This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
آیا این بیخردیها ، تاریک‌اندیشیها و «سرگرمیهای» زیانمند که از عوامل اصلی عقب ماندگی این توده می‌باشد ، بی‌آنکه با آن نبردی رود از میان خواهد رفت؟!
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 بخش یکم : ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟.. (تکه‌ی 1)
1ـ چگونه کوشش آغاز کردم؟.. (تکه‌ی یک از یک)
در سال 1307 بود که تکانی در اندیشه‌های من پدید آمد. این داستان را در جای دیگری یاد کرده‌ام. (1) بی‌آنکه انگیزه‌اش را بدانم ناآسوده بودم و شبان و روزان با دلگیری بسر می‌بردم. چون تنها می‌نشستم پیاپی آهها می‌کشیدم. گاهی هم بی‌اختیار می‌گریستم. کم‌کم از این حال احساسات دیگری در من پدید آمد. جهان را گمراه می‌دیدم و شاهراهی از دور درمی‌یافتم که می‌توان جهان را به آن درانداخت و از گمراهی بازرهاند.
تو گفتیی دستی مرا برمی‌انگیزد که با گمراهیها درافتم و نبرد کنم و تا توانم جهان را بآن شاهراهِ رستگاری نزدیک گردانم.
دمی این اندیشه از من دور نمی‌شد. ولی دشواریهایی در جلو دیده بازمی‌ایستادم. چیزهایی از خود می‌پرسیدم و تو گفتیی نیرویی از درون بمن پاسخ می‌دهد.
می‌گفتم : با این رواج دانشها در اروپا و آمریکا آیا چیزهایی بازمانده که گفته شود؟. چون می‌اندیشیدم می‌دیدم در پشت سر دانشها حقایق بسیار مهمی هست که اگر جهانیان فراگیرند و قیمت گزارند و بکار بندند تأثیر آشکار در زندگانی خواهد داشت و بسیاری از سختیها و گرفتاریها را از میان خواهد برد.
می‌گفتم : بسیار نیک این حقایق هست و من توانم آنها را بازنمود. لیکن پایَندان[=ضامن] پیشرفتش چیست؟ چه چیز آنها را پیش خواهد برد؟ می‌اندیشیدم و می‌دیدم پایندان پیشرفت حقایق نیروی خود آنهاست. حقایق چون گفته شود مردان خردمند و پاکدل آنها را خواهند پذیرفت و پشتیبانی خواهند نمود و در راه پیشرفتش جانفشانی دریغ نخواهند کرد. «راستی‌پژوهی» یکی از گُهری‌ترین [=اصلی‌ترین] خیمهای آدمیست و پایه‌ی همه‌ی پیشرفتها در جهان این خیم خجسته بوده. اسلام چگونه پیش رفت؟. مشروطه چگونه در همه جا رواج گرفت؟. سوسیالیزم با چه نیرویی تکان در جهان پدید آورد؟.
بدینسان دودل بسر می‌بردم. سه سال بیشتر ، یک گام پیش گزارده یک گام پس می‌کشیدم. سرانجام آماده گردیدم و بکار آغازیدم. نمیدانستم چه خواهم کرد و در کوششها تا بکجا پیش خواهم رفت. راهی بود می‌بایست پیش گیرم و گام بگام بپیمایم. می‌بایست با یکایک گمراهیها درافتم و در آن میان حقایقی را بازنمایم.
در گام نخست در سال 1311 بخش یکم «آیین» را نوشته به چاپ رسانیدم. دیباچه‌ی کارهای من آن بود. این کتاب تکانی در خوانندگان پدید آورده نشان داد که حقایق اثر بسیار خواهد داشت. با آنکه در انتقاد از اروپا و اروپاییگری بود بسیاری از اروپاییان آن را پسندیدند و گفتگوها در پیرامونش رفت. درپی آن بود که گفتارهایی در شفق سرخ (2) بعنوان «پایان کار اروپا چه خواهد بود؟.» و یا «زندگانی زور و نیرنگ» نوشتم و کسانی بپاسخ برخاستند و تکانی در تهران پدید آمد.
پس از آن در زمستان (3) 1312 مهنامه‌ی پیمان را بنیاد نهادم که از آذرماه بانتشار پرداخت. این مهنامه تاریخچه‌ی جدایی دارد. از گام نخست با یکایک گمراهیها ـ از اروپاییگری ، هایهوی ادبیات ، مادّیگری ، صوفیگری ، خراباتیگری ، کیشهای گوناگون بیپا ـ نبرد کرد و در آن میان به دین پرداخته معنی راست آن را بازنمود. هفت سال این مهنامه پراکنده می‌شد و در سایه‌ی پراکنده شدن آن بود که انبوهی از مردم پاکدل و غیرتمند و جوانان خونگرم با من آشنا گردیدند و اکنون از پیشروان باهَماد (4) ما شناخته می‌شوند.
پابرگیها :
1ـ دفترچه‌ی «یکم آذرماه 1322».
2ـ از روزنامه‌های شناخته‌شده‌ی آن زمان. ـ ویراینده
3ـ امتیاز پیمان را کسروی در 4/4/1312 از وزارت معارف درخواست. «اداره‌ی دارالانشاء شورای عالی معارف» آن وزارتخانه در نامه‌ا‌ی به تاریخ 29/6 صلاحیت «آقای آقا سید احمد کسروی تبریزی» را تأیید کرده است. و در 9/7/1312 ازو «تعهدنامه» گرفته‌اند. آنجا جلو «مطبعه» نوشته است : «بعد تعیین می‌شود» (اسناد مطبوعات ، 1320ـ1286 ﻫ . ش. ، انتشارات اسناد ملی ایران ، بکوشش کاوه‌ی بیات و مسعود کوهستانی‌نژاد ، تهران ، 1372 ، ص351). از اینجا پیداست که میانه‌ی مهر تا یکم آذر که نخستین شماره بیرون آمد او سرگرم آماده کردن زمینه‌ی کار بوده. «زمستان» در جمله‌ی بالا جز لغزش نمی‌باشد و گمان می‌رود درست آن «پاییز» بوده. ـ ویراینده
4ـ باهَماد (باهم + اد) = جمعیت ، حزب. ـ ویراینده
.
🔸 بخش یکم : ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟.. (تکه‌ی 1)
1ـ چگونه کوشش آغاز کردم؟.. (تکه‌ی یک از یک)
در سال 1307 بود که تکانی در اندیشه‌های من پدید آمد. این داستان را در جای دیگری یاد کرده‌ام. (1) بی‌آنکه انگیزه‌اش را بدانم ناآسوده بودم و شبان و روزان با دلگیری بسر می‌بردم. چون تنها می‌نشستم پیاپی آهها می‌کشیدم. گاهی هم بی‌اختیار می‌گریستم. کم‌کم از این حال احساسات دیگری در من پدید آمد. جهان را گمراه می‌دیدم و شاهراهی از دور درمی‌یافتم که می‌توان جهان را به آن درانداخت و از گمراهی بازرهاند.
تو گفتیی دستی مرا برمی‌انگیزد که با گمراهیها درافتم و نبرد کنم و تا توانم جهان را بآن شاهراهِ رستگاری نزدیک گردانم.
دمی این اندیشه از من دور نمی‌شد. ولی دشواریهایی در جلو دیده بازمی‌ایستادم. چیزهایی از خود می‌پرسیدم و تو گفتیی نیرویی از درون بمن پاسخ می‌دهد.
می‌گفتم : با این رواج دانشها در اروپا و آمریکا آیا چیزهایی بازمانده که گفته شود؟. چون می‌اندیشیدم می‌دیدم در پشت سر دانشها حقایق بسیار مهمی هست که اگر جهانیان فراگیرند و قیمت گزارند و بکار بندند تأثیر آشکار در زندگانی خواهد داشت و بسیاری از سختیها و گرفتاریها را از میان خواهد برد.
می‌گفتم : بسیار نیک این حقایق هست و من توانم آنها را بازنمود. لیکن پایَندان[=ضامن] پیشرفتش چیست؟ چه چیز آنها را پیش خواهد برد؟ می‌اندیشیدم و می‌دیدم پایندان پیشرفت حقایق نیروی خود آنهاست. حقایق چون گفته شود مردان خردمند و پاکدل آنها را خواهند پذیرفت و پشتیبانی خواهند نمود و در راه پیشرفتش جانفشانی دریغ نخواهند کرد. «راستی‌پژوهی» یکی از گُهری‌ترین [=اصلی‌ترین] خیمهای آدمیست و پایه‌ی همه‌ی پیشرفتها در جهان این خیم خجسته بوده. اسلام چگونه پیش رفت؟. مشروطه چگونه در همه جا رواج گرفت؟. سوسیالیزم با چه نیرویی تکان در جهان پدید آورد؟.
بدینسان دودل بسر می‌بردم. سه سال بیشتر ، یک گام پیش گزارده یک گام پس می‌کشیدم. سرانجام آماده گردیدم و بکار آغازیدم. نمیدانستم چه خواهم کرد و در کوششها تا بکجا پیش خواهم رفت. راهی بود می‌بایست پیش گیرم و گام بگام بپیمایم. می‌بایست با یکایک گمراهیها درافتم و در آن میان حقایقی را بازنمایم.
در گام نخست در سال 1311 بخش یکم «آیین» را نوشته به چاپ رسانیدم. دیباچه‌ی کارهای من آن بود. این کتاب تکانی در خوانندگان پدید آورده نشان داد که حقایق اثر بسیار خواهد داشت. با آنکه در انتقاد از اروپا و اروپاییگری بود بسیاری از اروپاییان آن را پسندیدند و گفتگوها در پیرامونش رفت. درپی آن بود که گفتارهایی در شفق سرخ (2) بعنوان «پایان کار اروپا چه خواهد بود؟.» و یا «زندگانی زور و نیرنگ» نوشتم و کسانی بپاسخ برخاستند و تکانی در تهران پدید آمد.
پس از آن در زمستان (3) 1312 مهنامه‌ی پیمان را بنیاد نهادم که از آذرماه بانتشار پرداخت. این مهنامه تاریخچه‌ی جدایی دارد. از گام نخست با یکایک گمراهیها ـ از اروپاییگری ، هایهوی ادبیات ، مادّیگری ، صوفیگری ، خراباتیگری ، کیشهای گوناگون بیپا ـ نبرد کرد و در آن میان به دین پرداخته معنی راست آن را بازنمود. هفت سال این مهنامه پراکنده می‌شد و در سایه‌ی پراکنده شدن آن بود که انبوهی از مردم پاکدل و غیرتمند و جوانان خونگرم با من آشنا گردیدند و اکنون از پیشروان باهَماد (4) ما شناخته می‌شوند.
پابرگیها :
1ـ دفترچه‌ی «یکم آذرماه 1322».
2ـ از روزنامه‌های شناخته‌شده‌ی آن زمان. ـ ویراینده
3ـ امتیاز پیمان را کسروی در 4/4/1312 از وزارت معارف درخواست. «اداره‌ی دارالانشاء شورای عالی معارف» آن وزارتخانه در نامه‌ا‌ی به تاریخ 29/6 صلاحیت «آقای آقا سید احمد کسروی تبریزی» را تأیید کرده است. و در 9/7/1312 ازو «تعهدنامه» گرفته‌اند. آنجا جلو «مطبعه» نوشته است : «بعد تعیین می‌شود» (اسناد مطبوعات ، 1320ـ1286 ﻫ . ش. ، انتشارات اسناد ملی ایران ، بکوشش کاوه‌ی بیات و مسعود کوهستانی‌نژاد ، تهران ، 1372 ، ص351). از اینجا پیداست که میانه‌ی مهر تا یکم آذر که نخستین شماره بیرون آمد او سرگرم آماده کردن زمینه‌ی کار بوده. «زمستان» در جمله‌ی بالا جز لغزش نمی‌باشد و گمان می‌رود درست آن «پاییز» بوده. ـ ویراینده
4ـ باهَماد (باهم + اد) = جمعیت ، حزب. ـ ویراینده
.
🔶 کتاب «حقایق زندگی» (احمد کسروی)
🔸 49ـ در نادانی فرورفته‌اند و خود را دانا می‌شمارند (تکه‌ی سه از سه)
این ایرادها را که می‌گیریم میگویند : «اینها عقیده‌ی عوامست چه ربط باصل دین دارد؟!.. ما اصل دین را می‌گوییم..» می‌گویم اصل دین چیست؟!.. کجاست؟!. شما اگر اصل دین را می‌شناسید پس چرا نگرفته‌اید؟!. چرا بمردم یاد نداده‌اید؟!.. این در کجای جهانست که یک مردمی در توی گمراهیهای پست دست و پا زنند و بهانه‌شان این باشد که اینها که در اصل دین ما نیست؟!. در کجای جهانست که یک مردمی با صد نادانی بسر برند و با اینحال خود را گمراه ندانند و باصل دین بنازند؟... ای بیخردان مگر دین هم اصل و بدل دارد؟!. مگر دین رختست که دو دست باشد و یکی را بتن کنند و دیگری را در بقچه نگه دارند؟!.
شگفت بهانه‌ای بدست افتاده. یک دسته مردمی در یک سرای فروریخته و ویرانه‌ای بسر برند و عنوانشان این باشد که اصلش یک سرای درست و باشکوهی بوده!
بسیار نیک شما اصل دین را می‌گویید. پس بهتر است آن را شرح دهید. شرح دهید که چه چیزهاست شما از اصل دین می‌دانید. اینکه ملایان با کشور و توده دشمنی مینمایند و بمردم میگویند مالیات ندهید و بسربازی نروید آیا از اصل دینست یا از بدل آن؟!.. اینکه ملایان نجف در آنجا نشسته‌اند و بمردم میگویند : مالِ امامِ خود را بما دهید و بس ، که باید گفت دستگاهی در برابر دستگاه دولت درچیده‌اند از اصل دینست یا از بَدَل آن؟!..
اینکه در چنین سال سختی کسانی از توانگران بغدغن دولت گوش نداده و پروای گرسنگی مردم نکرده قاچاق و نهانی بمکه می‌روند و چنین میگویند : «من مستطیع هستم و باید بروم ، دولت را که در گور من نخواهند گزاشت» ، از اصل دینست یا از فرع آن؟!.. باینها پاسخ دهید تا بدانیم چیست؟!. (1)
این عنوانها از سالها بدستشان افتاده و خود یک سنگری یا سپری برای گمراهان گردیده. زیرا هر چیزی را که شما ایراد بگیرید تا می‌توانند با شما مجادله خواهند کرد ، و چون درماندند و دیگر سخنی نتوانستند برگشته چنین خواهند گفت : «اینها که از اصل دین نیست». مثلاً اکنون ملاها در هر جا مردم را وامی‌دارند که بسیج کار کنند و چون محرم فرارسید آن نمایشهای بیخردانه‌ی پانزده سال پیش را دوباره از سر گیرند و آبروی یک کشوری را از میان برند ، و شما به هر کدام که ایراد بگیرید خواهد گفت : «تعزیه‌ی سیدالشهداست باید باشد» و چون شما بیهودگی آن را روشن گردانید که دیگر پاسخی نتواند تازه چنین خواهد گفت : «اینها عقیده‌ی عوامست باصل دین مربوط نیست» این را گفته و خود را آسوده گردانیده پی گمراهیهای خود خواهد رفت.
سالهاست چند تن از ملایان در تهران و دیگر جاها باین عنوان که ما دین را «اصلاح» می‌کنیم و باصلش برمی‌گردانیم بمیان افتاده و دکانهای نوینی برپا کرده‌اند (2) و اگر شما از یکی از ایشان بپرسید : «اصل دین چه چیزهاست تا بدانیم و بشناسیم» بیگمان پاسخ درستی نخواهید شنید. زیرا نخست آنان اصل دین را نمی‌دانند ، دانستن اصل دین نه بآن آسانیست که مردم می‌پندارند. اگر آنان اصل دین را می‌شناختند از نخست گرفته بودند و نیاز نداشتند که بَدَلش را بگیرند و سپس باصل بازگردند.
دوم آنان خواستشان دکانداریست و این یک کالای نوینیست که ببازار آورده‌اند ، و خواستشان اینست که هر چیزی را که دیدند مریدان می‌پسندند و خریدارش می‌باشند بگویند از اصل دینست ، و هرچه را که دیدند کساد پیدا کرده و دیگر خریداری ندارد (مثلاً نذر سقاخانه‌ی نوروزخان و مانند آن) بگویند اینها از اصل دین نیست.
اینست راز کار ایشان. شیادان پستنهاد بجای آنکه با کوشش و دسترنج نان بخورند باین فریبکاریها برخاسته‌اند و گمراهان را گمراهتر می‌گردانند. خدا ریشه‌ی اینان را براندازد.
از زمینه‌ی سخن دور نیفتیم : امروز مردم ایران دین ندارند. آنچه اینان دارند سراپا گمراهی و پستیست. دین برای همینست که مردمان گرفتار این پستیها نگردند نه آنکه اینها دین باشد. اصل دین اسلام نیز باینان مربوط نیست. اینان از آن چه بهره‌مندی دارند؟!. اگر چنین بود که یک دینی چون اصلش راست و درست بوده از آلودگیهایی که پیدا کرده باکی نباشد پس بدینهای زردشتی و مسیحی و جهودی چه ایراد هست؟! مگر آنها نیز اصلش پاک و درست نبوده؟!. پس این عنوان بیکبار بیپاست و امروز کاری که باید کرد آنست که نخست معنی درست دین دانسته گردد که مردمان بآن گردن گزارند و هرآینه پس از آنست که روزنامه‌ها یا دیگران ستایش از دین نویسند.
(پرچم روزانه شماره‌های 248 ، 249 و 250)
👇
🔸 49ـ در نادانی فرورفته‌اند و خود را دانا می‌شمارند (تکه‌ی سه از سه)
این ایرادها را که می‌گیریم میگویند : «اینها عقیده‌ی عوامست چه ربط باصل دین دارد؟!.. ما اصل دین را می‌گوییم..» می‌گویم اصل دین چیست؟!.. کجاست؟!. شما اگر اصل دین را می‌شناسید پس چرا نگرفته‌اید؟!. چرا بمردم یاد نداده‌اید؟!.. این در کجای جهانست که یک مردمی در توی گمراهیهای پست دست و پا زنند و بهانه‌شان این باشد که اینها که در اصل دین ما نیست؟!. در کجای جهانست که یک مردمی با صد نادانی بسر برند و با اینحال خود را گمراه ندانند و باصل دین بنازند؟... ای بیخردان مگر دین هم اصل و بدل دارد؟!. مگر دین رختست که دو دست باشد و یکی را بتن کنند و دیگری را در بقچه نگه دارند؟!.
شگفت بهانه‌ای بدست افتاده. یک دسته مردمی در یک سرای فروریخته و ویرانه‌ای بسر برند و عنوانشان این باشد که اصلش یک سرای درست و باشکوهی بوده!
بسیار نیک شما اصل دین را می‌گویید. پس بهتر است آن را شرح دهید. شرح دهید که چه چیزهاست شما از اصل دین می‌دانید. اینکه ملایان با کشور و توده دشمنی مینمایند و بمردم میگویند مالیات ندهید و بسربازی نروید آیا از اصل دینست یا از بدل آن؟!.. اینکه ملایان نجف در آنجا نشسته‌اند و بمردم میگویند : مالِ امامِ خود را بما دهید و بس ، که باید گفت دستگاهی در برابر دستگاه دولت درچیده‌اند از اصل دینست یا از بَدَل آن؟!..
اینکه در چنین سال سختی کسانی از توانگران بغدغن دولت گوش نداده و پروای گرسنگی مردم نکرده قاچاق و نهانی بمکه می‌روند و چنین میگویند : «من مستطیع هستم و باید بروم ، دولت را که در گور من نخواهند گزاشت» ، از اصل دینست یا از فرع آن؟!.. باینها پاسخ دهید تا بدانیم چیست؟!. (1)
این عنوانها از سالها بدستشان افتاده و خود یک سنگری یا سپری برای گمراهان گردیده. زیرا هر چیزی را که شما ایراد بگیرید تا می‌توانند با شما مجادله خواهند کرد ، و چون درماندند و دیگر سخنی نتوانستند برگشته چنین خواهند گفت : «اینها که از اصل دین نیست». مثلاً اکنون ملاها در هر جا مردم را وامی‌دارند که بسیج کار کنند و چون محرم فرارسید آن نمایشهای بیخردانه‌ی پانزده سال پیش را دوباره از سر گیرند و آبروی یک کشوری را از میان برند ، و شما به هر کدام که ایراد بگیرید خواهد گفت : «تعزیه‌ی سیدالشهداست باید باشد» و چون شما بیهودگی آن را روشن گردانید که دیگر پاسخی نتواند تازه چنین خواهد گفت : «اینها عقیده‌ی عوامست باصل دین مربوط نیست» این را گفته و خود را آسوده گردانیده پی گمراهیهای خود خواهد رفت.
سالهاست چند تن از ملایان در تهران و دیگر جاها باین عنوان که ما دین را «اصلاح» می‌کنیم و باصلش برمی‌گردانیم بمیان افتاده و دکانهای نوینی برپا کرده‌اند (2) و اگر شما از یکی از ایشان بپرسید : «اصل دین چه چیزهاست تا بدانیم و بشناسیم» بیگمان پاسخ درستی نخواهید شنید. زیرا نخست آنان اصل دین را نمی‌دانند ، دانستن اصل دین نه بآن آسانیست که مردم می‌پندارند. اگر آنان اصل دین را می‌شناختند از نخست گرفته بودند و نیاز نداشتند که بَدَلش را بگیرند و سپس باصل بازگردند.
دوم آنان خواستشان دکانداریست و این یک کالای نوینیست که ببازار آورده‌اند ، و خواستشان اینست که هر چیزی را که دیدند مریدان می‌پسندند و خریدارش می‌باشند بگویند از اصل دینست ، و هرچه را که دیدند کساد پیدا کرده و دیگر خریداری ندارد (مثلاً نذر سقاخانه‌ی نوروزخان و مانند آن) بگویند اینها از اصل دین نیست.
اینست راز کار ایشان. شیادان پستنهاد بجای آنکه با کوشش و دسترنج نان بخورند باین فریبکاریها برخاسته‌اند و گمراهان را گمراهتر می‌گردانند. خدا ریشه‌ی اینان را براندازد.
از زمینه‌ی سخن دور نیفتیم : امروز مردم ایران دین ندارند. آنچه اینان دارند سراپا گمراهی و پستیست. دین برای همینست که مردمان گرفتار این پستیها نگردند نه آنکه اینها دین باشد. اصل دین اسلام نیز باینان مربوط نیست. اینان از آن چه بهره‌مندی دارند؟!. اگر چنین بود که یک دینی چون اصلش راست و درست بوده از آلودگیهایی که پیدا کرده باکی نباشد پس بدینهای زردشتی و مسیحی و جهودی چه ایراد هست؟! مگر آنها نیز اصلش پاک و درست نبوده؟!. پس این عنوان بیکبار بیپاست و امروز کاری که باید کرد آنست که نخست معنی درست دین دانسته گردد که مردمان بآن گردن گزارند و هرآینه پس از آنست که روزنامه‌ها یا دیگران ستایش از دین نویسند.
(پرچم روزانه شماره‌های 248 ، 249 و 250)
👇
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ امروز حج روندگان به «مستطیع» بودن نیز نیازی نمی‌بینند. تنها همینکه شنیده‌اند حج ثواب دارد و گناهان را پاک کند برایشان بس است.
2ـ در آن زمان ملایان به چنین فریبکاریهایی برمی‌خاسته‌اند. لیکن سپس پیش‌افتادگان و دانشگاه‌دیدگانی از شیعیان نیز به چنان کارهایی برخاسته هر کدام دکان نوینی باز کرده‌اند. نتیجه آنکه به پایداری گمراهیهای مردم کوشیده‌اند. اینهایند که «نواندیشان دینی»شان می‌خوانند. اینان درمیان خود نیز هم‌آواز نبوده دسته دسته گردیده و به پراکندگی مردم افزوده‌اند.
.
1ـ امروز حج روندگان به «مستطیع» بودن نیز نیازی نمی‌بینند. تنها همینکه شنیده‌اند حج ثواب دارد و گناهان را پاک کند برایشان بس است.
2ـ در آن زمان ملایان به چنین فریبکاریهایی برمی‌خاسته‌اند. لیکن سپس پیش‌افتادگان و دانشگاه‌دیدگانی از شیعیان نیز به چنان کارهایی برخاسته هر کدام دکان نوینی باز کرده‌اند. نتیجه آنکه به پایداری گمراهیهای مردم کوشیده‌اند. اینهایند که «نواندیشان دینی»شان می‌خوانند. اینان درمیان خود نیز هم‌آواز نبوده دسته دسته گردیده و به پراکندگی مردم افزوده‌اند.
.
🔶 محرم (بخشی از کتاب داوری)
🔸 (تکه‌ی چهار)
در بسیاری از شهرها روز عاشورا «نخل» گردانیدندی. یک چیز بسیار بزرگ و سنگینی از چوب ساخته «نخل» نامیدندی. هر کویی نخلی داشتی و در آن روز بیست و سی تن یا بیشتر بزیرش رفته آن را برداشتندی و در کوچه‌ها گردانیدندی و چون دو نخل بهم رسیدی بیکدیگر راه نداده به پیکار برخاستندی و سر و روی همدیگر را خستندی. گاهی نیز خون ریختندی.
در شهرهایی که دوتیرگی حیدری و نعمتی از میان نرفته بود ، هر ساله در روز عاشورا پیکار بمیان افتادی و سرها شکسته و تنها کوفته شدی.
از این نادانیها چندان بودی که اگر کسی بشمارد و داستان همه را بنویسد یک کتاب بزرگی باشد. این نادانیها در ایران رواج می‌داشت تا رضاشاه پهلوی جلو گرفت که ده سال بیشتر ، کم نشانی از این نمایشها دیده شدی. ولی چنانکه می‌دانیم پس از رفتن او دولت بجلوگیری نمی‌کوشد و ملایان می‌کوشند که بار دیگر آنها را رواج دهند و چنانکه می‌شنویم در بسیاری از شهرها آغاز یافته در محرم همان نمایشها بمیان می‌آید. (1)
چنانکه گفتیم این کارها زیانهایی را درپی می‌داشت و اینک آنها را فهرست‌وار بکوتاهی می‌شماریم :
1ـ داستانی که هزاروسیصد سال پیش رخ داده بآن پرداختن و بگریه و سوگواری برخاستن ، از خرد رو گردانیدن و آن را لگدمال ساختنست. اینکه پنداشته‌اند که خدا از این گریه و زاری خشنود گردد و پاداشها دهد نادانی دیگری از آنان می‌باشد. خدا از کاری خشنود گردد که بخردانه باشد و سود از آن برخیزد. گریه و مویه به یک داستان کهن هزار ساله چه سودی تواند داد؟!.. چرا خدا بآن پاداش دهد؟!..
شگفتست که بازماندگان حسین ، خودشان پس از یکی دو سال ، پیشامد را فراموش ساختند و بزندگی پرداختند. چنانکه گفتیم علی‌بن‌الحسین با یزید آشتی کرد و با او دوستی نمود. سکینه دختر حسین که بگفته‌ی روضه‌خوانان در ویرانه‌ی شام مرده است ، و باشد که شیعیان باین مرگ او خروارها اشک ریخته‌اند ، سالها پس از آن زیسته و زن مصعب‌بن‌زبیر شده بود که سپس نیز زن عبدالملک‌بن‌مروان گردید و با خوشیها زندگی بسر داد.
ولی شیعیان پس از هزاروسیصد سال آن داستان را فراموش نمی‌کنند و آیا این دلیل روشنی به سبک‌مغزی و بیخردی یک مردمی شمرده نخواهد بود؟!..
پابرگی :
1ـ جای افسوس فراوانست که محمدرضاشاه پهلوی نتوانست همچون پدرش به جلوگیری از ارتجاع پردازد. بزرگا دردا که به ملایان پر و بال هم می‌داد و باید گفت مار در آستین پرورد. درین باره کتاب «دولت بما پاسخ دهد؟» دیده شود. ـ ویراینده
.
🔸 (تکه‌ی چهار)
در بسیاری از شهرها روز عاشورا «نخل» گردانیدندی. یک چیز بسیار بزرگ و سنگینی از چوب ساخته «نخل» نامیدندی. هر کویی نخلی داشتی و در آن روز بیست و سی تن یا بیشتر بزیرش رفته آن را برداشتندی و در کوچه‌ها گردانیدندی و چون دو نخل بهم رسیدی بیکدیگر راه نداده به پیکار برخاستندی و سر و روی همدیگر را خستندی. گاهی نیز خون ریختندی.
در شهرهایی که دوتیرگی حیدری و نعمتی از میان نرفته بود ، هر ساله در روز عاشورا پیکار بمیان افتادی و سرها شکسته و تنها کوفته شدی.
از این نادانیها چندان بودی که اگر کسی بشمارد و داستان همه را بنویسد یک کتاب بزرگی باشد. این نادانیها در ایران رواج می‌داشت تا رضاشاه پهلوی جلو گرفت که ده سال بیشتر ، کم نشانی از این نمایشها دیده شدی. ولی چنانکه می‌دانیم پس از رفتن او دولت بجلوگیری نمی‌کوشد و ملایان می‌کوشند که بار دیگر آنها را رواج دهند و چنانکه می‌شنویم در بسیاری از شهرها آغاز یافته در محرم همان نمایشها بمیان می‌آید. (1)
چنانکه گفتیم این کارها زیانهایی را درپی می‌داشت و اینک آنها را فهرست‌وار بکوتاهی می‌شماریم :
1ـ داستانی که هزاروسیصد سال پیش رخ داده بآن پرداختن و بگریه و سوگواری برخاستن ، از خرد رو گردانیدن و آن را لگدمال ساختنست. اینکه پنداشته‌اند که خدا از این گریه و زاری خشنود گردد و پاداشها دهد نادانی دیگری از آنان می‌باشد. خدا از کاری خشنود گردد که بخردانه باشد و سود از آن برخیزد. گریه و مویه به یک داستان کهن هزار ساله چه سودی تواند داد؟!.. چرا خدا بآن پاداش دهد؟!..
شگفتست که بازماندگان حسین ، خودشان پس از یکی دو سال ، پیشامد را فراموش ساختند و بزندگی پرداختند. چنانکه گفتیم علی‌بن‌الحسین با یزید آشتی کرد و با او دوستی نمود. سکینه دختر حسین که بگفته‌ی روضه‌خوانان در ویرانه‌ی شام مرده است ، و باشد که شیعیان باین مرگ او خروارها اشک ریخته‌اند ، سالها پس از آن زیسته و زن مصعب‌بن‌زبیر شده بود که سپس نیز زن عبدالملک‌بن‌مروان گردید و با خوشیها زندگی بسر داد.
ولی شیعیان پس از هزاروسیصد سال آن داستان را فراموش نمی‌کنند و آیا این دلیل روشنی به سبک‌مغزی و بیخردی یک مردمی شمرده نخواهد بود؟!..
پابرگی :
1ـ جای افسوس فراوانست که محمدرضاشاه پهلوی نتوانست همچون پدرش به جلوگیری از ارتجاع پردازد. بزرگا دردا که به ملایان پر و بال هم می‌داد و باید گفت مار در آستین پرورد. درین باره کتاب «دولت بما پاسخ دهد؟» دیده شود. ـ ویراینده
.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
نخل گردانی در شهر تفت
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
ارزش اشکی که برای امام حسین ریخته شود ...
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
سیزدهم مرداد 1323.pdf
3.4 MB
🔶 سیزدهم مرداد ۱۳۲۳
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : گزارش جشن روزبه مشروطه‌ی ۱۳۲۳ ، معنی مشروطه و جلوگیرهای آن ، چرا ملایان مردم را برفتن بزیارت برمی‌انگیزند؟ ، راز دلبستگی بازرگانان و حاجیان بکیش شیعی ، نادانیهای پیروان کیش شیعی
📊 شمار ساتها : ۴۶
کتابخانه‌ی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده می‌گردد.
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : گزارش جشن روزبه مشروطه‌ی ۱۳۲۳ ، معنی مشروطه و جلوگیرهای آن ، چرا ملایان مردم را برفتن بزیارت برمی‌انگیزند؟ ، راز دلبستگی بازرگانان و حاجیان بکیش شیعی ، نادانیهای پیروان کیش شیعی
📊 شمار ساتها : ۴۶
کتابخانه‌ی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده می‌گردد.
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
ما از رسيدن اين روز تاريخی ـ روز عيد مشروطه ـ خشنود و شادمانيم و اينك بنام ارجشناسی از مشروطه [=دمکراسی] و سررشته‌داری توده پيام خجسته باد بهمه‌ی ايرانيان ـ بويژه بهمراهان خود ـ ميفرستيم. ولی بايد پوشيده نداريم كه جشن و شادی اساسی ما آن روزی خواهد بود كه همگی ايرانيان معنی درست مشروطه را بدانند و شايسته‌ی چنان سررشته‌داری باشند. عيد بزرگ ما آن زمانی خواهد رسيد كه مردم اين كشور از اين پراكندگی و درماندگی رها گردند.
(پرچم روزانه شماره‌ی ۱۶۱ سه شنبه ۱۳ مرداد‌ماه ۱۳۲۱)
#کانال_احمد_کسروی
#پرچم
🌐 @pakdini
🌐 @ketabSudmand
🌐 https://kasravi-ahmad.blogspot.com
✉️ farhixt@gmail.com
🆔 @ahmad_kasravi
(پرچم روزانه شماره‌ی ۱۶۱ سه شنبه ۱۳ مرداد‌ماه ۱۳۲۱)
#کانال_احمد_کسروی
#پرچم
🌐 @pakdini
🌐 @ketabSudmand
🌐 https://kasravi-ahmad.blogspot.com
✉️ farhixt@gmail.com
🆔 @ahmad_kasravi
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 بخش یکم : ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟.. (تکه‌ی 2)
2ـ ما چه می‌گوییم؟.. (تکه‌ی یک از یک)
در اینجا نمی‌خواهم تاریخچه نویسم و کارهایی که من یا باهماد کرده است شرح دهم. بجای آن بهتر می‌دانم ماهیت کار و کوشش خودمان را روشن گردانم. اکنون پس از چهارده سال نیک دانسته شده که ما چه می‌خواهیم و چه می‌گوییم. کسانی که کتابهای ما را خوانده‌اند نیک می‌دانند. برای آنکه دیگران هم بدانند بهتر می‌دانم شرح کوتاهی در اینجا یاد کنم.
سخنان ما بسیار است. ولی اگر بخواهیم آن را در چند جمله بگنجانیم چنین خواهیم گفت : «جهانیان باید حقایق زندگانی را بدانند و به آنها ارج گزارند و در زندگانی مورد توجه گردانند.
خدا به آدمیان خرد داده که نیک و بد و سود و زیان را بشناسند. باید آدمیان به خرد ارج گزارند و در زندگانی راهنمای خود گردانند».
اینها کوتاهشده‌ی گفته‌های ماست. ولی پیداست که به این کوتاهی نمی‌ماند و سخنان بسیار در پیرامون آنها پیش می‌آید. ما هنگامی که حقایق را شرح می‌دهیم با گمراهیها و بدآموزیها ـ بلکه با برخی از سیاستها ـ برخورد پیدا کرده ناچار می‌شویم که با یکایک آنها درافتیم و بیپایگی آنها را روشن گردانیم. هنگامی که می‌خواهیم آیین خردمندانه‌ای برای زندگانی بنیاد گزاریم با دسته‌های بسیاری روبرو می‌شویم که باید به نبرد پردازیم و گفتگوها کنیم.
همان «خرد» که می‌گوییم میدان بزرگی برای گفتگو باز می‌گرداند. انبوه مردم معنی خرد را نمی‌دانند. کیشها و بدآموزیها از خرد نکوهش نموده‌اند. روانشناسی خرد را بآن معنی که ما می‌گوییم و آن را داور نیک و بد و سود و زیان می‌دانیم نمی‌شناسد. ما ناچار می‌شویم بهمه‌ی اینها پاسخ دهیم. ناچار می‌شویم درباره‌ی خرد به سخنان بسیاری پردازیم. (1)
می‌دانم کسانی خواهند گفت : «مگر مردمان حقایق جهان را نمی‌دانند که شما می‌خواهید بدانند؟!». می‌گویم : بسیاری از حقایق هست که مردمان یا نمی‌دانند و یا ارجی به آنها نمی‌گزارند. برای مثل یاد می‌کنم :
«جهان برای همه است ، هیچکس را به دیگری برتری نیست ، زندگانی برای آسایش و خوشیست برای رنجکشی نیست. آدمیان باید دست به هم دهند و جهان را آباد گردانند ، و در آن با خوشی زیند. آسایش هر کسی در آسایش دیگران است. هر کسی باید در کار و کوششهای خود در بندِ دیگران باشد. توده‌ها مانند خانواده‌هایند ، چنانکه خانواده‌ها با یکدیگر با همدستی و یاوری می‌زیند توده‌ها نیز توانند زیست. به جنگ و کشاکش نیاز نیست. جنگ یادگار دوره‌های وحشیگریست. جنگ را باید با بدیها کرد ...».
اینها یک رشته حقایقست. مردمان یا اینها را نمی‌دانند و یا می‌دانند و ارج نمی‌گزارند و در نتیجه‌ی همانست که اینهمه گرفتاریها پیش می‌آید.
ما می‌پرسیم : آیا اینها راستست یا نه؟.. اگر راستست چرا باید به آن ارج نگزارند؟.. چرا باید بنیاد زندگی را بروی آنها ننهند؟.. ما می‌کوشیم که در جهان تکانی پدید آید و بنیاد زندگانی بروی این راستیها بنیاد نهاده شود.
کسانی از جلو درآمده میگویند : «اینها نمی‌شود ، زندگانی نبرد است». می‌گوییم : شما اشتباه کرده‌اید. زندگانی نبرد نیست. لغزش شما از آنجاست که میانه‌ی آدمی با جانوران جدایی نمی‌گزارید. میانه‌ی آدمی با جانوران جدایی بسیارست. آن گرگها و پلنگهایند که زندگیشان نبردست و جز آن نتواند بود. آدمی چنان نیست. آدمیان توانند بنیاد زندگانی را به جای نبرد و کشاکش بروی یاوری و همدستی گزارند.
آدمی را به پای جانوران بردن و زندگانی را سراسر نبرد شماردن یکی از نتیجه‌های مادیگریست. ما در این زمینه گفتارها و کتابهای بسیار نوشته‌ایم و یکی از کوششهای ارجدار ما در همین زمینه بوده. (2)
پابرگیها :
1ـ دفترچه‌ی «در پیرامون خرد» دیده شود.
2ـ کتابهای «ورجاوندبنیاد» و «در پیرامون روان» دیده شود.
.
🔸 بخش یکم : ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟.. (تکه‌ی 2)
2ـ ما چه می‌گوییم؟.. (تکه‌ی یک از یک)
در اینجا نمی‌خواهم تاریخچه نویسم و کارهایی که من یا باهماد کرده است شرح دهم. بجای آن بهتر می‌دانم ماهیت کار و کوشش خودمان را روشن گردانم. اکنون پس از چهارده سال نیک دانسته شده که ما چه می‌خواهیم و چه می‌گوییم. کسانی که کتابهای ما را خوانده‌اند نیک می‌دانند. برای آنکه دیگران هم بدانند بهتر می‌دانم شرح کوتاهی در اینجا یاد کنم.
سخنان ما بسیار است. ولی اگر بخواهیم آن را در چند جمله بگنجانیم چنین خواهیم گفت : «جهانیان باید حقایق زندگانی را بدانند و به آنها ارج گزارند و در زندگانی مورد توجه گردانند.
خدا به آدمیان خرد داده که نیک و بد و سود و زیان را بشناسند. باید آدمیان به خرد ارج گزارند و در زندگانی راهنمای خود گردانند».
اینها کوتاهشده‌ی گفته‌های ماست. ولی پیداست که به این کوتاهی نمی‌ماند و سخنان بسیار در پیرامون آنها پیش می‌آید. ما هنگامی که حقایق را شرح می‌دهیم با گمراهیها و بدآموزیها ـ بلکه با برخی از سیاستها ـ برخورد پیدا کرده ناچار می‌شویم که با یکایک آنها درافتیم و بیپایگی آنها را روشن گردانیم. هنگامی که می‌خواهیم آیین خردمندانه‌ای برای زندگانی بنیاد گزاریم با دسته‌های بسیاری روبرو می‌شویم که باید به نبرد پردازیم و گفتگوها کنیم.
همان «خرد» که می‌گوییم میدان بزرگی برای گفتگو باز می‌گرداند. انبوه مردم معنی خرد را نمی‌دانند. کیشها و بدآموزیها از خرد نکوهش نموده‌اند. روانشناسی خرد را بآن معنی که ما می‌گوییم و آن را داور نیک و بد و سود و زیان می‌دانیم نمی‌شناسد. ما ناچار می‌شویم بهمه‌ی اینها پاسخ دهیم. ناچار می‌شویم درباره‌ی خرد به سخنان بسیاری پردازیم. (1)
می‌دانم کسانی خواهند گفت : «مگر مردمان حقایق جهان را نمی‌دانند که شما می‌خواهید بدانند؟!». می‌گویم : بسیاری از حقایق هست که مردمان یا نمی‌دانند و یا ارجی به آنها نمی‌گزارند. برای مثل یاد می‌کنم :
«جهان برای همه است ، هیچکس را به دیگری برتری نیست ، زندگانی برای آسایش و خوشیست برای رنجکشی نیست. آدمیان باید دست به هم دهند و جهان را آباد گردانند ، و در آن با خوشی زیند. آسایش هر کسی در آسایش دیگران است. هر کسی باید در کار و کوششهای خود در بندِ دیگران باشد. توده‌ها مانند خانواده‌هایند ، چنانکه خانواده‌ها با یکدیگر با همدستی و یاوری می‌زیند توده‌ها نیز توانند زیست. به جنگ و کشاکش نیاز نیست. جنگ یادگار دوره‌های وحشیگریست. جنگ را باید با بدیها کرد ...».
اینها یک رشته حقایقست. مردمان یا اینها را نمی‌دانند و یا می‌دانند و ارج نمی‌گزارند و در نتیجه‌ی همانست که اینهمه گرفتاریها پیش می‌آید.
ما می‌پرسیم : آیا اینها راستست یا نه؟.. اگر راستست چرا باید به آن ارج نگزارند؟.. چرا باید بنیاد زندگی را بروی آنها ننهند؟.. ما می‌کوشیم که در جهان تکانی پدید آید و بنیاد زندگانی بروی این راستیها بنیاد نهاده شود.
کسانی از جلو درآمده میگویند : «اینها نمی‌شود ، زندگانی نبرد است». می‌گوییم : شما اشتباه کرده‌اید. زندگانی نبرد نیست. لغزش شما از آنجاست که میانه‌ی آدمی با جانوران جدایی نمی‌گزارید. میانه‌ی آدمی با جانوران جدایی بسیارست. آن گرگها و پلنگهایند که زندگیشان نبردست و جز آن نتواند بود. آدمی چنان نیست. آدمیان توانند بنیاد زندگانی را به جای نبرد و کشاکش بروی یاوری و همدستی گزارند.
آدمی را به پای جانوران بردن و زندگانی را سراسر نبرد شماردن یکی از نتیجه‌های مادیگریست. ما در این زمینه گفتارها و کتابهای بسیار نوشته‌ایم و یکی از کوششهای ارجدار ما در همین زمینه بوده. (2)
پابرگیها :
1ـ دفترچه‌ی «در پیرامون خرد» دیده شود.
2ـ کتابهای «ورجاوندبنیاد» و «در پیرامون روان» دیده شود.
.
🔶 کتاب «حقایق زندگی» (احمد کسروی)
🔸 49ـ در نادانی فرورفته‌اند و خود را دانا می‌شمارند
(یادداشت کوشاد : تکه‌ی یک از دو)
سخن فروغی نه از عامیگری بلکه از روی استادی در خیانت رانده شده. بدخواهیهای فروغی تنها این یک سخن او نیست. برای آگاهی بیشتر با فروغی و بستگی او با رویدادهای شهریور1320 و چگونگی میدان دادن به ملایان پیشگفتار کتاب «انکیزیسیون در ایران» دیده شود.
این داستان که بهنگام برافتادن رضاشاه رخ داده ، بیگمان خوانندگانی را به شگفت می‌آورد. زیرا بیرون آن اینست که پس از بیست سی سال ریشخند و سرکوفت روزنامه‌نویسان ، رماننویسان و برجستگان توده به خرافات و پندارپرستیهای مردم و پانزده سال بی‌پروایی حکومت رضاشاه به «دین» و سختگیری به «دینداران» (آنها که به نمایشهای کیشی دلبسته‌اند) نباید چنین بیهوده‌پندارهایی از مردم سر زند. ولی ماندگاری ، دیرپایی و سخت‌جانی این رفتارها علتهایی دارد که تا دانسته نشود داستانی شگفت می‌نماید. می‌توان گفت پدیداری حکومت ملایان گرهی بر گره‌های ناگشوده‌ی پیشین انداخته و داستان رنگ چیستان بخود گرفته.
از چنین داستانهایی برخی بسودجویی برخاسته میگویند : «با دین نمی‌توان مبارزه کرد». این را کیها میگویند؟ یک دسته هواداران کیشهایند که این را تبلیغی برای بیدینیهای خود می‌دانند. می‌باید گفت : به پشتگرمی نادانی عامیان بخود می‌بالند.
کسان دیگری نیز برای آنکه خود را آسوده ساخته و از هر کوششی کناره گیرند همان را بزبان می‌آورند. ایشان نمودار گردیدن کشیشان و ملایان و هوادارانشان را در شوروی پس از هفتاد سال سختگیریهای حکومت کمونیستیِ آنجا دلیل سخن خود می‌گیرند.
برخی دیگر میگویند : یک چیزی را که هزار و دوهزار سال ریشه در اندیشه‌های مردم داشته به این زودی نمی‌توان از دلها پاک کرد. نتیجه‌ی این سخن آنکه اگر چنین نبردهایی صد سال و دویست سال هم کشید ، باکی نیست و غیرعادی هم شمرده نمی‌شود. ایشان نیز نبرد دیرپای دانشمندان با دستگاه کلیسا و کنیسه در اروپا و این را که هنوز هم آنها برنیفتاده دلیل سخن خود می‌گیرند.
کسانی نیز فلسفه‌ی دیگری ازبر کرده‌اند. ایشان میگویند این کارها تنها از دست حکومت ساخته است. اینست همه‌ی این نبردها را بیهوده دانسته ، نتیجه می‌گیرند که امروز ـ به هر بهایی بسر آید ـ تنها باید کوشید حکومت را بدست گرفت تا بتوان این نادانیها را برانداخت. برخی نیز راه دیگری می‌پیمایند. میگویند : باید دین از دولت جدا گردد و آنگاهست که می‌توان امیدوار بود حکومتی جدا از دین به بیهوده‌پندارهای مردم چاره کند. باید گفت : این دو دسته‌ی اخیر از آزموده‌ی شوروی درس بایسته را نگرفته‌اند.
جای پرسش است : این سخت‌جانی و دیرپایی پندارپرستیهای مردم از چیست و چرا حکومت استوار و سختگیری همچون رضاشاه در نبرد با آنها بدینسان نافیروز بوده است؟!. یا چرا پس از ده‌ها سال حکومت جدا از دین در ترکیه و سختگیری به «دینداران» ، امروز همان «دینداران» حکومت را در آن کشور بدست دارند؟!.
اکنون که این جستار بمیان آمد ، پرسشهایی خواه ناخواه پیش می‌آید که در پایین آنها را فهرست‌وار می‌آوریم :
1ـ آیا پندارها و باورهای گمراه چه آنها که از کیشها برخاسته و چه دیگرها ، جلوگیر پیشرفت یک توده هست یا نه؟!
2ـ آیا آنها بخودی خود یا مثلاً با استوار گردیدن دمکراسی یا پیشرفت دانشها از میان خواهد رفت؟!
3ـ راست است که در نتیجه‌ی ناسازگاری دانشها با دینها و نبرد دانشمندان با دستگاه کلیسا ، از شکوه و نیروی دینها بسیار کاسته ولی چرا پس از سیصد سال نبرد ، هنوز ریشه‌کن نگردیده؟!
4ـ چرا حکومت شوروی که افزار دانش در یک دست و فلسفه‌ی مادّی در دست دیگر ، با دین به نبرد پرداخته بود بدانسان در برابر آنها درماندگی نشان داد؟!
5 ـ بی‌گفتگوست که کوششهای حکومتهایی همچون شوروی و رضاشاه و آتاترک و جانشینانش بی‌اثر نبوده و بیهوده‌پندارها و باورهای زیانمندی را توانسته از مغزها بیرون گرداند ، لیکن جای پرسشست : آیا بجای آنها چه اندیشه‌هایی در مغزها جا گرفته؟! آیا اندیشه‌های پول‌پرستانه و خودخواهانه جای آنها را نگرفته؟! آیا زیان اینها کمتر از زیان اندیشه‌های بیپای کیشی است؟!
6 ـ آیا بی‌آنکه با اینها نبردی رود تا از نیرو افتند می‌توان از کوششهای سیاسی در ایران سودی چشم داشت؟!
7ـ آن نبردی که بتواند ریشه‌ی این پندارپرستیها را بیکبار برکند چگونه نبردی است و از چه جنس می‌باشد؟!
.
🔸 49ـ در نادانی فرورفته‌اند و خود را دانا می‌شمارند
(یادداشت کوشاد : تکه‌ی یک از دو)
سخن فروغی نه از عامیگری بلکه از روی استادی در خیانت رانده شده. بدخواهیهای فروغی تنها این یک سخن او نیست. برای آگاهی بیشتر با فروغی و بستگی او با رویدادهای شهریور1320 و چگونگی میدان دادن به ملایان پیشگفتار کتاب «انکیزیسیون در ایران» دیده شود.
این داستان که بهنگام برافتادن رضاشاه رخ داده ، بیگمان خوانندگانی را به شگفت می‌آورد. زیرا بیرون آن اینست که پس از بیست سی سال ریشخند و سرکوفت روزنامه‌نویسان ، رماننویسان و برجستگان توده به خرافات و پندارپرستیهای مردم و پانزده سال بی‌پروایی حکومت رضاشاه به «دین» و سختگیری به «دینداران» (آنها که به نمایشهای کیشی دلبسته‌اند) نباید چنین بیهوده‌پندارهایی از مردم سر زند. ولی ماندگاری ، دیرپایی و سخت‌جانی این رفتارها علتهایی دارد که تا دانسته نشود داستانی شگفت می‌نماید. می‌توان گفت پدیداری حکومت ملایان گرهی بر گره‌های ناگشوده‌ی پیشین انداخته و داستان رنگ چیستان بخود گرفته.
از چنین داستانهایی برخی بسودجویی برخاسته میگویند : «با دین نمی‌توان مبارزه کرد». این را کیها میگویند؟ یک دسته هواداران کیشهایند که این را تبلیغی برای بیدینیهای خود می‌دانند. می‌باید گفت : به پشتگرمی نادانی عامیان بخود می‌بالند.
کسان دیگری نیز برای آنکه خود را آسوده ساخته و از هر کوششی کناره گیرند همان را بزبان می‌آورند. ایشان نمودار گردیدن کشیشان و ملایان و هوادارانشان را در شوروی پس از هفتاد سال سختگیریهای حکومت کمونیستیِ آنجا دلیل سخن خود می‌گیرند.
برخی دیگر میگویند : یک چیزی را که هزار و دوهزار سال ریشه در اندیشه‌های مردم داشته به این زودی نمی‌توان از دلها پاک کرد. نتیجه‌ی این سخن آنکه اگر چنین نبردهایی صد سال و دویست سال هم کشید ، باکی نیست و غیرعادی هم شمرده نمی‌شود. ایشان نیز نبرد دیرپای دانشمندان با دستگاه کلیسا و کنیسه در اروپا و این را که هنوز هم آنها برنیفتاده دلیل سخن خود می‌گیرند.
کسانی نیز فلسفه‌ی دیگری ازبر کرده‌اند. ایشان میگویند این کارها تنها از دست حکومت ساخته است. اینست همه‌ی این نبردها را بیهوده دانسته ، نتیجه می‌گیرند که امروز ـ به هر بهایی بسر آید ـ تنها باید کوشید حکومت را بدست گرفت تا بتوان این نادانیها را برانداخت. برخی نیز راه دیگری می‌پیمایند. میگویند : باید دین از دولت جدا گردد و آنگاهست که می‌توان امیدوار بود حکومتی جدا از دین به بیهوده‌پندارهای مردم چاره کند. باید گفت : این دو دسته‌ی اخیر از آزموده‌ی شوروی درس بایسته را نگرفته‌اند.
جای پرسش است : این سخت‌جانی و دیرپایی پندارپرستیهای مردم از چیست و چرا حکومت استوار و سختگیری همچون رضاشاه در نبرد با آنها بدینسان نافیروز بوده است؟!. یا چرا پس از ده‌ها سال حکومت جدا از دین در ترکیه و سختگیری به «دینداران» ، امروز همان «دینداران» حکومت را در آن کشور بدست دارند؟!.
اکنون که این جستار بمیان آمد ، پرسشهایی خواه ناخواه پیش می‌آید که در پایین آنها را فهرست‌وار می‌آوریم :
1ـ آیا پندارها و باورهای گمراه چه آنها که از کیشها برخاسته و چه دیگرها ، جلوگیر پیشرفت یک توده هست یا نه؟!
2ـ آیا آنها بخودی خود یا مثلاً با استوار گردیدن دمکراسی یا پیشرفت دانشها از میان خواهد رفت؟!
3ـ راست است که در نتیجه‌ی ناسازگاری دانشها با دینها و نبرد دانشمندان با دستگاه کلیسا ، از شکوه و نیروی دینها بسیار کاسته ولی چرا پس از سیصد سال نبرد ، هنوز ریشه‌کن نگردیده؟!
4ـ چرا حکومت شوروی که افزار دانش در یک دست و فلسفه‌ی مادّی در دست دیگر ، با دین به نبرد پرداخته بود بدانسان در برابر آنها درماندگی نشان داد؟!
5 ـ بی‌گفتگوست که کوششهای حکومتهایی همچون شوروی و رضاشاه و آتاترک و جانشینانش بی‌اثر نبوده و بیهوده‌پندارها و باورهای زیانمندی را توانسته از مغزها بیرون گرداند ، لیکن جای پرسشست : آیا بجای آنها چه اندیشه‌هایی در مغزها جا گرفته؟! آیا اندیشه‌های پول‌پرستانه و خودخواهانه جای آنها را نگرفته؟! آیا زیان اینها کمتر از زیان اندیشه‌های بیپای کیشی است؟!
6 ـ آیا بی‌آنکه با اینها نبردی رود تا از نیرو افتند می‌توان از کوششهای سیاسی در ایران سودی چشم داشت؟!
7ـ آن نبردی که بتواند ریشه‌ی این پندارپرستیها را بیکبار برکند چگونه نبردی است و از چه جنس می‌باشد؟!
.