پذیرفتنیست بپذیریم و من از سوی خود داوری را بشما آقایان بازرگانان میسپارم که اگر گفتههای آقایان ملایان را درخور پذیرفتن دیدید و مطمئن شدید که خواهند توانست کشور را راه برند بمن آگاهی دهید که من نیز با یارانم با شما همدست شویم و حکومت را بدست آقایان بسپاریم و باین دو تیرگی (1) خاتمه دهیم. اگر خواستید من هم بآذربایجان میآیم که از آنجا بکار آغاز کنیم. اینست چشم براه پاسخهای شما خواهم بود. (2)
(پرچم روزانه شمارهی 226)
پابرگیها :
1ـ مقصود دوتیرگی میان مردم و دولتست. فتنهای که آتشش را ملایان افروخته بودند و در گفتارهای پیش چند بار بیمگین و زیانمند بودنش به کشور بازنموده شده.
2ـ این گفتار چون از دو دیدهی تاریخی ارجدارست خواستیم در دنبالهی «پرسشهای سهگانه» از ملایان بیاید.
نخست ، کسروی و آزادگان درپی نتیجه گرفتن بودند ، نه گفتارنویسی و سیاه کردن صفحات. میخواستند این دوتیرگی از میان برخیزد. از زیانهای آن در گفتارهای گذشته سخن گفته شد و ما نیز در پابرگیها شرحهایی نوشتهایم. اینست میبینیم کسروی آن رشته را دنبال میکند و از هر راهی میکوشد آن دوتیرگی خانمانسوز را ریشه کند. میبینیم در پیگیری این کوشش از رو آوردن به بازرگانان تبریز نیز دریغ نمیدارد.
دوم ، کسروی جز این گفتارها ، کتابهایی همچون «شیعیگری» (بخوانند و داوری کنند) ، «در پاسخ بدخواهان» ، «در پاسخ حقیقتگو» ، «گفت و شنید» و «پرسش و پاسخ» در شرح زیانمندی شیعیگری نوشته و بیپایی کیش ملایان را روشن گردانیده و نشان داده دعویهای ملایان از ریشه پوچ و دروغ بوده.
در چنین حالی کسانی پیدا شدهاند که اینها را هیچ نخوانده یا اگر خواندهاند بدانسان که خود دوست میداشته دریافتهاند و میوهی چنین سرسریگری (یا خدا نکرده : دغلکاری) سخن دروغی ازو گردیده که در پیامرسانها و اینترنت پراکندهاند ، بدینسان : «مردم ایران یک حکومت به ملایان بدهکار است».
.
🔸 40ـ خواهش از بازرگانان تبریز (تکهی یک از یک)
از آقایان صدقیانی ، کلکتهچی ، بافتهای نخجوانی ، شربتزاده ، شالچی خواهشمندیم که چنانکه در شمارهی 223 پرچم پیشنهاد گردیده میانهی ما و آقایان ملایان تبریز میانجی باشند و آن پیام ما را بایشان برسانند و پاسخ بخواهند.
من نمیدانم از ملایان بنام در تبریز که هست. آنان که انجمن میکنند و از پیمان و پرچم بد میگویند ، آنان که مردم را از خواندن پرچم بازمیدارند کدامها هستند. شما چون در تبریز هستید میدانید سران ملایان کیستند ، آن پیام را بایشان برسانید و پاسخ گیرید.
این یک مطلب بزرگیست و شما اگر خواهش ما را پذیرفته پا بمیان گزارید یک کار ثوابی کردهاید ، خدا را از خود خشنود گردانیدهاید. آن رفتار ملایان که همیشه با دولت دشمنی نشان میدهند به ایران بسیار گران بسر میآید. باید بآن چاره کنیم.
آقایان ملایان اگر حکومت را حق خود میدانند نخست دلیل آن را بگویند ، دوم راهی را که برای اداره کردن کشور پیش خواهند گرفت روشن سازند ، سوم کسی را که از میان خود بفرمانروایی خواهند برگزید نام ببرند.
خلاصه آنکه سخن خود را آشکار بگویند که ما اگر دیدیم سخنشان پذیرفتنیست بپذیریم و من از سوی خود داوری را بشما آقایان بازرگانان میسپارم که اگر گفتههای آقایان ملایان را درخور پذیرفتن دیدید و مطمئن شدید که خواهند توانست کشور را راه برند بمن آگاهی دهید که من نیز با یارانم با شما همدست شویم و حکومت را بدست آقایان بسپاریم و باین دو تیرگی (1) خاتمه دهیم. اگر خواستید من هم بآذربایجان میآیم که از آنجا بکار آغاز کنیم. اینست چشم براه پاسخهای شما خواهم بود. (2)
(پرچم روزانه شمارهی 226)
پابرگیها :
1ـ مقصود دوتیرگی میان مردم و دولتست. فتنهای که آتشش را ملایان افروخته بودند و در گفتارهای پیش چند بار بیمگین و زیانمند بودنش به کشور بازنموده شده.
2ـ این گفتار چون از دو دیدهی تاریخی ارجدارست خواستیم در دنبالهی «پرسشهای سهگانه» از ملایان بیاید.
نخست ، کسروی و آزادگان درپی نتیجه گرفتن بودند ، نه گفتارنویسی و سیاه کردن صفحات. میخواستند این دوتیرگی از میان برخیزد. از زیانهای آن در گفتارهای گذشته سخن گفته شد و ما نیز در پابرگیها شرحهایی نوشتهایم. اینست میبینیم کسروی آن رشته را دنبال میکند و از هر راهی میکوشد آن دوتیرگی خانمانسوز را ریشه کند. میبینیم در پیگیری این کوشش از رو آوردن به بازرگانان تبریز نیز دریغ نمیدارد.
دوم ، کسروی جز این گفتارها ، کتابهایی همچون «شیعیگری» (بخوانند و داوری کنند) ، «در پاسخ بدخواهان» ، «در پاسخ حقیقتگو» ، «گفت و شنید» و «پرسش و پاسخ» در شرح زیانمندی شیعیگری نوشته و بیپایی کیش ملایان را روشن گردانیده و نشان داده دعویهای ملایان از ریشه پوچ و دروغ بوده.
در چنین حالی کسانی پیدا شدهاند که اینها را هیچ نخوانده یا اگر خواندهاند بدانسان که خود دوست میداشته دریافتهاند و میوهی چنین سرسریگری (یا خدا نکرده : دغلکاری) سخن دروغی ازو گردیده که در پیامرسانها و اینترنت پراکندهاند ، بدینسان : «مردم ایران یک حکومت به ملایان بدهکار است».
.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار چهارم : ازدواج و طلاق
٤ـ ازدواج باید با «عقد» باشد (تکهی 1)
میباید چند سخنی هم از «عقد» برانیم. پیوند زناشویی باید با عقد باشد. به اینمعنی که زن و مرد یا پسر و دختر باهم عقد کنند و پیوند زناشویی را درمیان خود بوجود بیاورند. گاهی کسانی میگویند : «دیگر عقد چیست؟!.. رضایت زن و مرد کافی است». ولی این سخن راست نیست. زن و مرد که همدیگر را پسندیدهاند و بزناشویی با یکدیگر راضی میباشند باید آخرین تصمیم خود را با جملههایی بیان کنند.
بسیار چیزهاییست که ما بآن راضی شویم و در اندیشهی کردنش باشیم. ولی مصمم نشویم و پس از چندی انجام نداده پشیمان شویم. اینست باید تصمیمگیری در بین باشد و با جملههایی بیان شود.
داستان عقد چه در ازدواج و چه در دیگر جاها ، داستان امضائی است که ما بنوشتهها میگزاریم. امضاء همان نشان تصمیمگیری است. پس از امضاء کردن دیگر آن را پس نمیتوان گرفت. از اینجاست که یک نوشتهی بیامضاء ، اگرچه با خط کسی باشد ، درخور اهمیت نیست و آن را دلیل چیزی نتوان بحساب آورد.
به هر حال باید عقد باشد و آغاز ازدواج از همان تاریخ عقد است. باید عقد باشد و کسانی نیز شاهد آن باشند. عقدنامه باشد و در دفتر دولتی نیز نوشته گردد. باید بزمی نیز برای این کار برپا کنند و چنانکه رسم است شیرینی و میوه گزارند و چایی و شربت خورانند. شادیها کنند و خوش باشند.
اینها همه نیکست و تنها چیزی که بد است و باید نباشد ، انتخاب روز و ساعت است که باید بروند و از ملا بپرسند و او نیز به «تقویم» نگاه کند و روزی و ساعتی را انتخاب کند : «فلان روز تحتالشعاع است ، بَهمان روز قمر در عقربست». اینها کالاهای دغل ستارهشماران است که با دست ملایان بفروش میرسانند. در حالی که نه در آسمان عقربی هست و نه ماه در عقرب میتواند جا بگیرد. از «تحتالشعاع» (یا بودن ماه در زیر خورشید) هم بما ضرری نمیتواند باشد.
باید کلاً اینها را دور انداخت. برای ازدواج همهی روزها خوب است و برای شادی و خوشی هر ساعت مبارک میباشد.
همچنان باید از شیوههای جادوگرانه و دستورهای کلثومننهای که پیرهزنهای خرافهپرست میشناسند تماماً دوری شود. کار جهان با طلسم و جادو و دعا و کارهای بیخردانهی پیرهزنانه نمیگذرد. سفیدبختی و سیاهبختی جز خرافهای نیست. ما اگر نیک باشیم و زندگانی را از راه خرد پیش بریم سفیدبخت خواهیم بود. وگرنه با بدیها و بیخردیها جز سیاهبختی نخواهیم دید. بخت جز نتیجهی کارهای خودمان نیست.
.
🔸 گفتار چهارم : ازدواج و طلاق
٤ـ ازدواج باید با «عقد» باشد (تکهی 1)
میباید چند سخنی هم از «عقد» برانیم. پیوند زناشویی باید با عقد باشد. به اینمعنی که زن و مرد یا پسر و دختر باهم عقد کنند و پیوند زناشویی را درمیان خود بوجود بیاورند. گاهی کسانی میگویند : «دیگر عقد چیست؟!.. رضایت زن و مرد کافی است». ولی این سخن راست نیست. زن و مرد که همدیگر را پسندیدهاند و بزناشویی با یکدیگر راضی میباشند باید آخرین تصمیم خود را با جملههایی بیان کنند.
بسیار چیزهاییست که ما بآن راضی شویم و در اندیشهی کردنش باشیم. ولی مصمم نشویم و پس از چندی انجام نداده پشیمان شویم. اینست باید تصمیمگیری در بین باشد و با جملههایی بیان شود.
داستان عقد چه در ازدواج و چه در دیگر جاها ، داستان امضائی است که ما بنوشتهها میگزاریم. امضاء همان نشان تصمیمگیری است. پس از امضاء کردن دیگر آن را پس نمیتوان گرفت. از اینجاست که یک نوشتهی بیامضاء ، اگرچه با خط کسی باشد ، درخور اهمیت نیست و آن را دلیل چیزی نتوان بحساب آورد.
به هر حال باید عقد باشد و آغاز ازدواج از همان تاریخ عقد است. باید عقد باشد و کسانی نیز شاهد آن باشند. عقدنامه باشد و در دفتر دولتی نیز نوشته گردد. باید بزمی نیز برای این کار برپا کنند و چنانکه رسم است شیرینی و میوه گزارند و چایی و شربت خورانند. شادیها کنند و خوش باشند.
اینها همه نیکست و تنها چیزی که بد است و باید نباشد ، انتخاب روز و ساعت است که باید بروند و از ملا بپرسند و او نیز به «تقویم» نگاه کند و روزی و ساعتی را انتخاب کند : «فلان روز تحتالشعاع است ، بَهمان روز قمر در عقربست». اینها کالاهای دغل ستارهشماران است که با دست ملایان بفروش میرسانند. در حالی که نه در آسمان عقربی هست و نه ماه در عقرب میتواند جا بگیرد. از «تحتالشعاع» (یا بودن ماه در زیر خورشید) هم بما ضرری نمیتواند باشد.
باید کلاً اینها را دور انداخت. برای ازدواج همهی روزها خوب است و برای شادی و خوشی هر ساعت مبارک میباشد.
همچنان باید از شیوههای جادوگرانه و دستورهای کلثومننهای که پیرهزنهای خرافهپرست میشناسند تماماً دوری شود. کار جهان با طلسم و جادو و دعا و کارهای بیخردانهی پیرهزنانه نمیگذرد. سفیدبختی و سیاهبختی جز خرافهای نیست. ما اگر نیک باشیم و زندگانی را از راه خرد پیش بریم سفیدبخت خواهیم بود. وگرنه با بدیها و بیخردیها جز سیاهبختی نخواهیم دید. بخت جز نتیجهی کارهای خودمان نیست.
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکهی 26)
5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکهی 6)
ملایان بیاد داشتند که در دورهی رضاشاه چگونه دکانِ ملایی یکباره بیرونق و کساد شده بود ولی پس از شهریور1320 میدیدند هرچه سختی کشیده بودند در کارِ پایان یافتنست. میدیدند با بدگوییهای روزنامهها و یکمشت فرومایه از رضاشاه برونق بازارشان که بدشمنی با او زبانزد بودند افزوده میگردد. ولی خردهگیریهای علنی پرچم و آن پردهدری که از بیدینی و تباهکاریهای ملایان و از زیانهای شیعیگری میکرد و درماندگی ملایان در پاسخنویسی ، سخت آزار دهنده بود. در گذشته مقرراتی نمایشهای ملایان را محدود کرده از شکوهشان کاسته بود لیکن هرگز ندیده بودند وضعیتی را که بیهیچ غدغنی یا جلوگیرِ قانونی ، تنها با پرسیدن چند پرسش ، بدینسان درمانده گردند. دریافتند که با این زبانبریدگی که دچار گردیدهاند ، این بار نه رونق بازارشان بلکه بن و دیوار و سقف آن در کارِ برافتادنست.
آنها پرسشهایی نبود که بگوشهاشان آشنا باشد. ملایان را روز آزمایش فرارسیده بود. میبایست مشت خود را باز کنند و بهمه نشان دهند. دهها ایرادِ بنیاد برافکن به کیششان گرفته شده بود که بیکی پاسخ دادن نمیتوانستند. بجای پاسخ منطقی ، از ملایان رفتاری جز نوشتن دشنامنامههای بیناموسانه و مغالطه و هوچیگری دیده نشد.
ملایان آشفته و گیجسر جستجوی چاره میکردند. چون هرچه بعنوان پاسخ نوشتند جز مغالطه نمیبود و مردم را قانع نکرده از گرایش ایشان بسوی اندیشههای کسروی نمیکاست ، خواستند با دروغهای بیشرمانه گوشها را از شنیدن سخنانش انداخته و با هوچیگری دلهای سادهدلان را از او برَمانند. پس بر سر منبرها هرچه باندیشهی ناپاکشان آمد بر زبان روان ساخته و بروی کاغذ آوردند. کسروی در این باره بدولت خرده گرفته در کتاب دادگاه چنین مینویسد : «آن دشنامنامههای بیناموسانه که چاپ میشد جلوش نگرفتید ولی کتاب شیعیگری را جلو گرفتید».
چون از این بیفرهنگیها هم نتیجهی دلخواه بدست نیامد و از سوی دیگر بیداری مردم را برتافتن نتوانستند ، زمینهی آشوبهایی را درچیده بتحریکهایی دست یازیدند که پیشامدهای دیگری پیش آید و آن پرسشها را از یادها بَرَد.
در بهمن سال 1322 در تبریز ، مراغه و میاندوآب با همدستی سران ادارههای دولتی ، بوحشیگریهای پستی دست باز کرده بآزادگان گزندها رساندند. دولت با سکوت خود و دنبال نکردن مجرمان بملایان فهماند که آزادی عمل کافی دارند.
چون آگاهی داشتیم که حاجیها برای تحریک غائله صدهزار ریال پول خرج کردهاند ، پنداشته میشد این شرکت مأمورینِ شهربانی و عدلیه با اشرار بخاطر پولهاییست که گرفتهاند. ولی چون حادثه بمرکز انعکاس یافت و من ناچار بودم برای گفتگو بوزارتخانهها یا بادارهی کل شهربانی بروم و چند بار هم با ساعد نخستوزیر آنروز ملاقات کردم دانسته شد خیانت عمق بیشتر داشته است. زیرا دیده شد این وزیران نه تنها از آن پیشامد تأسف ندارند ، خشنود از آن میباشند ، و از بس مردان کممایهاند خودداری نتوانسته خشنودی خود را بآشکار میاندازند. (1)
پابرگی :
1ـ گفتار کسروی در نشست سوم شهریور ـ (نشست روزنامهنویسها) ، ماهنامهی شهریورماه 1324 ص1
.
🔸 پیشگفتار (تکهی 26)
5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکهی 6)
ملایان بیاد داشتند که در دورهی رضاشاه چگونه دکانِ ملایی یکباره بیرونق و کساد شده بود ولی پس از شهریور1320 میدیدند هرچه سختی کشیده بودند در کارِ پایان یافتنست. میدیدند با بدگوییهای روزنامهها و یکمشت فرومایه از رضاشاه برونق بازارشان که بدشمنی با او زبانزد بودند افزوده میگردد. ولی خردهگیریهای علنی پرچم و آن پردهدری که از بیدینی و تباهکاریهای ملایان و از زیانهای شیعیگری میکرد و درماندگی ملایان در پاسخنویسی ، سخت آزار دهنده بود. در گذشته مقرراتی نمایشهای ملایان را محدود کرده از شکوهشان کاسته بود لیکن هرگز ندیده بودند وضعیتی را که بیهیچ غدغنی یا جلوگیرِ قانونی ، تنها با پرسیدن چند پرسش ، بدینسان درمانده گردند. دریافتند که با این زبانبریدگی که دچار گردیدهاند ، این بار نه رونق بازارشان بلکه بن و دیوار و سقف آن در کارِ برافتادنست.
آنها پرسشهایی نبود که بگوشهاشان آشنا باشد. ملایان را روز آزمایش فرارسیده بود. میبایست مشت خود را باز کنند و بهمه نشان دهند. دهها ایرادِ بنیاد برافکن به کیششان گرفته شده بود که بیکی پاسخ دادن نمیتوانستند. بجای پاسخ منطقی ، از ملایان رفتاری جز نوشتن دشنامنامههای بیناموسانه و مغالطه و هوچیگری دیده نشد.
ملایان آشفته و گیجسر جستجوی چاره میکردند. چون هرچه بعنوان پاسخ نوشتند جز مغالطه نمیبود و مردم را قانع نکرده از گرایش ایشان بسوی اندیشههای کسروی نمیکاست ، خواستند با دروغهای بیشرمانه گوشها را از شنیدن سخنانش انداخته و با هوچیگری دلهای سادهدلان را از او برَمانند. پس بر سر منبرها هرچه باندیشهی ناپاکشان آمد بر زبان روان ساخته و بروی کاغذ آوردند. کسروی در این باره بدولت خرده گرفته در کتاب دادگاه چنین مینویسد : «آن دشنامنامههای بیناموسانه که چاپ میشد جلوش نگرفتید ولی کتاب شیعیگری را جلو گرفتید».
چون از این بیفرهنگیها هم نتیجهی دلخواه بدست نیامد و از سوی دیگر بیداری مردم را برتافتن نتوانستند ، زمینهی آشوبهایی را درچیده بتحریکهایی دست یازیدند که پیشامدهای دیگری پیش آید و آن پرسشها را از یادها بَرَد.
در بهمن سال 1322 در تبریز ، مراغه و میاندوآب با همدستی سران ادارههای دولتی ، بوحشیگریهای پستی دست باز کرده بآزادگان گزندها رساندند. دولت با سکوت خود و دنبال نکردن مجرمان بملایان فهماند که آزادی عمل کافی دارند.
چون آگاهی داشتیم که حاجیها برای تحریک غائله صدهزار ریال پول خرج کردهاند ، پنداشته میشد این شرکت مأمورینِ شهربانی و عدلیه با اشرار بخاطر پولهاییست که گرفتهاند. ولی چون حادثه بمرکز انعکاس یافت و من ناچار بودم برای گفتگو بوزارتخانهها یا بادارهی کل شهربانی بروم و چند بار هم با ساعد نخستوزیر آنروز ملاقات کردم دانسته شد خیانت عمق بیشتر داشته است. زیرا دیده شد این وزیران نه تنها از آن پیشامد تأسف ندارند ، خشنود از آن میباشند ، و از بس مردان کممایهاند خودداری نتوانسته خشنودی خود را بآشکار میاندازند. (1)
پابرگی :
1ـ گفتار کسروی در نشست سوم شهریور ـ (نشست روزنامهنویسها) ، ماهنامهی شهریورماه 1324 ص1
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 41ـ در پیرامون خرد (تکهی یک از دو)
یکی از شگفتیها باید شمرد که مردمان معنی خرد را نمیدانند و آن را نمیشناسند. «خرد» چیست؟ خرد گرانمایهترین گوهریست که خدا بآدمیان داده که بدستیاری آن نیک از بد ، راست از کج ، سود از زیان بازشناسند ، براهنمایی آن براستیها پی برند و معنی درست جهان و زندگی را بدانند. ولی جای افسوس است که مردمان چنین گوهر گرانمایهای را نمیشناسند و از آن بهرهمندی نمیخواهند. داستان مردمان با این رفتارشان داستان راهروانیست که در تاریکی شب راه میروند و یک چراغ تابانی را که دارند بجای بهرهمندی از آن ، خاموشش میسازند و یا با کهنهپارههایی میپوشانند که جلو روشناییش را گیرند.
در ایران خرد را نه تنها نمیشناسند و بکار نمیبرند ، دستههای بسیاری با آن دشمنی نمودهاند. کتابهای فارسی پر از نکوهش خرد است و صوفیان و خراباتیان و باطنیان و همچنین بسیاری از کیشها با آن دشمنی نشان دادهاند. در کتابهای صوفیان اینگونه جملهها فراوان است : «چون عقل راه بجایی نمیبُرد پای در راه سیر و سلوک نهادم و طالب کشف و شهود گردیدم» یا «چون بناخن خرد گره از کار نمیگشود دست در دامن عشق زدم».
مولوی میگوید :
عشق آمد عقل او آواره شد صبح آمد شمع او بیچاره شد
همو میگوید :
پای استدلالیان چوبین بود پای چوبین سخت بیتمکین بود
خراباتیان نیز همان راه را پیموده از خرد نکوهشها کردهاند. حافظ میگوید :
قیاس کردم و تدبیر عقل در ره عشق چو شبنمی است که در بحر میکشد رقمی
حسن صباح پیشوای باطنیان نیز همین راه را پیموده و سخنانی در کاستن از ارج خرد سروده. همچنین کیشها ، هر کدام را که میگیری از خرد گریزانند. این دستهها چون فریبنده و گمراهکننده بودهاند ناگزیر با خرد دشمنی نمودهاند. همچون دزدی که از تابش ماه و روشنایی چراغ گریزان میباشد. فرقست میان آنکه کسانی در جستجوی راستیها باشند با آنانکه جز فریب مردم نخواهند. اینان فریب مردم را خواستهاند و نه شگفت است که با خرد دشمنی نمودهاند. داستان اینان داستان آن چیتفروش کوچهگردیست که نیمذرعی همراه نمیآورد و بزنان چنین میگفت : نیمذرعی چه میخواهد؟!. این نیمذرعیها درست نیست ، من با وجب بهتر ذرع میکنم. هر چهار وجب من یک ذرع است. (1)
شما از صوفیان بپرسید : عشق چیست که اینهمه بآن مینازید؟! اینهمه نامش میبرید؟! به که یا به چه عشق میورزید؟!. میدانم خواهند گفت : عشق بخدا. میگویم شما خدا را چه پنداشتهاید که باو عشق میورزید؟!.. شما اگر خدا را میشناختید بایستی او را بزرگ دارید ، بنیایش و پرستش پردازید ، نه اینکه عشق ورزید. آنگاه عشقورزی با خدا چیست؟!. چه کارهایی میکنید؟.. آیا نه آنست که غزلها میسرایید و دف و نای مینوازید ، پای میکوبید ، دست میافشانید ، میچرخید ، میجهید ، نعرهها درمیآورید؟! آیا اینها نمیرساند که شما سادهرویان را بجای خدا گرفتهاید و آنچه در دلهای شماست نه خداست؟!.. شما بنام «وحدت وجود» که یک پندار بیپاییست بچنین نادانی افتادهاید و نام آن را «عشق بخدا» میگزارید.
جامی میگوید :
حسن خویش از روی خوبان آشکارا کردهای پس بچشم عاشقان در وی تماشا کردهای
بهایی میگوید :
کاکل مشکین بدوش انداخته وز نگاهی کار عالم ساخته
پس از همه ، اگر این کار ، این عشقورزی خوبست دیگر چرا از خرد میگریزید؟!. خرد که از کار خوب جلو نمیگیرد؟!. اگر خواستتان این است که با عشق بجاهایی میرسید که با خرد نتوان رسید ما میپرسیم دلیلش چیست؟!.. ما در شما یک چیزی که راست بودن این دعوی را برساند نمییابیم. بزرگان شما که هر یکی سالیان بسیاری را در آن راه خود بسر برده ما چون میسنجیم و میاندیشیم آنان را جز بیکارگانی نمییابیم. گذشتگان گذشتهاند. این قطبها و مرشدها که امروز هستند و در تهران و شیراز و گناباد و مراغه و دیگر جاها میباشند چه سودی برای تودهی خود توانند رسانید؟! جنبش مشروطه آمد چه توانستند؟!. اروپاییگری سیلوار فراگرفت چه جلوگیری کردند؟!. بیدینی رواج یافت چه چاره اندیشیدند؟!.
یک مرشدی در تهران است. مرد بیخرد کتابی بشعر سروده و چاپ کرده و در آنجا ستایش از تیمور لنگ میکند و چنین میگوید :
رایت تیمور شه گورکان چون بجهان شد علم داستان
حکمش از ایوانگه کیهان گذشت معدلتش ز آدم و حیوان گذشت
پس از سالیان درازی که چلهها بسر برده و بگفتهی خودش «مقامات پیموده» این اندازهی نافهمی اوست که تیمور خونخوار را بدادگری میستاید و اینهمه گزافه میسراید.
👇
🔸 41ـ در پیرامون خرد (تکهی یک از دو)
یکی از شگفتیها باید شمرد که مردمان معنی خرد را نمیدانند و آن را نمیشناسند. «خرد» چیست؟ خرد گرانمایهترین گوهریست که خدا بآدمیان داده که بدستیاری آن نیک از بد ، راست از کج ، سود از زیان بازشناسند ، براهنمایی آن براستیها پی برند و معنی درست جهان و زندگی را بدانند. ولی جای افسوس است که مردمان چنین گوهر گرانمایهای را نمیشناسند و از آن بهرهمندی نمیخواهند. داستان مردمان با این رفتارشان داستان راهروانیست که در تاریکی شب راه میروند و یک چراغ تابانی را که دارند بجای بهرهمندی از آن ، خاموشش میسازند و یا با کهنهپارههایی میپوشانند که جلو روشناییش را گیرند.
در ایران خرد را نه تنها نمیشناسند و بکار نمیبرند ، دستههای بسیاری با آن دشمنی نمودهاند. کتابهای فارسی پر از نکوهش خرد است و صوفیان و خراباتیان و باطنیان و همچنین بسیاری از کیشها با آن دشمنی نشان دادهاند. در کتابهای صوفیان اینگونه جملهها فراوان است : «چون عقل راه بجایی نمیبُرد پای در راه سیر و سلوک نهادم و طالب کشف و شهود گردیدم» یا «چون بناخن خرد گره از کار نمیگشود دست در دامن عشق زدم».
مولوی میگوید :
عشق آمد عقل او آواره شد صبح آمد شمع او بیچاره شد
همو میگوید :
پای استدلالیان چوبین بود پای چوبین سخت بیتمکین بود
خراباتیان نیز همان راه را پیموده از خرد نکوهشها کردهاند. حافظ میگوید :
قیاس کردم و تدبیر عقل در ره عشق چو شبنمی است که در بحر میکشد رقمی
حسن صباح پیشوای باطنیان نیز همین راه را پیموده و سخنانی در کاستن از ارج خرد سروده. همچنین کیشها ، هر کدام را که میگیری از خرد گریزانند. این دستهها چون فریبنده و گمراهکننده بودهاند ناگزیر با خرد دشمنی نمودهاند. همچون دزدی که از تابش ماه و روشنایی چراغ گریزان میباشد. فرقست میان آنکه کسانی در جستجوی راستیها باشند با آنانکه جز فریب مردم نخواهند. اینان فریب مردم را خواستهاند و نه شگفت است که با خرد دشمنی نمودهاند. داستان اینان داستان آن چیتفروش کوچهگردیست که نیمذرعی همراه نمیآورد و بزنان چنین میگفت : نیمذرعی چه میخواهد؟!. این نیمذرعیها درست نیست ، من با وجب بهتر ذرع میکنم. هر چهار وجب من یک ذرع است. (1)
شما از صوفیان بپرسید : عشق چیست که اینهمه بآن مینازید؟! اینهمه نامش میبرید؟! به که یا به چه عشق میورزید؟!. میدانم خواهند گفت : عشق بخدا. میگویم شما خدا را چه پنداشتهاید که باو عشق میورزید؟!.. شما اگر خدا را میشناختید بایستی او را بزرگ دارید ، بنیایش و پرستش پردازید ، نه اینکه عشق ورزید. آنگاه عشقورزی با خدا چیست؟!. چه کارهایی میکنید؟.. آیا نه آنست که غزلها میسرایید و دف و نای مینوازید ، پای میکوبید ، دست میافشانید ، میچرخید ، میجهید ، نعرهها درمیآورید؟! آیا اینها نمیرساند که شما سادهرویان را بجای خدا گرفتهاید و آنچه در دلهای شماست نه خداست؟!.. شما بنام «وحدت وجود» که یک پندار بیپاییست بچنین نادانی افتادهاید و نام آن را «عشق بخدا» میگزارید.
جامی میگوید :
حسن خویش از روی خوبان آشکارا کردهای پس بچشم عاشقان در وی تماشا کردهای
بهایی میگوید :
کاکل مشکین بدوش انداخته وز نگاهی کار عالم ساخته
پس از همه ، اگر این کار ، این عشقورزی خوبست دیگر چرا از خرد میگریزید؟!. خرد که از کار خوب جلو نمیگیرد؟!. اگر خواستتان این است که با عشق بجاهایی میرسید که با خرد نتوان رسید ما میپرسیم دلیلش چیست؟!.. ما در شما یک چیزی که راست بودن این دعوی را برساند نمییابیم. بزرگان شما که هر یکی سالیان بسیاری را در آن راه خود بسر برده ما چون میسنجیم و میاندیشیم آنان را جز بیکارگانی نمییابیم. گذشتگان گذشتهاند. این قطبها و مرشدها که امروز هستند و در تهران و شیراز و گناباد و مراغه و دیگر جاها میباشند چه سودی برای تودهی خود توانند رسانید؟! جنبش مشروطه آمد چه توانستند؟!. اروپاییگری سیلوار فراگرفت چه جلوگیری کردند؟!. بیدینی رواج یافت چه چاره اندیشیدند؟!.
یک مرشدی در تهران است. مرد بیخرد کتابی بشعر سروده و چاپ کرده و در آنجا ستایش از تیمور لنگ میکند و چنین میگوید :
رایت تیمور شه گورکان چون بجهان شد علم داستان
حکمش از ایوانگه کیهان گذشت معدلتش ز آدم و حیوان گذشت
پس از سالیان درازی که چلهها بسر برده و بگفتهی خودش «مقامات پیموده» این اندازهی نافهمی اوست که تیمور خونخوار را بدادگری میستاید و اینهمه گزافه میسراید.
👇
چند سال پیش بشیراز رفتم و با یک قطبی دیدار کردم و دیدم همچون یک کودکی از فهم و خرد بیبهره است.
حافظ که آنهمه نام «عشق» را در شعرهای خود میبَرد شما جستجو کنید و بسنجید که چه معنایی از آن میخواهد. اگر جستجو کنید خواهید دید خود نیز نمیداند که چه معنایی از آن میخواهد. گاهی به پیروی از صوفیان «عشق بخدا» میخواهد ، و گاهی بشیوهی شاعران سخن از «خوبرویان» میراند ، و گاهی همان مستی و بیخردی را «عشق بخدا» میخواند. با چنین پریشانگویی ناگزیر بوده که از خرد گریزان باشد و به نکوهشش زبان گشاید.
همین گفتههای صوفیان و خراباتیان و پیرویهایی که شاعران از آنان نمودهاند این تأثیر را بخشیده که ایرانیان خرد را بسیار کوچک میشمرند که نه تنها از آن بهرهمندی نمینمایند سخت خوارش نیز میدارند. یکی از کشاکشها با ما همیشه در این زمینه است که میتوان با خرد حقایق را دانست یا نه.
پابرگی :
1ـ اصل : شش وجب. نیم ذرعی یک تکه خطکش مانند ، کمابیش نیم متری ، برای اندازه گرفتن پارچه بوده. یک ذرع از چهار وجب اندکی بیشتر است. در کتاب «در پیرامون خرد» که کامل شدهی این گفتارهاست همین مثل آمده و در آن چهار وجب گفته شده. نتیجه آنکه چهار وجب درست است.
.
حافظ که آنهمه نام «عشق» را در شعرهای خود میبَرد شما جستجو کنید و بسنجید که چه معنایی از آن میخواهد. اگر جستجو کنید خواهید دید خود نیز نمیداند که چه معنایی از آن میخواهد. گاهی به پیروی از صوفیان «عشق بخدا» میخواهد ، و گاهی بشیوهی شاعران سخن از «خوبرویان» میراند ، و گاهی همان مستی و بیخردی را «عشق بخدا» میخواند. با چنین پریشانگویی ناگزیر بوده که از خرد گریزان باشد و به نکوهشش زبان گشاید.
همین گفتههای صوفیان و خراباتیان و پیرویهایی که شاعران از آنان نمودهاند این تأثیر را بخشیده که ایرانیان خرد را بسیار کوچک میشمرند که نه تنها از آن بهرهمندی نمینمایند سخت خوارش نیز میدارند. یکی از کشاکشها با ما همیشه در این زمینه است که میتوان با خرد حقایق را دانست یا نه.
پابرگی :
1ـ اصل : شش وجب. نیم ذرعی یک تکه خطکش مانند ، کمابیش نیم متری ، برای اندازه گرفتن پارچه بوده. یک ذرع از چهار وجب اندکی بیشتر است. در کتاب «در پیرامون خرد» که کامل شدهی این گفتارهاست همین مثل آمده و در آن چهار وجب گفته شده. نتیجه آنکه چهار وجب درست است.
.
✴️ نامهای ماندگار در تاریخچهی پیمان
کوشاد تلگرام : کسانی که از نخستین سالهای کوشش کسروی با وی همراهی و پشتیبانی کردند مردان ارجمندی هستند که باید نامهاشان در تاریخ بماند.
خوانندگانی در همان سالها میخواستهاند نویسندگان و همراهان مهنامهی پیمان را بشناسند. پیمان نخست برآن بوده که از آنان تنها ارجشناسی خصوصی شود. لیکن سپس چون گفته شده که کمترین سودِ شناخته شدن این نیکومردان آنست که در نوشتن تاریخچهی مهنامه به آن نیاز هست ، اینبوده که مهنامه در سالهای بعد یاوران و پشتیبانان پیمان را رفتهرفته شناسانیده است.
پیکرهی بالا از شادروان یحیا هدا از یاران تهران و از پشتیبانان پیمان است.
.
کوشاد تلگرام : کسانی که از نخستین سالهای کوشش کسروی با وی همراهی و پشتیبانی کردند مردان ارجمندی هستند که باید نامهاشان در تاریخ بماند.
خوانندگانی در همان سالها میخواستهاند نویسندگان و همراهان مهنامهی پیمان را بشناسند. پیمان نخست برآن بوده که از آنان تنها ارجشناسی خصوصی شود. لیکن سپس چون گفته شده که کمترین سودِ شناخته شدن این نیکومردان آنست که در نوشتن تاریخچهی مهنامه به آن نیاز هست ، اینبوده که مهنامه در سالهای بعد یاوران و پشتیبانان پیمان را رفتهرفته شناسانیده است.
پیکرهی بالا از شادروان یحیا هدا از یاران تهران و از پشتیبانان پیمان است.
.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار چهارم : ازدواج و طلاق
٤ـ ازدواج باید با «عقد» باشد (تکهی 2)
این جشن و پذیرایی بنام عقد برای آنست که به قضیه اهمیت گذاشته شود و چه عروس و چه داماد اهمیت آن را دریابند. ازدواج پیوند مقدسیست که زن و مرد باهم پیدا میکنند. دو نفر بهم میپیوندند که پس از آن باهم زندگی کنند و در شادی و اندوه و در خوشی و سختی همراه باشند. بهم میپیوندند که فرزندانی بیاورند و نژادی بازگزارند. باید اینها بآنها فهمانیده شود و تکانی در آنان بوجود آورده شود. آنچه باید باشد و سود خواهد داشت اینهاست. از طلسم زبانبندی و مانند آنها سودی نمیتواند باشد.
چیز دیگری که باید گفت آنست که عقد به هر زبانی میتواند باشد و همان بهتر که داماد و عروس خود بزبان آورند. اینکه باید بعربی باشد : «انکحت و زوّجت ...» و آن را هم آخوندها خوانند چیزیست بسیار بیپا. ملایان برای خود بازاری ساختهاند. عقد باید بزبان خود هر کسی باشد که بفهمد چه میگوید و چه میخواهد. آنچه آخوندها میخوانند به «منتر»خوانی مارگیران و افسونگران شبیهتر است تا بعقد.
اگر کسانی آیین ما را بخواهند ما چنین میگوییم :
اتاقی باشد پاکیزه با چراغهای رنگارنگ ، گل باشد و بوی خوش باشد ، دو نفر یا بیشتر از اقوام نزدیک برای شاهدی باشند ، داماد و عروس با تنهای پاکیزه و رختهای پاکیزه باشند. نخست یکی از خویشان سالمند سخنانی در معنی ازدواج و اهمیت آن گوید و اندرزها سراید. سپس همه باهم ، داماد و عروس در وسط ، رو به شرق بایستند و با خدا بنیایش پردازند. پس از آن داماد و عروس دست بهم دهند و هر یکی جملههای عقد را بزبان بیاورند. داماد رو بعروس گوید :
«من ترا بزنی خود پذیرفتم و خدا را گواه میگیرم که پاکدلانه رفتار خواهم کرد و تا توانم بآسایش تو خواهم کوشید».
عروس رو بداماد گوید :
«من نیز ترا بشوهری خود پذیرفتم و خدا را گواه میگیرم که با تو پاکدلانه رفتار خواهم کرد و تا توانم خشنودی ترا نگاه خواهم داشت».
پس از آن عقدنامه را امضاء کنند که سپس باید بدفتر دولتی برده بنویسانند. پس از آن جشن و شادی آغاز شود. اگر سالمندانی نخواهند جشن و شادی باشد عیبی ندارد.
.
🔸 گفتار چهارم : ازدواج و طلاق
٤ـ ازدواج باید با «عقد» باشد (تکهی 2)
این جشن و پذیرایی بنام عقد برای آنست که به قضیه اهمیت گذاشته شود و چه عروس و چه داماد اهمیت آن را دریابند. ازدواج پیوند مقدسیست که زن و مرد باهم پیدا میکنند. دو نفر بهم میپیوندند که پس از آن باهم زندگی کنند و در شادی و اندوه و در خوشی و سختی همراه باشند. بهم میپیوندند که فرزندانی بیاورند و نژادی بازگزارند. باید اینها بآنها فهمانیده شود و تکانی در آنان بوجود آورده شود. آنچه باید باشد و سود خواهد داشت اینهاست. از طلسم زبانبندی و مانند آنها سودی نمیتواند باشد.
چیز دیگری که باید گفت آنست که عقد به هر زبانی میتواند باشد و همان بهتر که داماد و عروس خود بزبان آورند. اینکه باید بعربی باشد : «انکحت و زوّجت ...» و آن را هم آخوندها خوانند چیزیست بسیار بیپا. ملایان برای خود بازاری ساختهاند. عقد باید بزبان خود هر کسی باشد که بفهمد چه میگوید و چه میخواهد. آنچه آخوندها میخوانند به «منتر»خوانی مارگیران و افسونگران شبیهتر است تا بعقد.
اگر کسانی آیین ما را بخواهند ما چنین میگوییم :
اتاقی باشد پاکیزه با چراغهای رنگارنگ ، گل باشد و بوی خوش باشد ، دو نفر یا بیشتر از اقوام نزدیک برای شاهدی باشند ، داماد و عروس با تنهای پاکیزه و رختهای پاکیزه باشند. نخست یکی از خویشان سالمند سخنانی در معنی ازدواج و اهمیت آن گوید و اندرزها سراید. سپس همه باهم ، داماد و عروس در وسط ، رو به شرق بایستند و با خدا بنیایش پردازند. پس از آن داماد و عروس دست بهم دهند و هر یکی جملههای عقد را بزبان بیاورند. داماد رو بعروس گوید :
«من ترا بزنی خود پذیرفتم و خدا را گواه میگیرم که پاکدلانه رفتار خواهم کرد و تا توانم بآسایش تو خواهم کوشید».
عروس رو بداماد گوید :
«من نیز ترا بشوهری خود پذیرفتم و خدا را گواه میگیرم که با تو پاکدلانه رفتار خواهم کرد و تا توانم خشنودی ترا نگاه خواهم داشت».
پس از آن عقدنامه را امضاء کنند که سپس باید بدفتر دولتی برده بنویسانند. پس از آن جشن و شادی آغاز شود. اگر سالمندانی نخواهند جشن و شادی باشد عیبی ندارد.
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکهی 27)
5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکهی 7)
در آغاز 1323 کسروی پرچم هفتگی را بیرون میدهد و آشوبهای آذربایجان را با آشکار کردن نامهای محرکین و همبستگیهای ایشان پی گرفته و از راه قانونی خواهان شناخته شدن و کیفر دیدن مجرمان میشود. لیکن دولت با زبان سکوت و سستی در پیگیری مجرمان ، میفهمانَد که بزهکاران بس ایمناند و دست قانون بایشان نخواهد رسید. بیگمان همین آشکار کردن نام محرکین و بیپرده شدن پشتیبانی دولت از ایشان علت اصلی بازداشت آن هفتهنامه بود.
پرچم هفتگی بیش از هفت هفته منتشر نشده ببهانهی رسوا و دروغِ «توهین به اسلام» از سوی دولت بازداشت میشود.
... در حالی که همه میدانند که ما از اسلام هواداریهای بسیار میکنیم و این دروغ آشکاری بود. من سه بار نامه نوشته از فرمانداری نظامی پرسیدم : در کدام شماره و کدام گفتار چیزی «مخالف اسلام» بوده؟. پاسخی ندادند و پیداست که پاسخی نداشتند.
روزی خودم رفتم و با سرهنگ شعری سخن راندم. گفت : در روزنامه چیزی نبوده. ولی چون ملایان هایهوی میکردند برای خاموش گردانیدن ایشان این کار را کردیم. گفتم : اگر ملایان هایهوی کنند شما باید قانون را کنار گزارید و آنگاه دروغی نیز بما بندید؟!. خندید و گفت : «راستش آنست که دستور نخستوزیر بود». (1)
این زمان نخستوزیر ساعد (مراغهای) بود. در آن سال آزادگان بتشکیلات خود سر و سامانی داده دامنهی کوششهای خود را به 44 شهر گستردند. کسروی در آغاز آن سال شیعیگری را با تغییراتی بنام «بخوانند و داوری کنند» (داوری) ، چاپ کرد و از خردمندان خواست تا دربارهی نوشتههای آن کتاب داوری کنند.
او که تا این هنگام با همهی کینهورزیهایی که کسانی از دولت با او و باهماد آزادگان میکردند بمخالفت آشکار با دولت برنخاسته بود ، پس از آنکه دستِ سران دولت را در تقویت ارتجاع و آن وحشیگریها پدیدار و پایشان را در کارِ لگدمال کردن قانونهایی که ببهای خون هزاران جوان برومند بدست آمده بود دید ، کتاب کوبندهی «دادگاه» را نوشته منتشر کرد. «دادگاه» بیگمان نخستین کتابیست که بآشکاری پرده از بدخواهیهای کمپانی خیانت برمیدارد.
در این کتاب از زمینههای اجتماعی و سیاسی پرارجی سخن بمیان آمده. این کتاب از ریشهی درماندگیهای ایرانیان گفتگو میکند. خواستِ عمدهی کتاب روشن گردانیدن یک راز بزرگِ سیاسی و همبستگی آن با بدبختیهای مردم و کوششهای آزادگانست. لیکن «دادگاه» درمیانِ گفتگو بناچار از چند وزیر و نخستوزیر ، رییس شهربانی و استاندار ، سران ادارات و امیران لشکر و نمایندهی مجلس نام برده با شماردن دلیلهایی یکایک ایشان را به پشتیبانی از ارتجاع و قانونشکنی آشکار و تعمد داشتن در آنها متهم میکند. سرِ کار آمدن و پیشرفت در منصبهاشان را مشروط بجلوگیری از آزادی و اندیشههای پیشروانه و در نتیجه بدبختی بیستمیلیون مردم و خیانت بکشور میشناسانَد و خواستار آن میشود که دادگاهی از نیکخواهان و خردمندان برپا گردد و بکارهای ایشان یکایک رسیده محاکمه کند.
«دادگاه» خواننده را از خوشباوری بدولتمردان آن زمان درآورده علتهای زبونی و درماندگی ایران را چه آنها که ریشههای هزارساله دارند و چه آنها که پس از پانگرفتنِ جنبش مشروطه دامنگیر کشور گردیده شرح میدهد. محسن صدر یکی از وزیرانی بود که در کتاب دادگاه نامش بعنوان خائن برده شده. او سال بعد به نخستوزیری رسید و در دشمنی با کسروی از هیچ افزاری دریغ نکرد.
پابرگی :
1ـ کسروی ، دادگاه ص 34 و 35
.
🔸 پیشگفتار (تکهی 27)
5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکهی 7)
در آغاز 1323 کسروی پرچم هفتگی را بیرون میدهد و آشوبهای آذربایجان را با آشکار کردن نامهای محرکین و همبستگیهای ایشان پی گرفته و از راه قانونی خواهان شناخته شدن و کیفر دیدن مجرمان میشود. لیکن دولت با زبان سکوت و سستی در پیگیری مجرمان ، میفهمانَد که بزهکاران بس ایمناند و دست قانون بایشان نخواهد رسید. بیگمان همین آشکار کردن نام محرکین و بیپرده شدن پشتیبانی دولت از ایشان علت اصلی بازداشت آن هفتهنامه بود.
پرچم هفتگی بیش از هفت هفته منتشر نشده ببهانهی رسوا و دروغِ «توهین به اسلام» از سوی دولت بازداشت میشود.
... در حالی که همه میدانند که ما از اسلام هواداریهای بسیار میکنیم و این دروغ آشکاری بود. من سه بار نامه نوشته از فرمانداری نظامی پرسیدم : در کدام شماره و کدام گفتار چیزی «مخالف اسلام» بوده؟. پاسخی ندادند و پیداست که پاسخی نداشتند.
روزی خودم رفتم و با سرهنگ شعری سخن راندم. گفت : در روزنامه چیزی نبوده. ولی چون ملایان هایهوی میکردند برای خاموش گردانیدن ایشان این کار را کردیم. گفتم : اگر ملایان هایهوی کنند شما باید قانون را کنار گزارید و آنگاه دروغی نیز بما بندید؟!. خندید و گفت : «راستش آنست که دستور نخستوزیر بود». (1)
این زمان نخستوزیر ساعد (مراغهای) بود. در آن سال آزادگان بتشکیلات خود سر و سامانی داده دامنهی کوششهای خود را به 44 شهر گستردند. کسروی در آغاز آن سال شیعیگری را با تغییراتی بنام «بخوانند و داوری کنند» (داوری) ، چاپ کرد و از خردمندان خواست تا دربارهی نوشتههای آن کتاب داوری کنند.
او که تا این هنگام با همهی کینهورزیهایی که کسانی از دولت با او و باهماد آزادگان میکردند بمخالفت آشکار با دولت برنخاسته بود ، پس از آنکه دستِ سران دولت را در تقویت ارتجاع و آن وحشیگریها پدیدار و پایشان را در کارِ لگدمال کردن قانونهایی که ببهای خون هزاران جوان برومند بدست آمده بود دید ، کتاب کوبندهی «دادگاه» را نوشته منتشر کرد. «دادگاه» بیگمان نخستین کتابیست که بآشکاری پرده از بدخواهیهای کمپانی خیانت برمیدارد.
در این کتاب از زمینههای اجتماعی و سیاسی پرارجی سخن بمیان آمده. این کتاب از ریشهی درماندگیهای ایرانیان گفتگو میکند. خواستِ عمدهی کتاب روشن گردانیدن یک راز بزرگِ سیاسی و همبستگی آن با بدبختیهای مردم و کوششهای آزادگانست. لیکن «دادگاه» درمیانِ گفتگو بناچار از چند وزیر و نخستوزیر ، رییس شهربانی و استاندار ، سران ادارات و امیران لشکر و نمایندهی مجلس نام برده با شماردن دلیلهایی یکایک ایشان را به پشتیبانی از ارتجاع و قانونشکنی آشکار و تعمد داشتن در آنها متهم میکند. سرِ کار آمدن و پیشرفت در منصبهاشان را مشروط بجلوگیری از آزادی و اندیشههای پیشروانه و در نتیجه بدبختی بیستمیلیون مردم و خیانت بکشور میشناسانَد و خواستار آن میشود که دادگاهی از نیکخواهان و خردمندان برپا گردد و بکارهای ایشان یکایک رسیده محاکمه کند.
«دادگاه» خواننده را از خوشباوری بدولتمردان آن زمان درآورده علتهای زبونی و درماندگی ایران را چه آنها که ریشههای هزارساله دارند و چه آنها که پس از پانگرفتنِ جنبش مشروطه دامنگیر کشور گردیده شرح میدهد. محسن صدر یکی از وزیرانی بود که در کتاب دادگاه نامش بعنوان خائن برده شده. او سال بعد به نخستوزیری رسید و در دشمنی با کسروی از هیچ افزاری دریغ نکرد.
پابرگی :
1ـ کسروی ، دادگاه ص 34 و 35
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 41ـ در پیرامون خرد (تکهی دو از دو)
شگفتتر آنکه دانشهای اروپا نیز خرد را باین معنی که ما میگوییم (داور نیک و بد و راست و کج) نمیشناسند و از بودن چنین نیرویی در آدمی ناآگاهی مینمایند. اینست در ایران یک دسته نیز از این راه با خرد ناآشنایی مینمایند و آن را خوار میدارند.
داروین دانشمند بنام انگلیسی در نوشتههای خود نام خرد میبرد. ولی آن را بمعنی اندیشه میگیرد. همچنان در روانشناسی نام خرد میبرند ، ولی آن را باین معنی نمیشناسند.
این دانشها چون آدمی را همین کالبد مادّی میشناسند و بنیروی دیگری باور ندارند و فهم و اندیشه و دریافت و اینگونه چیزها همه را نتیجهی ساختمان مغزی میدانند ، از اینرو میگویند هر کس چون ساختمان مغزش جداست فهم و اندیشهاش نیز جدا میباشد. مثلاً یک کسی شعر را دوست میدارد و دیگری از آن بدش میآید. این نتیجهی تفاوتی است که در ساختمان مغزی ایشان است ، نه اینکه شعر براستی نیک یا بد باشد ، نه اینکه یک نیرویی در آدمی برای شناختن نیک و بد باشد.
لیکن خوانندگان میدانند که ما بیپایی این عقیده را بازنموده این روشن گردانیدهایم که آدمی تنها این کالبد مادّی نیست و یک دستگاه دیگری درو بنام روان میباشد که خرد از بستگان آنست. برای آنکه دانسته شود خرد به چه چیز میگوییم باید مثلی یاد کنیم :
شما میشنوید که در یونان باستان دمکراسی (یا سررشتهداریِ توده) جریان داشته. این سخن را میشنوید ، و فرامیگیرد ، و میفهمید که [این] سررشتهداری چیست و چگونه میباشد ، و میاندیشید که سررشتهداری توده که امروز در ایران و در بسیاری از کشورهای اروپا و امریکا روانست از یونانیان گرفته شده ، و سپس موضوع را بداوری خرد سپرده میدانید که این سررشتهداری توده بهترین شکل حکومت میباشد. در اینجا شما چند کار را پی هم کردهاید : شنیدن ، فراگرفتن ، فهمیدن ، اندیشیدن ، در نیک و بدش داوری نمودن. اینها هر یکی نیروی دیگری میباشد و خرد آن آخرین را که شناسندهی نیک و بد است میگوییم.
این نیرو بیگمان در همگی هست ، و بیگمان در همگی یکسان کار میکند. به اینمعنی یک چیزی که بد است همگی آن را بد میدانند ، یک چیز که نیکست همگی آن را نیک میشناسند. مثلاً دزدی بد است و هرآینه همگی آن را بد میشمارند. آن کسی که دزدی میکند خود او نیز دزدی را نیک نمیشناسد و اینست اگر با دزد دیگری برخورد کند او را خوار میدارد و ارزشی باو نمیگزارد.
پس گفتن اینکه نیک و بدی نیست و این نیک و بدها درمیان مردم نتیجهی جداییایست که در ساختمانهای مغزهاست بیپاست. این خود لغزش دیگری از فلسفهی مادّی میباشد. برای آنکه لغزش این دانشمندان بخودشان آشکار گردد بجملههای پایین نیز میپردازم :
چنانکه گفتهایم این فیلسوفان میگویند سرچشمهی همهی جنبشها که از جانداران (چه از جانوران و چه از آدمیان) دیده میشود «خودخواهی» است. هر یکی از آنان تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد و اینست بآن جنبش میپردازد. ما نیز میگوییم این سخن دربارهی جانوران و همچنین دربارهی سرشت تن و جان آدمی راست است. ولی دربارهی سرشت روان و کارهای آن راست نمیباشد. اکنون برای آنکه دانسته شود که این خرد یا داور نیک و بد که ما در آدمی نشان میدهیم یک چیز مادّی نمیباشد و بساختمان مغز ارتباط ندارد باید بیاد آورد که داوریهای خرد تابع خودخواهی نیست و چهبسا بزیان خود آدمی داوری میکند. مثلاً شما پولی از کسی در نزد خود دارید و از آن کس رنجیدگی دیدهاید و این است دلتان میخواهد که آن پول را باو ندهید و شما نیز او را برنجانید. ولی خرد بشما میگوید این ناراستیست ، و شما را وامیدارد که پول را باو بازدهید. چنین نیرویی در همه کس هست و باز میگویم که ربطی بساختمان مغز ندارد.
بسیاری از آنان که خرد را نمیپذیرند چنین میگویند : اگر یک چنان نیرویی در آدمیان هست و در همگی آنان بیکسان داوری میکند ، پس این اختلاف و کشاکش درمیان آدمیان از کجاست؟! برخی از آنان گاهی چنین عنوان میکنند : «فلاسفه که اعقل کسانند باهم اختلاف کردهاند با اینحال شما چگونه میگویید که باید همهی مردمان را به یک راه آورد و اختلاف را از میان ایشان برداشت»؟.
میگویم : اختلاف و کشاکش درمیان مردم از آنست که بیشتر آنان خرد را بکار نمیبرند. همان فلاسفه که شما «اعقل کسان» میخوانید خرد را بیکبار کنار نهادهاند. برای آنکه موضوع نیک روشن گردد باید دانست که آدمی گذشته از فهم و اندیشه و خرد یک رشته نیروهای دیگری نیز ، از پندار و گمان و انگار و هوس و تعصب و رشک و کینه و مانند اینها را دارا میباشد ، و این اختلافها نتیجهی آنهاست نه نتیجهی خردها.
👇
🔸 41ـ در پیرامون خرد (تکهی دو از دو)
شگفتتر آنکه دانشهای اروپا نیز خرد را باین معنی که ما میگوییم (داور نیک و بد و راست و کج) نمیشناسند و از بودن چنین نیرویی در آدمی ناآگاهی مینمایند. اینست در ایران یک دسته نیز از این راه با خرد ناآشنایی مینمایند و آن را خوار میدارند.
داروین دانشمند بنام انگلیسی در نوشتههای خود نام خرد میبرد. ولی آن را بمعنی اندیشه میگیرد. همچنان در روانشناسی نام خرد میبرند ، ولی آن را باین معنی نمیشناسند.
این دانشها چون آدمی را همین کالبد مادّی میشناسند و بنیروی دیگری باور ندارند و فهم و اندیشه و دریافت و اینگونه چیزها همه را نتیجهی ساختمان مغزی میدانند ، از اینرو میگویند هر کس چون ساختمان مغزش جداست فهم و اندیشهاش نیز جدا میباشد. مثلاً یک کسی شعر را دوست میدارد و دیگری از آن بدش میآید. این نتیجهی تفاوتی است که در ساختمان مغزی ایشان است ، نه اینکه شعر براستی نیک یا بد باشد ، نه اینکه یک نیرویی در آدمی برای شناختن نیک و بد باشد.
لیکن خوانندگان میدانند که ما بیپایی این عقیده را بازنموده این روشن گردانیدهایم که آدمی تنها این کالبد مادّی نیست و یک دستگاه دیگری درو بنام روان میباشد که خرد از بستگان آنست. برای آنکه دانسته شود خرد به چه چیز میگوییم باید مثلی یاد کنیم :
شما میشنوید که در یونان باستان دمکراسی (یا سررشتهداریِ توده) جریان داشته. این سخن را میشنوید ، و فرامیگیرد ، و میفهمید که [این] سررشتهداری چیست و چگونه میباشد ، و میاندیشید که سررشتهداری توده که امروز در ایران و در بسیاری از کشورهای اروپا و امریکا روانست از یونانیان گرفته شده ، و سپس موضوع را بداوری خرد سپرده میدانید که این سررشتهداری توده بهترین شکل حکومت میباشد. در اینجا شما چند کار را پی هم کردهاید : شنیدن ، فراگرفتن ، فهمیدن ، اندیشیدن ، در نیک و بدش داوری نمودن. اینها هر یکی نیروی دیگری میباشد و خرد آن آخرین را که شناسندهی نیک و بد است میگوییم.
این نیرو بیگمان در همگی هست ، و بیگمان در همگی یکسان کار میکند. به اینمعنی یک چیزی که بد است همگی آن را بد میدانند ، یک چیز که نیکست همگی آن را نیک میشناسند. مثلاً دزدی بد است و هرآینه همگی آن را بد میشمارند. آن کسی که دزدی میکند خود او نیز دزدی را نیک نمیشناسد و اینست اگر با دزد دیگری برخورد کند او را خوار میدارد و ارزشی باو نمیگزارد.
پس گفتن اینکه نیک و بدی نیست و این نیک و بدها درمیان مردم نتیجهی جداییایست که در ساختمانهای مغزهاست بیپاست. این خود لغزش دیگری از فلسفهی مادّی میباشد. برای آنکه لغزش این دانشمندان بخودشان آشکار گردد بجملههای پایین نیز میپردازم :
چنانکه گفتهایم این فیلسوفان میگویند سرچشمهی همهی جنبشها که از جانداران (چه از جانوران و چه از آدمیان) دیده میشود «خودخواهی» است. هر یکی از آنان تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد و اینست بآن جنبش میپردازد. ما نیز میگوییم این سخن دربارهی جانوران و همچنین دربارهی سرشت تن و جان آدمی راست است. ولی دربارهی سرشت روان و کارهای آن راست نمیباشد. اکنون برای آنکه دانسته شود که این خرد یا داور نیک و بد که ما در آدمی نشان میدهیم یک چیز مادّی نمیباشد و بساختمان مغز ارتباط ندارد باید بیاد آورد که داوریهای خرد تابع خودخواهی نیست و چهبسا بزیان خود آدمی داوری میکند. مثلاً شما پولی از کسی در نزد خود دارید و از آن کس رنجیدگی دیدهاید و این است دلتان میخواهد که آن پول را باو ندهید و شما نیز او را برنجانید. ولی خرد بشما میگوید این ناراستیست ، و شما را وامیدارد که پول را باو بازدهید. چنین نیرویی در همه کس هست و باز میگویم که ربطی بساختمان مغز ندارد.
بسیاری از آنان که خرد را نمیپذیرند چنین میگویند : اگر یک چنان نیرویی در آدمیان هست و در همگی آنان بیکسان داوری میکند ، پس این اختلاف و کشاکش درمیان آدمیان از کجاست؟! برخی از آنان گاهی چنین عنوان میکنند : «فلاسفه که اعقل کسانند باهم اختلاف کردهاند با اینحال شما چگونه میگویید که باید همهی مردمان را به یک راه آورد و اختلاف را از میان ایشان برداشت»؟.
میگویم : اختلاف و کشاکش درمیان مردم از آنست که بیشتر آنان خرد را بکار نمیبرند. همان فلاسفه که شما «اعقل کسان» میخوانید خرد را بیکبار کنار نهادهاند. برای آنکه موضوع نیک روشن گردد باید دانست که آدمی گذشته از فهم و اندیشه و خرد یک رشته نیروهای دیگری نیز ، از پندار و گمان و انگار و هوس و تعصب و رشک و کینه و مانند اینها را دارا میباشد ، و این اختلافها نتیجهی آنهاست نه نتیجهی خردها.
👇
مثلاً دربارهی شعر که میگویند کسانی از روی ساختمان مغزی آن را دوست میدارند و کسانی نمیدارند این سخن بسیار پوچست. این اختلاف دربارهی شعر نتیجهی آنست که یک دسته پیروی از هوس نموده گردن بداوری خرد نمیگزارند وگرنه هیچ اختلافی نبایستی بود. ببینید ما میگوییم : «شعر بخشی از سخنست ، سخن نیز باید تابع نیاز باشد». این خلاصهی گفتههای ماست و از اینجاست که بشاعرانی که نه از روی نیاز شعر گفتهاند و مردان شصت ساله نشسته غزل سرودهاند ایراد میگیریم. اکنون اگر پای خرد درمیان باشد هیچ کس باین گفتهها ایرادی نخواهد داشت. ولی یک دسته خرد را بکنار نهاده بهوسبازی یا از راه نادانی هایهوی میکنند. دیگر اختلافها نیز همه از اینجاست.
مثلاً یکی از اختلافهای بزرگ جهان ، کشاکش مذاهب است. این اختلاف از آنجاست که خرد را بداوری نمیپذیرند. در مذاهب آنچه هیچ دخالتی نمیدهند خرد میباشد و چنانکه گفتیم چه این مذاهب و چه صوفیان و خراباتیان نه تنها بخرد پیروی نمیکنند با آن دشمنی نیز نشان میدهند.
(پرچم روزانه شمارههای 217 و 218)
.
مثلاً یکی از اختلافهای بزرگ جهان ، کشاکش مذاهب است. این اختلاف از آنجاست که خرد را بداوری نمیپذیرند. در مذاهب آنچه هیچ دخالتی نمیدهند خرد میباشد و چنانکه گفتیم چه این مذاهب و چه صوفیان و خراباتیان نه تنها بخرد پیروی نمیکنند با آن دشمنی نیز نشان میدهند.
(پرچم روزانه شمارههای 217 و 218)
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
در پیرامون خرد.pdf
524.4 KB
🔶 در پیرامون خرد
🖌 احمد کسروی
🔹 معنی راست خِرد و پاسخ به خُردهها
🖌 احمد کسروی
🔹 معنی راست خِرد و پاسخ به خُردهها
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار چهارم : ازدواج و طلاق
٥ـ ازدواج نه مهریه میخواهد نه جهیزیه (تکهی 1)
میدانم کسانی هم دربارهی مهریه ، (یا پولی که مرد برای زن بگردن گیرد) خواهند پرسید. میگویم : اگر ازدواج آنست که زنی و مردی بهم پیوندند و باهم زندگی کنند دیگر بپول چه نیاز است؟!.. پول در آن میانه چه کار میکند؟!.. عجبتر آنکه گاهی برخی پدران و مادران پول دیگری هم بنام «شیربها» میطلبند. درمیان ایلها و در برخی روستاها اگر کسی دختر زیبایی دارد ، تا پول بسیاری بنام شیربها نگیرند بشوهر ندهند. اینها یادگار زمانهای دخترفروشی است. راست است که در اسلام نیز مهریه میبوده. منتها زمان اسلام جدا بوده و زمان ما جداست.
میدانم کسانی خواهند گفت : مهریه برای آنست که مردی اگر خواست زنش را طلاق دهد ، آن زن تهیدست نماند و تا پیدا کردن شوهر دیگر بسختی نیفتد. میگویم : این راست است و اندیشهی اسلام نیز همین میبوده. همین میبوده که مردان نتوانند زنهایی بگیرند و هر زمان خواستند بیهیچ تاوانی طلاقشان دهند. بویژه دربارهی دختران که این ستم بزرگی برای آنان میبوده ولی شما خواهید دید که ما دربارهی «طلاق» برای جلوگیری از این ، راه بهترش را نشان خواهیم داد.
یک سخن دیگر دربارهی «جهیزیه» است ـ اثاثی که زن همراه خود بخانهی شوهر میبرد. این چیز بدی نیست که پدر یا مادر بدلخواه اثاث و رختهایی بدختر خود دهد. کسی از چنین دهشی جلوگیری نمیتواند بکند. منتها جهیزیه امروز باین معنی نیست.
جهیزیه امروز اجباری است و از طرف دیگر یکی از افزارهای خودنمایی و خودفروشی پولداران میباشد. پدری یا مادری که دختر شوهر میدهد اگرهم ندارد باید وام گیرد و جهیزیه تهیه کند. این یکی از چیزهای واجب است. پدری که چند دختر میدارد این اندوهی برای اوست که جهیزیه برای آنان تدارک ببیند و یکایک را راه بیندازد. از سببهایی که در خانوادهها دختر را نخواهند و از زاییده شدن او پدر و مادر ناراضی باشند همین میباشد.
از طرفی هم باید در روزهای عروسی جهیزیه را که رختخواب و تختخواب و میز و صندلی و جواهرات و مانند اینهاست را بروی طبقهایی بچینند و طبقکشها بسر گیرند و پشت سر هم قطار شوند و در کوچهها و خیابانها نمایش دهند. پیداست که اگر کم بود و یا چیزهای قیمتی و گرانی نبود مایهی سرافکندگی داماد و دیگران خواهد بود.
.
🔸 گفتار چهارم : ازدواج و طلاق
٥ـ ازدواج نه مهریه میخواهد نه جهیزیه (تکهی 1)
میدانم کسانی هم دربارهی مهریه ، (یا پولی که مرد برای زن بگردن گیرد) خواهند پرسید. میگویم : اگر ازدواج آنست که زنی و مردی بهم پیوندند و باهم زندگی کنند دیگر بپول چه نیاز است؟!.. پول در آن میانه چه کار میکند؟!.. عجبتر آنکه گاهی برخی پدران و مادران پول دیگری هم بنام «شیربها» میطلبند. درمیان ایلها و در برخی روستاها اگر کسی دختر زیبایی دارد ، تا پول بسیاری بنام شیربها نگیرند بشوهر ندهند. اینها یادگار زمانهای دخترفروشی است. راست است که در اسلام نیز مهریه میبوده. منتها زمان اسلام جدا بوده و زمان ما جداست.
میدانم کسانی خواهند گفت : مهریه برای آنست که مردی اگر خواست زنش را طلاق دهد ، آن زن تهیدست نماند و تا پیدا کردن شوهر دیگر بسختی نیفتد. میگویم : این راست است و اندیشهی اسلام نیز همین میبوده. همین میبوده که مردان نتوانند زنهایی بگیرند و هر زمان خواستند بیهیچ تاوانی طلاقشان دهند. بویژه دربارهی دختران که این ستم بزرگی برای آنان میبوده ولی شما خواهید دید که ما دربارهی «طلاق» برای جلوگیری از این ، راه بهترش را نشان خواهیم داد.
یک سخن دیگر دربارهی «جهیزیه» است ـ اثاثی که زن همراه خود بخانهی شوهر میبرد. این چیز بدی نیست که پدر یا مادر بدلخواه اثاث و رختهایی بدختر خود دهد. کسی از چنین دهشی جلوگیری نمیتواند بکند. منتها جهیزیه امروز باین معنی نیست.
جهیزیه امروز اجباری است و از طرف دیگر یکی از افزارهای خودنمایی و خودفروشی پولداران میباشد. پدری یا مادری که دختر شوهر میدهد اگرهم ندارد باید وام گیرد و جهیزیه تهیه کند. این یکی از چیزهای واجب است. پدری که چند دختر میدارد این اندوهی برای اوست که جهیزیه برای آنان تدارک ببیند و یکایک را راه بیندازد. از سببهایی که در خانوادهها دختر را نخواهند و از زاییده شدن او پدر و مادر ناراضی باشند همین میباشد.
از طرفی هم باید در روزهای عروسی جهیزیه را که رختخواب و تختخواب و میز و صندلی و جواهرات و مانند اینهاست را بروی طبقهایی بچینند و طبقکشها بسر گیرند و پشت سر هم قطار شوند و در کوچهها و خیابانها نمایش دهند. پیداست که اگر کم بود و یا چیزهای قیمتی و گرانی نبود مایهی سرافکندگی داماد و دیگران خواهد بود.
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکهی 28)
6ـ سراسیمگی و تکاپوی فزونترِ کمپانی (تکهی 1)
ساعد نخستوزیر آنزمان (در 14/2/23 ـ در نامهای «فوری خیلی محرمانه») (1) به وزارت پُست و تلگراف و تلفن دستور داد «ادارات پست از قبول و توزیع نشریات آقای کسروی در تبریز خودداری نمایند». ساعد نخستوزیر و هژیر وزیر کشور در تبعید کردن آزادگان از آذربایجان و فشار بایشان بیشترین بدخواهی را نشان دادند. ساعد و هژیر از وزیران و نخستوزیرانی بودند که کتاب «دادگاه» خیانتهاشان را بازمینمود. در پنجاه سال گذشته هیچگاه بدینسان پرده از رازهای کمپانی برنیفتاده بود.
تا اینجا ، ارتجاع با چوب زیر بغل یاوریهای دولتها لنگان لنگان گامهایی برمیدارد لیکن هنوز پاهایش ناتوانست و نمیتواند خود گام بردارد. یکی از سندهایی که «روزگار سیاه» ملایان را در آن زمان بنیکی نشان میدهد گفتار کوتاهیست از روح الله خمینی در 15/2/ 23 که در دفتر یادبود علـیمـحـمـد وزیـری نامی با عنوانِ «بخوانید و بکار ببندید» نوشته. (به تشابه این عنوان با «بخوانند و داوری کنند» توجه کنید) در این نوشته از یکسو کارهایی که «خیرهسران بیدین» با «زمزمهی بیدینی آغاز کردهاند» شمرده میشود همچون دست گزاردن «مشتی هرزهگرد بیشرف» بر موقوفات و «برداشتن چادر عفت از سر زنهای عفیف مسلمان» و از اینکه «برخی از این وکلای قاچاق در پارلمان بر علیه دین و روحانیت هرچه میخواهند» میگویند و «نفس از هیچ کسی درنمیآید» و روزنامهها «این کالای[!] پخش فساد اخلاق» ، «امروز همان نقشهها را که از مغز خشک رضاخان بیشرف تراوش میکرد تعقیب میکنند» گله کرده و از سوی دیگر نکوهش و مژده و هشدار را درهم آمیخته چنین میگوید : «این چه ضعف و بیچارگیست که شماها را فراگرفته؟ ... امـروز ، روزیست که نسیـم روحانـی الهی وزیـدن گـرفته و بـرای قیام اصـلاحـی ، بهتـریـن روزست. اگر مجال را از دست بدهید و قیام برای خدا نکنید و مراسم را عودت ندهید فرداست که مشتی هرزهگرد شهوتران بر شما چیره شوند» (2)
از این نوشته دانسته میگردد که ملایان از مشتهای کوبندهای که از «زمزمهی بیدینی» خوردهاند هنوز گیج و درهم شکسته بوده و تا ماههای نخست سال 23 بیش و کم نیازمند چوب زیر بغلاند. گرانیگاه نوشته دو چیزست : یکی «موقوفات» که از دست علما و ملایان گرفته شده بود و برای این دسته حُکم وزارت دارایی و وزارت نفت برای یک حکومت را دارد ، دیگری «عودت دادنِ» مراسم که 16 سال تعطیلی آن همچون حکمِ «ممنوعیتِ بازیگری» است برای یک هنرپیشه. «قیام برای خدا» که از آن یاد میکند هم جز خاک بچشم مردم پاشیدن نیست. این دروغ بیشرمانه از کجا آمده که خدا این بازیچهها و مراسمِ وحشیانه را دین و دینداری میداند و از آفریدههایش چنین کارهایی را انتظار دارد؟! مگر دیگر مسلمانان هم چنین بازیچههایی دارند؟! دین برای اینست که مردمان از این بیراههباورها و بیهودهکردارها دست بردارند و بداوری خرد گردن گزارند. در حالی که ملایان دین را همین مراسم یا نمایشهای کودکانه و کارهای بیخردانهای از اینگونه میدانند. «قیام برای خدا» همان داستانِ واژهی «اسلام» است در سخنرانیهای خمینی. اگر کسی معنی دین و اسلام را نیک بشناسد خواهد دانست که آنچه ملایان بنام «اسلام» میگویند چیزی جز «شیعیگری» یا بهتر گوییم ، «دکان بهشتفروشی» نیست.
خمینی هموست که 35 سال بعد آشکاره گفت : «این محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشته». خوانندگان اندازهی دینداری و معنی دین در نزد ملایان را از همین جملهها توانند دریافت. ایشان «اسلام» میگویند ولی خواستشان «دکان آخوندی» است. اسلام میگویند و شیعیگری در نظرشان است. اسلام میگویند ، حال آنکه پولهای مفتی که از «موقوفات» و «سهمِ امام» و «ردِ مظالم» و روضهخوانی بدست میآورند در اندیشه دارند.
ما در این چهل سالِ اخیر هزارها بار از زبانِ سرانِ کشور واژههای «دین» و «اسلام» را شنیدهایم. لیکن اگر شما بسخنانشان دسترس یابید و در معنی آنها اندیشه باریک گردانید جز این معنیها نخواهید یافت. ناگفته پیداست که خواست ملا از دین چیزی جز همین مراسم نیست. آن «دعوا بر سر لحاف ملا» که گفته شده همینست. چیزی که هست ، اگر «مراسم» نباشد بیم آن میرود که مردم سرگرم باورها و کارهای دیگری شوند ، پولهاشان در جای دیگری خرج گردد و بازار دینفروشی از گرمی بیفتد.
پابرگیها :
1ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 246
2ـ محمدتقی حاجبوشهری ، چشمانداز ، شمارهی 6 ، پاریس ، تابستان 68 ، ص 24 و 25 ـ همچنین : پیشین ص 138 و 139
.
🔸 پیشگفتار (تکهی 28)
6ـ سراسیمگی و تکاپوی فزونترِ کمپانی (تکهی 1)
ساعد نخستوزیر آنزمان (در 14/2/23 ـ در نامهای «فوری خیلی محرمانه») (1) به وزارت پُست و تلگراف و تلفن دستور داد «ادارات پست از قبول و توزیع نشریات آقای کسروی در تبریز خودداری نمایند». ساعد نخستوزیر و هژیر وزیر کشور در تبعید کردن آزادگان از آذربایجان و فشار بایشان بیشترین بدخواهی را نشان دادند. ساعد و هژیر از وزیران و نخستوزیرانی بودند که کتاب «دادگاه» خیانتهاشان را بازمینمود. در پنجاه سال گذشته هیچگاه بدینسان پرده از رازهای کمپانی برنیفتاده بود.
تا اینجا ، ارتجاع با چوب زیر بغل یاوریهای دولتها لنگان لنگان گامهایی برمیدارد لیکن هنوز پاهایش ناتوانست و نمیتواند خود گام بردارد. یکی از سندهایی که «روزگار سیاه» ملایان را در آن زمان بنیکی نشان میدهد گفتار کوتاهیست از روح الله خمینی در 15/2/ 23 که در دفتر یادبود علـیمـحـمـد وزیـری نامی با عنوانِ «بخوانید و بکار ببندید» نوشته. (به تشابه این عنوان با «بخوانند و داوری کنند» توجه کنید) در این نوشته از یکسو کارهایی که «خیرهسران بیدین» با «زمزمهی بیدینی آغاز کردهاند» شمرده میشود همچون دست گزاردن «مشتی هرزهگرد بیشرف» بر موقوفات و «برداشتن چادر عفت از سر زنهای عفیف مسلمان» و از اینکه «برخی از این وکلای قاچاق در پارلمان بر علیه دین و روحانیت هرچه میخواهند» میگویند و «نفس از هیچ کسی درنمیآید» و روزنامهها «این کالای[!] پخش فساد اخلاق» ، «امروز همان نقشهها را که از مغز خشک رضاخان بیشرف تراوش میکرد تعقیب میکنند» گله کرده و از سوی دیگر نکوهش و مژده و هشدار را درهم آمیخته چنین میگوید : «این چه ضعف و بیچارگیست که شماها را فراگرفته؟ ... امـروز ، روزیست که نسیـم روحانـی الهی وزیـدن گـرفته و بـرای قیام اصـلاحـی ، بهتـریـن روزست. اگر مجال را از دست بدهید و قیام برای خدا نکنید و مراسم را عودت ندهید فرداست که مشتی هرزهگرد شهوتران بر شما چیره شوند» (2)
از این نوشته دانسته میگردد که ملایان از مشتهای کوبندهای که از «زمزمهی بیدینی» خوردهاند هنوز گیج و درهم شکسته بوده و تا ماههای نخست سال 23 بیش و کم نیازمند چوب زیر بغلاند. گرانیگاه نوشته دو چیزست : یکی «موقوفات» که از دست علما و ملایان گرفته شده بود و برای این دسته حُکم وزارت دارایی و وزارت نفت برای یک حکومت را دارد ، دیگری «عودت دادنِ» مراسم که 16 سال تعطیلی آن همچون حکمِ «ممنوعیتِ بازیگری» است برای یک هنرپیشه. «قیام برای خدا» که از آن یاد میکند هم جز خاک بچشم مردم پاشیدن نیست. این دروغ بیشرمانه از کجا آمده که خدا این بازیچهها و مراسمِ وحشیانه را دین و دینداری میداند و از آفریدههایش چنین کارهایی را انتظار دارد؟! مگر دیگر مسلمانان هم چنین بازیچههایی دارند؟! دین برای اینست که مردمان از این بیراههباورها و بیهودهکردارها دست بردارند و بداوری خرد گردن گزارند. در حالی که ملایان دین را همین مراسم یا نمایشهای کودکانه و کارهای بیخردانهای از اینگونه میدانند. «قیام برای خدا» همان داستانِ واژهی «اسلام» است در سخنرانیهای خمینی. اگر کسی معنی دین و اسلام را نیک بشناسد خواهد دانست که آنچه ملایان بنام «اسلام» میگویند چیزی جز «شیعیگری» یا بهتر گوییم ، «دکان بهشتفروشی» نیست.
خمینی هموست که 35 سال بعد آشکاره گفت : «این محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشته». خوانندگان اندازهی دینداری و معنی دین در نزد ملایان را از همین جملهها توانند دریافت. ایشان «اسلام» میگویند ولی خواستشان «دکان آخوندی» است. اسلام میگویند و شیعیگری در نظرشان است. اسلام میگویند ، حال آنکه پولهای مفتی که از «موقوفات» و «سهمِ امام» و «ردِ مظالم» و روضهخوانی بدست میآورند در اندیشه دارند.
ما در این چهل سالِ اخیر هزارها بار از زبانِ سرانِ کشور واژههای «دین» و «اسلام» را شنیدهایم. لیکن اگر شما بسخنانشان دسترس یابید و در معنی آنها اندیشه باریک گردانید جز این معنیها نخواهید یافت. ناگفته پیداست که خواست ملا از دین چیزی جز همین مراسم نیست. آن «دعوا بر سر لحاف ملا» که گفته شده همینست. چیزی که هست ، اگر «مراسم» نباشد بیم آن میرود که مردم سرگرم باورها و کارهای دیگری شوند ، پولهاشان در جای دیگری خرج گردد و بازار دینفروشی از گرمی بیفتد.
پابرگیها :
1ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 246
2ـ محمدتقی حاجبوشهری ، چشمانداز ، شمارهی 6 ، پاریس ، تابستان 68 ، ص 24 و 25 ـ همچنین : پیشین ص 138 و 139
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 42ـ از پردهپوشی چه نتیجه تواند بود؟.. (تکهی یک از یک)
چون در شمارهی 217 پرچم در گفتاری که دربارهی خرد نوشتم گفتیم صوفیان نیز به خرد ارج نمیگزاردند و از جمله شعر مولوی را بگواهی آوردیم که میگوید : «پای استدلالیان چوبین بود» یکی بدستینهی[امضاء] علیمحمد پاکبین شرحی فرستاده که کوتاهشدهی آن اینست که مقصود مولوی خوار داشتن «عقلهای جزئی» فیلسوفان بوده و کاری با «عقل کل» نداشته است.
میگویم : ما از نامگزاریهایی که دیگران کردهاند بیزاریم. خوار داشتن خرد به هر عنوانی که باشد نشان بیخردیست و آنگاه این یک گزارش[= تأویل] و عذرخواهیست که آقای پاکبین مینمایند. وگرنه ما نیک میدانیم که صوفیان از خرد گریزان بودهاند و این یکی از عنوانهای ایشان است که میگویند : «چون با خرد راه به حق نتواند برد اینست ما توسل بریاضت و کشف و شهود میکنیم». این را در کتابهاشان بارها مینویسند.
این یک شیوهایست که ما از بسیاری میبینیم که ما چون ایراد به یک دستهای مینویسیم آنان از راه پردهپوشی و انکار میآیند. ولی باید گفت این یک کوشش بیهودهای است. مگر با پردهپوشی حقایق از میان میرود؟!. باید کوشید و این دستهبندیها را از میان برد نه اینکه با پردهپوشی کمک بپایداری آنها کرد.
(پرچم روزانه شمارهی 224)
.
🔸 42ـ از پردهپوشی چه نتیجه تواند بود؟.. (تکهی یک از یک)
چون در شمارهی 217 پرچم در گفتاری که دربارهی خرد نوشتم گفتیم صوفیان نیز به خرد ارج نمیگزاردند و از جمله شعر مولوی را بگواهی آوردیم که میگوید : «پای استدلالیان چوبین بود» یکی بدستینهی[امضاء] علیمحمد پاکبین شرحی فرستاده که کوتاهشدهی آن اینست که مقصود مولوی خوار داشتن «عقلهای جزئی» فیلسوفان بوده و کاری با «عقل کل» نداشته است.
میگویم : ما از نامگزاریهایی که دیگران کردهاند بیزاریم. خوار داشتن خرد به هر عنوانی که باشد نشان بیخردیست و آنگاه این یک گزارش[= تأویل] و عذرخواهیست که آقای پاکبین مینمایند. وگرنه ما نیک میدانیم که صوفیان از خرد گریزان بودهاند و این یکی از عنوانهای ایشان است که میگویند : «چون با خرد راه به حق نتواند برد اینست ما توسل بریاضت و کشف و شهود میکنیم». این را در کتابهاشان بارها مینویسند.
این یک شیوهایست که ما از بسیاری میبینیم که ما چون ایراد به یک دستهای مینویسیم آنان از راه پردهپوشی و انکار میآیند. ولی باید گفت این یک کوشش بیهودهای است. مگر با پردهپوشی حقایق از میان میرود؟!. باید کوشید و این دستهبندیها را از میان برد نه اینکه با پردهپوشی کمک بپایداری آنها کرد.
(پرچم روزانه شمارهی 224)
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
📘 ورجاوندبنیاد (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی - کوشاد تلگرام
⭐️ آنچه برای یک زیست آدمیانه لازمست از جمله حقایقی از جهان و تاریخ ، رابطهی دین و دانش ، آیین و قانونهای معقول
📊 شمار ساتها : ۱۹۲ (اصلی) + ۷
🔸 بازپسین پراکنش : تیرماه ۱۴۰۱
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
🛎 کتاب را میتوانید از اینجا دریافت کنید.
🖌 احمد کسروی - کوشاد تلگرام
⭐️ آنچه برای یک زیست آدمیانه لازمست از جمله حقایقی از جهان و تاریخ ، رابطهی دین و دانش ، آیین و قانونهای معقول
📊 شمار ساتها : ۱۹۲ (اصلی) + ۷
🔸 بازپسین پراکنش : تیرماه ۱۴۰۱
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
🛎 کتاب را میتوانید از اینجا دریافت کنید.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
📘 ورجاوندبنیاد
🖌 احمد کسروی
⭐️ آنچه برای یک زیست آدمیانه دربایست (=لازم) است - از جمله آمیغهایی (=حقایقی) از جهان و تاریخ ، همبستگی (=رابطهی) دین و دانش ، آیین و قانونهای خردمندانه.
📊 شمار ساتها : ۱۸۵ (اصلی) + ۱۵
🔸 بازپسین پراکنش : تیرماه ۱۴۰۱
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
🛎 کتاب را میتوانید از اینجا دریافت کنید.
🖌 احمد کسروی
⭐️ آنچه برای یک زیست آدمیانه دربایست (=لازم) است - از جمله آمیغهایی (=حقایقی) از جهان و تاریخ ، همبستگی (=رابطهی) دین و دانش ، آیین و قانونهای خردمندانه.
📊 شمار ساتها : ۱۸۵ (اصلی) + ۱۵
🔸 بازپسین پراکنش : تیرماه ۱۴۰۱
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
🛎 کتاب را میتوانید از اینجا دریافت کنید.