🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 46ـ راه چه دور و چه نزدیک با پیمودنست که بپایان می‌رسد ( یادداشت کوشاد تلگرام ـ تکه‌ی یک از سه)
نکته‌ی ارجداری در این گفتار پرچم هست که سالها بعد نمایانتر گردید. چگونگی آنکه از زمان نوشتن این گفتار تا کمابیش ده سال ، ایران میدانگاه جنبندگان سیاسی و مردمی شده بود که پس از مشروطه هیچگاه خود را دارای نیرو و اختیار ندیده بودند و این بار می‌دیدند که جوش و جنبشان بی‌نتیجه نیست. مثلاً با برپا کردن «میتینگ» و گاه آشوبهایی باعث می‌شوند نمایندگانی رأی بیاورند یا نیاورند یا کابینه‌ها عوض شوند. می‌دیدند روزنامه‌ها آزادانه به سران کشور می‌تازند و از آنان حساب می‌پرسند.
بدینسان یک شور و گرمایی درمیان دسته‌هایی از مردم نمایان بود و امیدهای بسیار به شور و خروشهاشان بسته بودند. این سان تا سال 1332 که اوج جنب و جوشها بود ادامه داشت ولی کودتای آن سال باعث شد که همه‌ی آن شور و امیدها بیکبار فرونشست و نومیدی دلها را فراگرفت.
چرا چنین شد و چرا مردم دچار نومیدی و کناره‌گیری از کوششهای سیاسی شدند؟!. یک توده‌ای دوازده سال میدان آزادی برای کوششهای سیاسی یافته و کارهایی نیز توانسته : پادشاه کشور را ناچار به گریز از کشور گردانیده برای نخستین بار درپی برپایی یک حکومت بی‌پادشاه بودند ولی پس از یک کودتا و تغییر حکومت در زمان کوتاهی همه‌ی آن هیاهوها فرونشست بلکه به آزادی میهن هم بیپروا گردیده بیکدیگر بدگمان و نامهربان شدند. آیا چنین رویدادی عادی است؟!
هر کاری هرچند شگفت ، راز و علتی دارد که چون پیدا گردد جای شگفتی بازنمی‌ماند. در این سردی مردم و جنبندگان سیاسی نیز رازی بود.
چگونگی آنکه کوششهای سیاسی پس از مشروطه تنها در چارچوب «سرنگونی حکومت و بدست آوردن آن به هر بهایی و در کوتاهترین زمان» می‌گنجید و تا زمانی که از هیاهو و آشوبها تأثیری دیده می‌شد کوشندگان می‌پنداشتند که کوششهاشان درست بوده و در راه خود می‌باشد.
چنین چارچوب و برنامه‌ی کوشش چیزی جز «همه یا هیچ» نبود. به اینمعنی که اگر با آن کوششها می‌توانستند حکومت را سرنگون کرده نیرو را بدست آرند ، به هدفشان رسیده بودند و چون نمی‌توانستند ، خود از هم می‌پاشیدند بی‌آنکه چیزی بدست آرند. در حالی که یک کوشش درست سیاسی آنست که به بنیادگزاریها بیش از هر چیز بکوشد. در ایران بنیادی که باید گزاشته شود ، پیش از هر چیز پیراستن توده از اندیشه‌های تباه و شاینده گردانیدن ایشان است.
این بود راز آنکه چون کودتای 1332 به چشم برهم زدنی دسته‌ای از سرجنبانان را به زندان و دسته‌ی دیگری را نیز سپس به جوخه‌های تیرباران فرستاد و برخی هم به بیرون کشور گریختند ، جنبندگان سیاسی در کارنامه‌ی کوششهاشان دستاوردی نیافتند و این بود علت آن نومیدی و دلسردی ناگهانی.
این بار چندم در چهل سال اخیر بود که مردم از جنب و جوشها تهیدست بیرون می‌آمدند. چگونگی آنکه جنبش مشروطه باآنکه ناانجام ماند ولی نتیجه‌های خجسته‌ای از آن بدست آمد که بیداری مردم و دیگر گردیدن وزارتخانه‌ها و اداره‌ها از رویه‌ی پوسیده و کهن قاجاری به شیوه‌ی نوین اروپایی و رواج دانشها از جمله‌ی آن نتیجه‌هاست.
ولی پس از آن از سه جنبش آزادیخواهانه‌ی کلنل‌محمدتقی‌خان پسیان ، شیخ‌محمد خیابانی و میرزا‌کوچک‌خان جنگلی جز نامها و سرگذشتهاشان هیچ بنیادی بجای نماند که آزادیخواهانِ آینده کوششهاشان را بر آن استوار گردانند. همه‌ی کوششهای ایشان تباه گردید.
سپس در آخرهای دهه‌ی 1320 دکتر مصدق و یارانش که از راه دیگری ـ پارلمانی و حکومتی ـ برای آزادی می‌کوشیدند ، گفتیم که کوششهاشان با یک کودتا پایمال گردید و فردای 28 مرداد 1332 آزادیهای نیم‌بند دوازدهسالهی پس از شهریور 1320 که در بدست آوردنش مردم کوچکترین کوششی نکرده بودند بیکبار رخت بربست. درخور پرواست که آن آزادیها در سایه‌ی اشغال ایران و برافتادن رضاشاه پدیدار گردید و آنچه باعث پایداریش می‌شد ، خودکامگی نوپا و ناتوانی کابینه‌ها بود. پس از آن تا سال 1357 ما چیزی بنام مشروطه و حکومت پارلمانی که نمایندگانش را مردم آزادانه برگزینند و خود برای اداره کردن کشور تصمیم بگیرند نداشتیم.
پس از همه‌ی اینها از بهمن 1357 نسیم آزادی نیم‌بند دیگری وزیدن گرفت ولی آن هم بیش از یک سال نپایید و باز مردم گرفتار همان خودکامگی از گونه‌ای دیگر گردیدند.
چنانکه دیده می‌شود هر یک از این کوششها برای توده‌ی مردم یا هیچ دستاوردی نداشته یا آنکه در سایه‌ی ناتوانی دولتها یک آزادی ناپایدار ـ یا آرامشی پیش از توفان ـ فراهم می‌شد که در کوتاه زمانی از میان برمی‌خاست.
.
🔸 46ـ راه چه دور و چه نزدیک با پیمودنست که بپایان می‌رسد ( یادداشت کوشاد تلگرام ـ تکه‌ی یک از سه)
نکته‌ی ارجداری در این گفتار پرچم هست که سالها بعد نمایانتر گردید. چگونگی آنکه از زمان نوشتن این گفتار تا کمابیش ده سال ، ایران میدانگاه جنبندگان سیاسی و مردمی شده بود که پس از مشروطه هیچگاه خود را دارای نیرو و اختیار ندیده بودند و این بار می‌دیدند که جوش و جنبشان بی‌نتیجه نیست. مثلاً با برپا کردن «میتینگ» و گاه آشوبهایی باعث می‌شوند نمایندگانی رأی بیاورند یا نیاورند یا کابینه‌ها عوض شوند. می‌دیدند روزنامه‌ها آزادانه به سران کشور می‌تازند و از آنان حساب می‌پرسند.
بدینسان یک شور و گرمایی درمیان دسته‌هایی از مردم نمایان بود و امیدهای بسیار به شور و خروشهاشان بسته بودند. این سان تا سال 1332 که اوج جنب و جوشها بود ادامه داشت ولی کودتای آن سال باعث شد که همه‌ی آن شور و امیدها بیکبار فرونشست و نومیدی دلها را فراگرفت.
چرا چنین شد و چرا مردم دچار نومیدی و کناره‌گیری از کوششهای سیاسی شدند؟!. یک توده‌ای دوازده سال میدان آزادی برای کوششهای سیاسی یافته و کارهایی نیز توانسته : پادشاه کشور را ناچار به گریز از کشور گردانیده برای نخستین بار درپی برپایی یک حکومت بی‌پادشاه بودند ولی پس از یک کودتا و تغییر حکومت در زمان کوتاهی همه‌ی آن هیاهوها فرونشست بلکه به آزادی میهن هم بیپروا گردیده بیکدیگر بدگمان و نامهربان شدند. آیا چنین رویدادی عادی است؟!
هر کاری هرچند شگفت ، راز و علتی دارد که چون پیدا گردد جای شگفتی بازنمی‌ماند. در این سردی مردم و جنبندگان سیاسی نیز رازی بود.
چگونگی آنکه کوششهای سیاسی پس از مشروطه تنها در چارچوب «سرنگونی حکومت و بدست آوردن آن به هر بهایی و در کوتاهترین زمان» می‌گنجید و تا زمانی که از هیاهو و آشوبها تأثیری دیده می‌شد کوشندگان می‌پنداشتند که کوششهاشان درست بوده و در راه خود می‌باشد.
چنین چارچوب و برنامه‌ی کوشش چیزی جز «همه یا هیچ» نبود. به اینمعنی که اگر با آن کوششها می‌توانستند حکومت را سرنگون کرده نیرو را بدست آرند ، به هدفشان رسیده بودند و چون نمی‌توانستند ، خود از هم می‌پاشیدند بی‌آنکه چیزی بدست آرند. در حالی که یک کوشش درست سیاسی آنست که به بنیادگزاریها بیش از هر چیز بکوشد. در ایران بنیادی که باید گزاشته شود ، پیش از هر چیز پیراستن توده از اندیشه‌های تباه و شاینده گردانیدن ایشان است.
این بود راز آنکه چون کودتای 1332 به چشم برهم زدنی دسته‌ای از سرجنبانان را به زندان و دسته‌ی دیگری را نیز سپس به جوخه‌های تیرباران فرستاد و برخی هم به بیرون کشور گریختند ، جنبندگان سیاسی در کارنامه‌ی کوششهاشان دستاوردی نیافتند و این بود علت آن نومیدی و دلسردی ناگهانی.
این بار چندم در چهل سال اخیر بود که مردم از جنب و جوشها تهیدست بیرون می‌آمدند. چگونگی آنکه جنبش مشروطه باآنکه ناانجام ماند ولی نتیجه‌های خجسته‌ای از آن بدست آمد که بیداری مردم و دیگر گردیدن وزارتخانه‌ها و اداره‌ها از رویه‌ی پوسیده و کهن قاجاری به شیوه‌ی نوین اروپایی و رواج دانشها از جمله‌ی آن نتیجه‌هاست.
ولی پس از آن از سه جنبش آزادیخواهانه‌ی کلنل‌محمدتقی‌خان پسیان ، شیخ‌محمد خیابانی و میرزا‌کوچک‌خان جنگلی جز نامها و سرگذشتهاشان هیچ بنیادی بجای نماند که آزادیخواهانِ آینده کوششهاشان را بر آن استوار گردانند. همه‌ی کوششهای ایشان تباه گردید.
سپس در آخرهای دهه‌ی 1320 دکتر مصدق و یارانش که از راه دیگری ـ پارلمانی و حکومتی ـ برای آزادی می‌کوشیدند ، گفتیم که کوششهاشان با یک کودتا پایمال گردید و فردای 28 مرداد 1332 آزادیهای نیم‌بند دوازدهسالهی پس از شهریور 1320 که در بدست آوردنش مردم کوچکترین کوششی نکرده بودند بیکبار رخت بربست. درخور پرواست که آن آزادیها در سایه‌ی اشغال ایران و برافتادن رضاشاه پدیدار گردید و آنچه باعث پایداریش می‌شد ، خودکامگی نوپا و ناتوانی کابینه‌ها بود. پس از آن تا سال 1357 ما چیزی بنام مشروطه و حکومت پارلمانی که نمایندگانش را مردم آزادانه برگزینند و خود برای اداره کردن کشور تصمیم بگیرند نداشتیم.
پس از همه‌ی اینها از بهمن 1357 نسیم آزادی نیم‌بند دیگری وزیدن گرفت ولی آن هم بیش از یک سال نپایید و باز مردم گرفتار همان خودکامگی از گونه‌ای دیگر گردیدند.
چنانکه دیده می‌شود هر یک از این کوششها برای توده‌ی مردم یا هیچ دستاوردی نداشته یا آنکه در سایه‌ی ناتوانی دولتها یک آزادی ناپایدار ـ یا آرامشی پیش از توفان ـ فراهم می‌شد که در کوتاه زمانی از میان برمی‌خاست.
.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار پنجم : خانه‌داری و بچه‌پروری
5ـ میوه‌ی زناشویی فرزندان باید باشد (تکه‌ی یک از یک)
زن و مردی که بهم می‌پیوندند و باهم زندگی می‌کنند باید میوه‌ی این پیوستن و باهم زندگی کردن پدید آوردن فرزندان باشد. آفریدگار که زن و مرد را نیازمند هم گردانیده بیش از همه برای این بوده که فرزندان از آنان پدید آید. برای این بوده که نژاد آدمی پایدار بماند و روی زمین از آدمیان خالی نگردد. پدران و مادران ، ما را پدید آورده و در جای خود گزارده و رفته‌اند. ما هم باید فرزندانی پدید آوریم و در جای خود بگزاریم. این راهیست که آفریدگار یا طبیعت (یا به هر نامی که بخوانند) بروی ما باز کرده.
از طرف دیگر داشتن فرزند یکی از خواهشهای طبیعی هر کسی است. داشتن فرزند و پرداختن به پرورش آنها پر از خوشیهاست. اگر رنجی هم دارد خوشیش بیشتر است. مردان و زنانی که فرزند نمی‌دارند تو گویی چیزی را کم می‌دارند یا چیزی را گم کرده‌اند.
آری هستند مردانی که زن نمی‌گیرند که دارای فرزند نباشند. هستند زنانی که از زاییدن جلوگیری می‌کنند. ولی اینها کمند و شما اگر نیک بسنجید کسان تنبلی هستند که به تن‌پروری بیش از هر چیزی دلبستگی می‌دارند و یا چون درپی کامگزاریها می‌باشند بچه داشتن را سنگ راه خود می‌شمارند.
کسانی از اینان سخنانی هم بزبان می‌دارند و فلسفه‌هایی یاد گرفته‌اند. برخی از ایشان بخود هستی ایراد می‌دارند و چون سخن ابوالعلا (1) را شنیده‌اند چنین می‌گویند : «اگر پدر و مادران ما ستم کرده ما را باین جهان آورده‌اند ما نباید ستم کرده دیگران را بیاوریم». ولی این فلسفه کم‌ژرفاست. پیروان این فلسفه کسانیند که بگفته‌ی عامی : «هم می‌خورند و هم از منت بیرون می‌آورند». در حال آنکه این سخن را می‌گویند ، به هستی خود دلبستگی بسیار می‌دارند و اگر کسی درپی نابود کردن یکی از آنها بود بی‌شک او را دشمن خواهد داشت و تا می‌تواند بنگهداری خواهد کوشید. داستان اینان داستان صوفیانست که جهان را نکوهش می‌کنند و آن را «مردار» (جیفه) می‌نامند ، در حالی که خودشان در آرزو و جستجوی آنند و در راه آن بگدایی کردن و آبروی خود ریختن هم تن درمی‌دهند.
برخی هم چنین وانمود می‌کنند که روی زمین تنگ شده و یا خواهد شد و اینست باید از فزونی آدمیان جلوگیری کرد. ولی این نیز بیپاست. امروز روی زمین تنگ نیست و در آینده روزی اگر تنگ شد در آن هنگامست که باید چاره‌جویی کنند. این سخن که خود بیپاست در ایران بیپاتر می‌باشد. در این کشور که خواهد توانست بسیصدملیون مردم نشیمن و خواربار دهد و اکنون بیش از بیست‌ملیون در آن نیست ، زن نگرفتن و سخن از تنگی جا و کمی خواربار راندن بسیار نابجاست. به هر حال باید از داشتن بچه جلوگیری نکرد. باید ناخشنودی نکرد.
هستند کسانی که فرق بین پسر و دختر گذارند و از زاییده شدن دختر ناخشنودی نشان دهند. این هم ناسزاست. زیرا چه فرقی بین پسر و دختر هست؟!.. آنگاه آیا همه‌ی زنها می‌توانند پسر بزایند؟!..
گاهی نیز بچه‌ای را «بدقدم» می‌شناسند. همانطور که گفتیم : اینها جز نتیجه‌ی نادانی نیست. یک بچه یا یک عروس نه «خوشقدم» باشد و نه «بدقدم». باید در پیشامدها ریشه‌ی آنها را جست و بدست آورد. آمدن عروس یا زاییده شدن بچه‌ای مایه‌ی خوشبختی و بدبختی نمی‌تواند باشد.
پابرگی :
1ـ ابوالعلا شعری گفته بوده كه بروی سنگ گورش نوشته شود : «هذا جناه ابي علي و ما جنيت علي احد» (اين ستم را بمن پدرم كرده و من بكسی ستم نكردم).
.
🔸 گفتار پنجم : خانه‌داری و بچه‌پروری
5ـ میوه‌ی زناشویی فرزندان باید باشد (تکه‌ی یک از یک)
زن و مردی که بهم می‌پیوندند و باهم زندگی می‌کنند باید میوه‌ی این پیوستن و باهم زندگی کردن پدید آوردن فرزندان باشد. آفریدگار که زن و مرد را نیازمند هم گردانیده بیش از همه برای این بوده که فرزندان از آنان پدید آید. برای این بوده که نژاد آدمی پایدار بماند و روی زمین از آدمیان خالی نگردد. پدران و مادران ، ما را پدید آورده و در جای خود گزارده و رفته‌اند. ما هم باید فرزندانی پدید آوریم و در جای خود بگزاریم. این راهیست که آفریدگار یا طبیعت (یا به هر نامی که بخوانند) بروی ما باز کرده.
از طرف دیگر داشتن فرزند یکی از خواهشهای طبیعی هر کسی است. داشتن فرزند و پرداختن به پرورش آنها پر از خوشیهاست. اگر رنجی هم دارد خوشیش بیشتر است. مردان و زنانی که فرزند نمی‌دارند تو گویی چیزی را کم می‌دارند یا چیزی را گم کرده‌اند.
آری هستند مردانی که زن نمی‌گیرند که دارای فرزند نباشند. هستند زنانی که از زاییدن جلوگیری می‌کنند. ولی اینها کمند و شما اگر نیک بسنجید کسان تنبلی هستند که به تن‌پروری بیش از هر چیزی دلبستگی می‌دارند و یا چون درپی کامگزاریها می‌باشند بچه داشتن را سنگ راه خود می‌شمارند.
کسانی از اینان سخنانی هم بزبان می‌دارند و فلسفه‌هایی یاد گرفته‌اند. برخی از ایشان بخود هستی ایراد می‌دارند و چون سخن ابوالعلا (1) را شنیده‌اند چنین می‌گویند : «اگر پدر و مادران ما ستم کرده ما را باین جهان آورده‌اند ما نباید ستم کرده دیگران را بیاوریم». ولی این فلسفه کم‌ژرفاست. پیروان این فلسفه کسانیند که بگفته‌ی عامی : «هم می‌خورند و هم از منت بیرون می‌آورند». در حال آنکه این سخن را می‌گویند ، به هستی خود دلبستگی بسیار می‌دارند و اگر کسی درپی نابود کردن یکی از آنها بود بی‌شک او را دشمن خواهد داشت و تا می‌تواند بنگهداری خواهد کوشید. داستان اینان داستان صوفیانست که جهان را نکوهش می‌کنند و آن را «مردار» (جیفه) می‌نامند ، در حالی که خودشان در آرزو و جستجوی آنند و در راه آن بگدایی کردن و آبروی خود ریختن هم تن درمی‌دهند.
برخی هم چنین وانمود می‌کنند که روی زمین تنگ شده و یا خواهد شد و اینست باید از فزونی آدمیان جلوگیری کرد. ولی این نیز بیپاست. امروز روی زمین تنگ نیست و در آینده روزی اگر تنگ شد در آن هنگامست که باید چاره‌جویی کنند. این سخن که خود بیپاست در ایران بیپاتر می‌باشد. در این کشور که خواهد توانست بسیصدملیون مردم نشیمن و خواربار دهد و اکنون بیش از بیست‌ملیون در آن نیست ، زن نگرفتن و سخن از تنگی جا و کمی خواربار راندن بسیار نابجاست. به هر حال باید از داشتن بچه جلوگیری نکرد. باید ناخشنودی نکرد.
هستند کسانی که فرق بین پسر و دختر گذارند و از زاییده شدن دختر ناخشنودی نشان دهند. این هم ناسزاست. زیرا چه فرقی بین پسر و دختر هست؟!.. آنگاه آیا همه‌ی زنها می‌توانند پسر بزایند؟!..
گاهی نیز بچه‌ای را «بدقدم» می‌شناسند. همانطور که گفتیم : اینها جز نتیجه‌ی نادانی نیست. یک بچه یا یک عروس نه «خوشقدم» باشد و نه «بدقدم». باید در پیشامدها ریشه‌ی آنها را جست و بدست آورد. آمدن عروس یا زاییده شدن بچه‌ای مایه‌ی خوشبختی و بدبختی نمی‌تواند باشد.
پابرگی :
1ـ ابوالعلا شعری گفته بوده كه بروی سنگ گورش نوشته شود : «هذا جناه ابي علي و ما جنيت علي احد» (اين ستم را بمن پدرم كرده و من بكسی ستم نكردم).
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 37)
8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی 4)
کسروی در نوشته‌هایش پراکنده‌وار بدسته‌ی بدخواهان در ایران و تاریخچه‌ی کوششها و دشمنیها و شیوه‌ی کارشان اشاراتی می‌کند. برای مثال او بارها به پیشامد شهریور20 پرداخته و با نام بردن از برخی افسران و سران آرتش و وزیران ، از دسیسه‌ی شوم به شکست کشاندن آرتش در رویارویی با نیروهای متفقین پرده برمی‌دارد. این اشارات و آگاهیهای دامنه‌داری که از تاریخ معاصر بویژه پایان قاجار و جنبش مشروطه داشت و سرگذشت دهها تن از سردمداران را با جزئیات می‌دانست و سرانجام چاپ دادگاه ، این شک را بیقین رساند که با او نبرد قلمی و محاکمه کردن کار را بجای باریکتری خواهد کشاند ، چه آنجاست که ناگفته‌ها گفته گردد و پرده از روی نقشه‌های بدخواهانه‌ی سی و چهل ساله برافتد و رازها بروشنی درآید. چنانکه یک بار هم در محاکمه‌ی مختاری (1) این آزموده شده بود.
چنین پیداست که در آغاز ، از گشودن پرونده امیدِ بسیار بشکستن و خاموش ساختن او می‌بستند. ولی سپس که از توقیف‌ها و کارشکنیها هم نتیجه‌ای بدست نمی‌آورند ، بزورورزی بیشتر و شتاب دادن به جریانِ پرونده برمی‌خیزند. با اینهمه چون ایستادگی شگفتی از او و یارانش می‌بینند از سرِ ناچاری و درماندگی و بعنوان یکی از دو تیر آخرِ ترکش به پیگیری پرونده می‌پردازند. پیداست که این کار نه از سرِ امیدواری به تسلیم او بلکه از سرِ ناچاری بود و تنها سودی که برایشان داشت این بود که زمینه‌ای آماده می‌کرد که کسروی را فردی آشوبگر و «تحت پیگرد» بجامعه بشناساند و ملایان را در گستاخیها و فتنه‌گریها و احیاناً در جنایتشان ـ آخرین تیر ترکش ـ محق جلوه دهد.
از نوشته‌های روزنامه‌ها و سخنان جمعیتها و خردمندانِ کشور بکشته شدن دلگداز کسروی و منشی او در کاخ دادگستری در برابر چشمان بازپرس ، جایی که متهمین و مجرمین هم امنیت باید دارند ، بیشتر نفرت تراوید تا تأیید. اینبود جانیان و هواداران ایشان بدنبال کار وحشیانه‌ی خود ، یک جزوه‌ی کوچکی بنام «راجع بقتل کسروی» بیرون داده در آن چنین می‌نویسند :
... ملت مسلمان ایران مسلمانست و به دین و کیش خود علاقمندست. ملت مسلمان نمی‌تواند ببیند که جلو چشم او قرآن را بسوزانند و آنها نگاه کنند. البته در این واقعه جز تحریکات دینی هیچگونه تحریکی از هیچکس درمیان نبوده است. (2) (تأکید از ماست)
روزنامه‌ی ایران ما در 22/12/24 دو روز پس از آن پیشامد جانگداز زیر عنوان «قاتلین کسروی و حدادپور را چگونه دستگیر کردند ـ اعلامیه‌ی نواب صفوی ـ اعترافات قاتلین ـ شهربانی درباره‌ی قتل کسروی اظهار عقیده می‌کند!» چنین می‌نویسد :
... معلوم گردید قاتلین موقعی که بمریضخانه‌ی سینا می‌رسند چهار نفر بوده‌اند. دو نفر از آنها را برای دادن خبر نزد آقایان سیدمحمد بهبهانی و سیدابوالقاسم کاشانی می‌فرستند. ... یکی از متهمین فریاد زد : «بروید بآقای سیدمحمد بهبهانی خبر بدهید که ما کار خود را کردیم». (3)
آری ، بدانسان که خبرِ ناایمنی در کشوری ، راهزنانِ گوشمالیده را به از سرگیری راهزنی دلیر میگرداند ، ملایان هم همینکه دریافتند اجرای قانون در دستِ پشتیبانان ایشانست در کارهاشان تا مرزِ جنایت دلیر گردیدند. چنانکه خواهد آمد ، جانیان که جز کسروی ، منشی او را نیز کشتند ، پس از هفت ماه آزاد می‌گردند. بدینسان ملایان بدستیاری کمپانی خیانت دست بجنایتی بی‌آزرمانه زدند و با این کار بجهانیان پیام دادند که اگر کشیشان پیش از کیفر دادن به بیدینان دادگاهی برپا می‌کردند ، ما را بآن هم نیازی نیست.
پابرگیها :
1ـ برای آگاهی بیشتر به «دفاعیات کسروی از سرپاس مختاری» نگاه کنید.
2ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 181.
3ـ پیشین ، ص 222.
.
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 37)
8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی 4)
کسروی در نوشته‌هایش پراکنده‌وار بدسته‌ی بدخواهان در ایران و تاریخچه‌ی کوششها و دشمنیها و شیوه‌ی کارشان اشاراتی می‌کند. برای مثال او بارها به پیشامد شهریور20 پرداخته و با نام بردن از برخی افسران و سران آرتش و وزیران ، از دسیسه‌ی شوم به شکست کشاندن آرتش در رویارویی با نیروهای متفقین پرده برمی‌دارد. این اشارات و آگاهیهای دامنه‌داری که از تاریخ معاصر بویژه پایان قاجار و جنبش مشروطه داشت و سرگذشت دهها تن از سردمداران را با جزئیات می‌دانست و سرانجام چاپ دادگاه ، این شک را بیقین رساند که با او نبرد قلمی و محاکمه کردن کار را بجای باریکتری خواهد کشاند ، چه آنجاست که ناگفته‌ها گفته گردد و پرده از روی نقشه‌های بدخواهانه‌ی سی و چهل ساله برافتد و رازها بروشنی درآید. چنانکه یک بار هم در محاکمه‌ی مختاری (1) این آزموده شده بود.
چنین پیداست که در آغاز ، از گشودن پرونده امیدِ بسیار بشکستن و خاموش ساختن او می‌بستند. ولی سپس که از توقیف‌ها و کارشکنیها هم نتیجه‌ای بدست نمی‌آورند ، بزورورزی بیشتر و شتاب دادن به جریانِ پرونده برمی‌خیزند. با اینهمه چون ایستادگی شگفتی از او و یارانش می‌بینند از سرِ ناچاری و درماندگی و بعنوان یکی از دو تیر آخرِ ترکش به پیگیری پرونده می‌پردازند. پیداست که این کار نه از سرِ امیدواری به تسلیم او بلکه از سرِ ناچاری بود و تنها سودی که برایشان داشت این بود که زمینه‌ای آماده می‌کرد که کسروی را فردی آشوبگر و «تحت پیگرد» بجامعه بشناساند و ملایان را در گستاخیها و فتنه‌گریها و احیاناً در جنایتشان ـ آخرین تیر ترکش ـ محق جلوه دهد.
از نوشته‌های روزنامه‌ها و سخنان جمعیتها و خردمندانِ کشور بکشته شدن دلگداز کسروی و منشی او در کاخ دادگستری در برابر چشمان بازپرس ، جایی که متهمین و مجرمین هم امنیت باید دارند ، بیشتر نفرت تراوید تا تأیید. اینبود جانیان و هواداران ایشان بدنبال کار وحشیانه‌ی خود ، یک جزوه‌ی کوچکی بنام «راجع بقتل کسروی» بیرون داده در آن چنین می‌نویسند :
... ملت مسلمان ایران مسلمانست و به دین و کیش خود علاقمندست. ملت مسلمان نمی‌تواند ببیند که جلو چشم او قرآن را بسوزانند و آنها نگاه کنند. البته در این واقعه جز تحریکات دینی هیچگونه تحریکی از هیچکس درمیان نبوده است. (2) (تأکید از ماست)
روزنامه‌ی ایران ما در 22/12/24 دو روز پس از آن پیشامد جانگداز زیر عنوان «قاتلین کسروی و حدادپور را چگونه دستگیر کردند ـ اعلامیه‌ی نواب صفوی ـ اعترافات قاتلین ـ شهربانی درباره‌ی قتل کسروی اظهار عقیده می‌کند!» چنین می‌نویسد :
... معلوم گردید قاتلین موقعی که بمریضخانه‌ی سینا می‌رسند چهار نفر بوده‌اند. دو نفر از آنها را برای دادن خبر نزد آقایان سیدمحمد بهبهانی و سیدابوالقاسم کاشانی می‌فرستند. ... یکی از متهمین فریاد زد : «بروید بآقای سیدمحمد بهبهانی خبر بدهید که ما کار خود را کردیم». (3)
آری ، بدانسان که خبرِ ناایمنی در کشوری ، راهزنانِ گوشمالیده را به از سرگیری راهزنی دلیر میگرداند ، ملایان هم همینکه دریافتند اجرای قانون در دستِ پشتیبانان ایشانست در کارهاشان تا مرزِ جنایت دلیر گردیدند. چنانکه خواهد آمد ، جانیان که جز کسروی ، منشی او را نیز کشتند ، پس از هفت ماه آزاد می‌گردند. بدینسان ملایان بدستیاری کمپانی خیانت دست بجنایتی بی‌آزرمانه زدند و با این کار بجهانیان پیام دادند که اگر کشیشان پیش از کیفر دادن به بیدینان دادگاهی برپا می‌کردند ، ما را بآن هم نیازی نیست.
پابرگیها :
1ـ برای آگاهی بیشتر به «دفاعیات کسروی از سرپاس مختاری» نگاه کنید.
2ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 181.
3ـ پیشین ، ص 222.
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 46ـ راه چه دور و چه نزدیک با پیمودنست که بپایان می‌رسد ( یادداشت کوشاد تلگرام ـ تکه‌ی دو از سه)
اینگونه پیشامدهای پیاپی مایه‌ی دلسردی آزادیخواهان و مردم گردید و بسیاری از ایشان از کوششهای سیاسی بیکبار بیزار گردیدند.
علت این بیزاری چیست؟!.. آیا این طبیعی است؟!.. آنچه آشکارست آنکه مردم از آن کوششها دستاوردی نیافتند و براستی همه‌ی کوششها را تباه شده دیدند. اینست آنچه غیرعادی و مایه‌ی افسوس می‌باشد. زیرا یک کاری اگر هم به فرجامی نینجامد دستاوردهای دیگرِ آن ، کوشندگان را خشنود میگرداند. اگر راه کوششها چنان باشد که تا هر جا که پیمودند نتیجه‌ی پایداری از آن نمایان گردد ، می‌دانند که راه را درست آمده‌اند و بنیادی گزارده شده و دیگر کارها را آیندگان خواهند پیمود. در اینحال هیچگاه دچار دلسردی نخواهد گردید. دلسردی هنگامی رخ میدهد که رهرو تنها چشم به انجام کار دارد نه به پیشرفت آن. و چون انجامی که گمان داشته بزودی نمایان نشود دلسرد گردد.
جنبش مشروطه را نوشتیم که ناانجام ماند و یک دمکراسی پایداری از آن بهره‌ی ایرانیان نگردید. با اینهمه از رهگذر مشروطه دگرگونیهای بزرگی در ایران رخ داد که می‌توان بیداری مردم و از میان رفتن استبداد قاجاری و ستمگریهای بی‌اندازه‌ی ایشان را از آن جمله شمرد. ولی از سه جنبش یادشده پیش از روی کار آمدن رضاشاه و دوازده سال آزادی حزبها و روزنامه‌ها پس از برافتادن او چنان دستاوردهایی را نمی‌توان سراغ گرفت.
بسیار کوششها بوده که پیشگامان آن هرگز چشم به نتیجه‌های آنی ندوخته و آنچه برایشان اهمیت داشته همانا درستی راهشان بوده. مسیحیگری یک نمونه‌ی آنست. زیرا تا سه قرن مسیحیگری دوره‌ی ناتوانی خود را می‌گذرانید و پیشرفت چشمگیری نداشت. در نبرد با برده‌داری و همچنین در جنبش سوسیالیزم دهها سال کوشش بکار رفت و پیشوایان آن جنبشها بارها به جلوگیرهای بزرگی برخوردند تا سرانجام فیروزی از راه رسید. مثال دیگر اتحاد کشورهای اروپایی پس از جنگ جهانی دوم است که برای خردمندان اروپا یک آرمان بزرگ بوده و دشواریهای بسیاری داشته (و دارد) ولی آنان که بنیاد این کار را گزاشتند (1950) بیگمان با گذشت بیش از نیم قرن از آغاز آن ، دلسرد نشدند. زیرا ایشان به آن می‌کوشیدند که این آرمان هوادارانی بیابد و در این راه با برداشتن هر جلوگیری یک گام بسوی انجام آن بردارند. نیکخواهانی که به اینگونه کوششها پرداخته‌اند تنها چشم به پیشرفت کارها داشته‌اند نه به فرجام آن.
اساساً یک کاری هرچه بزرگتر ، شکیبایی و کوششهای بیشتری می‌طلبد و چنین کارهایی هوسمندان و بی‌حوصلگان را خوش نمی‌آید.
از آنسو در ایران ـ از جنبش مشروطه تاکنون ـ هر کسی یا دسته‌ای برخاسته هرگز نخواسته از راهش بکوشد. اینکه جنبندگان سیاسی ما همیشه گفته‌اند : «اول باید قوه را بدست گرفت ، سپس هر گونه اصلاحاتی توان کرد» ، همین نشان از آن دارد که کار را ساده پنداشته و آسان گرفته‌اند. از همینها اگر بپرسید : «بسیار نیک ، چگونه نیرو را می‌توان بدست گرفت؟!» ، خواهید دید که جز تحریک احساسات مردم با رسوا گردانیدن حکومت ، براه دیگری نیندیشیده‌اند و خود نمی‌دانند.
در حالی که یک توده برای یک تحول ریشه‌دار نیازمند آنست که حقایق مهمی از زندگانی را یاد گیرد. جنبندگان سیاسی در ایران به تربیت مردم بها نداده‌اند. آنها خواسته‌اند مردم را پشت سر خود بیندازند و پیش روند و جز این راهی برای کوشش ندانسته‌اند. در حالی که کوشش سیاسی آنست که حقایق زندگانی را بمردم یاد دهد و بدینسان آنها را همدل ، هم‌اندیشه و در نتیجه متحد گرداند. در جایی که با تحریک احساسات مردم به چنان نتیجه‌ای نمی‌توان رسید. بلکه باید گفت جنب و جوشهای که از دوستیها و دشمنیهای ناگهانی برخیزد ، زود هم فرونشیند زیرا ریشه‌دار نیست.
چنانکه امروز هم شما دسته دسته از کوشندگان را می‌بینید که با هیاهو و جست و خیزهاشان تنها درپی بدست گرفتن «قوه»اند. شما در ایران آرمانی مانند اتحاد اروپا که به سالها کوشش نیاز دارد درمیان کوشندگان نمی‌بینید. مضمون سخنان جنبندگان سیاسی نیز کوشش برای دست یافتن به یک آرمان ارجدار و تلاشهای ماندگار را نشان نمی‌دهد.
.
🔸 46ـ راه چه دور و چه نزدیک با پیمودنست که بپایان می‌رسد ( یادداشت کوشاد تلگرام ـ تکه‌ی دو از سه)
اینگونه پیشامدهای پیاپی مایه‌ی دلسردی آزادیخواهان و مردم گردید و بسیاری از ایشان از کوششهای سیاسی بیکبار بیزار گردیدند.
علت این بیزاری چیست؟!.. آیا این طبیعی است؟!.. آنچه آشکارست آنکه مردم از آن کوششها دستاوردی نیافتند و براستی همه‌ی کوششها را تباه شده دیدند. اینست آنچه غیرعادی و مایه‌ی افسوس می‌باشد. زیرا یک کاری اگر هم به فرجامی نینجامد دستاوردهای دیگرِ آن ، کوشندگان را خشنود میگرداند. اگر راه کوششها چنان باشد که تا هر جا که پیمودند نتیجه‌ی پایداری از آن نمایان گردد ، می‌دانند که راه را درست آمده‌اند و بنیادی گزارده شده و دیگر کارها را آیندگان خواهند پیمود. در اینحال هیچگاه دچار دلسردی نخواهد گردید. دلسردی هنگامی رخ میدهد که رهرو تنها چشم به انجام کار دارد نه به پیشرفت آن. و چون انجامی که گمان داشته بزودی نمایان نشود دلسرد گردد.
جنبش مشروطه را نوشتیم که ناانجام ماند و یک دمکراسی پایداری از آن بهره‌ی ایرانیان نگردید. با اینهمه از رهگذر مشروطه دگرگونیهای بزرگی در ایران رخ داد که می‌توان بیداری مردم و از میان رفتن استبداد قاجاری و ستمگریهای بی‌اندازه‌ی ایشان را از آن جمله شمرد. ولی از سه جنبش یادشده پیش از روی کار آمدن رضاشاه و دوازده سال آزادی حزبها و روزنامه‌ها پس از برافتادن او چنان دستاوردهایی را نمی‌توان سراغ گرفت.
بسیار کوششها بوده که پیشگامان آن هرگز چشم به نتیجه‌های آنی ندوخته و آنچه برایشان اهمیت داشته همانا درستی راهشان بوده. مسیحیگری یک نمونه‌ی آنست. زیرا تا سه قرن مسیحیگری دوره‌ی ناتوانی خود را می‌گذرانید و پیشرفت چشمگیری نداشت. در نبرد با برده‌داری و همچنین در جنبش سوسیالیزم دهها سال کوشش بکار رفت و پیشوایان آن جنبشها بارها به جلوگیرهای بزرگی برخوردند تا سرانجام فیروزی از راه رسید. مثال دیگر اتحاد کشورهای اروپایی پس از جنگ جهانی دوم است که برای خردمندان اروپا یک آرمان بزرگ بوده و دشواریهای بسیاری داشته (و دارد) ولی آنان که بنیاد این کار را گزاشتند (1950) بیگمان با گذشت بیش از نیم قرن از آغاز آن ، دلسرد نشدند. زیرا ایشان به آن می‌کوشیدند که این آرمان هوادارانی بیابد و در این راه با برداشتن هر جلوگیری یک گام بسوی انجام آن بردارند. نیکخواهانی که به اینگونه کوششها پرداخته‌اند تنها چشم به پیشرفت کارها داشته‌اند نه به فرجام آن.
اساساً یک کاری هرچه بزرگتر ، شکیبایی و کوششهای بیشتری می‌طلبد و چنین کارهایی هوسمندان و بی‌حوصلگان را خوش نمی‌آید.
از آنسو در ایران ـ از جنبش مشروطه تاکنون ـ هر کسی یا دسته‌ای برخاسته هرگز نخواسته از راهش بکوشد. اینکه جنبندگان سیاسی ما همیشه گفته‌اند : «اول باید قوه را بدست گرفت ، سپس هر گونه اصلاحاتی توان کرد» ، همین نشان از آن دارد که کار را ساده پنداشته و آسان گرفته‌اند. از همینها اگر بپرسید : «بسیار نیک ، چگونه نیرو را می‌توان بدست گرفت؟!» ، خواهید دید که جز تحریک احساسات مردم با رسوا گردانیدن حکومت ، براه دیگری نیندیشیده‌اند و خود نمی‌دانند.
در حالی که یک توده برای یک تحول ریشه‌دار نیازمند آنست که حقایق مهمی از زندگانی را یاد گیرد. جنبندگان سیاسی در ایران به تربیت مردم بها نداده‌اند. آنها خواسته‌اند مردم را پشت سر خود بیندازند و پیش روند و جز این راهی برای کوشش ندانسته‌اند. در حالی که کوشش سیاسی آنست که حقایق زندگانی را بمردم یاد دهد و بدینسان آنها را همدل ، هم‌اندیشه و در نتیجه متحد گرداند. در جایی که با تحریک احساسات مردم به چنان نتیجه‌ای نمی‌توان رسید. بلکه باید گفت جنب و جوشهای که از دوستیها و دشمنیهای ناگهانی برخیزد ، زود هم فرونشیند زیرا ریشه‌دار نیست.
چنانکه امروز هم شما دسته دسته از کوشندگان را می‌بینید که با هیاهو و جست و خیزهاشان تنها درپی بدست گرفتن «قوه»اند. شما در ایران آرمانی مانند اتحاد اروپا که به سالها کوشش نیاز دارد درمیان کوشندگان نمی‌بینید. مضمون سخنان جنبندگان سیاسی نیز کوشش برای دست یافتن به یک آرمان ارجدار و تلاشهای ماندگار را نشان نمی‌دهد.
.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار پنجم : خانه‌داری و بچه‌پروری
6ـ نازایی می‌تواند سبب طلاق خواستن باشد. (تکه‌ی یک از یک)
در آیین ما اگر زنی نازا باشد و بچه نزاید مرد را سزاست که به همان سبب او را طلاق دهد و یا نگه داشته زنی دیگر بگیرد. در اینجا دو زنی مشروع است. منتها آن زن (زن نازای پیش) اگر رضایت نداد سزاست که بهمین سبب طلاق بخواهد. این بدلخواه اوست که بنشیند و شکیبا باشد و با آرامش و خوشی بسر برد و چون از زن نو فرزندانی آورده شود آنها را فرزندان خود حساب کند و در پروردن و نگه داشتن به کمک و دستیاری بپردازد ، و یا اگر اینها را نخواست و یا نتوانست ، طلاق گرفته خود را بکنار کشد.
همچنین اگر مردی نازا باشد و بچه ازو پدید نیامد ، زن می‌تواند به بی‌فرزندی شکیبایی نکند و به همان دستاویز طلاق بخواهد. اینها چیزهاییست که چه زن و چه مرد با پیشانی باز می‌توانند بکنند و جای ایراد و نکوهشی نیست.
برای زنان و مردانی که فرزند نمی‌دارند و نمی‌توانند داشته باشند بسیار بجاست که بچگانی را از دیگران ـ از خویشان و از بیگانگان ـ بگیرند و بفرزندی بپذیرند و بپرورند و بزرگ کنند. کسانی که بچگان بسیار می‌دارند که نگهداری و پرورش آنها مشکل است هیچ عیبی نخواهد داشت اگر یکی از آن بچه‌ها را به یک مرد یا زن بچه‌نداری بسپارند. هیچ عیبی نخواهد داشت اگر بچه‌ای را بفرزندی آنها دهند. چنین کاری نه با خرد ناسازگار است و نه از بزرگی کسی کم خواهد کرد و باو خواهد برخورد ، و نه زیانی به بچه یا بدیگران خواهد داشت. شاید که بکسانی گران افتد و تن بآن ندهند. باید پرسید : سببش چیست؟!.. چه بدی از آن تواند برخاست؟!..
این کار چه برای بچه و چه برای پدر و مادر و چه برای آن زن و مرد نیکست. بچه به یک خانه‌ی آسوده‌تری افتاده پرورش بهتری خواهد دید. پدر و مادر بارشان سبکتر شده بپرورش بچگان دیگر بهتر خواهند رسید. اما آن زن و مرد دارای فرزند گردیده ، آن کمی که در زندگانیشان می‌بود رفع می‌شود.
گاهی کسانی می‌گویند : «بچه‌ی بیگانه برای آدم فرزند نمی‌شود». ما می‌گوییم : چرا نشود؟!.. چه نقصی خواهد داشت؟!.. بهتر است سخن را بشکافید و روشنتر بگویید. اگر مقصودتان آنست که یک مرد یا زن به بچه‌ی دیگری دلگرم نمی‌تواند باشد و آن را فرزند خود نمی‌تواند بشناسد ، این پایه‌ای از فهم و خرد ندارد. آن عادت جانورانست که هر یکی زاده‌ی خود را دوست دارد و بپروردن پردازد و بزاده‌های دیگران دشمنی نشان میدهد. گربه که بچه‌های خود را بدانسان دوست دارد ، بچه‌های دیگران را آزاد دهد و چه‌بسا که آنها را بخورد. آدمی که دارای فهم و خرد است باید این احساسات جانوری را از خود دور کند و فرق بین زاده‌ی خود و زاده‌ی دیگری که او بفرزندی پذیرفته نگذارد. نتیجه‌ای که از داشتن بچه باید خواست دو چیز است : یکی سرگرم بودن با آنان و لذت بردن از رفتار و گفتار بچگانه و ساده‌ی او. دیگری او را پروردن و یادگار از خود بجا گذاشتن است. در زمینه‌ی این دو نتیجه ، جدایی میانه‌ی آنکه فرزند زاده‌ی آدمی باشد و یا زاده‌ی دیگری نمی‌توان گذاشت و باید نگذاشت.
اگر مقصودتان آنست که آن فرزند همچون زاده‌ی خود آدمی دلبسته و مهربان نمی‌تواند باشد ـ این بسته بآنست که چه حقایقی بآن فرزند یاد داده شود. اگر بچه بافهم و خرد باشد و از حقایق زندگی بی‌بهره نباشد ، فرقی بین پرورندگان خود با پدر و مادر واقعی خود نخواهد گذاشت. گذشته از آنکه بسیاری از بچگان بپدر و مادر واقعی خود نیز نیکی‌ناشناس درمی‌آیند و احترام نمی‌گذارند ، و این تنها درباره‌ی پرورندگان نیست.
گذشته از همه‌ی اینها : در پذیرفتن فرزند و برخاستن بپرورش او آنچه مهم است و در اندیشه باید داشت ، کشیدن رنج پرورش یک آدمی و پرداختن وام خود (وامی که هر کسی بتوده می‌دارد و باید او نیز یکی را بپرورد) می‌باشد ، و این نتیجه خواهد بود چه آن فرزند نیک درآید و قدرشناسی کند و چه بد درآید و نمک‌ناشناسی نشان دهد.
خلاصه : این یک کار ثوابدار نیک است و اگر کسی بسراغ بچگان خانواده‌های ندار برود و از آنها پسری یا دختری بفرزندی بپذیرد ، دیگر بهتر و باثواب‌تر خواهد بود.
.
🔸 گفتار پنجم : خانه‌داری و بچه‌پروری
6ـ نازایی می‌تواند سبب طلاق خواستن باشد. (تکه‌ی یک از یک)
در آیین ما اگر زنی نازا باشد و بچه نزاید مرد را سزاست که به همان سبب او را طلاق دهد و یا نگه داشته زنی دیگر بگیرد. در اینجا دو زنی مشروع است. منتها آن زن (زن نازای پیش) اگر رضایت نداد سزاست که بهمین سبب طلاق بخواهد. این بدلخواه اوست که بنشیند و شکیبا باشد و با آرامش و خوشی بسر برد و چون از زن نو فرزندانی آورده شود آنها را فرزندان خود حساب کند و در پروردن و نگه داشتن به کمک و دستیاری بپردازد ، و یا اگر اینها را نخواست و یا نتوانست ، طلاق گرفته خود را بکنار کشد.
همچنین اگر مردی نازا باشد و بچه ازو پدید نیامد ، زن می‌تواند به بی‌فرزندی شکیبایی نکند و به همان دستاویز طلاق بخواهد. اینها چیزهاییست که چه زن و چه مرد با پیشانی باز می‌توانند بکنند و جای ایراد و نکوهشی نیست.
برای زنان و مردانی که فرزند نمی‌دارند و نمی‌توانند داشته باشند بسیار بجاست که بچگانی را از دیگران ـ از خویشان و از بیگانگان ـ بگیرند و بفرزندی بپذیرند و بپرورند و بزرگ کنند. کسانی که بچگان بسیار می‌دارند که نگهداری و پرورش آنها مشکل است هیچ عیبی نخواهد داشت اگر یکی از آن بچه‌ها را به یک مرد یا زن بچه‌نداری بسپارند. هیچ عیبی نخواهد داشت اگر بچه‌ای را بفرزندی آنها دهند. چنین کاری نه با خرد ناسازگار است و نه از بزرگی کسی کم خواهد کرد و باو خواهد برخورد ، و نه زیانی به بچه یا بدیگران خواهد داشت. شاید که بکسانی گران افتد و تن بآن ندهند. باید پرسید : سببش چیست؟!.. چه بدی از آن تواند برخاست؟!..
این کار چه برای بچه و چه برای پدر و مادر و چه برای آن زن و مرد نیکست. بچه به یک خانه‌ی آسوده‌تری افتاده پرورش بهتری خواهد دید. پدر و مادر بارشان سبکتر شده بپرورش بچگان دیگر بهتر خواهند رسید. اما آن زن و مرد دارای فرزند گردیده ، آن کمی که در زندگانیشان می‌بود رفع می‌شود.
گاهی کسانی می‌گویند : «بچه‌ی بیگانه برای آدم فرزند نمی‌شود». ما می‌گوییم : چرا نشود؟!.. چه نقصی خواهد داشت؟!.. بهتر است سخن را بشکافید و روشنتر بگویید. اگر مقصودتان آنست که یک مرد یا زن به بچه‌ی دیگری دلگرم نمی‌تواند باشد و آن را فرزند خود نمی‌تواند بشناسد ، این پایه‌ای از فهم و خرد ندارد. آن عادت جانورانست که هر یکی زاده‌ی خود را دوست دارد و بپروردن پردازد و بزاده‌های دیگران دشمنی نشان میدهد. گربه که بچه‌های خود را بدانسان دوست دارد ، بچه‌های دیگران را آزاد دهد و چه‌بسا که آنها را بخورد. آدمی که دارای فهم و خرد است باید این احساسات جانوری را از خود دور کند و فرق بین زاده‌ی خود و زاده‌ی دیگری که او بفرزندی پذیرفته نگذارد. نتیجه‌ای که از داشتن بچه باید خواست دو چیز است : یکی سرگرم بودن با آنان و لذت بردن از رفتار و گفتار بچگانه و ساده‌ی او. دیگری او را پروردن و یادگار از خود بجا گذاشتن است. در زمینه‌ی این دو نتیجه ، جدایی میانه‌ی آنکه فرزند زاده‌ی آدمی باشد و یا زاده‌ی دیگری نمی‌توان گذاشت و باید نگذاشت.
اگر مقصودتان آنست که آن فرزند همچون زاده‌ی خود آدمی دلبسته و مهربان نمی‌تواند باشد ـ این بسته بآنست که چه حقایقی بآن فرزند یاد داده شود. اگر بچه بافهم و خرد باشد و از حقایق زندگی بی‌بهره نباشد ، فرقی بین پرورندگان خود با پدر و مادر واقعی خود نخواهد گذاشت. گذشته از آنکه بسیاری از بچگان بپدر و مادر واقعی خود نیز نیکی‌ناشناس درمی‌آیند و احترام نمی‌گذارند ، و این تنها درباره‌ی پرورندگان نیست.
گذشته از همه‌ی اینها : در پذیرفتن فرزند و برخاستن بپرورش او آنچه مهم است و در اندیشه باید داشت ، کشیدن رنج پرورش یک آدمی و پرداختن وام خود (وامی که هر کسی بتوده می‌دارد و باید او نیز یکی را بپرورد) می‌باشد ، و این نتیجه خواهد بود چه آن فرزند نیک درآید و قدرشناسی کند و چه بد درآید و نمک‌ناشناسی نشان دهد.
خلاصه : این یک کار ثوابدار نیک است و اگر کسی بسراغ بچگان خانواده‌های ندار برود و از آنها پسری یا دختری بفرزندی بپذیرد ، دیگر بهتر و باثواب‌تر خواهد بود.
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 38)
8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی 5)
33 سال پس از این یکی از جانیانِ رژیم ملایی ، آخوند خلخالی ، در پاسخ به این پرسش که «فلان کسان را که اعدام کردید آیا محاکمه شدند و گناهشان باثبات رسید؟» چنین گفته : «نیازی به محاکمه نبوده ، اگر گناهکار بودند که سزاشان را دیده‌اند و بجهنم خواهند رفت و اگر بیگناه بودند که شهیدند و به بهشت خواهند رفت».
باین گفته‌ی یک عضو فدائیان اسلام نیز توجه کنید :
بعد از این بقدری فشار علیه کسروی زیاد شد که دولت مجبور شد او را محاکمه کند[!]. اطلاع پیدا کردیم که می‌خواهند کسروی را به اتهام نشر کتب ضاله فقط به سه ماه زندان محکوم کنند در حالی که نواب و ما دنبال اعدام انقلابی کسروی بودیم. باین ترتیب در جریان محاکمه‌ی کسروی بدادگاه رفتیم و از افراد بازاری تعدادی را بهمراه بردیم. رئیس کلانتری بازار «خوانساری» بود که با ما همکاری زیادی کرد و آن روز بکسانی که فقط ریش داشتند [!] اجازه‌ی ورود به دادگاه را داد. در روز دوم یا سوم محاکمه‌ی کسروی شخصی بنام «جواد مظفری» بدادگاه آمد و با هفت‌تیر «کسروی» و منشی او ، «حدادپور» را زد. یکی دیگر از افراد ما به نام شیخ مهدی شریعتمدار بدستور نواب با اتومبیل جلو دادگستری بحالت انتظار ایستاده بود. او مظفری را سوار ماشین کرد و به لاهیجان برد. از این ماجرا نه شاه ، نه دولت و نه مردم [!] هیچ کدام کمترین اطلاعی نداشتند. (1) تا الان هم کسی این مطلب را نمی‌داند. (2) (تأکید از ماست)
اگر از همه‌ی سندها چشم پوشیم و بپذیریم که نه شاه و نه دولت (و البته نه مردم!) هیچکدام کمترین آگاهی از این کشتار وحشیانه نداشتند و دیگر جمله‌های او را راست بینگاریم ، دست‌کم گفته‌اش این را می‌رساند که آنچه فدائیان اسلام در اعلامیه‌هاشان (با عنوان «اهالی پایتخت») برای محاکمه شدنِ کسروی نوشته و پافشرده‌اند جز ظاهرسازی و ریا نبوده و از همان آغاز نقشه‌‌ی کشتن او را در سر میداشتند.
همچنین جا دارد توجه کنیم که این فضایی که یک جانی با احساس آزادی و آسودگی بتواند بدینسان بیشرمانه سخن از جنایتش براند و بآن بنازد را جمهوری اسلامی فراهم کرده. او خود نفهمیده که با نوشتن این جمله‌ها نافهمی و دژآگاهی خود را بنمایش می‌گزارد. راستی چه پاسخی تواند داد اگر از او بپرسند : «دادگاهی که هنوز تشکیل نشده ، وکیل مدافع و دادستان و داور آن تعیین نشده و اگرهم فرض کنیم که شده بود هیچیک نمی‌توانسته بگوید متهم محکوم خواهد شد یا نه ، بویژه که چنان موردی پیشینه‌ای نداشته و چیز تازه‌ای بوده ، شما از کجا دانستید که متهم را «فقط بسه ماه زندان» محکوم خواهند کرد؟!» ، «شما که بگفته‌ی خودتان بدادگستری کشور بدگمان بودید ، پس آن پرونده‌سازیها و درخواستهای محاکمه‌تان برای چه بوده؟!».
از بررسی رخدادهای صد ساله‌ی اخیر ، آشکار می‌گردد که از جنبش مشروطه تا شهریور 20 پیاپی از نیرو و شکوه دستگاه ملایان چنان کاسته گردید تا جایی که ایشان «دوره‌ی روحانیت را خاتمه یافته» دیده رخت ملایی از تن بیرون کردند. دیگران که چنین نکردند بناچار بگوشه‌ای خزیدند. ایشان در نوشته‌هاشان «ضمناً» همین معنی را فهمانده‌اند : شهریور 20 برای دستگاه ایشان ، تبدیل «روزگار سیاه متدینین و اهل علم» بود به «صبح روشن و تابناک» و این پیشامد «کمتر از نفع آفتاب بر ذرات نبود». (3) پس از آن ، از ملایان رفته‌رفته تکان بیشتری دیده می‌شود و سرانجام بموقعیتهایی دست می‌یابند که پیش از آن در خواب نیز نمی‌دیدند.
پابرگیها :
1ـ داستان پسرکی را بیاد می‌آورد که با برادرش بیرون رفته بستنی خورده بودند و برادرش ازو خواسته بود که نگوید ما بستنی خورده‌ایم. پسرک بخانه آمده می‌گفته : ما بستنی نخوردیم ها !
2ـ گفتگوی احمد شهاب با مرتضا رسولی ، یادشده.
3ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 79 ، بنقل از حاج‌شیخ‌محمد رازی ، آثار الحجة ، قم ، 33ـ1332، جلد یکم ، ص 119 و سیدمحمدحسین علوی طباطبایی ، خاطرات زندگی آیت‌الله‌العظمی‌آقای بروجردی ، تهران ، اطلاعات ، خرداد 1341 ص 51.
.
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 38)
8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی 5)
33 سال پس از این یکی از جانیانِ رژیم ملایی ، آخوند خلخالی ، در پاسخ به این پرسش که «فلان کسان را که اعدام کردید آیا محاکمه شدند و گناهشان باثبات رسید؟» چنین گفته : «نیازی به محاکمه نبوده ، اگر گناهکار بودند که سزاشان را دیده‌اند و بجهنم خواهند رفت و اگر بیگناه بودند که شهیدند و به بهشت خواهند رفت».
باین گفته‌ی یک عضو فدائیان اسلام نیز توجه کنید :
بعد از این بقدری فشار علیه کسروی زیاد شد که دولت مجبور شد او را محاکمه کند[!]. اطلاع پیدا کردیم که می‌خواهند کسروی را به اتهام نشر کتب ضاله فقط به سه ماه زندان محکوم کنند در حالی که نواب و ما دنبال اعدام انقلابی کسروی بودیم. باین ترتیب در جریان محاکمه‌ی کسروی بدادگاه رفتیم و از افراد بازاری تعدادی را بهمراه بردیم. رئیس کلانتری بازار «خوانساری» بود که با ما همکاری زیادی کرد و آن روز بکسانی که فقط ریش داشتند [!] اجازه‌ی ورود به دادگاه را داد. در روز دوم یا سوم محاکمه‌ی کسروی شخصی بنام «جواد مظفری» بدادگاه آمد و با هفت‌تیر «کسروی» و منشی او ، «حدادپور» را زد. یکی دیگر از افراد ما به نام شیخ مهدی شریعتمدار بدستور نواب با اتومبیل جلو دادگستری بحالت انتظار ایستاده بود. او مظفری را سوار ماشین کرد و به لاهیجان برد. از این ماجرا نه شاه ، نه دولت و نه مردم [!] هیچ کدام کمترین اطلاعی نداشتند. (1) تا الان هم کسی این مطلب را نمی‌داند. (2) (تأکید از ماست)
اگر از همه‌ی سندها چشم پوشیم و بپذیریم که نه شاه و نه دولت (و البته نه مردم!) هیچکدام کمترین آگاهی از این کشتار وحشیانه نداشتند و دیگر جمله‌های او را راست بینگاریم ، دست‌کم گفته‌اش این را می‌رساند که آنچه فدائیان اسلام در اعلامیه‌هاشان (با عنوان «اهالی پایتخت») برای محاکمه شدنِ کسروی نوشته و پافشرده‌اند جز ظاهرسازی و ریا نبوده و از همان آغاز نقشه‌‌ی کشتن او را در سر میداشتند.
همچنین جا دارد توجه کنیم که این فضایی که یک جانی با احساس آزادی و آسودگی بتواند بدینسان بیشرمانه سخن از جنایتش براند و بآن بنازد را جمهوری اسلامی فراهم کرده. او خود نفهمیده که با نوشتن این جمله‌ها نافهمی و دژآگاهی خود را بنمایش می‌گزارد. راستی چه پاسخی تواند داد اگر از او بپرسند : «دادگاهی که هنوز تشکیل نشده ، وکیل مدافع و دادستان و داور آن تعیین نشده و اگرهم فرض کنیم که شده بود هیچیک نمی‌توانسته بگوید متهم محکوم خواهد شد یا نه ، بویژه که چنان موردی پیشینه‌ای نداشته و چیز تازه‌ای بوده ، شما از کجا دانستید که متهم را «فقط بسه ماه زندان» محکوم خواهند کرد؟!» ، «شما که بگفته‌ی خودتان بدادگستری کشور بدگمان بودید ، پس آن پرونده‌سازیها و درخواستهای محاکمه‌تان برای چه بوده؟!».
از بررسی رخدادهای صد ساله‌ی اخیر ، آشکار می‌گردد که از جنبش مشروطه تا شهریور 20 پیاپی از نیرو و شکوه دستگاه ملایان چنان کاسته گردید تا جایی که ایشان «دوره‌ی روحانیت را خاتمه یافته» دیده رخت ملایی از تن بیرون کردند. دیگران که چنین نکردند بناچار بگوشه‌ای خزیدند. ایشان در نوشته‌هاشان «ضمناً» همین معنی را فهمانده‌اند : شهریور 20 برای دستگاه ایشان ، تبدیل «روزگار سیاه متدینین و اهل علم» بود به «صبح روشن و تابناک» و این پیشامد «کمتر از نفع آفتاب بر ذرات نبود». (3) پس از آن ، از ملایان رفته‌رفته تکان بیشتری دیده می‌شود و سرانجام بموقعیتهایی دست می‌یابند که پیش از آن در خواب نیز نمی‌دیدند.
پابرگیها :
1ـ داستان پسرکی را بیاد می‌آورد که با برادرش بیرون رفته بستنی خورده بودند و برادرش ازو خواسته بود که نگوید ما بستنی خورده‌ایم. پسرک بخانه آمده می‌گفته : ما بستنی نخوردیم ها !
2ـ گفتگوی احمد شهاب با مرتضا رسولی ، یادشده.
3ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 79 ، بنقل از حاج‌شیخ‌محمد رازی ، آثار الحجة ، قم ، 33ـ1332، جلد یکم ، ص 119 و سیدمحمدحسین علوی طباطبایی ، خاطرات زندگی آیت‌الله‌العظمی‌آقای بروجردی ، تهران ، اطلاعات ، خرداد 1341 ص 51.
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 46ـ راه چه دور و چه نزدیک با پیمودنست که بپایان می‌رسد ( یادداشت کوشاد تلگرام ـ تکه‌ی سه از سه)
شما اگر پیش از سال 1357 با کسانی از کوشندگان که هنوز در میانسالی بسر می‌بردند گفتگو می‌کردید می‌دیدید ایشان خود را «بازنشسته از سیاست» می‌خوانند و یک دلسردی شگفتی از خود نشان می‌دهند. برخی نیز گستاخی کرده مردم را پایین‌تر از آنی می‌دانستند که برایشان بکوشند چرا که برای مثال مدتی زندانی کشیده و از مردم (چنانکه چشم داشتند) جنبشی ندیده بودند. اگر شما بکسی با دلیل ثابت می‌کردید که باید از این آلودگیها رهایی یافت و این تنها راه است ، آنگاه می‌دیدی که سخنِ دلش را بزبان آورد و گفت : «اوه! تا آنوقت نه شما زنده‌ای نه من». معنی نهفته‌ی این سخن آنست که کار باید چنان باشد تا در کوتاه زمانی بتوان فرجامش را دید وگرنه من گامی برای آن نخواهم برداشت! این همانست که گفتیم در کوششهای سیاسی در ایران به بنیادگزاری پروا نشده است. در حالی که یک بنیاد استوار در این کشور کوشش به شایندگی و پیراستن مردم از اندیشه‌های تباه است.
این حال همچنان بود تا در سال 1357 کوششهای سیاسی بار دیگر رواج یافت و جنبشی پا گرفت. اینبود آنهایی که دلسردیها می‌نمودند به شور آمدند و امیدهای از دست رفته‌شان بازآمد و برخی به کوششهایی نیز آغاز کردند. لیکن چون یکی دو سالی گذشت و پیشامدهای رسوایی رخ داد و دیده شد که نه تنها به آزادی نزدیک نشدیم از آن دور هم گردیده‌ایم ، این بار نیز همچون سال 32 و پس از آن ، انبوهی از آنان که رویدادها را بزیان کشور و مردم و خلاف مرام خود یافتند دلسردی و نومیدی فزونتری از خود نموده بیکبار دست از هر کوششی شستند. برخی ایران را «شوره‌زار» خواندند که هرچه بکارید و بکوشید چیزی درنخواهد آمد. (زیرا می‌خواستند یکی دو ساله به همه چیز برسند).
گفتیم یکی از علتهای این دلسردی را باید در این جُست که جنبندگان سیاسی تو گویی بزبان رفتار خود می‌گفتند : کاری که فرجامش در زنده بودن من دیده نشود بدرد نمی‌خورد.
حال آنکه گفتار بالا انگشت روی این اشتباه می‌گزارَد و جا دارد بار دیگر به آن پرداخته و اندیشیده شود :
«کسانی می‌گویند : این راهی که شما پیش گرفته‌اید سالها می‌خواهد تا به نتیجه برسد. می‌گویم : شما نتیجه چه چیز را می‌گویید؟!. اینکه یک کسی معنی درست زندگی را بشناسد و از گمراهیها بیرون آید و زندگانی پاکدلانه پیش گیرد یک نتیجه‌ی بزرگی برای اوست که باید قدرش داند و خشنودی نماید. این سخنی که می‌گویید دلیلست که شما باز چشمتان تنها بسوی دیگران باز است و خود را بیاد نمی‌آورید. از آنسو راه نزدیکتر از این کجا هست؟! یک مردمی که آلوده‌ی چند گونه نادانی گردیده‌اند و اندیشه‌های پست و پراکنده بآنان چیره می‌باشد چه راه چاره دارند جز آنکه خود را از آن نادانیها و اندیشه‌ها رها گردانند؟!..»
جای صد افسوس است با آنکه از مشروطه تاکنون چندین آزمایش گرانبهای تاریخی را پشت سر گزاشته‌ایم و در هر یک از آنها همین آلودگیها و گرفتاریهای توده سنگ راه آزادیخواهان بوده باز هم کسانی بدنبال «میانبر» هستند.
اینکه گفته شده : آزموده را نباید دوباره آزمود ، پس کی بکار خواهد آمد؟!
در هر حال ما به کسانی که این راه را دور می‌شمارند می‌گوییم : شما در وضعیتی هستید که اگر نخواهید از آلودگیها پاک گردید چیزی بدست نخواهید آورد زیرا جنبشهای گذشته و وضعیت امروزی ایرانیان همه نشان میدهد که مردم به حقایق زندگانی آشنا نیستند بلکه باید گفت فرسنگها دورند و اینست باید آنها را یاد گیرند و چون با آلودگیهایی که دچار هستند نمی‌توانند آنها را یاد گیرند باید با گمراهیها نبردید و آنها را از پیش پا کنار زد تا راه یاد گرفتن حقایق هموار گردد.
در ایران جز جنبش مشروطه ، دیگر جنبشها راهِ «همه یا هیچ» را پیموده‌اند. اساساً اگر نیک بنگریم می‌بینیم که هر گونه تلاشی در این کشور در صد سال گذشته به آزادی و پیشرفت راه نبرده است. یک کودتا یا یک آشفتگی در اجتماع ، همه‌ی کوششهای گذشته را در این کشور نابود گردانیده. چنانکه شهریور 1320 پایانی بر کوششهای حکومت رضاشاه ، کودتای 1332 پایان کوششهای دوازدهسالهی کوشندگان سیاسی و شورش 1357 پایان تلاشهای حکومت محمدرضاشاه بوده است.
ایرانیان یا عمر خود را تباه کرده «هیچی» بدست نخواهند آورد بلکه در این گرفتاریها هرچه بیشتر فرورفته به پرتگاه نابودی نزدیکتر خواهند گردید یا آنکه راه پاک گردیدن از آلودگیها را یگانه راه شناخته با پاکدلی و دلگرمی به آن خواهند کوشید که در آنحال بیگمان به نتیجه‌های خجسته‌ای دست خواهند یافت.
👇
🔸 46ـ راه چه دور و چه نزدیک با پیمودنست که بپایان می‌رسد ( یادداشت کوشاد تلگرام ـ تکه‌ی سه از سه)
شما اگر پیش از سال 1357 با کسانی از کوشندگان که هنوز در میانسالی بسر می‌بردند گفتگو می‌کردید می‌دیدید ایشان خود را «بازنشسته از سیاست» می‌خوانند و یک دلسردی شگفتی از خود نشان می‌دهند. برخی نیز گستاخی کرده مردم را پایین‌تر از آنی می‌دانستند که برایشان بکوشند چرا که برای مثال مدتی زندانی کشیده و از مردم (چنانکه چشم داشتند) جنبشی ندیده بودند. اگر شما بکسی با دلیل ثابت می‌کردید که باید از این آلودگیها رهایی یافت و این تنها راه است ، آنگاه می‌دیدی که سخنِ دلش را بزبان آورد و گفت : «اوه! تا آنوقت نه شما زنده‌ای نه من». معنی نهفته‌ی این سخن آنست که کار باید چنان باشد تا در کوتاه زمانی بتوان فرجامش را دید وگرنه من گامی برای آن نخواهم برداشت! این همانست که گفتیم در کوششهای سیاسی در ایران به بنیادگزاری پروا نشده است. در حالی که یک بنیاد استوار در این کشور کوشش به شایندگی و پیراستن مردم از اندیشه‌های تباه است.
این حال همچنان بود تا در سال 1357 کوششهای سیاسی بار دیگر رواج یافت و جنبشی پا گرفت. اینبود آنهایی که دلسردیها می‌نمودند به شور آمدند و امیدهای از دست رفته‌شان بازآمد و برخی به کوششهایی نیز آغاز کردند. لیکن چون یکی دو سالی گذشت و پیشامدهای رسوایی رخ داد و دیده شد که نه تنها به آزادی نزدیک نشدیم از آن دور هم گردیده‌ایم ، این بار نیز همچون سال 32 و پس از آن ، انبوهی از آنان که رویدادها را بزیان کشور و مردم و خلاف مرام خود یافتند دلسردی و نومیدی فزونتری از خود نموده بیکبار دست از هر کوششی شستند. برخی ایران را «شوره‌زار» خواندند که هرچه بکارید و بکوشید چیزی درنخواهد آمد. (زیرا می‌خواستند یکی دو ساله به همه چیز برسند).
گفتیم یکی از علتهای این دلسردی را باید در این جُست که جنبندگان سیاسی تو گویی بزبان رفتار خود می‌گفتند : کاری که فرجامش در زنده بودن من دیده نشود بدرد نمی‌خورد.
حال آنکه گفتار بالا انگشت روی این اشتباه می‌گزارَد و جا دارد بار دیگر به آن پرداخته و اندیشیده شود :
«کسانی می‌گویند : این راهی که شما پیش گرفته‌اید سالها می‌خواهد تا به نتیجه برسد. می‌گویم : شما نتیجه چه چیز را می‌گویید؟!. اینکه یک کسی معنی درست زندگی را بشناسد و از گمراهیها بیرون آید و زندگانی پاکدلانه پیش گیرد یک نتیجه‌ی بزرگی برای اوست که باید قدرش داند و خشنودی نماید. این سخنی که می‌گویید دلیلست که شما باز چشمتان تنها بسوی دیگران باز است و خود را بیاد نمی‌آورید. از آنسو راه نزدیکتر از این کجا هست؟! یک مردمی که آلوده‌ی چند گونه نادانی گردیده‌اند و اندیشه‌های پست و پراکنده بآنان چیره می‌باشد چه راه چاره دارند جز آنکه خود را از آن نادانیها و اندیشه‌ها رها گردانند؟!..»
جای صد افسوس است با آنکه از مشروطه تاکنون چندین آزمایش گرانبهای تاریخی را پشت سر گزاشته‌ایم و در هر یک از آنها همین آلودگیها و گرفتاریهای توده سنگ راه آزادیخواهان بوده باز هم کسانی بدنبال «میانبر» هستند.
اینکه گفته شده : آزموده را نباید دوباره آزمود ، پس کی بکار خواهد آمد؟!
در هر حال ما به کسانی که این راه را دور می‌شمارند می‌گوییم : شما در وضعیتی هستید که اگر نخواهید از آلودگیها پاک گردید چیزی بدست نخواهید آورد زیرا جنبشهای گذشته و وضعیت امروزی ایرانیان همه نشان میدهد که مردم به حقایق زندگانی آشنا نیستند بلکه باید گفت فرسنگها دورند و اینست باید آنها را یاد گیرند و چون با آلودگیهایی که دچار هستند نمی‌توانند آنها را یاد گیرند باید با گمراهیها نبردید و آنها را از پیش پا کنار زد تا راه یاد گرفتن حقایق هموار گردد.
در ایران جز جنبش مشروطه ، دیگر جنبشها راهِ «همه یا هیچ» را پیموده‌اند. اساساً اگر نیک بنگریم می‌بینیم که هر گونه تلاشی در این کشور در صد سال گذشته به آزادی و پیشرفت راه نبرده است. یک کودتا یا یک آشفتگی در اجتماع ، همه‌ی کوششهای گذشته را در این کشور نابود گردانیده. چنانکه شهریور 1320 پایانی بر کوششهای حکومت رضاشاه ، کودتای 1332 پایان کوششهای دوازدهسالهی کوشندگان سیاسی و شورش 1357 پایان تلاشهای حکومت محمدرضاشاه بوده است.
ایرانیان یا عمر خود را تباه کرده «هیچی» بدست نخواهند آورد بلکه در این گرفتاریها هرچه بیشتر فرورفته به پرتگاه نابودی نزدیکتر خواهند گردید یا آنکه راه پاک گردیدن از آلودگیها را یگانه راه شناخته با پاکدلی و دلگرمی به آن خواهند کوشید که در آنحال بیگمان به نتیجه‌های خجسته‌ای دست خواهند یافت.
👇
این نکته درخور پرواست که راهی که ما در کوششهای اجتماعی پیش گرفته‌ایم تنها راهیست که «همه یا هیچ» نیست. شما هر اندازه که در این راه گام بردارید بهره‌ی خود و آیندگان از آن بیشتر خواهد بود و در هر زمانی که نتیجه‌ی کوششها را بسنجش گزارید توده را پاکتر و آلودگیهاشان را کمتر از گذشته خواهید یافت که این خود یک پیشرفت پایدار یا بنیادی بوده و پیداست خواهد ماند.
آن کوششهای «همه یا هیچ» که تاکنون در ایران بکار رفته جز نومیدی فزونتر مردم و کوشندگان بلکه نابودی کشور نتیجه‌ای نداده و نخواهد داد. در این جست و خیزها هرچه تلاشها بیشتر باشد کوشندگان از یکدیگر دورتر افتاده کاری که امروز توانند فردا نخواهند توانست. این چیزیست که کوشندگان سیاسی معاصر ما همیشه از آن غفلت کرده‌اند.
.
آن کوششهای «همه یا هیچ» که تاکنون در ایران بکار رفته جز نومیدی فزونتر مردم و کوشندگان بلکه نابودی کشور نتیجه‌ای نداده و نخواهد داد. در این جست و خیزها هرچه تلاشها بیشتر باشد کوشندگان از یکدیگر دورتر افتاده کاری که امروز توانند فردا نخواهند توانست. این چیزیست که کوشندگان سیاسی معاصر ما همیشه از آن غفلت کرده‌اند.
.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار پنجم : خانه‌داری و بچه‌پروری
7ـ برای دختران نامهای نیکو و زیبا باید انتخاب کرد (تکه‌ی یک از یک)
درباره‌ی بچه پروردن بسخنان بسیاری نیاز هست. ولی چون بیشتر از دیده‌ی پزشکیست که از گفتگوی ما بیرونست بآنها وارد نشده در پایان کتاب به یک یادآوری درباره‌ی نامهای دختران می‌پردازیم.
جای افسوس است که در ایران نامگزاری بکودکان نیز از روی فهم و خرد نیست. ما اگر بخواهیم در این زمینه بسخن درآییم باید چند صفحه را پر کنیم. بکوتاهی می‌نویسیم که نامها در ایران کمست و از اینرو شما در هر شهری صدها و هزارها کسان را با یک نام می‌توانید پیدا کنید و پیداست که این زیانهایی می‌تواند داشته باشد. از این گذشته نامها در ایران بیشتر آنها معنایی نمی‌دارد و اگر می‌دارد مردم از آنها چیزی نمی‌فهمند. همچنان بیشتر آنها یادگار افسانه‌ها و مذاهب است. مثلاً : رستم ، برزو ، اسفندیار ، افراسیاب ، یعقوب ، یوسف ، عیسا ، موسا ، کیخسرو ، جمشید ، جعفر ، باقر ، مجتبا ، مرتضا ، زینب ، خیرالنساء ، کلثوم ، سکینه ، رباب ، لیلا ، عذرا ، و بسیار مانند اینها. یک رشته‌ی دیگر خواری‌آور است همچون : عبدالحسین ، عبدالعلی ، عبدالصاحب ، غلامرضا ، غلام‌محسن ، غلامعلی ، شاهقلی ، ولیقلی ، جعفرقلی ، امامقلی و مانند اینها.
بی‌توجهی ایرانیان در این زمینه آنقدر بوده که نامهای دشمنان تاریخی خود را بفرزندانشان گذاشته‌اند. همچون : تیمور ، چنگیز ، هلاکو ، ارغون ، اسکندر ، و مانند اینها.
این نمونه‌ای از نافهمی و بیچارگی ایرانیانست که چنگیز و تیمور را با آن بدیها که به ملت و کشورشان کرده‌اند بد نمی‌شناسند و کتابها نیز پر از ستایش آنهاست. ولی یزید و ابن‌ملجم را که کار بدی که کرده‌اند برخوردی به ایران و تاریخ ایران نداشته ، بد می‌شناسند و شما در سراسر ایران کسی با نام یزید نخواهید یافت. بلکه واژه‌های «یزید» و «عمر» و «ابوبکر» درمیان ایرانیان دشنامست. عایشه که زن پیغمبرشان بوده بد می‌شناسند. نام «عایشه» نیز در ایران دشنامست.
پس از پیدایش مشروطه ، به پیروی از اروپاییان ، گامی در این زمینه برداشته شده ، و آن اینکه قانون نام خانواده در ایران مجری شده. این یکی از یادگارهای مشروطه است. این برای دو منظور بوده : یکی آنکه بودن هر کسی از کدام خانواده شناخته باشد. دیگری اینکه از تکرار نامها و از زیان آن کاسته گردد. مثلاً در فلان شهر که صد تن محمد نام هست هر کدام نام خانواده‌ی دیگری پیدا کند و از دیگران جدا گردد.
ولی این یک گام به تنهایی بس نبوده. چنانکه گفتیم عیب در نامها تنها از یک راه نیست. گذشته از اینکه همان نام خانواده از راه ناستوده‌ای روان گردیده و آن نیز عیبهایی پیدا کرده. زیرا از یکسو در آنجا هم واژه کم بوده و چه‌بسا که یک نام ده بار و بیشتر تکرار یافته است. آنگاه در آنجا نیز واژه‌های بیمعنایی بکار برده شده. بسیاری از کسان لقب پیش خود را کوتاه کرده نام خانواده ساخته‌اند. از یکسو نیز در یک خانواده هر کسی بهوس و دلخواه نام خانوادگی دیگری برای خود برگزیده. اینست یکی از نتیجه‌ها که شناخته بودن خانواده‌ها می‌بود از میان رفته است. رویهم‌رفته از این کار نیز سودی که می‌بایست بدست نیامده.
باری این یکی از چیزهاییست که باید عوض شود و براه نیکتری افتد. در اینجا درباره‌ی دختران سخن می‌رانم : نامهای دختران نیز بی‌معنی است و یا معنیش فهمیده‌ی مردم نیست. همچون : بلقیس ، فرنگیس ، توران ، زلیخا ، فضه ، مریم ، بگمجان ، خواتونجان ، عشرت ، ملوک ، فاطمه و بسیار مانند اینها.
راست است که نام برای آنست که دارنده‌ی نام را نشان دهد و بتوانند او را بآن نام بخوانند ، و این معنی از آن واژه‌ها برمی‌آید و این کار بدستیاری آنها انجام می‌گیرد. لیکن در نام باید معنی واژه را نیز در نظر گرفت. باید واژه‌ای باشد که معنای خوشایندی هم از آن دربیاید. بویژه در دختران که بسیار بجاست که نامهای معنی‌دار نیکویی برگزیده شود.
👇
🔸 گفتار پنجم : خانه‌داری و بچه‌پروری
7ـ برای دختران نامهای نیکو و زیبا باید انتخاب کرد (تکه‌ی یک از یک)
درباره‌ی بچه پروردن بسخنان بسیاری نیاز هست. ولی چون بیشتر از دیده‌ی پزشکیست که از گفتگوی ما بیرونست بآنها وارد نشده در پایان کتاب به یک یادآوری درباره‌ی نامهای دختران می‌پردازیم.
جای افسوس است که در ایران نامگزاری بکودکان نیز از روی فهم و خرد نیست. ما اگر بخواهیم در این زمینه بسخن درآییم باید چند صفحه را پر کنیم. بکوتاهی می‌نویسیم که نامها در ایران کمست و از اینرو شما در هر شهری صدها و هزارها کسان را با یک نام می‌توانید پیدا کنید و پیداست که این زیانهایی می‌تواند داشته باشد. از این گذشته نامها در ایران بیشتر آنها معنایی نمی‌دارد و اگر می‌دارد مردم از آنها چیزی نمی‌فهمند. همچنان بیشتر آنها یادگار افسانه‌ها و مذاهب است. مثلاً : رستم ، برزو ، اسفندیار ، افراسیاب ، یعقوب ، یوسف ، عیسا ، موسا ، کیخسرو ، جمشید ، جعفر ، باقر ، مجتبا ، مرتضا ، زینب ، خیرالنساء ، کلثوم ، سکینه ، رباب ، لیلا ، عذرا ، و بسیار مانند اینها. یک رشته‌ی دیگر خواری‌آور است همچون : عبدالحسین ، عبدالعلی ، عبدالصاحب ، غلامرضا ، غلام‌محسن ، غلامعلی ، شاهقلی ، ولیقلی ، جعفرقلی ، امامقلی و مانند اینها.
بی‌توجهی ایرانیان در این زمینه آنقدر بوده که نامهای دشمنان تاریخی خود را بفرزندانشان گذاشته‌اند. همچون : تیمور ، چنگیز ، هلاکو ، ارغون ، اسکندر ، و مانند اینها.
این نمونه‌ای از نافهمی و بیچارگی ایرانیانست که چنگیز و تیمور را با آن بدیها که به ملت و کشورشان کرده‌اند بد نمی‌شناسند و کتابها نیز پر از ستایش آنهاست. ولی یزید و ابن‌ملجم را که کار بدی که کرده‌اند برخوردی به ایران و تاریخ ایران نداشته ، بد می‌شناسند و شما در سراسر ایران کسی با نام یزید نخواهید یافت. بلکه واژه‌های «یزید» و «عمر» و «ابوبکر» درمیان ایرانیان دشنامست. عایشه که زن پیغمبرشان بوده بد می‌شناسند. نام «عایشه» نیز در ایران دشنامست.
پس از پیدایش مشروطه ، به پیروی از اروپاییان ، گامی در این زمینه برداشته شده ، و آن اینکه قانون نام خانواده در ایران مجری شده. این یکی از یادگارهای مشروطه است. این برای دو منظور بوده : یکی آنکه بودن هر کسی از کدام خانواده شناخته باشد. دیگری اینکه از تکرار نامها و از زیان آن کاسته گردد. مثلاً در فلان شهر که صد تن محمد نام هست هر کدام نام خانواده‌ی دیگری پیدا کند و از دیگران جدا گردد.
ولی این یک گام به تنهایی بس نبوده. چنانکه گفتیم عیب در نامها تنها از یک راه نیست. گذشته از اینکه همان نام خانواده از راه ناستوده‌ای روان گردیده و آن نیز عیبهایی پیدا کرده. زیرا از یکسو در آنجا هم واژه کم بوده و چه‌بسا که یک نام ده بار و بیشتر تکرار یافته است. آنگاه در آنجا نیز واژه‌های بیمعنایی بکار برده شده. بسیاری از کسان لقب پیش خود را کوتاه کرده نام خانواده ساخته‌اند. از یکسو نیز در یک خانواده هر کسی بهوس و دلخواه نام خانوادگی دیگری برای خود برگزیده. اینست یکی از نتیجه‌ها که شناخته بودن خانواده‌ها می‌بود از میان رفته است. رویهم‌رفته از این کار نیز سودی که می‌بایست بدست نیامده.
باری این یکی از چیزهاییست که باید عوض شود و براه نیکتری افتد. در اینجا درباره‌ی دختران سخن می‌رانم : نامهای دختران نیز بی‌معنی است و یا معنیش فهمیده‌ی مردم نیست. همچون : بلقیس ، فرنگیس ، توران ، زلیخا ، فضه ، مریم ، بگمجان ، خواتونجان ، عشرت ، ملوک ، فاطمه و بسیار مانند اینها.
راست است که نام برای آنست که دارنده‌ی نام را نشان دهد و بتوانند او را بآن نام بخوانند ، و این معنی از آن واژه‌ها برمی‌آید و این کار بدستیاری آنها انجام می‌گیرد. لیکن در نام باید معنی واژه را نیز در نظر گرفت. باید واژه‌ای باشد که معنای خوشایندی هم از آن دربیاید. بویژه در دختران که بسیار بجاست که نامهای معنی‌دار نیکویی برگزیده شود.
👇
چون بارها رخ میدهد که کسی که فرزندی پیدا کرده درباره‌ی نامش به پرسش برمی‌خیزد اینست بجا می‌دانم که در اینجا نامهایی را که برای دخترها لایق است برای یادآوری بشمارم.
ما بهتر می‌دانیم نامهای دختران از چند رشته‌ی پایین برگزیده شود :
١) از نامهای ستاره‌ها : خورشید ، ماه ، ستاره ، اختر ، پروین ، ناهید ، کیوان.
٢) از نامهای گوهرها (جواهرات) : زبرجد ، زمرد ، مروارید ، یاکند (یاقوت) ، بهرامن ، فیروزه ، گوهر.
٣) از نامهای گلها : شکوفه ، لاله ، سوسن ، سمن ، یاسمن ، سنبل ، نسرین ، نسترن ، بنفشه ، نرگس ، لادن ، نیلوفر ، ورد (1) ، چمن ، بهار.
٤) از چیزهای قشنگ از هر گونه : آهو ، گوزن ، کبک ، فاخته ، تیهو ، کبوتر ، تَذَرْوْ.
٥) از صفات : ستوده ، خجسته ، آراسته ، پیراسته ، سیمتن ، سیمبر ، سنمبر ، گلرخ ، گلفام ، گل‌اندام ، گلچهر ، مهرانگیز ، زیبا ، برازا ، فروزا.
پابرگی :
1ـ «وَرْد» بمعني گل سرخ واژه‌ي فارسي است. عربها آن را از فارسي گرفته‌اند. چنانكه ارمنيها و گرجيها نيز گرفته‌اند. چون شکل اولیه‌ی واژه «وارد» با الف بوده است اگر كساني آن را با همان شکل اولیه بگيرند و دختري را «وارد» نامند زياني نخواهد داشت. نكته‌ي ديگر اينست كه اين واژه را بايد در زبان نيز رواج داده و بجاي گل سرخ «ورد» يا «وارد» گفت.
.
ما بهتر می‌دانیم نامهای دختران از چند رشته‌ی پایین برگزیده شود :
١) از نامهای ستاره‌ها : خورشید ، ماه ، ستاره ، اختر ، پروین ، ناهید ، کیوان.
٢) از نامهای گوهرها (جواهرات) : زبرجد ، زمرد ، مروارید ، یاکند (یاقوت) ، بهرامن ، فیروزه ، گوهر.
٣) از نامهای گلها : شکوفه ، لاله ، سوسن ، سمن ، یاسمن ، سنبل ، نسرین ، نسترن ، بنفشه ، نرگس ، لادن ، نیلوفر ، ورد (1) ، چمن ، بهار.
٤) از چیزهای قشنگ از هر گونه : آهو ، گوزن ، کبک ، فاخته ، تیهو ، کبوتر ، تَذَرْوْ.
٥) از صفات : ستوده ، خجسته ، آراسته ، پیراسته ، سیمتن ، سیمبر ، سنمبر ، گلرخ ، گلفام ، گل‌اندام ، گلچهر ، مهرانگیز ، زیبا ، برازا ، فروزا.
پابرگی :
1ـ «وَرْد» بمعني گل سرخ واژه‌ي فارسي است. عربها آن را از فارسي گرفته‌اند. چنانكه ارمنيها و گرجيها نيز گرفته‌اند. چون شکل اولیه‌ی واژه «وارد» با الف بوده است اگر كساني آن را با همان شکل اولیه بگيرند و دختري را «وارد» نامند زياني نخواهد داشت. نكته‌ي ديگر اينست كه اين واژه را بايد در زبان نيز رواج داده و بجاي گل سرخ «ورد» يا «وارد» گفت.
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 39)
8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی 6)
سردمدارانِ «جمهوری اسلامی» در تاریخهایی که تاکنون منتشر کرده‌اند ، وانموده‌اند که این تنها زور و فشار دولت رضاشاه بود که نمی‌گزاشت ملایان خودی نشان دهند و پیشامدهای شهریور20 تنها باعثِ برداشته شدن این جلوگیر شد. دلیل درستی این سخن را هم بازیافتن نیروی گذشته و میدانداری دوباره‌ی «روحانیت» یاد می‌کنند. حال آنکه رویدادهای دهه‌ی بیست نشان میدهد که شاه و دولت بشیوه‌های گوناگونی بدستگاه ملایان یاوری میرسانده‌اند. از جمله‌ی این یاوریها ، میدان دادن و کمکهای پولی ـ تبلیغاتی بایشان بوده. همچنین دولت با تنگ گردانیدن میدان بآزادیخواهان ، غیرمستقیم بنیرومندی ارتجاع کوشیده. این یاری رساندن‌ها را در زیر فهرست‌وار می‌آوریم :
1ـ میدان دادن بملایان و ایشان را در چشم مردم بزرگ و نیرومند جلوه دادن ، که بشیوه‌های گوناگونی انجام می‌گرفته : سستی در اجرای قانونهای «برداشته شدن چادر» و «رخت یکسان» ، گردن نهادن بدرخواستهای ایشان در آزاد گزاشتن خزینه‌ها و بستن مدرسه‌های مختلط ، چشم بستن بر وحشیگریهایی که ملایان با تحریک مردم عامی علیه یهودیان ، بهائیان ، آزادگان و توده‌ایها برپا می‌کردند. خاموشی در برابر ملایان که دولت را با شوراندنِ عشایر تهدید می‌کردند و یا چشم بستن بر اجرای نمایشهای بیخردانه‌ی کیشی و روضه‌خوانیها و نشریات تحریک‌آمیز و بیشرمانه‌ی ایشان علیه آزادیخواهان از نمونه‌های این شیوه‌هاست.
2ـ کمکهای مالی ـ تبلیغاتی : همچون رسمیت دادن به «ناظر شریعات» ، گنجاندنِ درس تعلیمات دینی و نماز در مدرسه‌ها ، بنیاد گزاردن دانشکده‌ی الهیات ، براه انداختن روزنامه‌ای برای ملایان و مزدور گرفتن گفتارنویسانی برای آن و تشویق دیگر روزنامه‌های مزدور به گفتارنویسی بسود ارتجاع. افزار تبلیغاتی گردانیدنِ رادیو برای ملایان و راه انداختن دستگاه «تبلیغات دینی» در آن. همراهیهای شاه ، نخست‌وزیرها ، وزیران و سران اداره‌ها با ملایان و تأئیدهای ضمنی ایشان. بازگردانیدن اوقاف بملایان ، تعمیر امامزاده‌ها و راه‌سازی برای آنها ، نوسازی سقاخانه‌ها و اینگونه جاها.
3ـ فشار یکسره‌ی دولت بمخالفان ارتجاع : همچون دستگیری کسروی و یارانش در یکم دی‌ماه 1321 ، لغو جواز وکالت او ، بستن پرچم نیمه‌ماهه و هفتگی و فشار آوردن بدیگر روزنامه‌های مخالف ارتجاع ، فشار و گزند رساندن بهواداران کسروی و خوانندگان نوشته‌های او ، جلوگیری از فرستاده شدن کتابهای او با پُست ، پراکندن گزارشهای دروغ ، پرونده‌سازی و بازپرسیها ، دخالت در دستگاه داوری (قوه‌ی قضائیه) و جلو انداختن نوبت دادرسی پرونده (فورس ماژور) ، بستن کلوپهای حزب توده و دهها ناپاکدلی و بیدادگری ریز و درشت دیگر.
با بدیده گرفتن این رفتارهای بدخواهانه‌ی دولت ، آیا دیگر جایی برای خوشباوری می‌ماند؟! پس از دو سال و نیم بیشتر یاوری از دولت دیدن ، شرح حال همچنان زار ایشان را در نوشته‌ی خمینی دیدیم. پس اینکه وانمود شده : ملایان همچون فنرِ بسته‌ای بودند که تنها «قلدری» رضاشاه جلوی باز شدنش را می‌گرفته و چون او رفت ایشان با نیروی خود بیکبار برجهیدند ، دروغ بیشرمانه‌ایست.
همینجا باید بیفزایم که برخلاف آنچه که اینک بنام تاریخ بما داده می‌شود ، این اقبال بسوی کار و کوشش دینی[منظور شیعیگریست] ، دست‌کم تا میانه‌ی سال ۱۳۲٥، در برابر آنچه که در عرصه‌ی کلان جامعه می‌گذشت ، خُرد و کوچک بود. شمار طلاب علوم دینی گواهی بر این گفته است : در سال ۱۳۱۳ که سیزده سال از بنای حوزه علمیه‌ی قم در دوران رضاشاه می‌گذشت ، شمار طلاب این حوزه هفتسد نفر بود. در پایان سال ۱۳۲1 ، یک سال و نیم پس از پایان دوره‌ی رضاشاه ، شمار طلاب این حوزه به نهسد نفر رسید و در پایان سال ۱۳۲٥، در نخستین سال مرجعیت بروجردی ، شمار طلاب حوزه هزار و دویست تن بود. (1)
اکنون اگر رفتارهای بیشتری از دو همدستِ تازه (دولت و ملایان) را بدیده گیریم موضوع باز هم روشنتر خواهد شد. برای مثال می‌بینیم چنین وانمود می‌شود که دولت سهیلی در برابر ملایان از ناتوانی ، بدرخواستهای پنجگانه‌ی آقاحسین قمی رسمیت داده و آنها را در هیئت وزیران مطرح و تصویب می‌کند. بدینسان کابینه‌ی او بزرگترین ضربه را ـ تا آن زمان ـ بآزادیخواهی و دمکراسی در ایران می‌زند. در آن کابینه ، ساعد وزیر خارجه است. یک سال بعد خود ساعد نخست‌وزیر شده و دیده می‌شود که بر سر امتیازِ نفت شمال ، بنام «میهن‌پرستی» و «ایراندوستی» در برابر کشور بزرگی همچون شوروی ایستادگی می‌کند (1323) و گردن بخواستِ همسایه‌ی شمالی نمی‌گزارد.
پابرگیها :
1ـ امینی ، فداییان اسلام و سودای حکومت اسلامی ، بخش یکم ، 1384 ، پایگاه اینترنتی آینده‌نگر.
.
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 39)
8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی 6)
سردمدارانِ «جمهوری اسلامی» در تاریخهایی که تاکنون منتشر کرده‌اند ، وانموده‌اند که این تنها زور و فشار دولت رضاشاه بود که نمی‌گزاشت ملایان خودی نشان دهند و پیشامدهای شهریور20 تنها باعثِ برداشته شدن این جلوگیر شد. دلیل درستی این سخن را هم بازیافتن نیروی گذشته و میدانداری دوباره‌ی «روحانیت» یاد می‌کنند. حال آنکه رویدادهای دهه‌ی بیست نشان میدهد که شاه و دولت بشیوه‌های گوناگونی بدستگاه ملایان یاوری میرسانده‌اند. از جمله‌ی این یاوریها ، میدان دادن و کمکهای پولی ـ تبلیغاتی بایشان بوده. همچنین دولت با تنگ گردانیدن میدان بآزادیخواهان ، غیرمستقیم بنیرومندی ارتجاع کوشیده. این یاری رساندن‌ها را در زیر فهرست‌وار می‌آوریم :
1ـ میدان دادن بملایان و ایشان را در چشم مردم بزرگ و نیرومند جلوه دادن ، که بشیوه‌های گوناگونی انجام می‌گرفته : سستی در اجرای قانونهای «برداشته شدن چادر» و «رخت یکسان» ، گردن نهادن بدرخواستهای ایشان در آزاد گزاشتن خزینه‌ها و بستن مدرسه‌های مختلط ، چشم بستن بر وحشیگریهایی که ملایان با تحریک مردم عامی علیه یهودیان ، بهائیان ، آزادگان و توده‌ایها برپا می‌کردند. خاموشی در برابر ملایان که دولت را با شوراندنِ عشایر تهدید می‌کردند و یا چشم بستن بر اجرای نمایشهای بیخردانه‌ی کیشی و روضه‌خوانیها و نشریات تحریک‌آمیز و بیشرمانه‌ی ایشان علیه آزادیخواهان از نمونه‌های این شیوه‌هاست.
2ـ کمکهای مالی ـ تبلیغاتی : همچون رسمیت دادن به «ناظر شریعات» ، گنجاندنِ درس تعلیمات دینی و نماز در مدرسه‌ها ، بنیاد گزاردن دانشکده‌ی الهیات ، براه انداختن روزنامه‌ای برای ملایان و مزدور گرفتن گفتارنویسانی برای آن و تشویق دیگر روزنامه‌های مزدور به گفتارنویسی بسود ارتجاع. افزار تبلیغاتی گردانیدنِ رادیو برای ملایان و راه انداختن دستگاه «تبلیغات دینی» در آن. همراهیهای شاه ، نخست‌وزیرها ، وزیران و سران اداره‌ها با ملایان و تأئیدهای ضمنی ایشان. بازگردانیدن اوقاف بملایان ، تعمیر امامزاده‌ها و راه‌سازی برای آنها ، نوسازی سقاخانه‌ها و اینگونه جاها.
3ـ فشار یکسره‌ی دولت بمخالفان ارتجاع : همچون دستگیری کسروی و یارانش در یکم دی‌ماه 1321 ، لغو جواز وکالت او ، بستن پرچم نیمه‌ماهه و هفتگی و فشار آوردن بدیگر روزنامه‌های مخالف ارتجاع ، فشار و گزند رساندن بهواداران کسروی و خوانندگان نوشته‌های او ، جلوگیری از فرستاده شدن کتابهای او با پُست ، پراکندن گزارشهای دروغ ، پرونده‌سازی و بازپرسیها ، دخالت در دستگاه داوری (قوه‌ی قضائیه) و جلو انداختن نوبت دادرسی پرونده (فورس ماژور) ، بستن کلوپهای حزب توده و دهها ناپاکدلی و بیدادگری ریز و درشت دیگر.
با بدیده گرفتن این رفتارهای بدخواهانه‌ی دولت ، آیا دیگر جایی برای خوشباوری می‌ماند؟! پس از دو سال و نیم بیشتر یاوری از دولت دیدن ، شرح حال همچنان زار ایشان را در نوشته‌ی خمینی دیدیم. پس اینکه وانمود شده : ملایان همچون فنرِ بسته‌ای بودند که تنها «قلدری» رضاشاه جلوی باز شدنش را می‌گرفته و چون او رفت ایشان با نیروی خود بیکبار برجهیدند ، دروغ بیشرمانه‌ایست.
همینجا باید بیفزایم که برخلاف آنچه که اینک بنام تاریخ بما داده می‌شود ، این اقبال بسوی کار و کوشش دینی[منظور شیعیگریست] ، دست‌کم تا میانه‌ی سال ۱۳۲٥، در برابر آنچه که در عرصه‌ی کلان جامعه می‌گذشت ، خُرد و کوچک بود. شمار طلاب علوم دینی گواهی بر این گفته است : در سال ۱۳۱۳ که سیزده سال از بنای حوزه علمیه‌ی قم در دوران رضاشاه می‌گذشت ، شمار طلاب این حوزه هفتسد نفر بود. در پایان سال ۱۳۲1 ، یک سال و نیم پس از پایان دوره‌ی رضاشاه ، شمار طلاب این حوزه به نهسد نفر رسید و در پایان سال ۱۳۲٥، در نخستین سال مرجعیت بروجردی ، شمار طلاب حوزه هزار و دویست تن بود. (1)
اکنون اگر رفتارهای بیشتری از دو همدستِ تازه (دولت و ملایان) را بدیده گیریم موضوع باز هم روشنتر خواهد شد. برای مثال می‌بینیم چنین وانمود می‌شود که دولت سهیلی در برابر ملایان از ناتوانی ، بدرخواستهای پنجگانه‌ی آقاحسین قمی رسمیت داده و آنها را در هیئت وزیران مطرح و تصویب می‌کند. بدینسان کابینه‌ی او بزرگترین ضربه را ـ تا آن زمان ـ بآزادیخواهی و دمکراسی در ایران می‌زند. در آن کابینه ، ساعد وزیر خارجه است. یک سال بعد خود ساعد نخست‌وزیر شده و دیده می‌شود که بر سر امتیازِ نفت شمال ، بنام «میهن‌پرستی» و «ایراندوستی» در برابر کشور بزرگی همچون شوروی ایستادگی می‌کند (1323) و گردن بخواستِ همسایه‌ی شمالی نمی‌گزارد.
پابرگیها :
1ـ امینی ، فداییان اسلام و سودای حکومت اسلامی ، بخش یکم ، 1384 ، پایگاه اینترنتی آینده‌نگر.
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 47ـ یک نشست فراموش نشدنی (تکه‌ی یک از سه)
چنانکه آگاهی داده بودیم روز یکشنبه یکم آذر نشستی در خانه‌ی دارنده‌ی پرچم برپا گردید. نخست سخنانی از عید رفت و دارنده‌ی پرچم شرح داد که عیدهای هر توده‌ای آن روزهاییست که با یک پیشامد تاریخی مصادف بوده و اینست هر ساله آن را عید می‌گیرند و بجشن و شادی می‌پردازند که هم قدردانی از کوششها و رنجهای گذشتگان کرده و هم کنونیان را به برخاستن بماننده‌ی آن کارهای تاریخی برانگیزند ، این کار خردمندانه‌ایست و باید باشد. ولی افسوس که عیدهای ایران کمتر یکی مبنای تاریخی دارد. به هر حال ما امروز را یکی از عیدها می‌شماریم (1) سپس هر کار بزرگی یا هر فیروزی‌ای برای ما رخ داد روز آن را نیز عید خواهیم گرفت.
سپس گفت : می‌دانم کسانی خواهند گفت بیرون آمدن یک مهنامه چیست که روز آن عید شمرده شود؟!. می‌گویم : موضوع بیرون آمدن یک مهنامه نیست ، آغاز شدن یک راه خداپرستی و رستگاریست. پیمان هنگامی آغاز یافت که هیاهوی اروپاییگری سراسر ایران را فراگرفته و کسی یارای بردن نام دین و خدا نمی‌داشت. پیمان برای آن آغاز یافت که با همه‌ی گمراهیها نبرد کند و بیش از همه با اروپاییگری و مادّیگری به پیکار پردازد ، و بالاخره جهانیان را به یک شاهراهی که بنیاد آن خداشناسی و زیستن از روی آیین خرد می‌باشد بخواند. آن مهنامه برای این خواست ورجاوندِ بزرگ بانتشار پرداخت و تاکنون در آن راه خود گامهای فیروزانه برداشته است.
پیمان درفشی بود که در برابر بیدینان و خداناشناسان برافراشته گردید و دلیل این سخن آن گفتارهای استواریست که در پاسخ مادّیگری ، در پیرامون روان ، در زمینه‌ی خرد ، درباره‌ی فلسفه‌ی یونان نوشته شده.
سپس گفت : امشب کسانی هم هستند که باینجا کمتر آمده‌اند و شاید برخی سخنان ما بآنان سخت افتد. ولی ما خشنود خواهیم بود اگر پس از پایان سخنانِ من پرسشهایی کنند و یا ایراد گیرند. ما از این رهگذر پیشانیمان باز است. زیرا هیچ سخنی را بیدلیل نمی‌گوییم ، هیچگاه به «تعبد» دست نمی‌یازیم و ما تاکنون بهمه‌ی دیگران ایرادها گرفته‌ایم ولی کسی ایرادی بما نتوانسته است. زیرا گفته‌های ما همه حقایقست ، همه بسود جهانست.
سپس به یک رشته سخنان درازی پرداخت و پس از وی آقای خراسانی بسخن درآمدند و چون پرسشی درباره‌ی اسلام رفته بود پاسخهای پرمغزی دادند. نیز یکی گفت ایراد می‌گیرند که این جمعیت تاکنون چه کار کرده. آقای خراسانی بیک پاسخ روشن و پرمغزی پرداخته گفتند : این ایراد بسیار بیخردانه است. این مِثل آنست که ما سه تن در یک اتاقی زندگی می‌کنیم و من می‌بینم قالی آن اتاق گَردآلود و چرکینست ، اینست موضوع را بآن دو تن بازمی‌نمایم ، و چون قالی بزرگ و سنگینست که یک تن نمی‌تواند آن را بیرون برد و پاک گرداند خواهش می‌کنم که بیایید دست بهم داده این را بلند کنیم. ولی آنان بی‌پروایی می‌نمایند و نزدیک نمی‌آیند و سپس برگشته بریشخند و سرکوفت می‌گویند :
«خوب چه کار کرده‌ای؟!..» من بآنها پاسخ داده می‌گویم : من به تنهایی نمی‌توانستم کاری کنم. این نیکی من بود که شما را از گردآلودی و چرکینی این فرش آگاه گردانیدم ، و باز نیکی من بود که خود آماده‌ی کار گردیده از شما هم خواهش همدستی نمودم. لیکن شما از بدنهادی و آلوده‌درونی با من همدستی ننمودید ، و اینست کار ناانجام مانده و من باید کسان دیگری را بهمدستی بخوانم و این کار را بپایان رسانم.
این مَثَلِ بسیار پرمغز و بجایی بود. این درست داستان برخی از ایرانیانست. این بدبختها شرافت زندگانی و سرفرازی و همه چیزِ نیک را فراموش کرده تنها درپی آنند که با یکی کینه‌توزی کنند و بریشخند و سرکوفت پردازند و لذت برند. خدا روی اینان را سیاه گرداند. سالهاست ما بدینسان بکوشش برخاسته‌ایم و یک جمعیتی از دور و نزدیک دست یکی گردانیده بچاره‌ی دردها می‌کوشیم. این بدبختها اگر در اندیشه‌ی شرافت و سرفرازی باشند باید از این خیزش و کوشش ما بتکان آیند و بهمدستی شتابند و اگر هم برخی ایرادهایی دارند بگویند تا رفع شود. ولی ما می‌بینیم همچون چوب خشک از دور می‌ایستند ، بلکه کارشکنی نیز می‌نمایند ، و چون در نتیجه‌ی همین پستی و بی‌پرواییِ آنان پیشرفتِ کار کنْد می‌گردد ، فرصت یافته زبان باز می‌کنند و می‌گویند : شما تاکنون چه کار کرده‌اید؟!. در اینجاست که باید گفت رویتان سیاه باد! خدا ریشه‌ی شما را از روی زمین براندازد!
آقای خراسانی نیک توضیح دادند که ما امروز تنها بآن می‌کوشیم که اندیشه‌ها را روشن گردانیم و بشماره‌ی همراهان بیفزاییم و این خود زمینه را برای هر نیکی آماده خواهد گردانید. این کسانی که بما ایراد می‌گیرند گذشته از آنکه خود روسیاه و گناهکارند ایرادشان نیز بسیار بیپاست.
پابرگی :
1ـ به مناسبت درآمدن نخستین شماره‌ی ماهنامه‌ی پیمان در یکم آذر 1312.
.
🔸 47ـ یک نشست فراموش نشدنی (تکه‌ی یک از سه)
چنانکه آگاهی داده بودیم روز یکشنبه یکم آذر نشستی در خانه‌ی دارنده‌ی پرچم برپا گردید. نخست سخنانی از عید رفت و دارنده‌ی پرچم شرح داد که عیدهای هر توده‌ای آن روزهاییست که با یک پیشامد تاریخی مصادف بوده و اینست هر ساله آن را عید می‌گیرند و بجشن و شادی می‌پردازند که هم قدردانی از کوششها و رنجهای گذشتگان کرده و هم کنونیان را به برخاستن بماننده‌ی آن کارهای تاریخی برانگیزند ، این کار خردمندانه‌ایست و باید باشد. ولی افسوس که عیدهای ایران کمتر یکی مبنای تاریخی دارد. به هر حال ما امروز را یکی از عیدها می‌شماریم (1) سپس هر کار بزرگی یا هر فیروزی‌ای برای ما رخ داد روز آن را نیز عید خواهیم گرفت.
سپس گفت : می‌دانم کسانی خواهند گفت بیرون آمدن یک مهنامه چیست که روز آن عید شمرده شود؟!. می‌گویم : موضوع بیرون آمدن یک مهنامه نیست ، آغاز شدن یک راه خداپرستی و رستگاریست. پیمان هنگامی آغاز یافت که هیاهوی اروپاییگری سراسر ایران را فراگرفته و کسی یارای بردن نام دین و خدا نمی‌داشت. پیمان برای آن آغاز یافت که با همه‌ی گمراهیها نبرد کند و بیش از همه با اروپاییگری و مادّیگری به پیکار پردازد ، و بالاخره جهانیان را به یک شاهراهی که بنیاد آن خداشناسی و زیستن از روی آیین خرد می‌باشد بخواند. آن مهنامه برای این خواست ورجاوندِ بزرگ بانتشار پرداخت و تاکنون در آن راه خود گامهای فیروزانه برداشته است.
پیمان درفشی بود که در برابر بیدینان و خداناشناسان برافراشته گردید و دلیل این سخن آن گفتارهای استواریست که در پاسخ مادّیگری ، در پیرامون روان ، در زمینه‌ی خرد ، درباره‌ی فلسفه‌ی یونان نوشته شده.
سپس گفت : امشب کسانی هم هستند که باینجا کمتر آمده‌اند و شاید برخی سخنان ما بآنان سخت افتد. ولی ما خشنود خواهیم بود اگر پس از پایان سخنانِ من پرسشهایی کنند و یا ایراد گیرند. ما از این رهگذر پیشانیمان باز است. زیرا هیچ سخنی را بیدلیل نمی‌گوییم ، هیچگاه به «تعبد» دست نمی‌یازیم و ما تاکنون بهمه‌ی دیگران ایرادها گرفته‌ایم ولی کسی ایرادی بما نتوانسته است. زیرا گفته‌های ما همه حقایقست ، همه بسود جهانست.
سپس به یک رشته سخنان درازی پرداخت و پس از وی آقای خراسانی بسخن درآمدند و چون پرسشی درباره‌ی اسلام رفته بود پاسخهای پرمغزی دادند. نیز یکی گفت ایراد می‌گیرند که این جمعیت تاکنون چه کار کرده. آقای خراسانی بیک پاسخ روشن و پرمغزی پرداخته گفتند : این ایراد بسیار بیخردانه است. این مِثل آنست که ما سه تن در یک اتاقی زندگی می‌کنیم و من می‌بینم قالی آن اتاق گَردآلود و چرکینست ، اینست موضوع را بآن دو تن بازمی‌نمایم ، و چون قالی بزرگ و سنگینست که یک تن نمی‌تواند آن را بیرون برد و پاک گرداند خواهش می‌کنم که بیایید دست بهم داده این را بلند کنیم. ولی آنان بی‌پروایی می‌نمایند و نزدیک نمی‌آیند و سپس برگشته بریشخند و سرکوفت می‌گویند :
«خوب چه کار کرده‌ای؟!..» من بآنها پاسخ داده می‌گویم : من به تنهایی نمی‌توانستم کاری کنم. این نیکی من بود که شما را از گردآلودی و چرکینی این فرش آگاه گردانیدم ، و باز نیکی من بود که خود آماده‌ی کار گردیده از شما هم خواهش همدستی نمودم. لیکن شما از بدنهادی و آلوده‌درونی با من همدستی ننمودید ، و اینست کار ناانجام مانده و من باید کسان دیگری را بهمدستی بخوانم و این کار را بپایان رسانم.
این مَثَلِ بسیار پرمغز و بجایی بود. این درست داستان برخی از ایرانیانست. این بدبختها شرافت زندگانی و سرفرازی و همه چیزِ نیک را فراموش کرده تنها درپی آنند که با یکی کینه‌توزی کنند و بریشخند و سرکوفت پردازند و لذت برند. خدا روی اینان را سیاه گرداند. سالهاست ما بدینسان بکوشش برخاسته‌ایم و یک جمعیتی از دور و نزدیک دست یکی گردانیده بچاره‌ی دردها می‌کوشیم. این بدبختها اگر در اندیشه‌ی شرافت و سرفرازی باشند باید از این خیزش و کوشش ما بتکان آیند و بهمدستی شتابند و اگر هم برخی ایرادهایی دارند بگویند تا رفع شود. ولی ما می‌بینیم همچون چوب خشک از دور می‌ایستند ، بلکه کارشکنی نیز می‌نمایند ، و چون در نتیجه‌ی همین پستی و بی‌پرواییِ آنان پیشرفتِ کار کنْد می‌گردد ، فرصت یافته زبان باز می‌کنند و می‌گویند : شما تاکنون چه کار کرده‌اید؟!. در اینجاست که باید گفت رویتان سیاه باد! خدا ریشه‌ی شما را از روی زمین براندازد!
آقای خراسانی نیک توضیح دادند که ما امروز تنها بآن می‌کوشیم که اندیشه‌ها را روشن گردانیم و بشماره‌ی همراهان بیفزاییم و این خود زمینه را برای هر نیکی آماده خواهد گردانید. این کسانی که بما ایراد می‌گیرند گذشته از آنکه خود روسیاه و گناهکارند ایرادشان نیز بسیار بیپاست.
پابرگی :
1ـ به مناسبت درآمدن نخستین شماره‌ی ماهنامه‌ی پیمان در یکم آذر 1312.
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
خواهران و دختران ما.pdf
963.6 KB
🔸 خواهران و دختران ما
🖌 احمد کسروی
⭐️ زمینه : اجتماعی
🖌 احمد کسروی
⭐️ زمینه : اجتماعی
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 40)
8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی 7)
کتاب دادگاه پس از شرح یاوریهای ساعد بارتجاع ، از او بعنوان یک وزیر مسئول کابینه‌ی سهیلی پرسشهای اندیشه‌برانگیزی می‌پرسد : ای «قهرمان نفت» که چنین ایستادگی «میهن‌پرستانه»ای در برابر کشوری نیرومند از خود نشان می‌دادی ، چگونه در هیئت وزیرانِ کابینه‌ی سهیلی ، ده‌یک آن ایستادگی را در برابر درخواستهای آقاحسین قمی نکردی؟! آیا آنها را بی‌زیان می‌دانستی؟! آیا چنین گمانی توان برد؟!
باید افزود : اگر بگویی در برابر ملایان نمی‌توانستی بایستی ، می‌پرسیم پس چگونه در برابر کشوری همچون شوروی می‌توانی بایستی؟! اگر جلو ارتجاع ایستادن نمی‌توانستی آیا استعفا دادن نیز نمی‌توانستی؟! استعفا دادن دشوارتر بود یا در برابر روسها ایستادن؟!
پیروی از قانونها و پایبندی باجرای آن وظیفه‌ی همه‌ی دولتهاست و همه‌ی وزیران مسئولیت مشترک دارند. پیشنهادهایی که پذیرفتن و تصویبش مخالفت با قانونهای جاری است خود قانون‌شکنی است و مسئولان باید پاسخگو باشند. کابینه‌های آن چند سال را بیش از همه ده دوازده وزیرِ ماندگار تشکیل می‌دادند. بسخن دیگر ، تفاوت چندانی میان کابینه‌ی ساعد و کابینه‌ی سهیلی نبود. دولتها می‌آمدند و می‌رفتند ولی وزیران اصلی در بیشتر کابینه‌ها همچنان می‌ماندند. در کابینه‌ی سهیلی ساعد وزیر خارجه و هژیر وزیر دارایی بودند. اینان در آن کابینه بتصویب درخواستهای آقاحسین قمی هیچ اعتراضی نکردند. اکنون چگونه بپذیریم همین ساعد که در 1323 در برابر شوروی می‌ایستد ، یک سال جلوتر نمی‌توانسته اعتراضی کند و بانگی برآورد؟! چگونه بپذیریم که سیاستمداری چون او زیانهای آن تصویبنامه را درنمی‌یافته؟!
بماند آنکه همین پرسشها را کتاب دادگاه از او می‌کند و او پاسخی نمی‌دهد. بماند آنکه وزیران دولتهای پس از شهریور20 (دوره‌ی دمکراسی) ، بویژه تا 1325، بیشتر همان سیاستمدارانِ «دوره‌ی دیکتاتوری» بودند. با آنکه پس از شهریور20 خواستارانِ محاکمه‌ی ستمگران و تاراجگرانِ دوره‌ی دیکتاتوری فریادشان همه‌جا را فراگرفته بود و زمینه برای پیدایش یک تحول آماده می‌شد ، در ساختارِ دولت و مجلس جز تفاوتهای اندکی پدید نیامد. آیا در دیگر کشورها هم چنین چیزی رخ میدهد؟! در هر کشوری که تحولی بدینسان رخ دهد نه آن سیاستمداران پیشین مانند و نه مردم گزارند که ایشان بمانند.
در همین کشور خودمان آیا سیاستمداران پس از بهمن 57 همانهایی بودند که در زمان محمدرضاشاه کارهای مهمی داشتند؟! اگر هویداها و آموزگارها و شریف‌امامیها و قره‌باغیها در دولتهای پس از بهمن 57 سر کار می‌آمدند مایه‌ی صد شگفتی نبود؟! در هر حال باید پرسید چنین چشم‌بندی‌ای چگونه انجام گرفته؟! اینهاست که ما را به آن سیاستمداران سخت بدگمان میگرداند و نمی‌توانیم ایشان را دلسوز بحال مردم و کارهاشان را از روی میهن‌دوستی بدانیم.
همچنین وزیرانی که به پشتیبانی از ملایان برخاستند می‌دانستند که بر پایه‌ی باورهای ملایان ، حکومتهای عرفی «جائر» و «غاصب» بشمار می‌آیند و نانی که کارکنان دولت (و ایشان) می‌خورند حرامست. اصلاً کتابهای کسروی که ایشان دستور توقیفش را می‌دادند ، باین باورهای ملایان ایراد می‌گرفت و اینست هیچیک از ایشان نمی‌توانست بگوید من چنین چیزی را نمی‌دانستم. پس چگونه بود که باز هم دست از پشتیبانی ملایان برنمی‌داشتند؟!
همچنین می‌بینیم دولتِ قوام از یکسو وامی‌نماید که از ترسِ آشوبگری ملایان ، ناچار شده جلو تشییع جنازه‌ی کسروی و حدادپور را بگیرد و از خاکسپاری و مراسم تا آنجا که می‌تواند جلو می‌گیرد و از سوی دیگر بجای آنکه بر محاکمه‌ی بیدرنگ جانیان پافشارد ، با سستکاری زمان می‌گذراند و بملایان و علما مجال مداخله در پرونده‌ی قتل میدهد و دستشان را در هایهوی کردن و براه انداختنِ «تظاهرات» برای آزادی «برادران» دربندِ خود باز می‌گزارد. موضوع آزادی قاتلان کسروی را در هیئت وزیران مطرح می‌کند و هژیر وزیر کشور کابینه‌اش در همان نشست هواداری از جانیان می‌کند و او را «مهدورالدم» و سزاوار کشته شدن دانسته خواهان آزادی کشندگانِ او می‌شود. سرانجام هم دولت خواسته‌ی وزیر کشورش را اجرا کرده جانیان را پس از هفت هشت ماه از زندان آزاد می‌سازد. در حالی که همین دولت ، در برابر دمکراتهای آذربایجان و کردستان و نواهای جدایی‌خواهانه‌ی مازندران و گیلان و خوزستان گامی کوتاه نمی‌آید و سرانجام آرتش بر سر آذربایجان و کردستان می‌بَرَد و آنها را تارانده رهبران را دستگیر و اعدام می‌کند.
👇
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 40)
8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی 7)
کتاب دادگاه پس از شرح یاوریهای ساعد بارتجاع ، از او بعنوان یک وزیر مسئول کابینه‌ی سهیلی پرسشهای اندیشه‌برانگیزی می‌پرسد : ای «قهرمان نفت» که چنین ایستادگی «میهن‌پرستانه»ای در برابر کشوری نیرومند از خود نشان می‌دادی ، چگونه در هیئت وزیرانِ کابینه‌ی سهیلی ، ده‌یک آن ایستادگی را در برابر درخواستهای آقاحسین قمی نکردی؟! آیا آنها را بی‌زیان می‌دانستی؟! آیا چنین گمانی توان برد؟!
باید افزود : اگر بگویی در برابر ملایان نمی‌توانستی بایستی ، می‌پرسیم پس چگونه در برابر کشوری همچون شوروی می‌توانی بایستی؟! اگر جلو ارتجاع ایستادن نمی‌توانستی آیا استعفا دادن نیز نمی‌توانستی؟! استعفا دادن دشوارتر بود یا در برابر روسها ایستادن؟!
پیروی از قانونها و پایبندی باجرای آن وظیفه‌ی همه‌ی دولتهاست و همه‌ی وزیران مسئولیت مشترک دارند. پیشنهادهایی که پذیرفتن و تصویبش مخالفت با قانونهای جاری است خود قانون‌شکنی است و مسئولان باید پاسخگو باشند. کابینه‌های آن چند سال را بیش از همه ده دوازده وزیرِ ماندگار تشکیل می‌دادند. بسخن دیگر ، تفاوت چندانی میان کابینه‌ی ساعد و کابینه‌ی سهیلی نبود. دولتها می‌آمدند و می‌رفتند ولی وزیران اصلی در بیشتر کابینه‌ها همچنان می‌ماندند. در کابینه‌ی سهیلی ساعد وزیر خارجه و هژیر وزیر دارایی بودند. اینان در آن کابینه بتصویب درخواستهای آقاحسین قمی هیچ اعتراضی نکردند. اکنون چگونه بپذیریم همین ساعد که در 1323 در برابر شوروی می‌ایستد ، یک سال جلوتر نمی‌توانسته اعتراضی کند و بانگی برآورد؟! چگونه بپذیریم که سیاستمداری چون او زیانهای آن تصویبنامه را درنمی‌یافته؟!
بماند آنکه همین پرسشها را کتاب دادگاه از او می‌کند و او پاسخی نمی‌دهد. بماند آنکه وزیران دولتهای پس از شهریور20 (دوره‌ی دمکراسی) ، بویژه تا 1325، بیشتر همان سیاستمدارانِ «دوره‌ی دیکتاتوری» بودند. با آنکه پس از شهریور20 خواستارانِ محاکمه‌ی ستمگران و تاراجگرانِ دوره‌ی دیکتاتوری فریادشان همه‌جا را فراگرفته بود و زمینه برای پیدایش یک تحول آماده می‌شد ، در ساختارِ دولت و مجلس جز تفاوتهای اندکی پدید نیامد. آیا در دیگر کشورها هم چنین چیزی رخ میدهد؟! در هر کشوری که تحولی بدینسان رخ دهد نه آن سیاستمداران پیشین مانند و نه مردم گزارند که ایشان بمانند.
در همین کشور خودمان آیا سیاستمداران پس از بهمن 57 همانهایی بودند که در زمان محمدرضاشاه کارهای مهمی داشتند؟! اگر هویداها و آموزگارها و شریف‌امامیها و قره‌باغیها در دولتهای پس از بهمن 57 سر کار می‌آمدند مایه‌ی صد شگفتی نبود؟! در هر حال باید پرسید چنین چشم‌بندی‌ای چگونه انجام گرفته؟! اینهاست که ما را به آن سیاستمداران سخت بدگمان میگرداند و نمی‌توانیم ایشان را دلسوز بحال مردم و کارهاشان را از روی میهن‌دوستی بدانیم.
همچنین وزیرانی که به پشتیبانی از ملایان برخاستند می‌دانستند که بر پایه‌ی باورهای ملایان ، حکومتهای عرفی «جائر» و «غاصب» بشمار می‌آیند و نانی که کارکنان دولت (و ایشان) می‌خورند حرامست. اصلاً کتابهای کسروی که ایشان دستور توقیفش را می‌دادند ، باین باورهای ملایان ایراد می‌گرفت و اینست هیچیک از ایشان نمی‌توانست بگوید من چنین چیزی را نمی‌دانستم. پس چگونه بود که باز هم دست از پشتیبانی ملایان برنمی‌داشتند؟!
همچنین می‌بینیم دولتِ قوام از یکسو وامی‌نماید که از ترسِ آشوبگری ملایان ، ناچار شده جلو تشییع جنازه‌ی کسروی و حدادپور را بگیرد و از خاکسپاری و مراسم تا آنجا که می‌تواند جلو می‌گیرد و از سوی دیگر بجای آنکه بر محاکمه‌ی بیدرنگ جانیان پافشارد ، با سستکاری زمان می‌گذراند و بملایان و علما مجال مداخله در پرونده‌ی قتل میدهد و دستشان را در هایهوی کردن و براه انداختنِ «تظاهرات» برای آزادی «برادران» دربندِ خود باز می‌گزارد. موضوع آزادی قاتلان کسروی را در هیئت وزیران مطرح می‌کند و هژیر وزیر کشور کابینه‌اش در همان نشست هواداری از جانیان می‌کند و او را «مهدورالدم» و سزاوار کشته شدن دانسته خواهان آزادی کشندگانِ او می‌شود. سرانجام هم دولت خواسته‌ی وزیر کشورش را اجرا کرده جانیان را پس از هفت هشت ماه از زندان آزاد می‌سازد. در حالی که همین دولت ، در برابر دمکراتهای آذربایجان و کردستان و نواهای جدایی‌خواهانه‌ی مازندران و گیلان و خوزستان گامی کوتاه نمی‌آید و سرانجام آرتش بر سر آذربایجان و کردستان می‌بَرَد و آنها را تارانده رهبران را دستگیر و اعدام می‌کند.
👇
آیا باز هم باید پذیرفت که آزادی جانیان و سر و تهِ پرونده‌ی قتل را هم آوردن از ترسِ ملایان بوده؟! در خرداد 1323 آقاحسین قمی «قهرمان رفع حجاب» هنوز در ایران بود که متفقین ، کاشانی را باتهام همکاری با آلمانیها زندانی کردند لیکن نه تنها از «مبارزان با بیدینی» هیچ اعتراضی شنیده نشد ، از ملایان نیز آواز همدردی بگوش نرسید. (1) آن غیرتی که از «ادعای پیغمبری» و «مخالفت با اسلام» بجوش می‌آمد و متعصبین را تا مرز جنایت ، خشمناک می‌گردانید پس چرا در برابر زندانی شدن یک آیت‌الله بدستِ کفّار نمودار نشد؟! چرا «تحریکات دینی» در اینجا مؤثر نبود.
پابرگیها :
1ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 97.
.
پابرگیها :
1ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 97.
.