پاکدینی ـ احمد کسروی

🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)

🔸 بخش دوم : در ایران با چه دشواریها روبرو شدیم؟.. (تکه‌ی 4)

4ـ ما برای برانداختن گمراهیها بهترین راه را برگزیده‌ایم. (تکه‌ی یک از یک)

چنانکه گفتیم یک پایه‌ی کوششهای ما نبرد با گمراهیهاست. در ایران هم می‌بایست آن نبرد را پیش بریم. بویژه که دانسته شد مایه‌ی بدبختی بیست ملیون توده ‌اینهاست. این ما را در اندیشه‌ی نبرد استوار گردانید.

راه ما اینست که از یکسو حقایق را ، چه درباره‌ی دین و چه درباره‌ی زندگانی ، بازمی‌نماییم و از یکسو بیکایک گمراهیها پرداخته بی‌پایی آنها را روشن می‌گردانیم. باین معنی که از یکسو برمی‌اندازیم و از یکسو برمی‌افرازیم. در حالی که خانه‌های ناستوده‌ی سست‌پایه را ویران می‌کنیم خانه‌هایی ستوده با پایه‌های استوار بنیاد می‌گزاریم.

کتابهای «ورجاوندْبنیاد» و «در پیرامون خرد» و «راه رستگاری» در زمینه‌ی حقایقست. درباره‌ی هر یکی از گمراهیها ، از اروپاییگری ،‌ ادبیات ، شیعیگری ، صوفیگری ، بهائیگری ، مادّیگری و مانند اینها ، نیز کتابهای جداگانه بچاپ رسیده.

ما به هر گفته‌ای دلیل یاد می‌کنیم. سخنان ما همسنگ دانشهاست. چنانکه در دانشها هیچ سخنی را بی‌دلیل نمی‌آورند ما نیز هیچ گفته‌ای بی‌دلیل نداریم. آنگاه ما همیشه داوری خرد را پیش می‌کشیم.

این از آرمانهای ماست که جهانیان همه به یک راه درآیند ، و وسیله‌ای که برای این کار برگزیده‌ایم آنست که مردمان را بداوری خرد خوانیم. ما بهمه می‌گوییم : خدا بشما خرد داده که نیک و بد و راست و کج را بازشناسید. چرا آن را داور نمی‌گردانید؟! چرا آن را بکار نمی‌اندازید؟!

کسانی به خرد نیز ایرادها دارند. ولی ما پاسخ آن را هم داده‌ایم. بارها دیده شده ما چون می‌گوییم : «فلان سخن با خرد راست نمی‌آید» بازگشته می‌گویند : «خردِ که؟..». این می‌رساند که معنی خرد را هم نمی‌دانند. ما روشن ساخته‌ایم که خردها در شناختن نیک و بد و سود و زیان همه یکسانند. نمی‌توان گفت : خرد من یا خرد تو. میانه‌ی خردها جدایی نیست.

این بهترین راهست که ما برای نبرد با گمراهیها و از میان بردن پراکندگیها برگزیده‌ایم. اگر ناپاکیها و سودجوییها درمیان نبودی بایستی کمترین آزردگی بمیان نیاید. بایستی این آرمان بی‌هیچ ایستادگی از پیش رود.

بکسی اگر حقایق را بازنمایند و چنین گویند : «بفهم و خرد خود را داور کن» ، آیا باز تواند رنجید؟!.. آیا باز تواند ایستادگی نمود؟!

با این حال ما می‌دانستیم که کشاکشهایی درمیان خواهد بود. از گام نخست با کشاکش روبرو شده می‌دانستیم که هرچه جلوتر رویم سخت‌تر خواهد بود.

می‌دانستیم تنها از روی نفهمیدن و هوش ناگماردن نیست. می‌دانستیم دسته‌های انبوهی از راه ‌اینها نان می‌خورند و دستگاه «آقایی» درچیده‌اند. می‌دانستیم که‌ اینها با همه‌ی تواناییشان به‌ ایستادگیها خواهند پرداخت.

کیش شیعی یا بهتر گویم دستگاه ملایان در دیده‌ی ما خصوصیتی داشت. زیرا از یکسو این دستگاه زیانش بکشور و توده بسیار بیش است. اگر مایه‌ی بدبختی ایران سه چیز باشد یکی همینست. از سوی دیگر ما می‌دانستیم ملایان با آن دستگاهی که درچیده‌اند تا توانند ایستادگی خواهند نمود ، و چون دلیل یا منطق درمیان نیست به ‌هایهوی و شورانیدن مردم و یا بسخنان زشت و بیهوده خواهند برخاست.

.

1.12K views11:31