🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار چهارم : ازدواج و طلاق
٥ـ ازدواج نه مهریه می‌خواهد نه جهیزیه (تکه‌ی 2)
بسیاری از مردها بیش از همه درپی جهزیه هستند و برای همین زنی را میخواهند که جهیزیه‌ی بیشتری بیاورد. مردی را می‌شناسم که با زنش بدرفتاری می‌کرد تنها باین بهانه که جهیزیه کم آورده. من چون پندش می‌دادم و می‌گفتم : مرد را سزا نیست که چشمش به جهیزیه‌ی زن باشد ، او با یک تندی بمن پاسخ داد : «چه میگویید آقا؟!.. اسلام پیش نرفت مگر با دارایی خدیجه. من می‌خواهم در این کشور ببزرگی برسم ، وکیل بشوم ، وزیر بشوم. از خانواده‌ی دارا زن گرفتم که خانه‌ی آراسته داشته باشم ...». در شگفت شدم که چه اندیشه‌هایی بر سر می‌دارد و ببدی خود چه بهانه می‌آورد.
داستان جهیزیه طولانی است. هزاران دختران در خانه مانده‌اند چرا که پدرهاشان دارا نیستند و جهیزیه ندارند. هزاران زنان همیشه سرکوفت و نکوهش می‌شوند ، چرا که جهیزیه کم آورده‌اند.
برای همین باید این هم از میان برداشته شود. باید زن را به احترام نیکی و ستودگی خودش گرفت نه برای جهیزیه آوردنش. در هر کاری باید رضایت خدا را خواست و نیکی از خود نشان داد. ازینرو من دوست می‌دارم جوانان و مردان رو بدختران و زنانی بیاورند که بی‌جهیزیه هستند و از بی‌جهیزی ، دیگران بآنها رو نخواهند آورد ـ اگر بدی یا جلوگیر دیگری درمیان نیست نداشتن جهیزیه را باید نه تنها بد نشمرد ، نیک هم شمرد و در جستجوی آن بود.
نکته‌ی مهمتر و باریکتر آنست که ازدواج که برای بوجود آوردن خانواده و باهم خوش زندگی کردن است و چه پدرها و مادرها و چه خود زنها و شوهرها باید بیش از همه این را در نظر بگیرند و از هر راهی که می‌توانند زمینه‌ی آن را آماده‌تر کنند ، همه‌ی اینها فراموش می‌شود و از آغاز گفتگو اندیشه‌ها بیش از همه به مهریه و جهزیه می‌پردازد. خانواده‌ی دختر فزونی مهریه را می‌خواهد و خانواده‌ی پسر فزونی جهزیه را می‌طلبد. بارها رخ می‌دهد که از همانجا تخم رنجش و کینه در دلهای هر دو کاشته می‌شود.
اینست باید اینها از میان رود. ازدواج نه مهریه می‌خواهد نه جهیزیه. باید بیش از همه بخوشی و سازگاری آینده‌ی داماد و عروس پرداخته بشود و از هر راه که ممکن است بآماده کردن زمینه‌ی آن کوشش شود.
.
🔸 گفتار چهارم : ازدواج و طلاق
٥ـ ازدواج نه مهریه می‌خواهد نه جهیزیه (تکه‌ی 2)
بسیاری از مردها بیش از همه درپی جهزیه هستند و برای همین زنی را میخواهند که جهیزیه‌ی بیشتری بیاورد. مردی را می‌شناسم که با زنش بدرفتاری می‌کرد تنها باین بهانه که جهیزیه کم آورده. من چون پندش می‌دادم و می‌گفتم : مرد را سزا نیست که چشمش به جهیزیه‌ی زن باشد ، او با یک تندی بمن پاسخ داد : «چه میگویید آقا؟!.. اسلام پیش نرفت مگر با دارایی خدیجه. من می‌خواهم در این کشور ببزرگی برسم ، وکیل بشوم ، وزیر بشوم. از خانواده‌ی دارا زن گرفتم که خانه‌ی آراسته داشته باشم ...». در شگفت شدم که چه اندیشه‌هایی بر سر می‌دارد و ببدی خود چه بهانه می‌آورد.
داستان جهیزیه طولانی است. هزاران دختران در خانه مانده‌اند چرا که پدرهاشان دارا نیستند و جهیزیه ندارند. هزاران زنان همیشه سرکوفت و نکوهش می‌شوند ، چرا که جهیزیه کم آورده‌اند.
برای همین باید این هم از میان برداشته شود. باید زن را به احترام نیکی و ستودگی خودش گرفت نه برای جهیزیه آوردنش. در هر کاری باید رضایت خدا را خواست و نیکی از خود نشان داد. ازینرو من دوست می‌دارم جوانان و مردان رو بدختران و زنانی بیاورند که بی‌جهیزیه هستند و از بی‌جهیزی ، دیگران بآنها رو نخواهند آورد ـ اگر بدی یا جلوگیر دیگری درمیان نیست نداشتن جهیزیه را باید نه تنها بد نشمرد ، نیک هم شمرد و در جستجوی آن بود.
نکته‌ی مهمتر و باریکتر آنست که ازدواج که برای بوجود آوردن خانواده و باهم خوش زندگی کردن است و چه پدرها و مادرها و چه خود زنها و شوهرها باید بیش از همه این را در نظر بگیرند و از هر راهی که می‌توانند زمینه‌ی آن را آماده‌تر کنند ، همه‌ی اینها فراموش می‌شود و از آغاز گفتگو اندیشه‌ها بیش از همه به مهریه و جهزیه می‌پردازد. خانواده‌ی دختر فزونی مهریه را می‌خواهد و خانواده‌ی پسر فزونی جهزیه را می‌طلبد. بارها رخ می‌دهد که از همانجا تخم رنجش و کینه در دلهای هر دو کاشته می‌شود.
اینست باید اینها از میان رود. ازدواج نه مهریه می‌خواهد نه جهیزیه. باید بیش از همه بخوشی و سازگاری آینده‌ی داماد و عروس پرداخته بشود و از هر راه که ممکن است بآماده کردن زمینه‌ی آن کوشش شود.
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 28)
6ـ سراسیمگی و تکاپوی فزونترِ کمپانی (تکه‌ی 2)
بسخن خود بازگردیم ، چون اجازه‌ی انتشار پرچم داده نمی‌شد ، کسروی بناچار برای پیگیری کوششهایش جهتِ برانداختن گمراهیها و آشنا گردانیدن مردم با حقایقی که امروز در یک زندگانی سرفرازانه بآنها نیازمندند ، دست بچاپ کتابها و کتابچه‌هایی زد. در آن سال ـ کمابیش ـ پانزده کتاب یا کتابچه‌ی تازه از او چاپ شد. از اینها ، «در پاسخ بدخواهان» ، «دادگاه» ، «گفت و شنید» ، «خواهران و دختران ما» ، «یکم آذر 23» ، «یکم دیماه 23» ، «زندگانی من» ، «دولت بما پاسخ دهد» ، «در پیرامون ادبیات» و «افسران ما» ، بیش از دیگران هایهوی برانگیختند.
در 29 اسفند همان سال دکتر عیسای صدیق ، وزیر فرهنگ ، علیه شیعیگری و 12 کتاب دیگرِ کسروی اعلام جرم کرد تا شکایت پارسالِ همکارش محسن صدر را علیه شیعیگری که با نداشتن صورت قانونی همچنان راکد مانده بود ، جان تازه‌ای بخشد.
پس از انتشار دادگاه دانسته شد که فرق چندانی میان ملایان و اعضای کمپانی خیانت نیست. زیرا بدانسان که ملایان در برابر پرسشهای کتاب شیعیگری جز به وحشیگری و زورورزی برنخاستند ، اینان نیز با آنکه در کتاب دادگاه متهم بخیانت بکشور شده بودند هیچیک علیه کتاب و نویسنده‌اش «اعلام جرمی» نکرد و حتا یک «دفاعیه‌ی» ساده نیز ننوشت یا بهتر بگوییم همه از درِ نشنیدن درآمدند. لیکن برای نگاه داشتن دستگاه خود بقانون‌شکنی و دسیسه‌هایی برخاستند که همانا جز خیانت و جنایت نامیده نمی‌شود.
ناگفته پیداست که ارتجاع و خیانت بستگی نزدیک بهم دارند. از نوشته‌های کسروی درمی‌یابیم که در میانه‌ی راهِ جستجوهای تاریخی ، بدسته‌ی بدخواهان این کشور و بستگی ایشان با ارتجاع پی برده است. نتیجه‌ی آشکار چنین رازی آنست که نبرد با آلودگیهای توده نبرد با کمپانی خیانت هم هست و کسی که با ارتجاع بنبردد بدخواهان را نیز دیر یا زود در برابر خود خواهد یافت. اینست ، بیباکیهایی که در کتابهایش می‌نمود چیزی نبود که از نتیجه‌ی آنها آگاه نباشد. درست است که آن نوشته‌ها دشمنان کینه‌توز و سنگدلی را سر راه او و یارانش برافراشت ولی از آنسو رازها و حقایقی بود که تا نوشته نمی‌شد دانسته نمی‌شد :
... ولی چنانکه گفتم داستان بسیار بزرگست و پای بدبختی بیست‌ملیون مردم درمیانست و در چنین داستانی از دشمنی این و آن ترسیدن و گفتنیها را نگفتن سیاهکاریست. من که این رازها را دانسته‌ام اگر از ترسِ آزار و زیان ننویسم و توده‌ی خود را آگاه نگردانم گناه من کمتر از گناه بدخواهان نخواهد بود.
پابرگی :
1ـ کسروی ، دادگاه ، ص 41
.
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 28)
6ـ سراسیمگی و تکاپوی فزونترِ کمپانی (تکه‌ی 2)
بسخن خود بازگردیم ، چون اجازه‌ی انتشار پرچم داده نمی‌شد ، کسروی بناچار برای پیگیری کوششهایش جهتِ برانداختن گمراهیها و آشنا گردانیدن مردم با حقایقی که امروز در یک زندگانی سرفرازانه بآنها نیازمندند ، دست بچاپ کتابها و کتابچه‌هایی زد. در آن سال ـ کمابیش ـ پانزده کتاب یا کتابچه‌ی تازه از او چاپ شد. از اینها ، «در پاسخ بدخواهان» ، «دادگاه» ، «گفت و شنید» ، «خواهران و دختران ما» ، «یکم آذر 23» ، «یکم دیماه 23» ، «زندگانی من» ، «دولت بما پاسخ دهد» ، «در پیرامون ادبیات» و «افسران ما» ، بیش از دیگران هایهوی برانگیختند.
در 29 اسفند همان سال دکتر عیسای صدیق ، وزیر فرهنگ ، علیه شیعیگری و 12 کتاب دیگرِ کسروی اعلام جرم کرد تا شکایت پارسالِ همکارش محسن صدر را علیه شیعیگری که با نداشتن صورت قانونی همچنان راکد مانده بود ، جان تازه‌ای بخشد.
پس از انتشار دادگاه دانسته شد که فرق چندانی میان ملایان و اعضای کمپانی خیانت نیست. زیرا بدانسان که ملایان در برابر پرسشهای کتاب شیعیگری جز به وحشیگری و زورورزی برنخاستند ، اینان نیز با آنکه در کتاب دادگاه متهم بخیانت بکشور شده بودند هیچیک علیه کتاب و نویسنده‌اش «اعلام جرمی» نکرد و حتا یک «دفاعیه‌ی» ساده نیز ننوشت یا بهتر بگوییم همه از درِ نشنیدن درآمدند. لیکن برای نگاه داشتن دستگاه خود بقانون‌شکنی و دسیسه‌هایی برخاستند که همانا جز خیانت و جنایت نامیده نمی‌شود.
ناگفته پیداست که ارتجاع و خیانت بستگی نزدیک بهم دارند. از نوشته‌های کسروی درمی‌یابیم که در میانه‌ی راهِ جستجوهای تاریخی ، بدسته‌ی بدخواهان این کشور و بستگی ایشان با ارتجاع پی برده است. نتیجه‌ی آشکار چنین رازی آنست که نبرد با آلودگیهای توده نبرد با کمپانی خیانت هم هست و کسی که با ارتجاع بنبردد بدخواهان را نیز دیر یا زود در برابر خود خواهد یافت. اینست ، بیباکیهایی که در کتابهایش می‌نمود چیزی نبود که از نتیجه‌ی آنها آگاه نباشد. درست است که آن نوشته‌ها دشمنان کینه‌توز و سنگدلی را سر راه او و یارانش برافراشت ولی از آنسو رازها و حقایقی بود که تا نوشته نمی‌شد دانسته نمی‌شد :
... ولی چنانکه گفتم داستان بسیار بزرگست و پای بدبختی بیست‌ملیون مردم درمیانست و در چنین داستانی از دشمنی این و آن ترسیدن و گفتنیها را نگفتن سیاهکاریست. من که این رازها را دانسته‌ام اگر از ترسِ آزار و زیان ننویسم و توده‌ی خود را آگاه نگردانم گناه من کمتر از گناه بدخواهان نخواهد بود.
پابرگی :
1ـ کسروی ، دادگاه ، ص 41
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 43ـ خود را بشناسید (تکه‌ی یک از یک)
یکی از یاران می‌گوید : دو گفتاری که در پرچم درباره‌ی خرد نوشتید بس نبود. انبوه مردم خرد را نمی‌شناسند و این را باور نمی‌کنند که می‌توان براهنمایی خرد حقایق زندگی را دریافت و یک زندگانی آسوده و خوشی پیش گرفت ، و همینکه گفتگو می‌شود می‌گویند : «با این عقلها؟! ، با این عقلها می‌خواهی ما حقایق را درک کنیم؟!.» از اینگونه ایرادها بسیار می‌گیرند. آن دو گفتاری که شما نوشتید کسانی آن را یک «بحث علمی» می‌شمارند و چنان می‌دانند که یک گفتگوی تفننی است. اینست شما باید بارها در این زمینه گفتار بنویسید تا مردم مقصود شما را بفهمند.
می‌گویم : راست میگویید. این یکی از شگفتیهای جهانست که خدا چنان گوهری بمردمان داده و آنان قدرش نمی‌دانند ، بلکه از بودنش ناآگاهند. یکی از شگفتیهای جهانست که با بودن ملیونها راهنما و پیشوا درمیان مردمان ، چنین گمراهی‌ای نیز درمیانست. مردم نه تنها خرد را نمی‌شناسند از گوهر خود ناآگاهند. شما همینکه با کسی بسخن می‌آیید که باید این جنگ و خونریزی از میان برخیزد ، آدمی برای بدیها آفریده نشده ، سرش را بلند می‌کند و با یک سردی چنین می‌گوید : «بشر با حرص و طمعی که دارد بهتر از این نتواند بود». آنگاه شما ناگزیر هستید که از گوهر آدمی سخن رانید و داستان «جان و روان» را برای او روشن گردانید تا نشان دهید که آدمی اگر دارای آز و خودخواهیست دارای خویهای گرانبهای دیگری بنام نیکخواهی ، غمخواری ، جانبازی ، از خود گذشتگی نیز هست ، که اگر تربیت ببیند این خویهایش بر آز و خودخواهی چیرگی نموده آنها را از میان می‌برد. ناگزیر هستید بیادش آورید که درمیان آدمیان کسان بسیاری هستند که اگر یکی را در خطر بینند خود را بخطر انداخته او را رها می‌گردانند ، کسان بسیاری هستند که داراک خود را به بینوایان داده تهیدست می‌مانند. پس چرا شما اینها را نمی‌بینید؟!
بسیاری از اینان دردشان تنها نادانستن نیست. ناآگاهی از نادانی خودشان درد دیگریست. اینان با آن بیمایگی هر یکی خود را دانا می‌شمارند و هیچ کمی در خود سراغ ندارند ، و اینست سخنانی را که می‌گوییم با یک بی‌پروایی تلقی می‌کنند ، و خود را نیازمند شنیدن و فهمیدن آنها نمی‌دانند. اینان بگمراهی خود گردن نخواهند گزاشت مگر هنگامی که سرشان بدیوار خورد. داستان اینان داستان آن نابیناییست که بیک کوچه‌ی بن‌بستی درآمده و گام بگام پیش می‌رود و هنگامی بگمراهی خود پی خواهد برد که سرش بدیوار آید.
بارها دیده‌ام در گفتگو می‌کوشند که گردن بهیچ دلیلی نگزارند و شکستی بخود راه ندهند و تا در یک جایی بگیر نیفتند زبان از سخن بازنمی‌دارند. دو سال پیش از تبریز بازمی‌گشتم در اتومبیل با مردی همراه بودم که چون زمانی فقه و اصول خوانده خود را «عالم» می‌شمرد و درباره‌ی خرد چنین می‌گفت : «عقول مختلف است. هر کسی بطور دیگر می‌فهمد ...» من بخاموشی گراییدم ، چون بزنجان رسیدیم و برای خوابیدن بمهمانخانه‌ای رفتیم و شب را بسر برده فردا خواستیم راه افتیم او با مهمانخانه‌دار بکشاکش پرداخت که دیشب خوابگاه من ناراحت بود و لحاف کم داشتم ، و چون راه افتادیم با من بسخن پرداخته چنین گفت :
«من نمی‌فهمم مگر اینها عقل ندارند. چرا نمی‌فهمند که اگر وسایل آسایش مسافر را بهتر آماده گردانند از مسافر نیز بیشتر پول توانند گرفت. بعلاوه آمد و شد بیشتر می‌گردد ...» گفتم : «پس شما می‌گفتید عقول مختلف است و هر کسی بطور دیگری می‌فهمد ... با آن گفته‌تان ، چه جای این نکوهش است؟!..» گفت : «آخر اینها که از واضحاتست». گفتم : «در نظر تو از واضحاتست. چون می‌گویی عقول متفاوتست در نظر او واضح نبوده». از پاسخ درماند و همانا اندکی بنافهمی خود پی برد که تا تهران دیگر بجدل نپرداخت.
چند سال پیش روزی به یکی از دادگاهها رفتم. یکی از قضات که شنیده‌ام از هواخواهان خاص سعدیست مرا چون دید چنین گفت : «شما چرا از شعرا بد میگویید؟!. شما شعر را دوست نمی‌دارید من دوست می‌دارم. در سر سفره ، شما فلان خوراک را نمی‌خواهید من می‌خواهم ...» گفتم : مَثَل خوراک و سفره پرتست. موضوع خوراک چیز دیگریست. اما اینکه شما شعر را دوست می‌دارید و من نمی‌دارم باید خرد درمیان ما داور باشد. گفت «تازه عقل هم کاری نمی‌تواند ، عقل شما یک جور می‌فهمد عقل من یک جور می‌فهمد» .. گفتم : پس اینکه در عدلیه دزدها را می‌آورند و محاکمه می‌کنند برای چیست؟!.. اگر در جهان نیک و بدی نیست و کسی نباید بدیگری ایراد گیرد پس برای چه شما دزدها را دنبال می‌کنید؟!.. اگر یک دزدی همان سخنان شما را برختان کشیده بگوید : «برای چه مرا دنبال می‌کنید؟!. شما اگر از دزدی بدتان می‌آید من خوشم می‌آید؟!» .. شما چه پاسخی باو خواهید داد؟!.. خواهید گفت : قانون چنین دستور داد[ه].
👇
🔸 43ـ خود را بشناسید (تکه‌ی یک از یک)
یکی از یاران می‌گوید : دو گفتاری که در پرچم درباره‌ی خرد نوشتید بس نبود. انبوه مردم خرد را نمی‌شناسند و این را باور نمی‌کنند که می‌توان براهنمایی خرد حقایق زندگی را دریافت و یک زندگانی آسوده و خوشی پیش گرفت ، و همینکه گفتگو می‌شود می‌گویند : «با این عقلها؟! ، با این عقلها می‌خواهی ما حقایق را درک کنیم؟!.» از اینگونه ایرادها بسیار می‌گیرند. آن دو گفتاری که شما نوشتید کسانی آن را یک «بحث علمی» می‌شمارند و چنان می‌دانند که یک گفتگوی تفننی است. اینست شما باید بارها در این زمینه گفتار بنویسید تا مردم مقصود شما را بفهمند.
می‌گویم : راست میگویید. این یکی از شگفتیهای جهانست که خدا چنان گوهری بمردمان داده و آنان قدرش نمی‌دانند ، بلکه از بودنش ناآگاهند. یکی از شگفتیهای جهانست که با بودن ملیونها راهنما و پیشوا درمیان مردمان ، چنین گمراهی‌ای نیز درمیانست. مردم نه تنها خرد را نمی‌شناسند از گوهر خود ناآگاهند. شما همینکه با کسی بسخن می‌آیید که باید این جنگ و خونریزی از میان برخیزد ، آدمی برای بدیها آفریده نشده ، سرش را بلند می‌کند و با یک سردی چنین می‌گوید : «بشر با حرص و طمعی که دارد بهتر از این نتواند بود». آنگاه شما ناگزیر هستید که از گوهر آدمی سخن رانید و داستان «جان و روان» را برای او روشن گردانید تا نشان دهید که آدمی اگر دارای آز و خودخواهیست دارای خویهای گرانبهای دیگری بنام نیکخواهی ، غمخواری ، جانبازی ، از خود گذشتگی نیز هست ، که اگر تربیت ببیند این خویهایش بر آز و خودخواهی چیرگی نموده آنها را از میان می‌برد. ناگزیر هستید بیادش آورید که درمیان آدمیان کسان بسیاری هستند که اگر یکی را در خطر بینند خود را بخطر انداخته او را رها می‌گردانند ، کسان بسیاری هستند که داراک خود را به بینوایان داده تهیدست می‌مانند. پس چرا شما اینها را نمی‌بینید؟!
بسیاری از اینان دردشان تنها نادانستن نیست. ناآگاهی از نادانی خودشان درد دیگریست. اینان با آن بیمایگی هر یکی خود را دانا می‌شمارند و هیچ کمی در خود سراغ ندارند ، و اینست سخنانی را که می‌گوییم با یک بی‌پروایی تلقی می‌کنند ، و خود را نیازمند شنیدن و فهمیدن آنها نمی‌دانند. اینان بگمراهی خود گردن نخواهند گزاشت مگر هنگامی که سرشان بدیوار خورد. داستان اینان داستان آن نابیناییست که بیک کوچه‌ی بن‌بستی درآمده و گام بگام پیش می‌رود و هنگامی بگمراهی خود پی خواهد برد که سرش بدیوار آید.
بارها دیده‌ام در گفتگو می‌کوشند که گردن بهیچ دلیلی نگزارند و شکستی بخود راه ندهند و تا در یک جایی بگیر نیفتند زبان از سخن بازنمی‌دارند. دو سال پیش از تبریز بازمی‌گشتم در اتومبیل با مردی همراه بودم که چون زمانی فقه و اصول خوانده خود را «عالم» می‌شمرد و درباره‌ی خرد چنین می‌گفت : «عقول مختلف است. هر کسی بطور دیگر می‌فهمد ...» من بخاموشی گراییدم ، چون بزنجان رسیدیم و برای خوابیدن بمهمانخانه‌ای رفتیم و شب را بسر برده فردا خواستیم راه افتیم او با مهمانخانه‌دار بکشاکش پرداخت که دیشب خوابگاه من ناراحت بود و لحاف کم داشتم ، و چون راه افتادیم با من بسخن پرداخته چنین گفت :
«من نمی‌فهمم مگر اینها عقل ندارند. چرا نمی‌فهمند که اگر وسایل آسایش مسافر را بهتر آماده گردانند از مسافر نیز بیشتر پول توانند گرفت. بعلاوه آمد و شد بیشتر می‌گردد ...» گفتم : «پس شما می‌گفتید عقول مختلف است و هر کسی بطور دیگری می‌فهمد ... با آن گفته‌تان ، چه جای این نکوهش است؟!..» گفت : «آخر اینها که از واضحاتست». گفتم : «در نظر تو از واضحاتست. چون می‌گویی عقول متفاوتست در نظر او واضح نبوده». از پاسخ درماند و همانا اندکی بنافهمی خود پی برد که تا تهران دیگر بجدل نپرداخت.
چند سال پیش روزی به یکی از دادگاهها رفتم. یکی از قضات که شنیده‌ام از هواخواهان خاص سعدیست مرا چون دید چنین گفت : «شما چرا از شعرا بد میگویید؟!. شما شعر را دوست نمی‌دارید من دوست می‌دارم. در سر سفره ، شما فلان خوراک را نمی‌خواهید من می‌خواهم ...» گفتم : مَثَل خوراک و سفره پرتست. موضوع خوراک چیز دیگریست. اما اینکه شما شعر را دوست می‌دارید و من نمی‌دارم باید خرد درمیان ما داور باشد. گفت «تازه عقل هم کاری نمی‌تواند ، عقل شما یک جور می‌فهمد عقل من یک جور می‌فهمد» .. گفتم : پس اینکه در عدلیه دزدها را می‌آورند و محاکمه می‌کنند برای چیست؟!.. اگر در جهان نیک و بدی نیست و کسی نباید بدیگری ایراد گیرد پس برای چه شما دزدها را دنبال می‌کنید؟!.. اگر یک دزدی همان سخنان شما را برختان کشیده بگوید : «برای چه مرا دنبال می‌کنید؟!. شما اگر از دزدی بدتان می‌آید من خوشم می‌آید؟!» .. شما چه پاسخی باو خواهید داد؟!.. خواهید گفت : قانون چنین دستور داد[ه].
👇
خواهد گفت : قانون شما دزدی را بد می‌داند ولی قانون ما دزدان خوب می‌داند. ما حق خود می‌دانیم که دارایی توانگران را بدزدیم ـ آیا بآن چه خواهید گفت؟!. از پاسخ درماند و بخاموشی گرایید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 232)
.
(پرچم روزانه شماره‌ی 232)
.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار چهارم : ازدواج و طلاق
٦ـ طلاقِ دلبخواه نامشروع است (تکه‌ی 1)
اکنون بر سر طلاق می‌آییم : چنانکه گفتم نود درصد ناسازگاریهای امروزی زنان با مردان نتیجه‌ی بیفرهنگی و نبودن قانونهای بخردانه است. لیکن ده درصد هم نتیجه‌ی بدخصلتی یا بدخواهی یکی از زن و شوهر می‌تواند باشد. بسیار باشند زنها یا مردهایی که بدی را در ذات خود دارند و زندگی با آنان دشوار باشد. در این هنگامهاست که به طلاق نیاز افتد.
شکی نیست که طلاق کار بدی است ، مخصوصاً با داشتن بچه‌هایی. ولی همانطور که گفتیم گاهی بآن نیاز هست.
بوده‌اند کسانی که طلاق را کلاً نامشروع شمرده‌اند. در مسیحیت هم نامشروع است. ولی این دور از خرد می‌باشد. جلوگیری از طلاق و راه ندادن بآن مردم را در فشار گذاشتن است و گاهی نیز زیانهای بسیار بوجود می‌تواند بیاورد.
روشن است که طلاق مشروع است و باید در قانونها جا برای آن باز کرد. بلکه همانطور که مرد حق طلاق دارد ، زن هم باید داشته باشد. در این باره تفاوتی میانه‌ی زن و مرد نمی‌توان گذاشت. به هر عنوانی که مرد می‌تواند درخواست طلاق بدهد ، زن هم می‌تواند.
منتها در آیین ما چه مرد و چه زن ، آزاد نیست که هر زمان که خواست از زن یا شوهر خود طلاق بگیرد و جدا شود. طلاق دلبخواه نامشروع است.
زن و مرد که باهم نمی‌سازند و درمیانشان دشمنی پیدا شده و کار به طلاق خواستن رسیده باید دو نفر از اقوام نزدیک ، یکی از این طرف و یکی از آن طرف ، به حکمیت انتخاب شوند (که اگر نیاز بود خود آنان دیگری را انتخاب کرده سه نفر باشند) و اینان بازرسی کنند که گِله از چیست؟.. آیا فقط از رنجیدگی است که پیش آمده و یا سببی در کار است؟.. بازرسی کنند که آیا می‌توان با پند دادن و نکوهش کردن و یا از راه دیگری چاره کرد یا نه؟.. در مجموع باید نیک جستجو و بازرسی کنند و اول بآن کوشش کنند که ترتیب بهتری برای زندگانی آنان بگذارند و ناسازگاری را از میان بردارند ، و اگر دیدند که از این کوششها سودی نبود و یا نخواهد بود ، آن هنگام بگویند چاره غیر از طلاق نیست.
اکنون اگر طلاق‌خواه مرد است باید پولی به زن بپردازد ، و اندازه‌ی این پول را باید حَکم‌ها از روی حال و سن زن و توانایی مرد ، و اینکه سبب طلاق چه بوده تعیین کنند. همچنین باید باکره بودن و نبودن زن در هنگام ازدواج در نظر گرفته شود. باید چنان باشد که زن درمانده و نیازمند نباشد و بسختی نیفتد.
.
🔸 گفتار چهارم : ازدواج و طلاق
٦ـ طلاقِ دلبخواه نامشروع است (تکه‌ی 1)
اکنون بر سر طلاق می‌آییم : چنانکه گفتم نود درصد ناسازگاریهای امروزی زنان با مردان نتیجه‌ی بیفرهنگی و نبودن قانونهای بخردانه است. لیکن ده درصد هم نتیجه‌ی بدخصلتی یا بدخواهی یکی از زن و شوهر می‌تواند باشد. بسیار باشند زنها یا مردهایی که بدی را در ذات خود دارند و زندگی با آنان دشوار باشد. در این هنگامهاست که به طلاق نیاز افتد.
شکی نیست که طلاق کار بدی است ، مخصوصاً با داشتن بچه‌هایی. ولی همانطور که گفتیم گاهی بآن نیاز هست.
بوده‌اند کسانی که طلاق را کلاً نامشروع شمرده‌اند. در مسیحیت هم نامشروع است. ولی این دور از خرد می‌باشد. جلوگیری از طلاق و راه ندادن بآن مردم را در فشار گذاشتن است و گاهی نیز زیانهای بسیار بوجود می‌تواند بیاورد.
روشن است که طلاق مشروع است و باید در قانونها جا برای آن باز کرد. بلکه همانطور که مرد حق طلاق دارد ، زن هم باید داشته باشد. در این باره تفاوتی میانه‌ی زن و مرد نمی‌توان گذاشت. به هر عنوانی که مرد می‌تواند درخواست طلاق بدهد ، زن هم می‌تواند.
منتها در آیین ما چه مرد و چه زن ، آزاد نیست که هر زمان که خواست از زن یا شوهر خود طلاق بگیرد و جدا شود. طلاق دلبخواه نامشروع است.
زن و مرد که باهم نمی‌سازند و درمیانشان دشمنی پیدا شده و کار به طلاق خواستن رسیده باید دو نفر از اقوام نزدیک ، یکی از این طرف و یکی از آن طرف ، به حکمیت انتخاب شوند (که اگر نیاز بود خود آنان دیگری را انتخاب کرده سه نفر باشند) و اینان بازرسی کنند که گِله از چیست؟.. آیا فقط از رنجیدگی است که پیش آمده و یا سببی در کار است؟.. بازرسی کنند که آیا می‌توان با پند دادن و نکوهش کردن و یا از راه دیگری چاره کرد یا نه؟.. در مجموع باید نیک جستجو و بازرسی کنند و اول بآن کوشش کنند که ترتیب بهتری برای زندگانی آنان بگذارند و ناسازگاری را از میان بردارند ، و اگر دیدند که از این کوششها سودی نبود و یا نخواهد بود ، آن هنگام بگویند چاره غیر از طلاق نیست.
اکنون اگر طلاق‌خواه مرد است باید پولی به زن بپردازد ، و اندازه‌ی این پول را باید حَکم‌ها از روی حال و سن زن و توانایی مرد ، و اینکه سبب طلاق چه بوده تعیین کنند. همچنین باید باکره بودن و نبودن زن در هنگام ازدواج در نظر گرفته شود. باید چنان باشد که زن درمانده و نیازمند نباشد و بسختی نیفتد.
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 29)
6ـ سراسیمگی و تکاپوی فزونترِ کمپانی (تکه‌ی 3)
از دیگر سو ، باین هم باید توجه کرد که همینها باعث یارگیری آزادگان نیز می‌شد : کسانِ گرانمایه و ارجمندی که در هنگامه‌ی وحشیگریها با بجان خریدن بیمها بایشان پیوستند.
ملایان که سخت درمانده گردیده بودند به هر شیوه‌ای دست می‌یازیدند : شایعه‌ی «ادعای پیغمبری» و سرانجام دروغهای رسوای «قرآن‌سوزان» و «تهمت باسلام» و «فحش بپیغمبر و مقدسات» و مانندهای آن را افزارِ مردمفریبی‌گرفته و هر چند روز یک دروغ شگفتی بفهرست دروغهای خود می‌افزودند.
این حال زارِ ملایان را در آنروزها ، او بدینسان بازمی‌نماید :
داستان ایشان داستان آن زنیست که خوراک پختن ندانستی و هر روز خوراکهای بد پختی ، و هر زمان که شوهرش ایراد گرفته چنین گفتی : «چرا خوراک پختن یاد نمی‌گیری؟!... چرا هر روز این خوراکهای بسیار بد را می‌پزی؟!..» زنِ دغلکار چون پاسخی نداشتی چنین بهانه گرفتی : «تو برای من پیراهن نمی‌خری ، شش ماهست پا برهنه‌ام یک جفت کفش نگرفته‌ای ...» از اینگونه بهانه‌ها گرفته فریادها زده همسایگان را بسر خود گرد آوردی. هرچند مرد داد زدی : «ای زن ، دعوا بر سر کفش و پیراهن نیست ، من می‌گویم چرا خوراک را بد می‌پزی؟» سودی ندادی و زن دغلکار رشته‌ی بهانه را از دست نهشتی.
اینان نیز همان کار را می‌کنند. خود را بپرسشهایی که ما کرده‌ایم و ایرادهایی که گرفته‌ایم آشنا نگردانیده بهانه‌هایی را که پیدا کرده‌اند رها نمی‌کنند. (1)
بدینسان بکولیگری برخاسته باین نخست‌وزیر و آن سرتیپ و آن وزیر شکایت می‌بردند.
چنانکه شنیده‌ایم [محرکین غائله‌ی تبریز] یک تلگراف هزار کلمه‌ای بتهران برای شاه فرستاده‌اند. ...
اکنون که آنان رو باعلیحضرت شاهنشاه جوان آورده‌اند بسیار سزا ، بلکه بسیار بایاست که اعلیحضرت گفتگوی حکومت را (که آیا حق توده است یا حق ملایان) با آنان بنتیجه رساند.
اگر اعلیحضرت باین پردازند ، به یک کار بزرگ تاریخی پرداخته‌اند. نیکی گرانبهایی برای این توده‌ی بیچاره انجام داده‌اند. اعلیحضرت برگزیده‌ی این توده‌اند ، نماینده‌ی او نیز در برابر ملایان باشند.
بلکه این کار بخود اعلیحضرت بایاست. زیرا اعلیحضرت ، شاه توده است. آن جایگاه را بنام برگزیدگی از توده می‌دارد. از اینرو اگر دعوی ملایان راستست و حکومت حق ایشان می‌باشد پیش از همه باید اعلیحضرت از جایگاه خود دست کشد و آن را بملایان واگزارد. ... (2)
جز این ، در کتابچه‌ی «دولت بما پاسخ دهد» پس از مطرح کردن دوباره‌ی پرسشها بشاه و بنخست‌وزیر بیات در این باره چنین می‌نویسد :
«ملایان که پیاپی بدولت فشار می‌آورند و شکایت می‌کنند ، اگر دولت بدخواه توده و همدست ملایان نیست باید این پرسشها را جلو آنها گزارد و پاسخ خواهد. اگر جناب آقای بیات (و یا هر نخست‌وزیری که پس از او بیاید) دلش باین کشور بدبخت می‌سوزد باید بگشادن این گره کور کوشد.
ملایان می‌پندارند که دولت تواند با زور جلو سخنان ما را بگیرد. دولت باید بفهماند که چنان نیرویی باو سپارده نشده ، و آنگاه جلو دلیل را جز با دلیل نتوان گرفت.
ما بارها شنیده‌ایم که ملایان از قم و تبریز و دیگر شهر‌ها باعلیحضرت محمدرضاشاه تلگراف فرستاده از نوشته‌های ما شکایت کرده‌اند. در همین عاشورای چند روز پیش ، کسانی از تهران برای برآغالانیدنِ ملایانِ قم رفته بودند ، و چون اعلیحضرت به قم رفته ، جلوش را گرفته شکایت و هایهوی بسیار کرده‌اند.
ما پیشنهاد می‌کنیم اعلیحضرت در برابر شکایت همین پاسخ را دهند. یا بهتر از آن ، بفرمایند که ملایان نمایندگانی فرستند تا نشستی در دربار یا در کاخ سفید[کاخ ابیض] برپا گردد و در این زمینه گفتگو رود و کار یکسره گردد.
... ناچارم در اینجا یادآوری کنم که چه اعلیحضرت محمدرضاشاه و چه جناب آقای بیات و چه هر نخست‌وزیر دیگری ، شاه این توده و نخست‌وزیر این توده‌اند ، و این باینده‌ی[وظیفه] ایشانست که بیش از همه و پیش از همه درپی آسایش و فیروزی این توده باشند.
چه شاه و چه نخست‌وزیر حق ندارند توده را فراموش کنند و تنها درپی پیشرفتِ کار خود باشند.
این داستان ملاها امروز گرفتاری بزرگیست. اگر انگیزه‌ی بدبختی ایران سه چیز باشد یکی همینست. چه شاه و چه پارلمان و چه دولت نباید آن را آسان شمارند و سرسری گیرند و بملایان رو دهند و مماشات کنند.
اگر با ملایان مماشات خواهد شد پس مشروطه را رها کنند و بیش از این آبروی دمکراسی را نبرند. ...
در این جمله‌ها بیش از همه روی سخنم با شاهنشاه جوان ایرانست. اعلیحضرت درس خوانده‌اند و اروپا دیده‌اند و از همه‌چیز آگاهند. چرا از سود توده‌ی خود ناآگاهی می‌نمایند؟! چرا راهی را که توانند رفت نمی‌روند؟!
👇
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 29)
6ـ سراسیمگی و تکاپوی فزونترِ کمپانی (تکه‌ی 3)
از دیگر سو ، باین هم باید توجه کرد که همینها باعث یارگیری آزادگان نیز می‌شد : کسانِ گرانمایه و ارجمندی که در هنگامه‌ی وحشیگریها با بجان خریدن بیمها بایشان پیوستند.
ملایان که سخت درمانده گردیده بودند به هر شیوه‌ای دست می‌یازیدند : شایعه‌ی «ادعای پیغمبری» و سرانجام دروغهای رسوای «قرآن‌سوزان» و «تهمت باسلام» و «فحش بپیغمبر و مقدسات» و مانندهای آن را افزارِ مردمفریبی‌گرفته و هر چند روز یک دروغ شگفتی بفهرست دروغهای خود می‌افزودند.
این حال زارِ ملایان را در آنروزها ، او بدینسان بازمی‌نماید :
داستان ایشان داستان آن زنیست که خوراک پختن ندانستی و هر روز خوراکهای بد پختی ، و هر زمان که شوهرش ایراد گرفته چنین گفتی : «چرا خوراک پختن یاد نمی‌گیری؟!... چرا هر روز این خوراکهای بسیار بد را می‌پزی؟!..» زنِ دغلکار چون پاسخی نداشتی چنین بهانه گرفتی : «تو برای من پیراهن نمی‌خری ، شش ماهست پا برهنه‌ام یک جفت کفش نگرفته‌ای ...» از اینگونه بهانه‌ها گرفته فریادها زده همسایگان را بسر خود گرد آوردی. هرچند مرد داد زدی : «ای زن ، دعوا بر سر کفش و پیراهن نیست ، من می‌گویم چرا خوراک را بد می‌پزی؟» سودی ندادی و زن دغلکار رشته‌ی بهانه را از دست نهشتی.
اینان نیز همان کار را می‌کنند. خود را بپرسشهایی که ما کرده‌ایم و ایرادهایی که گرفته‌ایم آشنا نگردانیده بهانه‌هایی را که پیدا کرده‌اند رها نمی‌کنند. (1)
بدینسان بکولیگری برخاسته باین نخست‌وزیر و آن سرتیپ و آن وزیر شکایت می‌بردند.
چنانکه شنیده‌ایم [محرکین غائله‌ی تبریز] یک تلگراف هزار کلمه‌ای بتهران برای شاه فرستاده‌اند. ...
اکنون که آنان رو باعلیحضرت شاهنشاه جوان آورده‌اند بسیار سزا ، بلکه بسیار بایاست که اعلیحضرت گفتگوی حکومت را (که آیا حق توده است یا حق ملایان) با آنان بنتیجه رساند.
اگر اعلیحضرت باین پردازند ، به یک کار بزرگ تاریخی پرداخته‌اند. نیکی گرانبهایی برای این توده‌ی بیچاره انجام داده‌اند. اعلیحضرت برگزیده‌ی این توده‌اند ، نماینده‌ی او نیز در برابر ملایان باشند.
بلکه این کار بخود اعلیحضرت بایاست. زیرا اعلیحضرت ، شاه توده است. آن جایگاه را بنام برگزیدگی از توده می‌دارد. از اینرو اگر دعوی ملایان راستست و حکومت حق ایشان می‌باشد پیش از همه باید اعلیحضرت از جایگاه خود دست کشد و آن را بملایان واگزارد. ... (2)
جز این ، در کتابچه‌ی «دولت بما پاسخ دهد» پس از مطرح کردن دوباره‌ی پرسشها بشاه و بنخست‌وزیر بیات در این باره چنین می‌نویسد :
«ملایان که پیاپی بدولت فشار می‌آورند و شکایت می‌کنند ، اگر دولت بدخواه توده و همدست ملایان نیست باید این پرسشها را جلو آنها گزارد و پاسخ خواهد. اگر جناب آقای بیات (و یا هر نخست‌وزیری که پس از او بیاید) دلش باین کشور بدبخت می‌سوزد باید بگشادن این گره کور کوشد.
ملایان می‌پندارند که دولت تواند با زور جلو سخنان ما را بگیرد. دولت باید بفهماند که چنان نیرویی باو سپارده نشده ، و آنگاه جلو دلیل را جز با دلیل نتوان گرفت.
ما بارها شنیده‌ایم که ملایان از قم و تبریز و دیگر شهر‌ها باعلیحضرت محمدرضاشاه تلگراف فرستاده از نوشته‌های ما شکایت کرده‌اند. در همین عاشورای چند روز پیش ، کسانی از تهران برای برآغالانیدنِ ملایانِ قم رفته بودند ، و چون اعلیحضرت به قم رفته ، جلوش را گرفته شکایت و هایهوی بسیار کرده‌اند.
ما پیشنهاد می‌کنیم اعلیحضرت در برابر شکایت همین پاسخ را دهند. یا بهتر از آن ، بفرمایند که ملایان نمایندگانی فرستند تا نشستی در دربار یا در کاخ سفید[کاخ ابیض] برپا گردد و در این زمینه گفتگو رود و کار یکسره گردد.
... ناچارم در اینجا یادآوری کنم که چه اعلیحضرت محمدرضاشاه و چه جناب آقای بیات و چه هر نخست‌وزیر دیگری ، شاه این توده و نخست‌وزیر این توده‌اند ، و این باینده‌ی[وظیفه] ایشانست که بیش از همه و پیش از همه درپی آسایش و فیروزی این توده باشند.
چه شاه و چه نخست‌وزیر حق ندارند توده را فراموش کنند و تنها درپی پیشرفتِ کار خود باشند.
این داستان ملاها امروز گرفتاری بزرگیست. اگر انگیزه‌ی بدبختی ایران سه چیز باشد یکی همینست. چه شاه و چه پارلمان و چه دولت نباید آن را آسان شمارند و سرسری گیرند و بملایان رو دهند و مماشات کنند.
اگر با ملایان مماشات خواهد شد پس مشروطه را رها کنند و بیش از این آبروی دمکراسی را نبرند. ...
در این جمله‌ها بیش از همه روی سخنم با شاهنشاه جوان ایرانست. اعلیحضرت درس خوانده‌اند و اروپا دیده‌اند و از همه‌چیز آگاهند. چرا از سود توده‌ی خود ناآگاهی می‌نمایند؟! چرا راهی را که توانند رفت نمی‌روند؟!
👇
یک واژه‌ی «سیاست» ما را قانع نخواهد گردانید. این واژه را وزیران بدخواه از خود تراشیده بگوش اعلیحضرت رسانیده‌اند. آن کدام سیاستست که بدبختی بیست‌میلیون توده را می‌خواهد؟! ...
من سیاستی نمی‌شناسم که ما را بچنین زبونی و بیچارگی ناچار گرداند. اگرهم چنان سیاستی هست ما ناچار از پذیرفتن آن نیستیم. در جهان هیچ نیرویی نیست که بتواند ما را به غوطه خوردن درمیان آلودگیهای «قرون وسطا» و بیرون نیامدن از توی آنها ناچار سازد.
باز می‌گویم : این عنوان را وزیران بدخواهِ خائن از خود ساخته‌اند. خودشان این توده را همیشه درمانده و بیچاره میخواهند و چنین بهانه‌ای هم پدید آورده‌اند. »
افسوس که پشت پرده داستانهای دیگری در کار بوده که تا امروز در تاریکی مانده و هنوز روشن نگردیده وگرنه چه‌بسا بدانسان که خواست کسروی بود اگر این موضوع در همان سالها مطرح می‌شد و اندیشه‌ی مردم در آن باره روشن می‌شد ، سرگذشت ایران براه درست خود نزدیک می‌گردید.
پابرگی :
1ـ پرچم هفتگی شماره‌ی 4 ، 19 فروردین 1323 ، سات 1
2ـ پرچم هفتگی شماره 3 ، 12 فروردین 1323 ، سات 3
.
من سیاستی نمی‌شناسم که ما را بچنین زبونی و بیچارگی ناچار گرداند. اگرهم چنان سیاستی هست ما ناچار از پذیرفتن آن نیستیم. در جهان هیچ نیرویی نیست که بتواند ما را به غوطه خوردن درمیان آلودگیهای «قرون وسطا» و بیرون نیامدن از توی آنها ناچار سازد.
باز می‌گویم : این عنوان را وزیران بدخواهِ خائن از خود ساخته‌اند. خودشان این توده را همیشه درمانده و بیچاره میخواهند و چنین بهانه‌ای هم پدید آورده‌اند. »
افسوس که پشت پرده داستانهای دیگری در کار بوده که تا امروز در تاریکی مانده و هنوز روشن نگردیده وگرنه چه‌بسا بدانسان که خواست کسروی بود اگر این موضوع در همان سالها مطرح می‌شد و اندیشه‌ی مردم در آن باره روشن می‌شد ، سرگذشت ایران براه درست خود نزدیک می‌گردید.
پابرگی :
1ـ پرچم هفتگی شماره‌ی 4 ، 19 فروردین 1323 ، سات 1
2ـ پرچم هفتگی شماره 3 ، 12 فروردین 1323 ، سات 3
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 44ـ چرا بکار از راهش نمی‌آیید؟!. (تکه‌ی یک از سه)
یک رفتار بدی که ما از ایرانیان می‌بینیم آنست که پیاپی میخواهند بنالند و گله کنند و فریاد برآورند ، چاره‌ی دردها را تنها در این می‌دانند. هر روزی که پست می‌رسد یک دسته از این گله‌ها و ناله‌ها برای ما ارمغان می‌آورد.
شگفت داستانیست : ما داد می‌زنیم بیایید همدست شویم و بهمه‌ی این دردها از راهش چاره کنیم کمتر گوش می‌دهند ، لیکن پیاپی این گله‌ها و ناله‌ها را برای ما می‌فرستند. ما نمی‌دانیم باینان چه گوییم؟!. نمی‌دانیم باین نافهمی چه نامی دهیم؟!.
آخر ای بیچارگان شما اگر خرد دارید بیندیشید تا بدانید چاره‌ی دردها ناله و فریاد نیست. ناله و فریاد کار بچگان است ، کار درماندگانست ، اگر خود نمی‌توانید فهمید چشم باز کنید و بدیگران نگاه کنید : روسها چه کار کرده‌اند؟!.. ترکها چگونه اداره می‌شوند؟!. آمریکاییها چه سان می‌زیند؟! اینها را ببینید تا بدانید که در هر کشوری غیرتمندان و بخردان دست یکی گردانیده جمعیتی پدید آورده‌اند و از روی فهم و بینش کشور خود را راه می‌برند و در سختترین گرفتاریها بناله و گله نمی‌پردازند.
در این دو هفته چند نامه از کارکنان اداره‌ها از شهرستانها رسیده و همگی گله و ناله دارند که با این گرانی خواربار تکلیف ما چیست ، و از ما خواهش می‌نمایند که نوشته‌های ایشان را بچاپ رسانیم ، تو گویی دولت از حال آنان آگاه خواهد گردید و بچاره خواهد برخاست.
ما ناگزیریم یک بار دیگر باین کسان یادآوری کنیم که این گرفتاریهای ایران یک کار «اتفاقی» نیست و چاره‌ی آن نیز باین سادگی نتواند بود. این گرفتاری نتیجه‌ی آلودگیهای ایرانست و به هر حال راه چاره پدید آمدن یک باهَماد (جمعیت) بزرگیست که خردمندان و غیرتمندان در آن شرکت کنند و از روی فهم و اندیشه به یکایک گرفتاریها چاره اندیشند. اکنون جهان سراسر گرفتاریست. در چنین هنگامی یک توده‌ی پاشیده و پراکنده سرنوشتی جز نابودی نتواند داشت. امروز ایران در سر راه دولتهای جنگنده افتاده و ناگزیریست که آنان مقاصدی در اینجا دارند.
باید همه‌ی گوشه و کنار کارها را بدیده گرفت و با دوراندیشی راهی برای زیست این توده برگزید. چه درباره‌ی خواروبار و چه در دیگر باره‌ها ، با همدستی همه‌ی بخردان ، چاره‌هایی پیش گرفت ، و ما باین کار برخاسته‌ایم و از یک سال باز در این راه می‌کوشیم و رنج و زیان بخود هموار می‌گردانیم. هر کس هم که براستی علاقه بتوده و کشور دارد باید با ما همدست گردد.
اینست راهی که به یک نتیجه‌ای خواهد رسید. این ترتیب که خود را کنار گیرید و بی‌پروایی نمایید و اگر جایش افتاد ریشخند نمایید ، و چون به نتیجه‌ی نادانیهای خود گرفتار آمدید آنگاه بناله و گله پردازید بسیار بیخردانه است ، بسیار بیهوده است.
شگفتی آنست که در بیشتر این گله و ناله‌ها مرا که دارنده‌ی پرچمم «دانشمند و پیشوا» می‌نامند و «یگانه غمخوار و دلسوز توده» می‌ستایند. می‌گویم اگر اینها راستست و شما براستی مرا دارای دانش می‌شمارید و غمخوار توده می‌دانید باید بسخنانم گوش دهید. من بارها گفته‌ام و بار دیگر می‌گویم : این ترتیبی که شما پیش گرفته‌اید هیچ سودی ندارد. می‌گویم : این راهی که ما آغاز کرده‌ایم راه رستگاری شماست. این را از من بپذیرید و باور کنید و از دور و نزدیک با ما همدست و همراه گردید و مطمئن باشید که بهمه‌ی بدبختیها چاره خواهیم کرد.
.
🔸 44ـ چرا بکار از راهش نمی‌آیید؟!. (تکه‌ی یک از سه)
یک رفتار بدی که ما از ایرانیان می‌بینیم آنست که پیاپی میخواهند بنالند و گله کنند و فریاد برآورند ، چاره‌ی دردها را تنها در این می‌دانند. هر روزی که پست می‌رسد یک دسته از این گله‌ها و ناله‌ها برای ما ارمغان می‌آورد.
شگفت داستانیست : ما داد می‌زنیم بیایید همدست شویم و بهمه‌ی این دردها از راهش چاره کنیم کمتر گوش می‌دهند ، لیکن پیاپی این گله‌ها و ناله‌ها را برای ما می‌فرستند. ما نمی‌دانیم باینان چه گوییم؟!. نمی‌دانیم باین نافهمی چه نامی دهیم؟!.
آخر ای بیچارگان شما اگر خرد دارید بیندیشید تا بدانید چاره‌ی دردها ناله و فریاد نیست. ناله و فریاد کار بچگان است ، کار درماندگانست ، اگر خود نمی‌توانید فهمید چشم باز کنید و بدیگران نگاه کنید : روسها چه کار کرده‌اند؟!.. ترکها چگونه اداره می‌شوند؟!. آمریکاییها چه سان می‌زیند؟! اینها را ببینید تا بدانید که در هر کشوری غیرتمندان و بخردان دست یکی گردانیده جمعیتی پدید آورده‌اند و از روی فهم و بینش کشور خود را راه می‌برند و در سختترین گرفتاریها بناله و گله نمی‌پردازند.
در این دو هفته چند نامه از کارکنان اداره‌ها از شهرستانها رسیده و همگی گله و ناله دارند که با این گرانی خواربار تکلیف ما چیست ، و از ما خواهش می‌نمایند که نوشته‌های ایشان را بچاپ رسانیم ، تو گویی دولت از حال آنان آگاه خواهد گردید و بچاره خواهد برخاست.
ما ناگزیریم یک بار دیگر باین کسان یادآوری کنیم که این گرفتاریهای ایران یک کار «اتفاقی» نیست و چاره‌ی آن نیز باین سادگی نتواند بود. این گرفتاری نتیجه‌ی آلودگیهای ایرانست و به هر حال راه چاره پدید آمدن یک باهَماد (جمعیت) بزرگیست که خردمندان و غیرتمندان در آن شرکت کنند و از روی فهم و اندیشه به یکایک گرفتاریها چاره اندیشند. اکنون جهان سراسر گرفتاریست. در چنین هنگامی یک توده‌ی پاشیده و پراکنده سرنوشتی جز نابودی نتواند داشت. امروز ایران در سر راه دولتهای جنگنده افتاده و ناگزیریست که آنان مقاصدی در اینجا دارند.
باید همه‌ی گوشه و کنار کارها را بدیده گرفت و با دوراندیشی راهی برای زیست این توده برگزید. چه درباره‌ی خواروبار و چه در دیگر باره‌ها ، با همدستی همه‌ی بخردان ، چاره‌هایی پیش گرفت ، و ما باین کار برخاسته‌ایم و از یک سال باز در این راه می‌کوشیم و رنج و زیان بخود هموار می‌گردانیم. هر کس هم که براستی علاقه بتوده و کشور دارد باید با ما همدست گردد.
اینست راهی که به یک نتیجه‌ای خواهد رسید. این ترتیب که خود را کنار گیرید و بی‌پروایی نمایید و اگر جایش افتاد ریشخند نمایید ، و چون به نتیجه‌ی نادانیهای خود گرفتار آمدید آنگاه بناله و گله پردازید بسیار بیخردانه است ، بسیار بیهوده است.
شگفتی آنست که در بیشتر این گله و ناله‌ها مرا که دارنده‌ی پرچمم «دانشمند و پیشوا» می‌نامند و «یگانه غمخوار و دلسوز توده» می‌ستایند. می‌گویم اگر اینها راستست و شما براستی مرا دارای دانش می‌شمارید و غمخوار توده می‌دانید باید بسخنانم گوش دهید. من بارها گفته‌ام و بار دیگر می‌گویم : این ترتیبی که شما پیش گرفته‌اید هیچ سودی ندارد. می‌گویم : این راهی که ما آغاز کرده‌ایم راه رستگاری شماست. این را از من بپذیرید و باور کنید و از دور و نزدیک با ما همدست و همراه گردید و مطمئن باشید که بهمه‌ی بدبختیها چاره خواهیم کرد.
.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار چهارم : ازدواج و طلاق
٦ـ طلاقِ دلبخواه نامشروع است (تکه‌ی 2)
چیزی که می‌باید در اینجا یاد کنیم آنست که برخی مردانی (یا بهتر گویم : نامردانی) هستند که دوشیزه‌ای را می‌گیرند فقط برای آنکه زمان کمی نگاه دارند و رها کنند. برخی این را شیوه‌ی خود کرده‌اند و بدستاویز آنکه «شرعی» است پیاپی دختران را می‌گیرند و رها می‌کنند. از بدی قانونها و از درهم بودن کارهای ملت فرصت یافته بچنین کامگزاریهای نامردانه می‌پردازند.
در تبریز یکی ملاست و با صد بیشرمی چنین می‌گفته : «ما تأسی بامام خود می‌کنیم. امام حسن مجتبا سلام‌الله علیه دویست دختر گرفت و طلاق داد». دیگری در تهران می‌گفته : «اینها دختران فقرا هستند. من می‌گیرم و به هر کدام مبلغی می‌دهم که جهیزیه تهیه کند و بشوهر خوبی رود».
این کسان مجرمان پستی هستند و دختران چشم‌بسته‌ی بینوا را با پول کمی گول می‌زنند و سرمایه‌ی آبروشان را از دستشان می‌گیرند و رها می‌کنند ، که چنانکه گفتیم بیشتری از آنان ، پس از رهایی از دست آن جانوران بدذات ، راه بجای دیگری نبرده خود را بدامن بدکاری می‌اندازند.
در آیین ما کسی که با دختری درآمیخته ، چه او را فریب داده و چه زور بکار برده ، باید با عقد بزنی‌اش بگیرد و نگاهش دارد و از چنین کسی طلاق را بآسانی نمی‌توان قبول کرد ، و اگر نگیرد و یا چون زنی دارد که نمی‌تواند بگیرد ، باید او را مجرم شناخت و مجازات شدیدی داد. همچنان پولی باندازه‌ی شایان گرفت و بآن دختر پرداخت.
آمدیم طلاق چگونه باشد و راهش چیست؟.. ما می‌گوییم : در اینجا هم باید دو نفر شاهد باشند (همان حَکم‌ها یا از دیگران). طلاق‌خواه باید رو به شرق بایستد و اول یاد خدا کند ـ خدایی که از راز دلها آگاه است ـ و سپس جمله‌های طلاق را بر زبان بیاورد : «من از زنم (یا از شوهرم) طلاق گرفتم و پیمان زناشویی را که بسته بودم شکستم» ، یا هرچه این معنی را برساند. سپس این باید در عقدنامه نوشته شود و در دفتر دولتی نویسانده گردد.
پای ملایی را بمیان کشیدن و جمله‌های عربی سرودن : «امرأتی طالق ، هی طالق» بسیار بیپا و بسیار بیجاست.
درباره‌ی بازگشت و «عده» در اینجا بسخنی نیاز نیست. آنچه می‌باید گفت اینست که داستان «سه‌طلاقه» کردن زن و یا سه بار «طلاق» دادن باو و اینکه در آن حال بازگشت به زناشویی ممکن نیست مگر آنکه زن درمیانه بشوهر دیگری (محلل) رود و «طلاق» بگیرد که مایه‌ی ریشخندی باسلام شده ، نخست باین شکل زشت نبوده و معنای دیگری می‌داشته. به هر حال در آیین ما وارونه‌ی آنست. به این‌معنی زن و شوهری که دو بار طلاق و جدایی درمیان آنان رخ داده و باز بزناشویی بازگشته‌اند در بار سوم طلاق قابل قبول نیست. مگر آنکه علت طلاق ، بیماری مسری یا دیوانگی یا مانند اینها باشد که تازه بوجود آمده باشد.
.
🔸 گفتار چهارم : ازدواج و طلاق
٦ـ طلاقِ دلبخواه نامشروع است (تکه‌ی 2)
چیزی که می‌باید در اینجا یاد کنیم آنست که برخی مردانی (یا بهتر گویم : نامردانی) هستند که دوشیزه‌ای را می‌گیرند فقط برای آنکه زمان کمی نگاه دارند و رها کنند. برخی این را شیوه‌ی خود کرده‌اند و بدستاویز آنکه «شرعی» است پیاپی دختران را می‌گیرند و رها می‌کنند. از بدی قانونها و از درهم بودن کارهای ملت فرصت یافته بچنین کامگزاریهای نامردانه می‌پردازند.
در تبریز یکی ملاست و با صد بیشرمی چنین می‌گفته : «ما تأسی بامام خود می‌کنیم. امام حسن مجتبا سلام‌الله علیه دویست دختر گرفت و طلاق داد». دیگری در تهران می‌گفته : «اینها دختران فقرا هستند. من می‌گیرم و به هر کدام مبلغی می‌دهم که جهیزیه تهیه کند و بشوهر خوبی رود».
این کسان مجرمان پستی هستند و دختران چشم‌بسته‌ی بینوا را با پول کمی گول می‌زنند و سرمایه‌ی آبروشان را از دستشان می‌گیرند و رها می‌کنند ، که چنانکه گفتیم بیشتری از آنان ، پس از رهایی از دست آن جانوران بدذات ، راه بجای دیگری نبرده خود را بدامن بدکاری می‌اندازند.
در آیین ما کسی که با دختری درآمیخته ، چه او را فریب داده و چه زور بکار برده ، باید با عقد بزنی‌اش بگیرد و نگاهش دارد و از چنین کسی طلاق را بآسانی نمی‌توان قبول کرد ، و اگر نگیرد و یا چون زنی دارد که نمی‌تواند بگیرد ، باید او را مجرم شناخت و مجازات شدیدی داد. همچنان پولی باندازه‌ی شایان گرفت و بآن دختر پرداخت.
آمدیم طلاق چگونه باشد و راهش چیست؟.. ما می‌گوییم : در اینجا هم باید دو نفر شاهد باشند (همان حَکم‌ها یا از دیگران). طلاق‌خواه باید رو به شرق بایستد و اول یاد خدا کند ـ خدایی که از راز دلها آگاه است ـ و سپس جمله‌های طلاق را بر زبان بیاورد : «من از زنم (یا از شوهرم) طلاق گرفتم و پیمان زناشویی را که بسته بودم شکستم» ، یا هرچه این معنی را برساند. سپس این باید در عقدنامه نوشته شود و در دفتر دولتی نویسانده گردد.
پای ملایی را بمیان کشیدن و جمله‌های عربی سرودن : «امرأتی طالق ، هی طالق» بسیار بیپا و بسیار بیجاست.
درباره‌ی بازگشت و «عده» در اینجا بسخنی نیاز نیست. آنچه می‌باید گفت اینست که داستان «سه‌طلاقه» کردن زن و یا سه بار «طلاق» دادن باو و اینکه در آن حال بازگشت به زناشویی ممکن نیست مگر آنکه زن درمیانه بشوهر دیگری (محلل) رود و «طلاق» بگیرد که مایه‌ی ریشخندی باسلام شده ، نخست باین شکل زشت نبوده و معنای دیگری می‌داشته. به هر حال در آیین ما وارونه‌ی آنست. به این‌معنی زن و شوهری که دو بار طلاق و جدایی درمیان آنان رخ داده و باز بزناشویی بازگشته‌اند در بار سوم طلاق قابل قبول نیست. مگر آنکه علت طلاق ، بیماری مسری یا دیوانگی یا مانند اینها باشد که تازه بوجود آمده باشد.
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 30)
6ـ سراسیمگی و تکاپوی فزونترِ کمپانی (تکه‌ی 4)
محمدرضاشاه جوان که برخلاف ظاهر ، خود را یک دمکرات درسخوانده در اروپا و مخالف شیوه‌ی حکومت پدرش نشان می‌داد ، فزون‌خواهی و چیرگی‌طلبی‌اش ، او را دچار لغزشهای بیمناکی گردانید ـ لغزشهایی که از همان آغاز پادشاهی او را بسوی خودکامگی و دسیسه‌سازی کشاند. چگونگی آنکه در قانون اساسی پادشاه را حق دخالت در کارهای سیاسی و برگزیدن نخست‌وزیر نبود ولی محمدرضاشاه بفرجامِ زیانمندِ دخالتهایش پروا نکرد و در نخستین ماههای سال دوم پادشاهی ، از اشرار و مرتجعان برای از میدان بیرون راندنِ قوام ، نخست‌وزیری که دلخواهش نبود ، بهره گرفت.
بد نیست بدانیم که درست بیست سال پیش از آن ، قوام در جایگاهِ نخست‌وزیر احمدشاه دست بنیرنگی یازیده و ملایان را برانگیخته افزار آشوب گردانیده بود تا سلیمان‌میرزا ، نماینده‌ی مجلس و پیشوای دمکراتها را که در گفتگوی دادن امتیاز نفت بیک شرکت آمریکایی با قوام کشاکش سختی داشت ، «بابی» خوانده «تکفیر» کنند. چند روزی نمایشهایی در بازار می‌رفت. به بابیها لعنت کرده شعرهای زشتی می‌نوشتند. (1) این بار خود قوام بچنین نیرنگی دچار می‌آمد :
این مربوطست به آشوب یا «بلوای نان» در روز 17 آذر 1321 علیه دولت قوام در تهران. گرچه قوام با اعلام حکومت نظامی جلو آشوب را گرفت ولی شاه نیز توانست زورمندی خود را بنمایش گزارد. زیرا کسانی همچون قوام بآسانی می‌توانستند دریابند که این آشوب میوه‌ی همدستی دربار و ملایانست و نه کمبود نان. آشوبگر اصلی این پیشامد حاجی‌سیدمحمد بهبهانی فرزند سیدعبدالله بهبهانی پیشوای بزرگ جنبش مشروطه ، یکی از آخوندهای بنامِ آنروز تهرانست که سالها پس از آن نیز همدست دربار بود.
شاه برای نخستین بار به بهره‌گیری از مرتجعان می‌پردازد و بنیروی «اراذل و اوباش» همچون شمشیری برای تحمیلِ خواست دربار آشنا می‌شود. این سرآغازیست برای یک گمراهی شوم : پیوند پادشاه و مرتجعان و پدید آمدن گروهِ فشاری از اشرار و چاقوکشان که در بزنگاههای تاریخی این کشور بارها راه را بر آزادیخواهان بسته و مسیر پیشامدها را دگرگون ساخته‌اند. پیدایش شعبان جعفریها (شعبان بی‌مخ) دنباله‌ی چنین شیوه‌ی بیمگین و زیانکارانه‌ای بود. (2)
سه سال بعد این بار دست این آخوند در پیشامد سوءقصد بکسروی نمایان می‌شود. بهبهانی بدیدارِ ضارب او ، (نواب صفوی) ، بشهربانی مراجعه کرده می‌خواهد بفهماند که ضارب تنها نیست و ما آخوندهای سرشناس تهران پشتیبان اوییم. کسروی هشداری بدینسان باو می‌دهد :
میانه‌ی ما و شما مخالفتهایی هست و خواهد بود. ولی هیچگاه نبایستی از این راه دربیایید. اگر شما دوست می‌دارید کسانی در برابر سخنان ما با تپانچه پیش آیند ، این بزیان کشور و بزیان خود شما خواهد بود.
سخنان ما بسیار ریشه‌دارست و هیچگاه با تپانچه از میان نخواهد رفت. تپانچه بیش از آن نتیجه نتواند که خونهایی بناسزا ریخته شود. شما در برابر ما هر سخنی داشتید بگویید و بنویسید و ما را رنجشی نخواهد بود. ولی حمایت شما از اشرار معناهای دیگری خواهد داد.
همه‌چیز بکنار. شما پسر بهبهانی بزرگ هستید و می‌بایست بدیده گیرید آن احترامی را که ما تاکنون بپدر شما گزارده‌ایم (و همیشه خواهیم گزاشت).
همان داستان دلگدازِ پدرِ بزرگ شما بس بوده که نتیجه‌ی ناگوارِ اشراربازی و تپانچه‌کشیها دانسته شود و همیشه در پیش چشمها باشد. (3)
افسوس که این مردِ کوردل بجای آنکه نامِ پاک پدرِ بزرگوار و آبروی خاندانش را سرمایه‌ی کارهای نیکخواهانه و دنباله‌روی از مشروطه‌خواهان گیرد ، بجای آنکه بدیده گیرد آن بزرگداشتی که نویسنده‌ی تاریخ مشروطه از پدر او کرده بود ، از بسِ فرومایگی و جاه‌طلبی ، باک از فرجام بیمگین کارهایش نکرد و ـ تا جایی که قرائن نشان می‌دهد ـ سالها پس از آن نیز از کار تحریک عوام و «حمایت از اشرار» و همدستی با دربار برای دسیسه‌سازیها دست برنداشت.
پابرگیها :
1ـ کسروی ، ده سال در عدلیه (بخش دوم زندگانی من) ، 1323 ، سفر زنجان
2ـ گودرزی ، دکتر محمود ، ایران و سده‌ی بیستم ، پایگاه اینترنتی
3ـ ماهنامه‌ی اردی‌بهشت 1324 ، باهماد آزادگان ، ص 31 ، گفتار «سرگذشت من»
.
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 30)
6ـ سراسیمگی و تکاپوی فزونترِ کمپانی (تکه‌ی 4)
محمدرضاشاه جوان که برخلاف ظاهر ، خود را یک دمکرات درسخوانده در اروپا و مخالف شیوه‌ی حکومت پدرش نشان می‌داد ، فزون‌خواهی و چیرگی‌طلبی‌اش ، او را دچار لغزشهای بیمناکی گردانید ـ لغزشهایی که از همان آغاز پادشاهی او را بسوی خودکامگی و دسیسه‌سازی کشاند. چگونگی آنکه در قانون اساسی پادشاه را حق دخالت در کارهای سیاسی و برگزیدن نخست‌وزیر نبود ولی محمدرضاشاه بفرجامِ زیانمندِ دخالتهایش پروا نکرد و در نخستین ماههای سال دوم پادشاهی ، از اشرار و مرتجعان برای از میدان بیرون راندنِ قوام ، نخست‌وزیری که دلخواهش نبود ، بهره گرفت.
بد نیست بدانیم که درست بیست سال پیش از آن ، قوام در جایگاهِ نخست‌وزیر احمدشاه دست بنیرنگی یازیده و ملایان را برانگیخته افزار آشوب گردانیده بود تا سلیمان‌میرزا ، نماینده‌ی مجلس و پیشوای دمکراتها را که در گفتگوی دادن امتیاز نفت بیک شرکت آمریکایی با قوام کشاکش سختی داشت ، «بابی» خوانده «تکفیر» کنند. چند روزی نمایشهایی در بازار می‌رفت. به بابیها لعنت کرده شعرهای زشتی می‌نوشتند. (1) این بار خود قوام بچنین نیرنگی دچار می‌آمد :
این مربوطست به آشوب یا «بلوای نان» در روز 17 آذر 1321 علیه دولت قوام در تهران. گرچه قوام با اعلام حکومت نظامی جلو آشوب را گرفت ولی شاه نیز توانست زورمندی خود را بنمایش گزارد. زیرا کسانی همچون قوام بآسانی می‌توانستند دریابند که این آشوب میوه‌ی همدستی دربار و ملایانست و نه کمبود نان. آشوبگر اصلی این پیشامد حاجی‌سیدمحمد بهبهانی فرزند سیدعبدالله بهبهانی پیشوای بزرگ جنبش مشروطه ، یکی از آخوندهای بنامِ آنروز تهرانست که سالها پس از آن نیز همدست دربار بود.
شاه برای نخستین بار به بهره‌گیری از مرتجعان می‌پردازد و بنیروی «اراذل و اوباش» همچون شمشیری برای تحمیلِ خواست دربار آشنا می‌شود. این سرآغازیست برای یک گمراهی شوم : پیوند پادشاه و مرتجعان و پدید آمدن گروهِ فشاری از اشرار و چاقوکشان که در بزنگاههای تاریخی این کشور بارها راه را بر آزادیخواهان بسته و مسیر پیشامدها را دگرگون ساخته‌اند. پیدایش شعبان جعفریها (شعبان بی‌مخ) دنباله‌ی چنین شیوه‌ی بیمگین و زیانکارانه‌ای بود. (2)
سه سال بعد این بار دست این آخوند در پیشامد سوءقصد بکسروی نمایان می‌شود. بهبهانی بدیدارِ ضارب او ، (نواب صفوی) ، بشهربانی مراجعه کرده می‌خواهد بفهماند که ضارب تنها نیست و ما آخوندهای سرشناس تهران پشتیبان اوییم. کسروی هشداری بدینسان باو می‌دهد :
میانه‌ی ما و شما مخالفتهایی هست و خواهد بود. ولی هیچگاه نبایستی از این راه دربیایید. اگر شما دوست می‌دارید کسانی در برابر سخنان ما با تپانچه پیش آیند ، این بزیان کشور و بزیان خود شما خواهد بود.
سخنان ما بسیار ریشه‌دارست و هیچگاه با تپانچه از میان نخواهد رفت. تپانچه بیش از آن نتیجه نتواند که خونهایی بناسزا ریخته شود. شما در برابر ما هر سخنی داشتید بگویید و بنویسید و ما را رنجشی نخواهد بود. ولی حمایت شما از اشرار معناهای دیگری خواهد داد.
همه‌چیز بکنار. شما پسر بهبهانی بزرگ هستید و می‌بایست بدیده گیرید آن احترامی را که ما تاکنون بپدر شما گزارده‌ایم (و همیشه خواهیم گزاشت).
همان داستان دلگدازِ پدرِ بزرگ شما بس بوده که نتیجه‌ی ناگوارِ اشراربازی و تپانچه‌کشیها دانسته شود و همیشه در پیش چشمها باشد. (3)
افسوس که این مردِ کوردل بجای آنکه نامِ پاک پدرِ بزرگوار و آبروی خاندانش را سرمایه‌ی کارهای نیکخواهانه و دنباله‌روی از مشروطه‌خواهان گیرد ، بجای آنکه بدیده گیرد آن بزرگداشتی که نویسنده‌ی تاریخ مشروطه از پدر او کرده بود ، از بسِ فرومایگی و جاه‌طلبی ، باک از فرجام بیمگین کارهایش نکرد و ـ تا جایی که قرائن نشان می‌دهد ـ سالها پس از آن نیز از کار تحریک عوام و «حمایت از اشرار» و همدستی با دربار برای دسیسه‌سازیها دست برنداشت.
پابرگیها :
1ـ کسروی ، ده سال در عدلیه (بخش دوم زندگانی من) ، 1323 ، سفر زنجان
2ـ گودرزی ، دکتر محمود ، ایران و سده‌ی بیستم ، پایگاه اینترنتی
3ـ ماهنامه‌ی اردی‌بهشت 1324 ، باهماد آزادگان ، ص 31 ، گفتار «سرگذشت من»
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 44ـ چرا بکار از راهش نمی‌آیید؟!. (تکه‌ی دو از سه)
این را هم بنویسم که زمینه‌ی آرمان و کوششهای ما تنها ایران نیست. من و یارانم جدایی میانه‌ی ایرانیان و دیگران نمی‌گزاریم ، ما نیکی را برای همگی می‌خواهیم و برستگاری همگی می‌کوشیم. آن معنایی که دیگران به نژاد و توده می‌دهند و تعصب و دشمنی با دیگران را شرط میهن‌پرستی می‌شمارند ما نمی‌شماریم. در نزد ما نژادها و توده‌ها حکم خاندانها را دارند که چنانکه در خاندانها هر یکی از آنها جداگانه می‌زید و در داخل خانه‌ی خود آزاد است ولی در بیرون با دیگر خاندانها روابطی دارند [و] با همدیگر با همدستی و مهربانی راه می‌روند توده‌ها نیز چنین باید بود.
به هر حال این دخالت در کارهای ایران و اینکه شماها را بهمدستی می‌خوانیم تنها از آن راهست که در این کشور می‌باشیم و اینجا خانه‌ی ماست. ما می‌بینیم بیچاره مردم این کشور نه تنها در اندیشه‌ی آینده نیستند و هیچ نمی‌گویند در این جهان پرکشاکش سرنوشت ما چه خواهد بود ، نه تنها چشم براه حوادث دوخته اگر از دولتی فشار و سختی می‌بینند روی دل بسوی دشمنان او برگردانیده دفع این را از آن میخواهند ، نه تنها آلودگیهای خود را درنمی‌یابند و دربند چاره‌ی آنها نمی‌باشند ، بیکبار سررشته را گم کرده‌اند و در چنین هنگامی که جنگ و گرسنگی این کشور را تهدید می‌کند دربند خود و خاندانشان نمی‌باشند.
اینهاست که ما را وادار می‌کند که جمعیت برپا کنیم و روزنامه بنویسیم و با دولت و با دیگران طرفیت نماییم و هر زمان بیک موضوع سخت دیگری پردازیم ، یک زمان بآذربایجان و داستان زبان ترکی که عنوانی بدست یک دسته هوسبازان نافهم داده بود پرداخته بکوشیم ، یک زمان برضائیه توجه کرده دولت را وادار بفرستادن نیرو نماییم ، یک زمان قضیه‌ی خلخال را دنبال کنیم ، یک زمان درباره‌ی خواربار نویسیم ـ اینها همگی برای آنست که در چنین روزی از دلسوزی بهم‌میهنان خود بازنایستیم وگرنه نه من و نه یارانم کمترین سودی از این کارها چشم نداریم ، هر یکی از ماها با دسترنج خود زندگی می‌کنیم. من در چنین سالِ سختی فرزندان و خاندان خود را از درآمد وکالت اداره می‌کنم. این روزنامه را که می‌نویسم من رنج آن را می‌برم و یک دسته از همراهانِ غیرتمند نیز زیان پولیش را می‌پردازند.
ما دلمان باین بچگان بیگناه می‌سوزد که اگر نکوشیم و چاره نکنیم به شومی این آلودگیها و درماندگیهایِ شما از گرسنگی و از آسیب جنگ گزندها خواهند دید. دلمان باین زنان چشم‌بسته و ناآگاه می‌سوزد که اگر جلو نگیریم با آسیبهای دلخراش روبرو خواهند گردید. اینست رنج را بخود هموار گردانیده بدینسان می‌کوشیم.
اگر با اینحال باز شما بخود نیایید و همدستی با ما نکنید ، اگر باز تنها بگله و ناله بس کرده تنها چاره همان را بشناسید ، بدانید درمان نخواهید پذیرفت ، بدانید که از دست روزگار مشتهای دندان‌شکن خواهید خورد. بارها گفته‌ام شما نادانانی هستید که می‌خواهید آئین خدا را بهم زنید. شما میگویید ما نخواهیم کوشید و دست بهم نخواهیم داد و با اینحال آسوده و دلخوش زندگی خواهیم کرد.
مرا شگفت افتاده پریروز در رضائیه ، و دیروز در خلخال آن گرفتاری بود و ما با گفتار و کوشش ، تا اندازه‌ای که می‌توانستیم به یاوری کوشیدیم ولی همینکه داستان بپایان رسیده می‌بینم مردم خود را کنار کشیده‌اند و هیچ نمی‌گویند آن روزنامه‌ای که دیروز آن فداکاری را در راه ما کرد و با یک نیروهای خطرناکی طرفیت کرد و با دولت مخالفت نشان داد (1) یک مقاصدی را دنبال می‌کند ، مقاصدی که درباره‌ی کشور و توده می‌باشد ـ پس ما نیز همراهی با او کنیم. نمی‌گویند که ما آزمودیم و دیدیم که یک روزنامه چون از سوی یک باهَمادی نوشته می‌شود آن دستگیری مهمی را از ما نمود. پس ما نیز بایشان پیوندیم که دیگر نیرومندتر باشند و در روزهای سختِ آینده بدرد این کشور بخورند. بدبختهای بیچاره سر کلافه را گم کرده‌اند و چون غائله فرونشسته هر کدام پی هوسهای خود رفته‌اند و امروزها که داستان نان سخت گردیده می‌بینم بی‌آنکه هیچی بروی خود بیاورند پیاپی تلگراف و نامه‌ی شکایت و ناله می‌فرستند که تو گویی ما اینجا نشسته‌ایم که هر زمان که آنها حس دردی کردند و بفریادی برخاستند ما نیز پیروی از آنان نماییم. در اینجاست که باید بگویم ای بیچارگان ، ای بیچارگان.
پابرگی :
1ـ درباره‌ی رضاییه (ارومیه) پرچم آشوبهای دلخراش آنجا را دنبال می‌کرد و چنانکه نویسنده می‌نویسد با دولت طرف شد و کوشید دولت را وادارد برای سرکوبی اشرار سپاه به آنجا فرستد. این گزارشها و گفتارها از جمله در شماره‌ها‌ی 52 ، 99 ، 160 و 165 پرچم روزانه آمده است.
.
🔸 44ـ چرا بکار از راهش نمی‌آیید؟!. (تکه‌ی دو از سه)
این را هم بنویسم که زمینه‌ی آرمان و کوششهای ما تنها ایران نیست. من و یارانم جدایی میانه‌ی ایرانیان و دیگران نمی‌گزاریم ، ما نیکی را برای همگی می‌خواهیم و برستگاری همگی می‌کوشیم. آن معنایی که دیگران به نژاد و توده می‌دهند و تعصب و دشمنی با دیگران را شرط میهن‌پرستی می‌شمارند ما نمی‌شماریم. در نزد ما نژادها و توده‌ها حکم خاندانها را دارند که چنانکه در خاندانها هر یکی از آنها جداگانه می‌زید و در داخل خانه‌ی خود آزاد است ولی در بیرون با دیگر خاندانها روابطی دارند [و] با همدیگر با همدستی و مهربانی راه می‌روند توده‌ها نیز چنین باید بود.
به هر حال این دخالت در کارهای ایران و اینکه شماها را بهمدستی می‌خوانیم تنها از آن راهست که در این کشور می‌باشیم و اینجا خانه‌ی ماست. ما می‌بینیم بیچاره مردم این کشور نه تنها در اندیشه‌ی آینده نیستند و هیچ نمی‌گویند در این جهان پرکشاکش سرنوشت ما چه خواهد بود ، نه تنها چشم براه حوادث دوخته اگر از دولتی فشار و سختی می‌بینند روی دل بسوی دشمنان او برگردانیده دفع این را از آن میخواهند ، نه تنها آلودگیهای خود را درنمی‌یابند و دربند چاره‌ی آنها نمی‌باشند ، بیکبار سررشته را گم کرده‌اند و در چنین هنگامی که جنگ و گرسنگی این کشور را تهدید می‌کند دربند خود و خاندانشان نمی‌باشند.
اینهاست که ما را وادار می‌کند که جمعیت برپا کنیم و روزنامه بنویسیم و با دولت و با دیگران طرفیت نماییم و هر زمان بیک موضوع سخت دیگری پردازیم ، یک زمان بآذربایجان و داستان زبان ترکی که عنوانی بدست یک دسته هوسبازان نافهم داده بود پرداخته بکوشیم ، یک زمان برضائیه توجه کرده دولت را وادار بفرستادن نیرو نماییم ، یک زمان قضیه‌ی خلخال را دنبال کنیم ، یک زمان درباره‌ی خواربار نویسیم ـ اینها همگی برای آنست که در چنین روزی از دلسوزی بهم‌میهنان خود بازنایستیم وگرنه نه من و نه یارانم کمترین سودی از این کارها چشم نداریم ، هر یکی از ماها با دسترنج خود زندگی می‌کنیم. من در چنین سالِ سختی فرزندان و خاندان خود را از درآمد وکالت اداره می‌کنم. این روزنامه را که می‌نویسم من رنج آن را می‌برم و یک دسته از همراهانِ غیرتمند نیز زیان پولیش را می‌پردازند.
ما دلمان باین بچگان بیگناه می‌سوزد که اگر نکوشیم و چاره نکنیم به شومی این آلودگیها و درماندگیهایِ شما از گرسنگی و از آسیب جنگ گزندها خواهند دید. دلمان باین زنان چشم‌بسته و ناآگاه می‌سوزد که اگر جلو نگیریم با آسیبهای دلخراش روبرو خواهند گردید. اینست رنج را بخود هموار گردانیده بدینسان می‌کوشیم.
اگر با اینحال باز شما بخود نیایید و همدستی با ما نکنید ، اگر باز تنها بگله و ناله بس کرده تنها چاره همان را بشناسید ، بدانید درمان نخواهید پذیرفت ، بدانید که از دست روزگار مشتهای دندان‌شکن خواهید خورد. بارها گفته‌ام شما نادانانی هستید که می‌خواهید آئین خدا را بهم زنید. شما میگویید ما نخواهیم کوشید و دست بهم نخواهیم داد و با اینحال آسوده و دلخوش زندگی خواهیم کرد.
مرا شگفت افتاده پریروز در رضائیه ، و دیروز در خلخال آن گرفتاری بود و ما با گفتار و کوشش ، تا اندازه‌ای که می‌توانستیم به یاوری کوشیدیم ولی همینکه داستان بپایان رسیده می‌بینم مردم خود را کنار کشیده‌اند و هیچ نمی‌گویند آن روزنامه‌ای که دیروز آن فداکاری را در راه ما کرد و با یک نیروهای خطرناکی طرفیت کرد و با دولت مخالفت نشان داد (1) یک مقاصدی را دنبال می‌کند ، مقاصدی که درباره‌ی کشور و توده می‌باشد ـ پس ما نیز همراهی با او کنیم. نمی‌گویند که ما آزمودیم و دیدیم که یک روزنامه چون از سوی یک باهَمادی نوشته می‌شود آن دستگیری مهمی را از ما نمود. پس ما نیز بایشان پیوندیم که دیگر نیرومندتر باشند و در روزهای سختِ آینده بدرد این کشور بخورند. بدبختهای بیچاره سر کلافه را گم کرده‌اند و چون غائله فرونشسته هر کدام پی هوسهای خود رفته‌اند و امروزها که داستان نان سخت گردیده می‌بینم بی‌آنکه هیچی بروی خود بیاورند پیاپی تلگراف و نامه‌ی شکایت و ناله می‌فرستند که تو گویی ما اینجا نشسته‌ایم که هر زمان که آنها حس دردی کردند و بفریادی برخاستند ما نیز پیروی از آنان نماییم. در اینجاست که باید بگویم ای بیچارگان ، ای بیچارگان.
پابرگی :
1ـ درباره‌ی رضاییه (ارومیه) پرچم آشوبهای دلخراش آنجا را دنبال می‌کرد و چنانکه نویسنده می‌نویسد با دولت طرف شد و کوشید دولت را وادارد برای سرکوبی اشرار سپاه به آنجا فرستد. این گزارشها و گفتارها از جمله در شماره‌ها‌ی 52 ، 99 ، 160 و 165 پرچم روزانه آمده است.
.