ما با هر شعری مخالف نیستیم. من مقصود خود را دربارهی شعر بارها نوشته‌ام و در پرچم نیز خواهیم نوشت. ما از یکسو با بیهوده‌گویی شاعران دشمنی می‌نمودیم و از یکسو شعرها و کتابهای زمان مغول و قرنهای گذشته را (که دوره‌ی زبونی ایران بوده) زیان‌آور میدانستیم. اینها را باید در جای خود شرح دهیم.
به هر حال نوشته‌های ما در چنان هنگامی با یک هیاهوی سختی مصادف گردید. انجمن ادبی و شاعران همگی بدشمنی برخاستند. برخی روزنامه‌ها ستونهای خود را بروی گفتارهای پست و بی‌ادبانه که کسانی در برابر دلیلهای ما می‌نوشتند باز کردند.
از آنسوی آقایان نخست‌وزیر و وزیر فرهنگ با پیمان دشمنی سختی نمودند و از فشار بازنایستادند. همان جناب آقای حکمت چون گواه این داستانست در اینجا می‌نویسم (1) : در آن روزها من در دانشکده‌ی معقول و منقول درس مختصری [تاریخ] داشتم و چون همان هنگام قانون دانشگاه گذشت من نیز مشمول بودم که بایستی یک رساله‌ای بنویسم و از شمار استادان باشم و ماهانه سه‌هزار ریال بیشتر حقوق گیرم. لیکن روزی بدیدن جناب آقای حکمت رفتم و ایشان بی‌مقدمه بپرخاشهایی برخاستند که چرا در پیمان از خیام و دیگر شاعران بدگویی رفته ، و در پایان چنین گفتند : «ما شما را باستادی در دانشگاه با این شرط خواهیم پذیرفت که آن نوشته‌های خود را جبران کنید». من پاسخ داده گفتم : «در آن صورت باید از استادی دانشگاه چشم پوشم». چنان هم کردم. برای آنکه از راه خود برنگردم از حقوق استادی و از دیگر بهره‌های آن چشم پوشیدم.
کسانی بمن ایراد می‌گیرند که کیف وکالت بزیر بغل گرفته و هر روز در دادگاهها در جلو این میز و آن میز می‌ایستم. ولی من خود از این کار بسیار خرسندم. زیرا همین کیف به بغل زدن و در جلو میزهای دفتر و دادگاه ایستادنست که مرا توانا گردانیده از چنین آزمایشهایی با پیشانی باز بیرون آیم.
در اینجا جای آن نیست که بگوییم چرا آقای فروغی و آقای حکمت بکتابهای زمان مغول و بشعرای گذشته آن علاقه را نشان می‌دادند و چرا من آن مخالفت را می‌کردم. ظاهر مطلب آنست که آقایان چون خود شاعرند هواداری از شعرا می‌نمودند و من چون شاعر نیستم از آن بدم می‌آمد. ولی چنین نیست و داستان از هر دو سو بسیار عمیقتر از اینست که در بیرون دیده می‌شود. نه آنان کسی هستند که بنام شاعری یا شعردوستی بآن سختگیریها و فشارها پردازند و نه من کسی هستم که بعلت شاعر نبودن ، آن دشمنی را با شاعران نمایم و آن سختیها را بخود هموار گردانم. اینها علتهای دیگری دارد که باید یک روزی با خود آقایان روبرو شویم (اگر خدا خواهد) و این سخنان را بمیان آوریم و در آن هنگام در روزنامه هم خواهیم نوشت و بسیاری از رازها را آشکار خواهیم گردانید. (2)
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ فروغی و حکمت هر دو دشمنیها نشان دادند. فروغی همان سال (21) درگذشت ولی حکمت تا سال 59 زنده بود و بارها جایگاههای بلندی گرفت.
2ـ این سخن جای اندیشه‌ی فراوان دارد و به آسانی نمی‌توان از رویش گذشت. زمانی که این گفتار نوشته شده اینان (فروغی و حکمت) هر دو زنده بودند. فروغی که سالها در حکومت رضاشاه وزیر و نخست‌وزیر بود ، تا یک ماه و نیم پیش از این گفتار نیز نخست‌وزیر محمدرضاشاه میبود. از یک ماه پیش از این گفتار نیز وزیر دربار گردیده بود. حکمت نیز پس از این بارها وزارت و جایگاههای بالایی داشت تا در سال 59 درگذشت. اکنون باید اندیشید : اینان هر دو کسروی را نیک می‌شناختند و کسروی نیز آنها را. در یک گفتاری در یکی از روزنامه‌های پرتیراژ آن زمان ، کسروی هر دو را در پرده «خائن» و با چنین سخنانی ایشان را به دفاع از خود و رفع آن اتهام می‌خواند. ولی آنها چه میکنند؟ آیا از اینکه کسروی به ایشان «اتهام» بسته شکایت میکنند؟! آیا خواهان تشکیل دادگاهی در این باره می‌شوند؟! آیا در روزنامه‌ها و یا در کتابی از خود دفاع میکنند؟!. نه! هیچ یک نبوده است. پس نتیجه چیست؟! چگونه وزیر بانفوذی همچون حکمت و کسی مانند فروغی که در دو حکومت پهلوی و پیش از آن رویهم‌‌رفته نزدیک به بیست مقام از ریاست مجلس تا نخست‌وزیری را داشته و در زمان این گفتار نیز بتازگی از نخست‌وزیری خود دست کشیده و وزیر دربار شده بود درپی دفاع از خود برنیامده؟!
باید دانست این نخستین حمله‌ی مستقیم کسروی به اعضای «کمپانی خیانت» است. کمابیش دو سال و نیم پس از این کسروی در کتاب «دادگاه» نیمی از دانسته‌های خود را به آشکار درآورده و از «کمپانی خیانت» آشکاره سخن می‌راند و خیانتهای ایشان را تا آنجا که در بررسیهای تاریخی دانسته و در پیشامدهای شهریور 1320 نیز برایش روشنتر گردیده بود برشته‌ی نوشتن می‌کشد.
.
✴️ سخنان دانشورانه بیدلیل نتواند بود
(بخش دو از دو)
مثلاً در نتیجه‌ی آن کتابهاست که می‌نشینند و سخن از پیشامدهای هزاروسیصد سال پیش بمیان می‌آورند و بر سر اینکه ابوبکر خلیفه بایستی بود یا علی باهم کشاکش میکنند ، در نتیجه‌ی آنهاست که خدا و آیین او را نشناخته در سختیها از فلان گنبد گشایش کار می‌طلبند ، در نتیجه‌ی آنهاست که هر زمان که در سایه‌ی نادانیهای خود گرفتاری پیدا میکنند گستاخانه گناهان را بگردن خدا انداخته چنین وامی‌نمایند که خدا خشم گرفته و آن گرفتاری را فرستاده و می‌خواهند با لابه[=التماس] و زاری خدا را از سر خشم فرود آورند ، در نتیجه‌ی آنهاست که دلها پر از جبریگریست ، در نتیجه‌ی آنهاست که زندگی را خوار داشته چنین می‌دانند که آبادی آنجهان جز در ویرانی اینجهان نتواند بود ، در نتیجه‌ی آنهاست که بمشروطه که بهترین شکل حکومت است ریشخند میکنند ، میهن‌پرستی را که وظیفه‌ی هر غیرتمندیست نکوهش می‌نمایند ، مالیات دادن و بسربازی رفتن را حرام می‌شمارند ، در نتیجه‌ی آنهاست که از یک توده سنی و شیعی و صوفی و شیخی و کریمخانی و متشرع و علی‌اللهی و ازلی و بهائی و اسماعیلی و زردشتی و کلیمی و مسیحی پدید آمده ... اگر بخواهم همه را بشمارم باید صد صفحه بیشتر را پر گردانم.
ما می‌گوییم : انگیزه‌ی درماندگی و زبونی مردم اینهاست. اینهاست که توده را از هم پراکنده و دسته دسته بجان یکدیگر انداخته ، اینهاست که خونها را از جوش انداخته و پستی و زبونی بار آورده ، اینهاست که اندیشه‌ها را گمراه گردانیده و از حقایق زندگانی پرت ساخته ، اینهاست که فهمها و خردها را بیکاره گردانیده ، اینهاست که خویهای ستوده را از میان برده.
شما اگر گفته‌های ما را نمی‌پذیرید هر سخنی دارید بگویید. بگویید تا بدانیم. اینکه خود را کنار گیرید و تنها رنجیدگی نشان دهید بسیار بیهوده است. از رنجیدگیِ شما ما را چه باکست؟!. این خود گناهی از شماست که در چنین زمینه‌ی بسیار ارجداری بی‌پروایی نمایید و کنار ایستید ، وآنگاه از یک نتیجه‌ی روشنی که ما از گفتگوهای خود برمی‌داریم برنجیدگی پردازید.
بما ایراد می‌گیرند که دیوان حافظ را می‌سوزانیم. با یک سوز دلی بزبان آورده می‌گویند : آقا دیوان حافظ؟!.. رواست که شما آن را بسوزانید؟!.. در جایی که ما بارها از حافظ و شعرهایش سخن رانده نشان دادیم که گفته‌های او سراپا زیان می‌باشد. مثلاً :
بگیر طُرّه‌ی مه طلعتی و غصه نخور
که سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است
بر عمل تکیه مکن خواجه که در روز ازل
تو چه دانی قلم صُنع بنامت چه نوشت
ما را بمنع عقل مترسان و مِی بیار
کاین شحنه در ولایت ما هیچ کاره نیست
جهان و هرچه درو هست هیچ در هیچست
هزار بار من این نکته کرده‌ام تحقیق
اینها و صد مانند اینها آیا راستست؟!.. آیا نکوهشِ کوشش ، و گفتن اینکه نیک و بد از تأثیر ستاره‌هاست ، یا نیک و بد را بنام هر کس در روز نخست نوشته‌اند ، و نکوهش خِرد و خوار گردانیدن جهان زیان ندارد؟!. آیا نتیجه‌ی این سخنان‌ِ بیپا نیست که مردم ایران بدینسان سست و تنبل و بی‌پروا[=بی‌اعتنا] بار آمده‌اند؟!.
در روزگاری که دیگران سختترین کوششها را در راه زندگانی میکنند ، و توده‌ها از جوانان خود هوانورد و چترباز پدید می‌آورند ، آیا آموختن چنین درسهای بی‌غیرتی بجوانان ایران ریشه‌ی خود را کندن نیست؟!..
بارها اینها را نوشتیم و پاسخ خواستیم ، و از شما جز بی‌پروایی و خاموشی از یک دسته ، و زباندرازی و بیفرهنگی از دسته‌ی دیگری ندیدیم ، و اکنون که بکار برخاسته بنابود کردن آن کتابهای سراپا زیان می‌کوشیم این ایراد و رنجیدگی را می‌شنویم. در اینجاست که درمانده نمی‌دانیم بشما چه نامی دهیم؟!.. در اینجاست که می‌بینیم شما سود و زیان زندگی را نمی‌شناسید و جز درپی هوسبازی نیستید. در اینجاست که ناگزیر می‌شویم شما را یک دسته کودکان چهل‌ساله و پنجاه‌ساله شماریم.
...
ما تاکنون صد گفتار نوشته نشان داده‌ایم که کدام کتابهاست که زیانکار میدانیم و بنابود کردنش می‌کوشیم ، و چندی پیش نیز زیر عنوان «چه کتابهایی را می‌سوزانیم؟..» گفتاری در پرچم نوشتیم که اینک آن را بدانسان که نوشته شده در پایین می‌آوریم» :
«چنانکه گفته‌ایم روز نخست دی‌ماه برای کتابسوزانیست. در آن روز باید کتابهای ناپاک و زیانمند را به بخاری انداخته سوزانید. من می‌شنوم کسانی این را برای ما ایراد می‌گیرند و چنین می‌گویند : «او ! اینها کتاب می‌سوزانند!» می‌گویم : آری ما کتاب می‌سوزانیم. ولی کدام کتاب؟..
آن کتابی که یک شاعرک بی‌ارجی با خدا بی‌فرهنگیهایی می‌کند : «در فابریک خدا بسته شود».
👇
(بخش دو از دو)
مثلاً در نتیجه‌ی آن کتابهاست که می‌نشینند و سخن از پیشامدهای هزاروسیصد سال پیش بمیان می‌آورند و بر سر اینکه ابوبکر خلیفه بایستی بود یا علی باهم کشاکش میکنند ، در نتیجه‌ی آنهاست که خدا و آیین او را نشناخته در سختیها از فلان گنبد گشایش کار می‌طلبند ، در نتیجه‌ی آنهاست که هر زمان که در سایه‌ی نادانیهای خود گرفتاری پیدا میکنند گستاخانه گناهان را بگردن خدا انداخته چنین وامی‌نمایند که خدا خشم گرفته و آن گرفتاری را فرستاده و می‌خواهند با لابه[=التماس] و زاری خدا را از سر خشم فرود آورند ، در نتیجه‌ی آنهاست که دلها پر از جبریگریست ، در نتیجه‌ی آنهاست که زندگی را خوار داشته چنین می‌دانند که آبادی آنجهان جز در ویرانی اینجهان نتواند بود ، در نتیجه‌ی آنهاست که بمشروطه که بهترین شکل حکومت است ریشخند میکنند ، میهن‌پرستی را که وظیفه‌ی هر غیرتمندیست نکوهش می‌نمایند ، مالیات دادن و بسربازی رفتن را حرام می‌شمارند ، در نتیجه‌ی آنهاست که از یک توده سنی و شیعی و صوفی و شیخی و کریمخانی و متشرع و علی‌اللهی و ازلی و بهائی و اسماعیلی و زردشتی و کلیمی و مسیحی پدید آمده ... اگر بخواهم همه را بشمارم باید صد صفحه بیشتر را پر گردانم.
ما می‌گوییم : انگیزه‌ی درماندگی و زبونی مردم اینهاست. اینهاست که توده را از هم پراکنده و دسته دسته بجان یکدیگر انداخته ، اینهاست که خونها را از جوش انداخته و پستی و زبونی بار آورده ، اینهاست که اندیشه‌ها را گمراه گردانیده و از حقایق زندگانی پرت ساخته ، اینهاست که فهمها و خردها را بیکاره گردانیده ، اینهاست که خویهای ستوده را از میان برده.
شما اگر گفته‌های ما را نمی‌پذیرید هر سخنی دارید بگویید. بگویید تا بدانیم. اینکه خود را کنار گیرید و تنها رنجیدگی نشان دهید بسیار بیهوده است. از رنجیدگیِ شما ما را چه باکست؟!. این خود گناهی از شماست که در چنین زمینه‌ی بسیار ارجداری بی‌پروایی نمایید و کنار ایستید ، وآنگاه از یک نتیجه‌ی روشنی که ما از گفتگوهای خود برمی‌داریم برنجیدگی پردازید.
بما ایراد می‌گیرند که دیوان حافظ را می‌سوزانیم. با یک سوز دلی بزبان آورده می‌گویند : آقا دیوان حافظ؟!.. رواست که شما آن را بسوزانید؟!.. در جایی که ما بارها از حافظ و شعرهایش سخن رانده نشان دادیم که گفته‌های او سراپا زیان می‌باشد. مثلاً :
بگیر طُرّه‌ی مه طلعتی و غصه نخور
که سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است
بر عمل تکیه مکن خواجه که در روز ازل
تو چه دانی قلم صُنع بنامت چه نوشت
ما را بمنع عقل مترسان و مِی بیار
کاین شحنه در ولایت ما هیچ کاره نیست
جهان و هرچه درو هست هیچ در هیچست
هزار بار من این نکته کرده‌ام تحقیق
اینها و صد مانند اینها آیا راستست؟!.. آیا نکوهشِ کوشش ، و گفتن اینکه نیک و بد از تأثیر ستاره‌هاست ، یا نیک و بد را بنام هر کس در روز نخست نوشته‌اند ، و نکوهش خِرد و خوار گردانیدن جهان زیان ندارد؟!. آیا نتیجه‌ی این سخنان‌ِ بیپا نیست که مردم ایران بدینسان سست و تنبل و بی‌پروا[=بی‌اعتنا] بار آمده‌اند؟!.
در روزگاری که دیگران سختترین کوششها را در راه زندگانی میکنند ، و توده‌ها از جوانان خود هوانورد و چترباز پدید می‌آورند ، آیا آموختن چنین درسهای بی‌غیرتی بجوانان ایران ریشه‌ی خود را کندن نیست؟!..
بارها اینها را نوشتیم و پاسخ خواستیم ، و از شما جز بی‌پروایی و خاموشی از یک دسته ، و زباندرازی و بیفرهنگی از دسته‌ی دیگری ندیدیم ، و اکنون که بکار برخاسته بنابود کردن آن کتابهای سراپا زیان می‌کوشیم این ایراد و رنجیدگی را می‌شنویم. در اینجاست که درمانده نمی‌دانیم بشما چه نامی دهیم؟!.. در اینجاست که می‌بینیم شما سود و زیان زندگی را نمی‌شناسید و جز درپی هوسبازی نیستید. در اینجاست که ناگزیر می‌شویم شما را یک دسته کودکان چهل‌ساله و پنجاه‌ساله شماریم.
...
ما تاکنون صد گفتار نوشته نشان داده‌ایم که کدام کتابهاست که زیانکار میدانیم و بنابود کردنش می‌کوشیم ، و چندی پیش نیز زیر عنوان «چه کتابهایی را می‌سوزانیم؟..» گفتاری در پرچم نوشتیم که اینک آن را بدانسان که نوشته شده در پایین می‌آوریم» :
«چنانکه گفته‌ایم روز نخست دی‌ماه برای کتابسوزانیست. در آن روز باید کتابهای ناپاک و زیانمند را به بخاری انداخته سوزانید. من می‌شنوم کسانی این را برای ما ایراد می‌گیرند و چنین می‌گویند : «او ! اینها کتاب می‌سوزانند!» می‌گویم : آری ما کتاب می‌سوزانیم. ولی کدام کتاب؟..
آن کتابی که یک شاعرک بی‌ارجی با خدا بی‌فرهنگیهایی می‌کند : «در فابریک خدا بسته شود».
👇
آن کتابی که یک جوان بدنامی بآفرینش خرده می‌گیرد : «خلقت من از ازل یک وصله‌ی ناجور بود».
آن کتابی که یک شاعرک یاوه‌گوی مفتخواری دستگاه باین بزرگی و آراستگی را نمی‌پسندد : «جهان و هرچه در او هست هیچ در هیچست».
آن کتابی که یک مرد ناپاکی بدیگران درس ناپاکی می‌دهد : «در ایام جوانی چنانکه افتد و دانی با نوجوان پسری سری و سرّی داشتم ..».
آن کتابی که عربیهای مغلوط می‌بافد و آن را بخدای آفریدگار نسبت می‌دهد : «و کان من عند ربک منزولا».
آن کتابی که یک پدر درمانده به یک پسر درمانده نامه می‌نویسد و با صد بیشرمی چنین عنوان می‌کند : «کتاب من الله العزیز الحکیم الی الله الحمید المجید».
آن کتابی که بخدا دروغ بسته بمردم یاد می‌دهد در بیماری دعا بخوانند : «و من کان به صداع فلیقراء هذا الدعاء».
اینگونه کتابهای ناپاک و مانندهای اینهاست که آتش می‌زنیم و نابود می‌گردانیم. نافهم آن کسانی که بما ایراد می‌گیرند». (پرچم روزانه ش 253 )
مشیری و دیگران اگر پاسخی ـ پاسخی خردپذیر نه سرهم کردن خشک و تر ـ دارند ما با پیشانی باز خواهیم خواند که اگر راست یافتیم از کار خود دست خواهیم کشید.
آن کتابی که یک شاعرک یاوه‌گوی مفتخواری دستگاه باین بزرگی و آراستگی را نمی‌پسندد : «جهان و هرچه در او هست هیچ در هیچست».
آن کتابی که یک مرد ناپاکی بدیگران درس ناپاکی می‌دهد : «در ایام جوانی چنانکه افتد و دانی با نوجوان پسری سری و سرّی داشتم ..».
آن کتابی که عربیهای مغلوط می‌بافد و آن را بخدای آفریدگار نسبت می‌دهد : «و کان من عند ربک منزولا».
آن کتابی که یک پدر درمانده به یک پسر درمانده نامه می‌نویسد و با صد بیشرمی چنین عنوان می‌کند : «کتاب من الله العزیز الحکیم الی الله الحمید المجید».
آن کتابی که بخدا دروغ بسته بمردم یاد می‌دهد در بیماری دعا بخوانند : «و من کان به صداع فلیقراء هذا الدعاء».
اینگونه کتابهای ناپاک و مانندهای اینهاست که آتش می‌زنیم و نابود می‌گردانیم. نافهم آن کسانی که بما ایراد می‌گیرند». (پرچم روزانه ش 253 )
مشیری و دیگران اگر پاسخی ـ پاسخی خردپذیر نه سرهم کردن خشک و تر ـ دارند ما با پیشانی باز خواهیم خواند که اگر راست یافتیم از کار خود دست خواهیم کشید.
🔶 کتاب «دولت بما پاسخ دهد» (احمد کسروی)
🔸 تکه‌ی 17
چنانکه گفتم من آقای ساعد را از پیش می‌شناختم. ولی چنین می‌پنداشتم که چون بسیار خونسرد و خود مرد هیچ‌کاره‌ایست ، دسته‌ی بدخواه از هیچ‌کارگیش سود می‌جویند و اینکه وزارت خارجه را باو سپرده‌اند جز کار نکردن و بیکار نشستن [او] را نمی‌خواهند. چون جز این هنری ازو نمی‌شناختم.
ولی چون به نخست‌وزیری برگزیده شد ما دانستیم که نه چنانست و آقای ساعد کارهایی هم تواند کرد. نخست کاری که ازو دیده شد آن بود که آقای زند را که یک «بانکیر» [=Banker : بانکدار] میبود بوزارت جنگ ، و سرلشگر ریاضی را با همان رخت و رتبه‌ی افسری بوزارت فرهنگ برگزید.
این رفتار جناب آقای ساعد بیاد ما انداخت که در اروپا توانگران که میهمانیها دهند و میز شام و ناهار آرایند ، آنان همچون ما نیستند که زود بخورند و برخیزند. بلکه زمان درازی را در پیرامون میز نشسته خوش گویند و خوش خورند و با خوشی بسر برند ، و یکی از عادتهای ایشانست که بر سر ناهار یا شام از سخنان جدی دوری جسته بیش از همه بگفتن و شنیدن چیزهای خنده‌آور پردازند. گویا از دیده‌ی تندرستی هم این بهتر باشد.
از آنسو وزیرها و نخست‌وزیرها و دیپلماتها که همیشه در سیاستند و مغزهاشان آکنده از اندیشه‌های سیاسیت پر روشنست که بر سر شام و ناهار نیز از زمینه‌ی کار خود بیرون نرفته بیش از همه در جستجوی فکاهیهای سیاسی باشند.
آقای ساعد چنین خواسته که یک فکاهی سیاسی پدید آورد و بهمکاران اروپایی خود ارمغان سازد. وگرنه ما معنای دیگری بآن کار ایشان نتوانستیم داد.
سپس کارهای پرمعنای دیگری از آقای ساعد سر زد. از جمله دیده شد سید محمدعلی نام گدای گردن‌کلفتی که می‌گوید کور مادرزاد می‌بوده و حضرت عباس او را شفا داده ، و این دروغ رسوا را دستاویز خود گردانیده باداره‌ها می‌رود و از شهری بشهری می‌گردد و پولهای بسیار از مردم درمی‌یابد ، جناب آقای ساعد با مارک شیر و خورشید نوشته‌ی رسمی بدست او داده و بکارمندان دولت سفارش کرده که در سفرهایی که آن گدای گردن‌ستبر ـ برای ریختن آبروی توده و کشور ـ می‌کند یاوری و دستگیری دریغ ندارند و چون خود نامه دیدنی و جمله‌هایش اندیشیدنیست متن آن را در پایین می‌نویسم :
٧١٢
ـــــ
7/1/23
نخست‌وزیر
چون آقای سید محمدعلی نقیب‌زاده از شفایافتگان آستان قدس حضرت ابوالفضل علیه‌السلام و سادات جلیل‌القدر هستند لهذا بدینوسیله ایشان را به تمام کارمندان و رؤسای دوایر دولتی معرفی می‌نماید که در هنگام عبور هر نوع مساعدت و کمک را با ایشان نموده و در حدود امکان موجبات تسهیل مسافرت و آسایش ایشان را فراهم سازند. نخست‌وزیر محمد ساعد
از اینگونه داستانها از آقای ساعد بسیار دیده شد. چیزی را که در اینجا می‌باید نویسم آنست که این بدگویی از ساعد و گله از کارهای او که می‌شود بهمبستگی بداستان نفت و رنجش نمایندگان شوروی نمی‌دارد. در آن پیشامد ما بی‌یکسویی نموده بکنار ایستادیم و اکنون نیز ایستاده‌ایم. ما بسیار دوست می‌داریم که دولت ایران توانایی نشان دهد و در برابر همسایگان استقلالی از خود نماید. آن داستان درونش هرچه بوده ما را گفتگویی از آن نیست.
این بدگوییها تنها بنام ایرانیگریست. ما از ساعد و هژیر و همراهانشان کارهایی دیده‌ایم که جز بدخواهی با توده و کشور معنایی بآن نمی‌توانیم داد و اینست آنان را مردان ناپاکی شناخته‌ایم و بنام غیرت و مردانگی بخود بایا می‌شماریم که با آنان دشمنی نماییم. خدا گواه است که جز این ، داستان دیگری درمیان نیست.
همه چیز بکنار ، آقای ساعد اکنون در تهران است. بما پاسخ دهد که این نوشته دادن بدست سید محمدعلی چه بوده؟!.. آیا ساعد چندان ساده‌دلست که بباز شدن چشم کور مادرزاد باور کند؟.. چندان ساده است که زیان اینگونه افسانه‌ها را نداند؟!.. چندان ساده است که از رسوایی‌ای که از بودن گدایانی درمیان توده برمی‌خیزد آگاه نباشد؟!.. پس از همه‌ی اینها این کار چه همبستگی به نخست‌وزیری داشته؟!.. اگر ساعد مرد ساده‌ایست و افسانه‌ی سید محمدعلی را باور کرده و دلش بتکان آمده ، می‌خواست پولی از کیسه‌ی خود دهد. نه اینکه نوشته‌ای رسمی بدست چنان گدایی سپارد.
اگر آن نوشته راست نیست پس چرا در روزنامه‌ی ایران ما نوشته شد و ساعد نگفت دروغست؟!.. اگر راستست پس باین ایرادهای ما پاسخ دهد.
با چنین کاری آیا هر مرد بافهم و باغیرتی حق ندارد که او را یک مرد خاین شناسد و همیشه دشمنش دارد؟!.. اگر کسی از چنین خیانتی آشکار چشم خواهد پوشید پس آن کدام خیانتست که چشم نخواهد پوشید؟!
.
🔸 تکه‌ی 17
چنانکه گفتم من آقای ساعد را از پیش می‌شناختم. ولی چنین می‌پنداشتم که چون بسیار خونسرد و خود مرد هیچ‌کاره‌ایست ، دسته‌ی بدخواه از هیچ‌کارگیش سود می‌جویند و اینکه وزارت خارجه را باو سپرده‌اند جز کار نکردن و بیکار نشستن [او] را نمی‌خواهند. چون جز این هنری ازو نمی‌شناختم.
ولی چون به نخست‌وزیری برگزیده شد ما دانستیم که نه چنانست و آقای ساعد کارهایی هم تواند کرد. نخست کاری که ازو دیده شد آن بود که آقای زند را که یک «بانکیر» [=Banker : بانکدار] میبود بوزارت جنگ ، و سرلشگر ریاضی را با همان رخت و رتبه‌ی افسری بوزارت فرهنگ برگزید.
این رفتار جناب آقای ساعد بیاد ما انداخت که در اروپا توانگران که میهمانیها دهند و میز شام و ناهار آرایند ، آنان همچون ما نیستند که زود بخورند و برخیزند. بلکه زمان درازی را در پیرامون میز نشسته خوش گویند و خوش خورند و با خوشی بسر برند ، و یکی از عادتهای ایشانست که بر سر ناهار یا شام از سخنان جدی دوری جسته بیش از همه بگفتن و شنیدن چیزهای خنده‌آور پردازند. گویا از دیده‌ی تندرستی هم این بهتر باشد.
از آنسو وزیرها و نخست‌وزیرها و دیپلماتها که همیشه در سیاستند و مغزهاشان آکنده از اندیشه‌های سیاسیت پر روشنست که بر سر شام و ناهار نیز از زمینه‌ی کار خود بیرون نرفته بیش از همه در جستجوی فکاهیهای سیاسی باشند.
آقای ساعد چنین خواسته که یک فکاهی سیاسی پدید آورد و بهمکاران اروپایی خود ارمغان سازد. وگرنه ما معنای دیگری بآن کار ایشان نتوانستیم داد.
سپس کارهای پرمعنای دیگری از آقای ساعد سر زد. از جمله دیده شد سید محمدعلی نام گدای گردن‌کلفتی که می‌گوید کور مادرزاد می‌بوده و حضرت عباس او را شفا داده ، و این دروغ رسوا را دستاویز خود گردانیده باداره‌ها می‌رود و از شهری بشهری می‌گردد و پولهای بسیار از مردم درمی‌یابد ، جناب آقای ساعد با مارک شیر و خورشید نوشته‌ی رسمی بدست او داده و بکارمندان دولت سفارش کرده که در سفرهایی که آن گدای گردن‌ستبر ـ برای ریختن آبروی توده و کشور ـ می‌کند یاوری و دستگیری دریغ ندارند و چون خود نامه دیدنی و جمله‌هایش اندیشیدنیست متن آن را در پایین می‌نویسم :
٧١٢
ـــــ
7/1/23
نخست‌وزیر
چون آقای سید محمدعلی نقیب‌زاده از شفایافتگان آستان قدس حضرت ابوالفضل علیه‌السلام و سادات جلیل‌القدر هستند لهذا بدینوسیله ایشان را به تمام کارمندان و رؤسای دوایر دولتی معرفی می‌نماید که در هنگام عبور هر نوع مساعدت و کمک را با ایشان نموده و در حدود امکان موجبات تسهیل مسافرت و آسایش ایشان را فراهم سازند. نخست‌وزیر محمد ساعد
از اینگونه داستانها از آقای ساعد بسیار دیده شد. چیزی را که در اینجا می‌باید نویسم آنست که این بدگویی از ساعد و گله از کارهای او که می‌شود بهمبستگی بداستان نفت و رنجش نمایندگان شوروی نمی‌دارد. در آن پیشامد ما بی‌یکسویی نموده بکنار ایستادیم و اکنون نیز ایستاده‌ایم. ما بسیار دوست می‌داریم که دولت ایران توانایی نشان دهد و در برابر همسایگان استقلالی از خود نماید. آن داستان درونش هرچه بوده ما را گفتگویی از آن نیست.
این بدگوییها تنها بنام ایرانیگریست. ما از ساعد و هژیر و همراهانشان کارهایی دیده‌ایم که جز بدخواهی با توده و کشور معنایی بآن نمی‌توانیم داد و اینست آنان را مردان ناپاکی شناخته‌ایم و بنام غیرت و مردانگی بخود بایا می‌شماریم که با آنان دشمنی نماییم. خدا گواه است که جز این ، داستان دیگری درمیان نیست.
همه چیز بکنار ، آقای ساعد اکنون در تهران است. بما پاسخ دهد که این نوشته دادن بدست سید محمدعلی چه بوده؟!.. آیا ساعد چندان ساده‌دلست که بباز شدن چشم کور مادرزاد باور کند؟.. چندان ساده است که زیان اینگونه افسانه‌ها را نداند؟!.. چندان ساده است که از رسوایی‌ای که از بودن گدایانی درمیان توده برمی‌خیزد آگاه نباشد؟!.. پس از همه‌ی اینها این کار چه همبستگی به نخست‌وزیری داشته؟!.. اگر ساعد مرد ساده‌ایست و افسانه‌ی سید محمدعلی را باور کرده و دلش بتکان آمده ، می‌خواست پولی از کیسه‌ی خود دهد. نه اینکه نوشته‌ای رسمی بدست چنان گدایی سپارد.
اگر آن نوشته راست نیست پس چرا در روزنامه‌ی ایران ما نوشته شد و ساعد نگفت دروغست؟!.. اگر راستست پس باین ایرادهای ما پاسخ دهد.
با چنین کاری آیا هر مرد بافهم و باغیرتی حق ندارد که او را یک مرد خاین شناسد و همیشه دشمنش دارد؟!.. اگر کسی از چنین خیانتی آشکار چشم خواهد پوشید پس آن کدام خیانتست که چشم نخواهد پوشید؟!
.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی» (احمد کسروی)
🔸 ما بکار از راهش درآمده‌ایم (تکه‌ی دو از سه)
برای آنکه فرق میان کوششهای ما و کارهای بیهوده‌ی دیگران نیک دانسته گردد یک مثل یاد می‌کنم : چنین فرض کنید شما بیک دیهی رفته‌اید و می‌خواهید چند سالی در آنجا بمانید. ولی می‌بینید روستاییان در نادانی فرورفته‌اند و از حقایق بسیار دورند ، (مثلاً سیزده را نحس می‌شمارند ، اگر کسی عطسه کرد پی کاری نمی‌روند ، زمین را هنوز بروی شاخ گاو می‌شمارند ، آفتاب را چنین می‌دانند که شامگاهان در یک چاهی فرومی‌رود و بامدادان از چاه دیگری بیرون می‌آید) و شما دوست می‌دارید که آنان را از نادانی بیرون آورید ـ آیا چه کار کنید؟..
آیا روستاییان را گرد آورده و از آنان یک حزبی می‌سازید و یک مرامنامه نوشته یک مادّه‌ی آن را «مبارزه با نادانی» قرار می‌دهید و بهمین اندازه بس کرده آسوده می‌نشینید ، یا اینکه بنشر حقایق پرداخته و هر کجا که فرصت یافتید گفتگو می‌کنید و حقیقت زمین و آفتاب را با زبان روستایی‌فهم بآنان شرح می‌دهید ، و بی‌اساسی نحوست سیزده و بی‌تأثیری عطسه را بهمگی می‌فهمانید؟!.. آیا کدام یکی از این دو به خرد نزدیک است؟..
پیداست که آن کار نخستین بیهوده است و از حزب ساختن و مرامنامه نوشتن نتیجه‌ای نباشد و باید باین کار دوم پرداخت و با نشر حقایق اوهام را از دلهای روستاییان بیرون گردانید. نتیجه تنها از این تواند بود.
کارما با دیگران همین فرق را دارد. ما بنشر حقایق می‌کوشیم ولی آنها بمرامنامه نوشتن بس میکنند. بلکه کارشان سستتر و بی‌معنی‌تر از اینست. آن جمله‌هایی را که در مرامنامه‌هاشان مینویسند ، اگر پرسشهایی کنید خواهید دید معنای آنها را نیز نمی‌دانند. یک جمله‌هاییست از اینجا و از آنجا برداشته‌اند و خود معنایش را نمی‌فهمند.
مثلاً مینویسند : «کوشش باستواری بنیاد وحدت ملی». شما اگر بپرسید : ««وحدت ملی» چیست؟.. با چه چیزهاست که یگانگی درمیان یک توده پدید می‌آید؟..» ، خواهید دید پاسخی نتوانستند. اگر بپرسید : «شما از چه راه باستواری بنیاد آن خواهید کوشید و به چه کارهایی خواهید پرداخت؟!..» ، خواهید دید درماندند. اینها چیزهاییست که هیچگاه نیندیشیده‌اند.
دوباره می‌گویم : آنان را باین کار جز خودخواهی برنینگیخته و مقصودشان جز هوسبازی نیست. اینست نیازی باندیشه در پیرامون آن ندارند. بیک کاری که هیچگاه نخواهند کوشید چه نیازی باندیشه در پیرامون آنست.
چنین فرض کنیم شما یک زمینی دارید و می‌خواهید براستی آن را آباد کنید و یک باغی پدید آورید. ناچار خواهید اندیشید که برای آن کار وسایل بسیاری از بیل و کلنگ و کارگر و نهال درخت و تخم و مانند اینها لازم دارید و باید چند سال بکوشید. ولی اگر چنین نیتی را براستی ندارید و تنها برای خودنمایی می‌گویید : «اینجا را باغ خواهیم کرد» ناچار دربارهی وسایلش نخواهید اندیشید. در آن حال ممکنست پایه‌ی لاف و گزاف را بالا برده مدعی شوید که یک عمارت هشتاد طبقه‌ای هم در یک گوشه‌ی آن باغ موهومی خواهید ساخت.
چنانکه این حزبسازان نظیر همین لاف و گزاف را هم دارند و در چند مرامنامه‌ای که بدستم افتاده می‌بینم گذشته از دیگر مادّه‌ها که همگی لغو است یک مادّه هم «اصلاح دین» مینویسند که این خودش دلیل است که بیکبار از معانی چشم پوشیده‌اند و تنها درپی الفاظند. اینها را کسانی مینویسند که اگر بپرسیم : «دین چیست؟..» خواهند درماند و معنی درست آن را نخواهند توانست. با این حال گستاخانه برمی‌دارند این عبارتها را مینویسند.
این عبارتها درست مانند آنست که یک مرد بیچیز و لاتی کسانی را دور خود گرد آورد و بآنها وعده‌ی تأسیس یک بانک دهد و یا گفتگو از یک شرکت یک ملیاردی کند.
روزهایی که تازه بتهران آمده بودم می‌شنیدم یکی گفته من «دائرةالمعارف» خواهم نوشت. روزی در یک مجلسی گفتگو می‌کردند گفتم : «دائرةالمعارف یا انسیکلوپیدی کتابی را می‌گویند که همه‌ی دانشها را دربر داشته باشد و اینست آن را یک تن نمی‌تواند نوشت. بلکه باید دانشمندان هر فنی در نوشتن آن شرکت کنند. پس آن کسی که مدعی است دائرةالمعارف خواهد نوشت همین دلیل است که معنی دائرةالمعارف را نمی‌داند. (1)
آن لاتی که می‌نشیند و وعده‌ی تأسیس بانک می‌دهد پیداست که معنی بانک را نمی‌داند! آن حزبسازانی که در مرامنامه‌هاشان مینویسند : «اصلاح دین» بیگمانست که معنی دین را نفهمیده‌اند. اگر فهمیده بودند بچنین سخنی گستاخی نمی‌نمودند.
موضوع دین بماند ، در آن زمینه‌ی «وحدت ملی» گفتگو کنم. این یک چیزیست از سالها بزبانها افتاده. از سالها این آرزو درمیانست که توده‌ی ایران همگی یکی گردند و درمیانشان جدایی و پراکندگی نباشد. ما نیز آن را آرزو می‌کنیم. ولی باید دید مقصود چیست و از چه راه می‌توان بآن رسید؟..
👇
🔸 ما بکار از راهش درآمده‌ایم (تکه‌ی دو از سه)
برای آنکه فرق میان کوششهای ما و کارهای بیهوده‌ی دیگران نیک دانسته گردد یک مثل یاد می‌کنم : چنین فرض کنید شما بیک دیهی رفته‌اید و می‌خواهید چند سالی در آنجا بمانید. ولی می‌بینید روستاییان در نادانی فرورفته‌اند و از حقایق بسیار دورند ، (مثلاً سیزده را نحس می‌شمارند ، اگر کسی عطسه کرد پی کاری نمی‌روند ، زمین را هنوز بروی شاخ گاو می‌شمارند ، آفتاب را چنین می‌دانند که شامگاهان در یک چاهی فرومی‌رود و بامدادان از چاه دیگری بیرون می‌آید) و شما دوست می‌دارید که آنان را از نادانی بیرون آورید ـ آیا چه کار کنید؟..
آیا روستاییان را گرد آورده و از آنان یک حزبی می‌سازید و یک مرامنامه نوشته یک مادّه‌ی آن را «مبارزه با نادانی» قرار می‌دهید و بهمین اندازه بس کرده آسوده می‌نشینید ، یا اینکه بنشر حقایق پرداخته و هر کجا که فرصت یافتید گفتگو می‌کنید و حقیقت زمین و آفتاب را با زبان روستایی‌فهم بآنان شرح می‌دهید ، و بی‌اساسی نحوست سیزده و بی‌تأثیری عطسه را بهمگی می‌فهمانید؟!.. آیا کدام یکی از این دو به خرد نزدیک است؟..
پیداست که آن کار نخستین بیهوده است و از حزب ساختن و مرامنامه نوشتن نتیجه‌ای نباشد و باید باین کار دوم پرداخت و با نشر حقایق اوهام را از دلهای روستاییان بیرون گردانید. نتیجه تنها از این تواند بود.
کارما با دیگران همین فرق را دارد. ما بنشر حقایق می‌کوشیم ولی آنها بمرامنامه نوشتن بس میکنند. بلکه کارشان سستتر و بی‌معنی‌تر از اینست. آن جمله‌هایی را که در مرامنامه‌هاشان مینویسند ، اگر پرسشهایی کنید خواهید دید معنای آنها را نیز نمی‌دانند. یک جمله‌هاییست از اینجا و از آنجا برداشته‌اند و خود معنایش را نمی‌فهمند.
مثلاً مینویسند : «کوشش باستواری بنیاد وحدت ملی». شما اگر بپرسید : ««وحدت ملی» چیست؟.. با چه چیزهاست که یگانگی درمیان یک توده پدید می‌آید؟..» ، خواهید دید پاسخی نتوانستند. اگر بپرسید : «شما از چه راه باستواری بنیاد آن خواهید کوشید و به چه کارهایی خواهید پرداخت؟!..» ، خواهید دید درماندند. اینها چیزهاییست که هیچگاه نیندیشیده‌اند.
دوباره می‌گویم : آنان را باین کار جز خودخواهی برنینگیخته و مقصودشان جز هوسبازی نیست. اینست نیازی باندیشه در پیرامون آن ندارند. بیک کاری که هیچگاه نخواهند کوشید چه نیازی باندیشه در پیرامون آنست.
چنین فرض کنیم شما یک زمینی دارید و می‌خواهید براستی آن را آباد کنید و یک باغی پدید آورید. ناچار خواهید اندیشید که برای آن کار وسایل بسیاری از بیل و کلنگ و کارگر و نهال درخت و تخم و مانند اینها لازم دارید و باید چند سال بکوشید. ولی اگر چنین نیتی را براستی ندارید و تنها برای خودنمایی می‌گویید : «اینجا را باغ خواهیم کرد» ناچار دربارهی وسایلش نخواهید اندیشید. در آن حال ممکنست پایه‌ی لاف و گزاف را بالا برده مدعی شوید که یک عمارت هشتاد طبقه‌ای هم در یک گوشه‌ی آن باغ موهومی خواهید ساخت.
چنانکه این حزبسازان نظیر همین لاف و گزاف را هم دارند و در چند مرامنامه‌ای که بدستم افتاده می‌بینم گذشته از دیگر مادّه‌ها که همگی لغو است یک مادّه هم «اصلاح دین» مینویسند که این خودش دلیل است که بیکبار از معانی چشم پوشیده‌اند و تنها درپی الفاظند. اینها را کسانی مینویسند که اگر بپرسیم : «دین چیست؟..» خواهند درماند و معنی درست آن را نخواهند توانست. با این حال گستاخانه برمی‌دارند این عبارتها را مینویسند.
این عبارتها درست مانند آنست که یک مرد بیچیز و لاتی کسانی را دور خود گرد آورد و بآنها وعده‌ی تأسیس یک بانک دهد و یا گفتگو از یک شرکت یک ملیاردی کند.
روزهایی که تازه بتهران آمده بودم می‌شنیدم یکی گفته من «دائرةالمعارف» خواهم نوشت. روزی در یک مجلسی گفتگو می‌کردند گفتم : «دائرةالمعارف یا انسیکلوپیدی کتابی را می‌گویند که همه‌ی دانشها را دربر داشته باشد و اینست آن را یک تن نمی‌تواند نوشت. بلکه باید دانشمندان هر فنی در نوشتن آن شرکت کنند. پس آن کسی که مدعی است دائرةالمعارف خواهد نوشت همین دلیل است که معنی دائرةالمعارف را نمی‌داند. (1)
آن لاتی که می‌نشیند و وعده‌ی تأسیس بانک می‌دهد پیداست که معنی بانک را نمی‌داند! آن حزبسازانی که در مرامنامه‌هاشان مینویسند : «اصلاح دین» بیگمانست که معنی دین را نفهمیده‌اند. اگر فهمیده بودند بچنین سخنی گستاخی نمی‌نمودند.
موضوع دین بماند ، در آن زمینه‌ی «وحدت ملی» گفتگو کنم. این یک چیزیست از سالها بزبانها افتاده. از سالها این آرزو درمیانست که توده‌ی ایران همگی یکی گردند و درمیانشان جدایی و پراکندگی نباشد. ما نیز آن را آرزو می‌کنیم. ولی باید دید مقصود چیست و از چه راه می‌توان بآن رسید؟..
👇
برای روشنی مطلب باید موانع آن یگانگی را شرح دهیم : در ایران امروز چند چیز است که توده را از هم پراکنده و پریشانی بمیان ایشان انداخته : یکی از آنها کیشهاست ، در ایران شمرده‌ایم چهارده مذهب هست که پیروان هر مذهبی از هم جدا می‌باشند. دیگری از آنها زبانست. در این کشور زبانهای بسیاری هست (از ترکی و عربی و ارمنی و آسوری و فارسی) و اینها خود مایه‌ی جدایی و کینه‌توزی می‌باشد. دیگری از آنها پریشانی اندیشه‌هاست که شما چهار تن را با یک اندیشه پیدا نتوانید کرد.
اینها موانع یگانگیست و ما که چاره می‌خواهیم باید با یکایک اینها در نبرد باشیم ، و این کاریست که ما از نُه سال پیش بآن برخاسته‌ایم و می‌کوشیم. در این نُه سال ما از یکسو با این موانع نبرد کرده و به هر کدام حمله‌های سختی کرده‌ایم و از یکسو بنشر حقایق و روشن گردانیدن معنی درست زندگی تلاش نموده‌ایم.
مثلاً دیروز از مخالفتی که با شعرا کرده‌ایم سخن راندم. آن مخالفت را چرا کرده‌ایم؟... چه نتیجه از آن می‌خواستیم؟ برای این کرده‌ایم که یکی از علل پریشانی اندیشه‌ها شعرهای همان شاعران می‌باشد. اینان در زمان مغول در دور بدبختی و زبونی ایرانیان برخاسته و هرچه شنیده و اندیشیده‌اند ـ از کج و راست و سودمند و زیانمند ـ برشته‌ی نظم کشیده برای آیندگان یادگار گزارده‌اند.
شما اگر یک دیوان شاعری را باز کنید و با یک دقتی آن را جستجو نمایید ، در هر صفحه چند مطلب متناقص هم بنظم کشیده شده : تعلیمات دینی ، فلسفه‌ی یونان ، بدآموزیهای خراباتیان ، پندارهای صوفیان ، گمراهیهای باطنیان ، خرافات بنی‌اسرائیل ، بافندگیهای منجمان و بسیار مانند اینها همه بهم درآمیخته ، و با یک زبان خوش و شیوایی برشته‌ی شعر آورده گردیده. اینست کسانی که بآن دیوانها انس دارند مغزهای آنها آکنده از اندیشه‌های متناقض می‌باشد و در نتیجه‌ی همین آکندگی مغز اراده‌هاشان سست و اخلاقشان آلوده است. اینست علت مخالفت ما با آن شعرها و دیوانها.
این یک موضوعیست که باید بسیار مشروحتر از این بنویسیم. در اینجا مقصود آنست که در این نُه سال ما همه در راه یگانگی توده ، یا بگفته‌ی دیگران «وحدت ملی» کوشیده‌ایم و کنون هم در همان زمینه می‌کوشیم. اینهمه گفتارهای پیاپی برای نشر حقایق است که اندیشه‌ها بهم نزدیک گردد.
ما این را خود دانسته‌ایم و می‌کوشیم. ولی دیگران تنها بنوشتنش در مرامنامه بس میکنند که نه معنایش را می‌دانند و نه کمترین کوششی را در آن راه بکار خواهند برد. بلکه همین رفتار بیخردانه‌شان که هرچند تنی یک حزبی پدید می‌آورند خود دلیل است که کمترین علاقه را باین موضوع ندارند. زیرا اگر علاقه داشتند خودشان به پراکندگی نمی‌کوشیدند. اگر علاقه داشتند با یک شوق و دلخواه بما پیوسته همدستی می‌نمودند.
داستان اینان داستان آن کودکیست که در کودکستان جمله‌هایی یادش داده بودند که یکی هم این بود : «چون پدر و مادرمان خوابیده صدا نکنیم ...». کودک این را یاد گرفته بود و هنگام ظهر که پدر و مادرش خوابیده بودند با آواز بلند آن را می‌خواند.
اینان در بیشعوری از آن کودک کمتر نیستند. «اتحاد» و «اتفاق» و «وحدت ملی» و این گونه عنوانها را یاد گرفته‌اند ولی خودشان یگانگی را بهم زده هر چهار تنی یک حزبی می‌سازند.
پابرگی (از ویرانیده) :
1ـ بودند کسانی که به تنهایی کتابهایی بنام «دانستنیها» یا «اطلاعات عمومی» فراهم می‌آوردند. این کتابها گردآمده‌ی دانشها نبود ، بیشتر آگاهیهای پراکنده‌ای بود که از کشورها و مردم جهان ، جغرافیا و تاریخ کشورها و مانند این زمینه‌ها گرد آورده بودند. بودند کسانی که این کتابهای تک جلدی را دائرةالمعارف نام نهادند تا بفروش آن بیفزایند. دائرةالمعارفی که در ایران از روی روش دانشورانه تدوین یافته و شایسته‌ی این نام می‌باشد دائرةالمعارفی است که گروهی از استادان و دانشوران ایرانی با سود جستن از انسیکلوپدی کلمبیا و ترجمه‌ی بخشهایی از آن و انبوهی از آگاهیها که ویژه‌ی ایرانست فراهم آوردند و بنام «دائرةالمعارف فارسی» در سه جلد بزرگ بیرون دادند. گام دیگر در این راه را «شورای کتاب کودک» به راهبری شادروان بانو توران میرهادی بهمراهی چند صد تن از دانشوران کشور برداشت و «فرهنگنامه‌ی کودکان و نوجوانان» را آغاز کرد و جلد به جلد بیرون داد.
.
✴️ داوری خرد یا نمایش هوس و تعصب؟!
(بخش یکم)
کوشاد تلگرام : چند روز پیش ویدئویی به نشانی زیر از آقای بهرام مشیری انتشار یافت که در آن چند سخنی از کسروی و جنبش کتابسوزان رفته.
https://youtu.be/60SIgE46XAo
در آنجا ایشان دلیل نیاورده بلکه به «اظهار نظر» دربارهی کتابسوزان برخاسته و برخی سخنان نادرست نیز رانده. از آنسو ، چون بیننده از آن ویدئو به کُنه مطلب و داستان کتابسوزان پی نمی‌برد (چنانکه در این نوشتار دانسته خواهد شد) ، اینست در اینجا نخست جنبش کتابسوزان را از زبان کسروی می‌شنویم ، سپس هم سخنان آقای مشیری را آورده ایرادهای آن را بازنموده می‌خواهیم خوانندگان خود بسنجند و داوری کنند که آیا در آن ویدئو حق مطلب ادا شده است یا نه.
از خوانندگان خواهشمندیم شکیبایی کنند و این نوشتار را با حوصله و اندیشه خوانند تا فهم درستی از علت و ماهیت کتابسوزان بدست آورند.
🔸«همه می‌دانند توده‌ی ایران گرفتار و بدحالست. بیست‌ملیون مردم در کشورِ چند هزارساله بدترین زندگانی را می‌دارند. از صد‌و‌پنجاه سال پیش این توده از هر پیشامدی سرشکسته و شرمنده بیرون آمده ، پیاپی گوشه‌های کشور خود را از دست داده. اکنون هم از توده‌های پس‌افتاده‌ی جهان بشمار است و آبرویی درمیان توده‌ها نمی‌دارد ، و ما که در این کشوریم می‌بینیم که در زندگی نیز از آسایش و خوشی برخوردار نمی‌باشند و بیشتر خانواده‌ها با بدبختی و تیره‌روزی دست‌بگریبانند.
از شصت و هفتاد سال پیش در این توده تکانی پدید آمده و مردانی بوده‌اند که دلهاشان بحال این مردم سوخته در جستجوی چاره بوده‌اند.
[1]نخست کسانی داستان را ساده گرفته می‌پنداشته‌اند که اگر پادشاهی یا وزیری باشد که پروای کارها کند و خود را از آسایش و خوشی بی‌بهره گردانیده هوش و خرد بکار اندازد و سامانی بکشور دهد چاره‌ی دردها خواهد بود و این توده نیز با سربلندی درمیان دیگر توده‌ها روزگار بسر خواهد برد. میرزا ابوالقاسم قائم‌مقام و میرزا تقیخان امیرکبیر از این دسته بوده‌اند و هر یکی بنوبت خود بکوششهای جانفشانانه برخاسته‌اند و شایندگی از خود نشان داده و هر یکی جان خود را در این راه باخته است. قائم‌مقام در زمان محمدشاه و پس از شکست بزرگی که ایران از دولت روس یافته و آبروی دولت ریخته بود بکوششهایی برخاست و در سایه‌ی کاردانی و خردمندی سامانی بکارها داد ولی دیری نکشید که قربانی نافهمی محمدشاه گردیده و کشته شد و از میان رفت ، و حاجی‌میرزا آغاسیِ صوفی جانشین او گردید و با کارندانیهای خود دولت را هرچه بی‌آبروتر و کارها را هرچه آشفته‌تر گردانید. چون محمدشاه مُرد و پسر نوجوان او ناصرالدین‌شاه به تخت نشست میرزا تقیخان که بجایگاه اتابکی و صدراعظمی رسیده بود فرصت را از دست نداده یک میدان بسیار بزرگتری برای کوشش و جانفشانی باز کرد و در چهار سال که بسر کار میبود تا توانست کارهای کشور را بسامان گردانید. لیکن او نیز بآرزویی که می‌داشت نرسید و ناصرالدین‌شاه در نافهمی از پدر خود بازنماند. ...
کشته شدن قائم‌مقام و میرزا تقیخان جلو مردان غیرتمند را نگرفت. باز می‌بودند مردان باآزرمی[باشرف] که اندوه بدبختی توده را می‌خوردند و جستجوی چاره می‌کردند. حاجی‌میرزا حسینخان سپهسالار و میرزا علیخان امین‌الدوله و پرنس مَلْکَم‌خان [2]چون اروپا را دیده و از زندگانی قانونی اروپاییان آگاه می‌بودند ، چنین می‌دانستند که سرچشمه‌ی بدبختیهای ایران نبودن قانونهاست و باید در این کشور قانونهای اروپایی روان گردد و کارها از روی سامان اروپایی پیش رود ، و هر یکی بنوبت خود در این راه کوششهایی می‌کردند و دو تن از ایشان (که سپهسالار و امین‌الدوله باشند) زیانها و آزارهایی کشیدند.
سپس چون به اروپا آمد و رفت بیشتر شده بود و کسان بسیاری در ایران از حال توده‌ها و دولتهای اروپایی ـ هر کسی باندازه‌ی خود ـ آگاهی یافته بودند ، این بار اندیشه‌ها دربارهی گرفتاری کشور و بدبختی توده رنگ دیگری بخود گرفت ، و [3]گروهی چنین اندیشیدند که پیشرفت توده‌های اروپایی و نیرومندی دولتهای آنجا جز نتیجه‌ی مشروطه نمی‌باشد. باید در ایران نیز چنان دستگاهی باشد و از خودکامی دربار و از ستمگری آنان جلو گرفته شود. اینبود کم‌کم نام مشروطه به ایران راه یافت و چون در آن میان ناصرالدین‌شاه با تیر دلیرانه‌ی میرزا رضای کرمانی از پا افتاد و پسرش مظفرالدین‌میرزا که بجای او آمده بود نیرومندی و چیرگی باندازه‌ی پدرش نمی‌داشت فرصت بدست آمده گاهی برخی از روزنامه‌های فارسی (در بیرون از ایران) گفتاری دربارهی مشروطه توانستند نوشت.
این بار نوبت چاره‌جویی از اتابکان و وزیران گذشته به ملایان و کسان دیگری از میان توده رسیده بود. از اینرو در تبریز و تهران کوشندگانی پیدا شدند و چنانکه در تاریخ مشروطه نوشته شده در تهران دو سید (بهبهانی و طباطبایی) جلو افتادند و با کوششهای مردانه‌ی خود دستگاه مشروطه را در ایران برپا گردانیدند.
👇
(بخش یکم)
کوشاد تلگرام : چند روز پیش ویدئویی به نشانی زیر از آقای بهرام مشیری انتشار یافت که در آن چند سخنی از کسروی و جنبش کتابسوزان رفته.
https://youtu.be/60SIgE46XAo
در آنجا ایشان دلیل نیاورده بلکه به «اظهار نظر» دربارهی کتابسوزان برخاسته و برخی سخنان نادرست نیز رانده. از آنسو ، چون بیننده از آن ویدئو به کُنه مطلب و داستان کتابسوزان پی نمی‌برد (چنانکه در این نوشتار دانسته خواهد شد) ، اینست در اینجا نخست جنبش کتابسوزان را از زبان کسروی می‌شنویم ، سپس هم سخنان آقای مشیری را آورده ایرادهای آن را بازنموده می‌خواهیم خوانندگان خود بسنجند و داوری کنند که آیا در آن ویدئو حق مطلب ادا شده است یا نه.
از خوانندگان خواهشمندیم شکیبایی کنند و این نوشتار را با حوصله و اندیشه خوانند تا فهم درستی از علت و ماهیت کتابسوزان بدست آورند.
🔸«همه می‌دانند توده‌ی ایران گرفتار و بدحالست. بیست‌ملیون مردم در کشورِ چند هزارساله بدترین زندگانی را می‌دارند. از صد‌و‌پنجاه سال پیش این توده از هر پیشامدی سرشکسته و شرمنده بیرون آمده ، پیاپی گوشه‌های کشور خود را از دست داده. اکنون هم از توده‌های پس‌افتاده‌ی جهان بشمار است و آبرویی درمیان توده‌ها نمی‌دارد ، و ما که در این کشوریم می‌بینیم که در زندگی نیز از آسایش و خوشی برخوردار نمی‌باشند و بیشتر خانواده‌ها با بدبختی و تیره‌روزی دست‌بگریبانند.
از شصت و هفتاد سال پیش در این توده تکانی پدید آمده و مردانی بوده‌اند که دلهاشان بحال این مردم سوخته در جستجوی چاره بوده‌اند.
[1]نخست کسانی داستان را ساده گرفته می‌پنداشته‌اند که اگر پادشاهی یا وزیری باشد که پروای کارها کند و خود را از آسایش و خوشی بی‌بهره گردانیده هوش و خرد بکار اندازد و سامانی بکشور دهد چاره‌ی دردها خواهد بود و این توده نیز با سربلندی درمیان دیگر توده‌ها روزگار بسر خواهد برد. میرزا ابوالقاسم قائم‌مقام و میرزا تقیخان امیرکبیر از این دسته بوده‌اند و هر یکی بنوبت خود بکوششهای جانفشانانه برخاسته‌اند و شایندگی از خود نشان داده و هر یکی جان خود را در این راه باخته است. قائم‌مقام در زمان محمدشاه و پس از شکست بزرگی که ایران از دولت روس یافته و آبروی دولت ریخته بود بکوششهایی برخاست و در سایه‌ی کاردانی و خردمندی سامانی بکارها داد ولی دیری نکشید که قربانی نافهمی محمدشاه گردیده و کشته شد و از میان رفت ، و حاجی‌میرزا آغاسیِ صوفی جانشین او گردید و با کارندانیهای خود دولت را هرچه بی‌آبروتر و کارها را هرچه آشفته‌تر گردانید. چون محمدشاه مُرد و پسر نوجوان او ناصرالدین‌شاه به تخت نشست میرزا تقیخان که بجایگاه اتابکی و صدراعظمی رسیده بود فرصت را از دست نداده یک میدان بسیار بزرگتری برای کوشش و جانفشانی باز کرد و در چهار سال که بسر کار میبود تا توانست کارهای کشور را بسامان گردانید. لیکن او نیز بآرزویی که می‌داشت نرسید و ناصرالدین‌شاه در نافهمی از پدر خود بازنماند. ...
کشته شدن قائم‌مقام و میرزا تقیخان جلو مردان غیرتمند را نگرفت. باز می‌بودند مردان باآزرمی[باشرف] که اندوه بدبختی توده را می‌خوردند و جستجوی چاره می‌کردند. حاجی‌میرزا حسینخان سپهسالار و میرزا علیخان امین‌الدوله و پرنس مَلْکَم‌خان [2]چون اروپا را دیده و از زندگانی قانونی اروپاییان آگاه می‌بودند ، چنین می‌دانستند که سرچشمه‌ی بدبختیهای ایران نبودن قانونهاست و باید در این کشور قانونهای اروپایی روان گردد و کارها از روی سامان اروپایی پیش رود ، و هر یکی بنوبت خود در این راه کوششهایی می‌کردند و دو تن از ایشان (که سپهسالار و امین‌الدوله باشند) زیانها و آزارهایی کشیدند.
سپس چون به اروپا آمد و رفت بیشتر شده بود و کسان بسیاری در ایران از حال توده‌ها و دولتهای اروپایی ـ هر کسی باندازه‌ی خود ـ آگاهی یافته بودند ، این بار اندیشه‌ها دربارهی گرفتاری کشور و بدبختی توده رنگ دیگری بخود گرفت ، و [3]گروهی چنین اندیشیدند که پیشرفت توده‌های اروپایی و نیرومندی دولتهای آنجا جز نتیجه‌ی مشروطه نمی‌باشد. باید در ایران نیز چنان دستگاهی باشد و از خودکامی دربار و از ستمگری آنان جلو گرفته شود. اینبود کم‌کم نام مشروطه به ایران راه یافت و چون در آن میان ناصرالدین‌شاه با تیر دلیرانه‌ی میرزا رضای کرمانی از پا افتاد و پسرش مظفرالدین‌میرزا که بجای او آمده بود نیرومندی و چیرگی باندازه‌ی پدرش نمی‌داشت فرصت بدست آمده گاهی برخی از روزنامه‌های فارسی (در بیرون از ایران) گفتاری دربارهی مشروطه توانستند نوشت.
این بار نوبت چاره‌جویی از اتابکان و وزیران گذشته به ملایان و کسان دیگری از میان توده رسیده بود. از اینرو در تبریز و تهران کوشندگانی پیدا شدند و چنانکه در تاریخ مشروطه نوشته شده در تهران دو سید (بهبهانی و طباطبایی) جلو افتادند و با کوششهای مردانه‌ی خود دستگاه مشروطه را در ایران برپا گردانیدند.
👇
این کوشندگان ، چه از دسته‌ي ملایان و چه از میان توده ، بیگمان می‌بودند که چاره‌ي دردهای ایران مشروطه و قانون اساسیست ، و اینبود شادی بسیار می‌نمودند و جشنهای پرشکوهی پیاپی برپا می‌گردانیدند و تلگرافهای «شادباش» فراوان از شهری بشهری می‌فرستادند. در انجمن تبریز و پارلمان تهران بارها سپاسگزاری از تندی پیشرفت ایران می‌نمودند. بارها این نیم‌شعر را بزبان می‌راندند : «این طفل یک‌شبه ره صد ساله می‌رود». بارها در روزنامه‌ها ستایش از «نجابت ایرانیان» و اینکه مشروطه را با آن زودی پذیرفتند و پا بدایره‌ي «ملل متمدنه» گزاردند می‌نوشتند. مردان سالخورده اندوه آن می‌داشتند که زود خواهند مُرد و نخواهند دید آن را که ایران پس از چند سال بهشت برین خواهد گردید.
.
.
🔶 کتاب «دولت بما پاسخ دهد» (احمد کسروی)
🔸 تکه‌ی 18
از سخن خود دور نیفتیم : آقای ساعد کابینه‌ی خود را برپا گردانید و جای بسیار افسوس بود که دیده شد از گام نخست با ما بدشمنی پرداخت. من نمی‌خواهم از دشمنیهای او بسخن پردازم و یا گله نمایم. کارهاییست شده و رفته و خدا را سپاس که ما از همه‌ی آنها با فیروزی بیرون آمده‌ایم. در اینجا تنها داستان روزنامه را می‌نویسم.
روزنامه‌ی ما که پراکنده می‌شد ما می‌شنیدیم بملایان ، چه در تبریز و چه در تهران ، بسیار گران می‌افتد و چون پرده از روی سالوسکاری آنان برمی‌دارد و رویه‌ی درونی وحشیگریهای آذربایجان را نشان می‌دهد در تبریز ملایان و همدستانشان بتلاش سختی افتاده‌اند و بدولت تلگرافها کرده بازداشت روزنامه را می‌خواهند. ولی پروا ننموده با خود می‌گفتیم مگر دولت زیردست ملایانست؟!.. یک نخست‌وزیر اگر از دسته‌ی بدخواهان هم باشد شایسته‌ی جایگاه خود نخواهد شمرد که قانونهای کشور را زیر پا گزارد و خود را نوکر ملایان گرداند. آنگاه عنوان قانونی درمیان نیست.
اینها را با خود می‌اندیشیدیم و بسیار در شگفت شدیم که روزی دیدیم نامه‌ای از فرمانداری نظامی آوردند باین عنوان که چون نوشته‌های پرچم «توهین بدین مبین اسلام و برخلاف سیاست دولت است» بازداشت می‌شود.
این رفتار از هر باره پست و نامردانه میبود :
نخست در چنان هنگام هراس‌انگیز پرچم یگانه «افزار دفاع» در دست ما میبود. یک دولت تا چه اندازه نامرد باشد که آن را هم از دست ما بگیرد.
دوم در روزنامه‌ی پرچم آنچه نبود و نبایستی بود توهین باسلام است. چیزیست بسیار آشکار : ما هوادار اسلامیم و تاکنون گفتارهای بسیار در هواداری از آن نوشته‌ایم. یک نخست‌وزیر تا چه اندازه کوچک و بی‌ارج باشد که برای پیش بردن خواست ملایان بدروغ بستن پردازد ، آن هم دروغ باین آشکاری.
سوم گرفتم که این دروغ راست بوده و ما توهین به اسلام کرده بودیم. آن کار راهش دخالت فرمانداری نظامی نیست و این رفتار جز قانونشکنی بسیار آشکار نمی‌بود.
چهارم که از همه بدتر است آنست که همچو ساعد مردی که ما نامسلمانی او را نیک می‌شناسیم دم از اسلام زند و آن را افزار کارهای پست خود گرداند. این خود توهین بزرگی باسلام میبود.
پنجم واژه‌ی «سیاست دولت» بیش از هر چیزی مرا آزرده می‌داشت. من که می‌دانستم ساعد و هژیر از دسته‌ی بدخواهانند و از رفتارشان از گام نخست دیده می‌شد که چه نقشه‌ای را پیش گرفته‌اند ، بمن بسیار گران می‌افتاد که آن نقشه‌ی بدخواهانه را «سیاست دولت» نام دهند.
اکنون آقای ساعد و هژیر در تهرانند و هردو بیکارند. خامه بدست گیرند و بما روشن گردانند که سیاستشان چه میبود. روشن گردانند تا همه‌ی مردم بفهمند. آنچه ما دانسته‌ایم سیاست ساعد و کابینه‌اش این میبود که هرچه توانند زنها را بچادر و چاقچور بیشتر کشانند ، بایلهای کوچ‌نشین بیشتر نیرو دهند ، ناایمنی را بیشتر گردانند ، بچیرگی ملایان و بزورگویی آنان بیفزایند ، سید و روضه‌خوان و گداهای گردن‌کلفت را هرچه فزونتر سازند ... یک جمله بگویم : از هر راه که توانند برسوایی این توده و کشور کوشند. چرا؟!.. برای آنکه اگر جنگ جهان پایان پذیرفت و یک انجمن بزرگی از نیکخواهان برای گفتگو از آینده‌ی توده‌ها برپا گردید کسانی در آن انجمن برنخیزند که بایران دلسوزی نمایند و چنان خواهند که رشته‌ی کارهای آن را از دست ساعدها و هژیرها و مانندگان ایشان دربیاورند. توده چندان رسوا باشد که کسی دلش نسوزد و هواداری نکند و ساعد و هژیر و همدستانشان همچنان میدانداری کنند.
این بوده سیاست ساعد و کابینه‌اش. دلیلش هم کارهای چند ماهه‌ی ایشانست. همه چیز بکنار ، ساعد بوزیر فرهنگ گردانیدن یک سرلشگر چه می‌گوید؟!. بنوشته دادن بدست یک نره‌گدا چه می‌گوید؟! بنامه‌های خود دربارهی پسر آقا سید ابوالحسن چه می‌گوید؟!..
ساعد و همدستان او که این خیانتهای آشکار را می‌کردند چنین وامی‌نمودند که سیاست همسایگانست. بارها مَمَقانی آن وزیر تازه‌کارِ خام بما پیام می‌فرستاد و می‌گفت : «امروزها سیاست طور دیگرست. ما جلو ملاها را نمی‌توانیم گرفت». ولی می‌باید گفت : این هم نیرنگ دیگری از ایشانست. آن کدام همسایه است که آقای ساعد را ناچار گردانیده که مسخره‌بازی کند و سرلشگری را وزیر فرهنگ و بانکری را وزیر جنگ گرداند؟! کدام همسایه است که او را واداشته بافزودن گدایان در کشور بکوشد و بدست نره‌گدایی نوشته‌ی رسمی دهد؟!
.
🔸 تکه‌ی 18
از سخن خود دور نیفتیم : آقای ساعد کابینه‌ی خود را برپا گردانید و جای بسیار افسوس بود که دیده شد از گام نخست با ما بدشمنی پرداخت. من نمی‌خواهم از دشمنیهای او بسخن پردازم و یا گله نمایم. کارهاییست شده و رفته و خدا را سپاس که ما از همه‌ی آنها با فیروزی بیرون آمده‌ایم. در اینجا تنها داستان روزنامه را می‌نویسم.
روزنامه‌ی ما که پراکنده می‌شد ما می‌شنیدیم بملایان ، چه در تبریز و چه در تهران ، بسیار گران می‌افتد و چون پرده از روی سالوسکاری آنان برمی‌دارد و رویه‌ی درونی وحشیگریهای آذربایجان را نشان می‌دهد در تبریز ملایان و همدستانشان بتلاش سختی افتاده‌اند و بدولت تلگرافها کرده بازداشت روزنامه را می‌خواهند. ولی پروا ننموده با خود می‌گفتیم مگر دولت زیردست ملایانست؟!.. یک نخست‌وزیر اگر از دسته‌ی بدخواهان هم باشد شایسته‌ی جایگاه خود نخواهد شمرد که قانونهای کشور را زیر پا گزارد و خود را نوکر ملایان گرداند. آنگاه عنوان قانونی درمیان نیست.
اینها را با خود می‌اندیشیدیم و بسیار در شگفت شدیم که روزی دیدیم نامه‌ای از فرمانداری نظامی آوردند باین عنوان که چون نوشته‌های پرچم «توهین بدین مبین اسلام و برخلاف سیاست دولت است» بازداشت می‌شود.
این رفتار از هر باره پست و نامردانه میبود :
نخست در چنان هنگام هراس‌انگیز پرچم یگانه «افزار دفاع» در دست ما میبود. یک دولت تا چه اندازه نامرد باشد که آن را هم از دست ما بگیرد.
دوم در روزنامه‌ی پرچم آنچه نبود و نبایستی بود توهین باسلام است. چیزیست بسیار آشکار : ما هوادار اسلامیم و تاکنون گفتارهای بسیار در هواداری از آن نوشته‌ایم. یک نخست‌وزیر تا چه اندازه کوچک و بی‌ارج باشد که برای پیش بردن خواست ملایان بدروغ بستن پردازد ، آن هم دروغ باین آشکاری.
سوم گرفتم که این دروغ راست بوده و ما توهین به اسلام کرده بودیم. آن کار راهش دخالت فرمانداری نظامی نیست و این رفتار جز قانونشکنی بسیار آشکار نمی‌بود.
چهارم که از همه بدتر است آنست که همچو ساعد مردی که ما نامسلمانی او را نیک می‌شناسیم دم از اسلام زند و آن را افزار کارهای پست خود گرداند. این خود توهین بزرگی باسلام میبود.
پنجم واژه‌ی «سیاست دولت» بیش از هر چیزی مرا آزرده می‌داشت. من که می‌دانستم ساعد و هژیر از دسته‌ی بدخواهانند و از رفتارشان از گام نخست دیده می‌شد که چه نقشه‌ای را پیش گرفته‌اند ، بمن بسیار گران می‌افتاد که آن نقشه‌ی بدخواهانه را «سیاست دولت» نام دهند.
اکنون آقای ساعد و هژیر در تهرانند و هردو بیکارند. خامه بدست گیرند و بما روشن گردانند که سیاستشان چه میبود. روشن گردانند تا همه‌ی مردم بفهمند. آنچه ما دانسته‌ایم سیاست ساعد و کابینه‌اش این میبود که هرچه توانند زنها را بچادر و چاقچور بیشتر کشانند ، بایلهای کوچ‌نشین بیشتر نیرو دهند ، ناایمنی را بیشتر گردانند ، بچیرگی ملایان و بزورگویی آنان بیفزایند ، سید و روضه‌خوان و گداهای گردن‌کلفت را هرچه فزونتر سازند ... یک جمله بگویم : از هر راه که توانند برسوایی این توده و کشور کوشند. چرا؟!.. برای آنکه اگر جنگ جهان پایان پذیرفت و یک انجمن بزرگی از نیکخواهان برای گفتگو از آینده‌ی توده‌ها برپا گردید کسانی در آن انجمن برنخیزند که بایران دلسوزی نمایند و چنان خواهند که رشته‌ی کارهای آن را از دست ساعدها و هژیرها و مانندگان ایشان دربیاورند. توده چندان رسوا باشد که کسی دلش نسوزد و هواداری نکند و ساعد و هژیر و همدستانشان همچنان میدانداری کنند.
این بوده سیاست ساعد و کابینه‌اش. دلیلش هم کارهای چند ماهه‌ی ایشانست. همه چیز بکنار ، ساعد بوزیر فرهنگ گردانیدن یک سرلشگر چه می‌گوید؟!. بنوشته دادن بدست یک نره‌گدا چه می‌گوید؟! بنامه‌های خود دربارهی پسر آقا سید ابوالحسن چه می‌گوید؟!..
ساعد و همدستان او که این خیانتهای آشکار را می‌کردند چنین وامی‌نمودند که سیاست همسایگانست. بارها مَمَقانی آن وزیر تازه‌کارِ خام بما پیام می‌فرستاد و می‌گفت : «امروزها سیاست طور دیگرست. ما جلو ملاها را نمی‌توانیم گرفت». ولی می‌باید گفت : این هم نیرنگ دیگری از ایشانست. آن کدام همسایه است که آقای ساعد را ناچار گردانیده که مسخره‌بازی کند و سرلشگری را وزیر فرهنگ و بانکری را وزیر جنگ گرداند؟! کدام همسایه است که او را واداشته بافزودن گدایان در کشور بکوشد و بدست نره‌گدایی نوشته‌ی رسمی دهد؟!
.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی» (احمد کسروی)
🔸 ما بکار از راهش درآمده‌ایم (تکه‌ی سه از سه)
کوتاه سخن آنکه ما از راه نشر حقایق پیش آمده‌ایم و مقصودمان آنست که یک رشته حقایق روشن گردد و یک دسته مردان باغیرت ـ از دور و نزدیک ـ در پیرامون آنها همدستی نمایند و راهنمای اندیشه‌های توده باشند.
ما در ایرانیان یک بیچارگی غریبی حس کردیم. در این جهان پرحوادث این مردم بیچاره نمی‌دانند چه کار کنند و رو بکدام سو آورند. همچون غریقی که به سیل افتاده دست پا زنان می‌روند و نمی‌دانند کارشان بکجا خواهد انجامید.
سالهاست در ایران راهی برای زندگانی نیست و مردم همه سرگردانند و نمی‌دانند رو بکجا برگردانند. یک دسته گوش بسوی اروپا دوخته‌اند که یک آوازی از آنسو بشنوند و فهمیده و نافهمیده دنبالش را گیرند ، و هرچه در اروپا هست از دمکرات ، و سوسیال دمکرات ، و ناسیونال سوسیالیست ، و کمونیست ـ در ایران شبیهش را سازند. یک دسته‌ی دیگری چشم از جهان پوشیده و خود را بدامن اندیشه‌ی کهن ـ از صوفیگری و خراباتیگری و مانند آن ـ می اندازند و با اینها خود را سرگرم می‌سازند. یک دسته‌ی دیگری سرگردانی را با بی‌حمیتی توأم گردانیده به بیگانگان می‌گرایند و خود را افزار دست آنان می‌گردانند.
ببینید بیچارگی بکجا رسیده : در این کشور خونها ریخته شد و پس از سالها کوشش مشروطه (یا حکومت ملی) برپا گردیده و هنوز سی و چند سال نگذشته دسته‌های انبوهی از آن دلسردی می‌نمایند ، و ما چون می‌پرسیم : «علت این دلسردی چیست؟!..» می‌بینیم پاسخی نمی‌توانند ، و علتی جز سرگردانی و نافهمی برایش پیدا نمی‌کنیم.
این سرگردانی و بیچارگی توده ، من و یارانم را برآن وامی‌دارد که بمیان آییم و مردان غیرتمند را از دور و نزدیک بیاری خود خوانیم و باین سرگردانی و بیچارگی چاره اندیشیم. برآن وامی‌دارد که یک رشته حقایق زندگانی را بمیان آورده و یک راهی باز کرده و همه‌ی آزادگان و غیرتمندان را بهمراهی دعوت نماییم.
ما نیک میدانیم در این کشور مردمان خونگرم باغیرت فراوانند ـ فراوانند آن مردان گردنفرازی که خواری و زبونی توده آنان را دلسوخته گردانیده و برای کوشش و جانفشانی در این راه آماده‌اند.
این دسته مردان فراوانند ، ولی از هم پراکنده‌اند و بهم مربوط نمی‌باشند. هر یکی به تنهایی در آتش درد می‌سوزند ، هر یکی به تنهایی می‌اندیشند و چاره‌ای نمی‌توانند. ما می‌خواهیم آنان را بهم مربوط گردانیم. می‌خواهیم همه را بیک راه کشانیم. بآنانست که آواز برداشته می‌گوییم :
بیایید ای غیرتمندان ، بیایید ای دلسوختگان ، بیایید هم‌اندیشه باشیم و بچاره‌ی دردها کوشیم ، بیایید از دور و نزدیک دست بهم دهیم و این توده‌ی گرفتار را رها گردانیم.
رستگاری ایران با دست شما تواند بود. ولی باید بیک راهی درآیید و همگی اندیشه و آرزو یکی گردانید. باید از دور و نزدیک خود را بما بشناسانید و با ما ارتباط پیدا کنید برای همین مقصود ما روزنامه را بنیاد گزارده‌ایم.
ما چنانکه گفته‌ایم شانزده موضوع را برگزیده‌ایم که بتدریج بگفتگو گزاریم. اینها برنامه‌ی ماست. ما که شما را بهمدستی می‌خوانیم برنامه‌ی خود را برای شما شرح می‌دهیم.
ما پیش از همه می‌خواهیم هواداری از مشروطه[=دمکراسی] کنیم. چنانکه گفته‌ایم مشروطه یا سررشته‌داریِ توده بهترین شکل حکومت است. می‌باید بکوشیم و این را در ایران استوار گردانیم و نگاهش داریم. کسانی که از این دلسردی می‌نمایند دلیلی جز هوسمندی یا نافهمی ندارند. آنان که می‌گویند : «آزموده شد این توده شایسته‌ی مشروطه نیست» باید پرسید ، این را که آزموده؟.. در این کشور هنوز مشروطه اجرا نگردیده تا کسی بیازماید مردم شایسته‌ی آن نمی‌باشند. هنوز انبوه مردم معنی مشروطه را نمی‌دانند. هنوز جز نامی از مشروطه در ایران نمی‌باشد.
دوم ایرانیان قدر کشور خود را نمی‌دانند. این سرزمین با این آب و هوا و با این باردهی ، یک نعمت گرانبهاییست که باید قدر آن را بدانند و با کاشتن و آباد کردن و کان بیرون آوردن از آن بهره‌مندی نمایند. از آنسوی همیشه بنگهداری آن کوشند و در این راه جانفشانی دریغ نگویند.
چنانکه می‌گویند ایران شش برابر خاک فرانسه است. در حالی که نفوس ایران یک نیم مردم فرانسه می‌باشد. از سنجش این ارقام می‌توان نتیجه گرفت که این سرزمین برای زندگانی دوازده برابر نفوس کنونی کفایت دارد. در جایی که با حال کنونی برای زندگانی مردمِ کم خود کفایت ندارد و ما ناگزیر گردیده از دیگران غله خریداری می‌کنیم.
این خود نتیجه‌ی ندانستن معنی زندگانی و پی نبردن بحقایق است. ما در این باره می‌خواهیم حقایق را روشن گردانیم و از راهی که نشان داده‌ایم دست بهم داده و به نگهداری این سرزمین ، و همچنین به بهره‌مندی از آن کوشیم.
👇
🔸 ما بکار از راهش درآمده‌ایم (تکه‌ی سه از سه)
کوتاه سخن آنکه ما از راه نشر حقایق پیش آمده‌ایم و مقصودمان آنست که یک رشته حقایق روشن گردد و یک دسته مردان باغیرت ـ از دور و نزدیک ـ در پیرامون آنها همدستی نمایند و راهنمای اندیشه‌های توده باشند.
ما در ایرانیان یک بیچارگی غریبی حس کردیم. در این جهان پرحوادث این مردم بیچاره نمی‌دانند چه کار کنند و رو بکدام سو آورند. همچون غریقی که به سیل افتاده دست پا زنان می‌روند و نمی‌دانند کارشان بکجا خواهد انجامید.
سالهاست در ایران راهی برای زندگانی نیست و مردم همه سرگردانند و نمی‌دانند رو بکجا برگردانند. یک دسته گوش بسوی اروپا دوخته‌اند که یک آوازی از آنسو بشنوند و فهمیده و نافهمیده دنبالش را گیرند ، و هرچه در اروپا هست از دمکرات ، و سوسیال دمکرات ، و ناسیونال سوسیالیست ، و کمونیست ـ در ایران شبیهش را سازند. یک دسته‌ی دیگری چشم از جهان پوشیده و خود را بدامن اندیشه‌ی کهن ـ از صوفیگری و خراباتیگری و مانند آن ـ می اندازند و با اینها خود را سرگرم می‌سازند. یک دسته‌ی دیگری سرگردانی را با بی‌حمیتی توأم گردانیده به بیگانگان می‌گرایند و خود را افزار دست آنان می‌گردانند.
ببینید بیچارگی بکجا رسیده : در این کشور خونها ریخته شد و پس از سالها کوشش مشروطه (یا حکومت ملی) برپا گردیده و هنوز سی و چند سال نگذشته دسته‌های انبوهی از آن دلسردی می‌نمایند ، و ما چون می‌پرسیم : «علت این دلسردی چیست؟!..» می‌بینیم پاسخی نمی‌توانند ، و علتی جز سرگردانی و نافهمی برایش پیدا نمی‌کنیم.
این سرگردانی و بیچارگی توده ، من و یارانم را برآن وامی‌دارد که بمیان آییم و مردان غیرتمند را از دور و نزدیک بیاری خود خوانیم و باین سرگردانی و بیچارگی چاره اندیشیم. برآن وامی‌دارد که یک رشته حقایق زندگانی را بمیان آورده و یک راهی باز کرده و همه‌ی آزادگان و غیرتمندان را بهمراهی دعوت نماییم.
ما نیک میدانیم در این کشور مردمان خونگرم باغیرت فراوانند ـ فراوانند آن مردان گردنفرازی که خواری و زبونی توده آنان را دلسوخته گردانیده و برای کوشش و جانفشانی در این راه آماده‌اند.
این دسته مردان فراوانند ، ولی از هم پراکنده‌اند و بهم مربوط نمی‌باشند. هر یکی به تنهایی در آتش درد می‌سوزند ، هر یکی به تنهایی می‌اندیشند و چاره‌ای نمی‌توانند. ما می‌خواهیم آنان را بهم مربوط گردانیم. می‌خواهیم همه را بیک راه کشانیم. بآنانست که آواز برداشته می‌گوییم :
بیایید ای غیرتمندان ، بیایید ای دلسوختگان ، بیایید هم‌اندیشه باشیم و بچاره‌ی دردها کوشیم ، بیایید از دور و نزدیک دست بهم دهیم و این توده‌ی گرفتار را رها گردانیم.
رستگاری ایران با دست شما تواند بود. ولی باید بیک راهی درآیید و همگی اندیشه و آرزو یکی گردانید. باید از دور و نزدیک خود را بما بشناسانید و با ما ارتباط پیدا کنید برای همین مقصود ما روزنامه را بنیاد گزارده‌ایم.
ما چنانکه گفته‌ایم شانزده موضوع را برگزیده‌ایم که بتدریج بگفتگو گزاریم. اینها برنامه‌ی ماست. ما که شما را بهمدستی می‌خوانیم برنامه‌ی خود را برای شما شرح می‌دهیم.
ما پیش از همه می‌خواهیم هواداری از مشروطه[=دمکراسی] کنیم. چنانکه گفته‌ایم مشروطه یا سررشته‌داریِ توده بهترین شکل حکومت است. می‌باید بکوشیم و این را در ایران استوار گردانیم و نگاهش داریم. کسانی که از این دلسردی می‌نمایند دلیلی جز هوسمندی یا نافهمی ندارند. آنان که می‌گویند : «آزموده شد این توده شایسته‌ی مشروطه نیست» باید پرسید ، این را که آزموده؟.. در این کشور هنوز مشروطه اجرا نگردیده تا کسی بیازماید مردم شایسته‌ی آن نمی‌باشند. هنوز انبوه مردم معنی مشروطه را نمی‌دانند. هنوز جز نامی از مشروطه در ایران نمی‌باشد.
دوم ایرانیان قدر کشور خود را نمی‌دانند. این سرزمین با این آب و هوا و با این باردهی ، یک نعمت گرانبهاییست که باید قدر آن را بدانند و با کاشتن و آباد کردن و کان بیرون آوردن از آن بهره‌مندی نمایند. از آنسوی همیشه بنگهداری آن کوشند و در این راه جانفشانی دریغ نگویند.
چنانکه می‌گویند ایران شش برابر خاک فرانسه است. در حالی که نفوس ایران یک نیم مردم فرانسه می‌باشد. از سنجش این ارقام می‌توان نتیجه گرفت که این سرزمین برای زندگانی دوازده برابر نفوس کنونی کفایت دارد. در جایی که با حال کنونی برای زندگانی مردمِ کم خود کفایت ندارد و ما ناگزیر گردیده از دیگران غله خریداری می‌کنیم.
این خود نتیجه‌ی ندانستن معنی زندگانی و پی نبردن بحقایق است. ما در این باره می‌خواهیم حقایق را روشن گردانیم و از راهی که نشان داده‌ایم دست بهم داده و به نگهداری این سرزمین ، و همچنین به بهره‌مندی از آن کوشیم.
👇
سوم یکی از گرفتاریها در ایران درهم‌آمیختگی کارها و پیشه‌ها و شناخته نبودن معنی آنهاست. ایرانیان معنی درست کار و پیشه را نمی‌دانند و اینست به مفتخواران و بیکاران که خود گناهکارند و باید خوارشان داشت احترام می‌گزارند. یک رشته کارهای بیهوده‌ای را (از قبیل دست بدست گردانیدن کالاها و مانند آن) مشروع می‌شمارند و از آنسوی کار کردن در ادارات دولت را که نیاز سختی بآن داریم نامشروع می‌انگارند (1) .
اینها گذشته از آنکه نادانیست و برای یک توده مایه‌ی ننگ می‌باشد خود اختلال بزرگی در پیشرفت زندگی پدید می‌آورد. اینست ما معنی حقیقی کار و پیشه را روشن گردانیده می‌کوشیم این زمینه را بحقیقت خود برگردانیم.
این چند چیز از مقاصد ما آنهاییست که تاکنون شرح کرده‌ایم و من در اینجا بطور خلاصه آوردم. بازمانده را هم بیاری خدا شرح خواهیم کرد. برای همدستی در پیرامون اینهاست که همه‌ی نیکمردان و غیرتمندان را می‌خوانیم.
(پرچم روزانه شماره‌های 69 ، 70 و 71 سال یکم چهارشنبه 26 ، پنجشنبه 27 و آدینه 28 فروردین ماه 1321)
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ امروز ما از این سخن در شگفت می‌شویم. ولی خوبست بدانیم زمانی که ملایان دستشان از حکومت کردن کوتاه بود ، مردم را به حکومت با اینگونه سخنان بدگمان می‌گرداندند. چون حکومت را حق خود می‌دانستند می‌گفتند این دولتها که می‌آیند و می‌روند همه «جائر» و «غاصب»اند. نیمه‌آشکار و نیمه‌پنهان می‌گفتند تنها حکومت امام زمان عادل است که در نبودن آن ، حق حکومت ما راست که جانشین اوییم. اینست استخدام شدن به چنین حکومتهایی ، «عمله‌ی ظلم» شدنست. این سخنان همچنان میبود و مردم دهها سال دل با حکومت صاف نداشتند و ملایان نیز همچون آب زیر کاه نیمه‌نهانی به نفوذ در دلهای مردم می‌پرداختند. آن ادعاها همانست که زمانی برویه‌ی «ولایت فقیه» به آشکار درآمد و شد مرامنامه‌ی حزب‌الله. و پیشامدهای سال 57 نتیجه‌ی آنست.
.
✴️ داوری خرد یا نمایش هوس و تعصب؟!
(بخش دوم)
چون بدینسان امیدمند می‌بودند ، از جانفشانیهای بسیار بزرگ و تاریخی بازنمی‌ایستادند. داستان کشتن عباس‌آقا ، اتابک را و خودکشی او ، و سرگذشت بمب‌اندازی حیدر عمواُغلی و مشهدی محمد عمواُغلی به محمدعلی‌‌میرزا و مانند اینها هر کدام نمونه‌ی ارجداری از فداکاری و جانبازی آدمیان می‌باشد.
سپس نیز که گروهی از ملایان بهمدستی دربار با مشروطه بدشمنی پرداختند و دوتیرگی بمیان کشور انداختند و کار بجنگ و خونریزی کشید ، اگرچه در تهران بسیاری از نمایندگان پارلمان و از دیگران دورویی و پستی نشان دادند و پارلمان با توپ از میان رفت ، ولی مجاهدان در جانفشانی پافشاری نمودند و ایستادگی را رها نکردند و از میان ایشان ستارخان و باقرخان و یِفرِمخان و یارمحمدخان و مانندگان اینها بیرون آمدند که نمونه‌های نیکی از قهرمانی بودند.
بدینسان کشاکش پس از سالها جنگ و خونریزی با فیروزی آزادیخواهان پایان پذیرفت و التماتوم دولت خودکامه‌ی روس و دیگر پیشامدهای افسوس‌آور نیز مشروطه را از ایران نتوانست براندازد و این دستگاه در این کشور پایدار گردید.
ولی افسوس که دردها چاره نپذیرفت. بلکه بسختی آنها افزود. ناتوانی کشور در برابر بیگانگان بیشتر گردید. نابسامانی درون آن افزونی یافت. خویها پستتر و اندیشه‌ها کوتاهتر شد. ده دوازده سال از مشروطه نگذشت که همه‌ی آن امیدها که در دلها میبود جایش را به نومیدی داد.
در این هنگام یک دسته بیکبار امید بریده پی کارهای خود رفتند و [4]یک دسته‌ی دیگر چنین گفتند : «جامعه چون بیسواد است رشد سیاسی ندارد و تمام بدبختیها از اینجاست. باید جامعه را باسواد گردانید تا حقوق خود بشناسند و رشد سیاسی پیدا کنند. باید فرش و رخت خود را بفروشیم مدرسه برپا گردانیم. باید کارخانه‌های آدمسازی تهیه کنیم ...». چند سالی نیز این سخنان درمیان میبود و دسته‌ی بزرگی در این راه کوششها می‌کردند و مردم را وامی‌داشتند که فرزندانشان را بدبستانها فرستند.
لیکن از این راه نیز نتیجه‌ی وارونه بدست آمد. زیرا دیده شد جوانان که درس خواندند و از دبیرستان و دانشکده بیرون آمدند جز در برخی از آگاهیهایی که بدست آورده بودند به بیسوادان برتری نیافتند. بلکه آشکاره دیده شد بیشتر آنان بدتر و ناشاینده‌تر از بیسوادان درآمدند. به هر حال از این راه نیز چاره‌ای بدرماندگیهای کشور و توده نشد و دبستانها و دانشکده‌ها نیز جز میوه‌ی تلخ نومیدی ندادند.
اینبود ناامیدی همه‌ی دلها را فراگرفت. یک دسته چنین می‌گفتند : «این نژاد دِژِنِره (تباه) شده. قابل اصلاح نیست». یک دسته تیشه را از بیخ زده می‌گفتند : «ایرانیان از نخست هیچی نبوده‌اند». یک دسته رنج این سخنان را نیز بخود راه نداده تنها بآن بس می‌کردند که بگویند : «نمی‌شود ، این ملت نمی‌شود». بیگفتگوست که در آن میان دستهایی نیز در کار می‌بودند که بسود خود و یا بسود دیگران دامن بآتش این نومیدیها می‌زدند.
بسخن بیش از این دامنه نمی‌دهم. در چنین حال نومیدی مردم و بستگی راه میبود که ما (ما که گروه کتابسوزانیم) به یک رشته کوششهایی برخاسته بودیم. کوششهای ما تنها دربارهی ایران نمی‌بود و میدان بسیار بزرگتری برای خود می‌داشت (و کنون هم می‌دارد). چیزی که هست چون در ایرانیم و این کشور میهن ماست می‌بایست پیش از دیگر جاها باینجا پردازیم و در اندیشه‌ی آلودگی و گرفتاری توده‌ی خود باشیم.
آن نومیدیها که نموده می‌شد ما نبایستی پروایی بآنها بنماییم. دلیلهایی در دست ما میبود که تباهی و بیپایی آن گفته‌ها را روشن می‌گردانید. آن کسانی که می‌گفتند : «این نژاد دِژِنِره شده» فراموش کرده بودند که در جنبش مشروطه از این توده شایندگی بسیار پدیدار گردید و از میان ایشان بهبهانی و طباطبایی و ثقة‌الاسلام و آقامیرزا علی واعظ و علی‌مسیو و عباس‌آقا و حیدر عمواُغلی و حاجی‌بابا اردبیلی و ستارخان و یِفرِمخان و سردار مُحیی [Mohyi] و سردار بهادر و یارمحمدخان و مانند اینها برخاست که هر یکی نشان دیگری از شایندگی این نژاد میبود.
آن کسانی که می‌گفتند : «ایرانیان از نخست هیچی نبوده‌اند» این سخن معنایی جز نافهمی و ناآگاهی آن کسان نتوانستی داشت. این کسان بایستی بجای این گفته‌ها بروند و تاریخ هخامنشیان را بخوانند ، تاریخ قرنهای نخست اسلام را بخوانند. اینها را بخوانند تا بدانند که ایرانیان چه می‌بوده‌اند و در گذشته‌ها نیز چه شایستگیها از خود نشان داده‌اند.
👇
(بخش دوم)
چون بدینسان امیدمند می‌بودند ، از جانفشانیهای بسیار بزرگ و تاریخی بازنمی‌ایستادند. داستان کشتن عباس‌آقا ، اتابک را و خودکشی او ، و سرگذشت بمب‌اندازی حیدر عمواُغلی و مشهدی محمد عمواُغلی به محمدعلی‌‌میرزا و مانند اینها هر کدام نمونه‌ی ارجداری از فداکاری و جانبازی آدمیان می‌باشد.
سپس نیز که گروهی از ملایان بهمدستی دربار با مشروطه بدشمنی پرداختند و دوتیرگی بمیان کشور انداختند و کار بجنگ و خونریزی کشید ، اگرچه در تهران بسیاری از نمایندگان پارلمان و از دیگران دورویی و پستی نشان دادند و پارلمان با توپ از میان رفت ، ولی مجاهدان در جانفشانی پافشاری نمودند و ایستادگی را رها نکردند و از میان ایشان ستارخان و باقرخان و یِفرِمخان و یارمحمدخان و مانندگان اینها بیرون آمدند که نمونه‌های نیکی از قهرمانی بودند.
بدینسان کشاکش پس از سالها جنگ و خونریزی با فیروزی آزادیخواهان پایان پذیرفت و التماتوم دولت خودکامه‌ی روس و دیگر پیشامدهای افسوس‌آور نیز مشروطه را از ایران نتوانست براندازد و این دستگاه در این کشور پایدار گردید.
ولی افسوس که دردها چاره نپذیرفت. بلکه بسختی آنها افزود. ناتوانی کشور در برابر بیگانگان بیشتر گردید. نابسامانی درون آن افزونی یافت. خویها پستتر و اندیشه‌ها کوتاهتر شد. ده دوازده سال از مشروطه نگذشت که همه‌ی آن امیدها که در دلها میبود جایش را به نومیدی داد.
در این هنگام یک دسته بیکبار امید بریده پی کارهای خود رفتند و [4]یک دسته‌ی دیگر چنین گفتند : «جامعه چون بیسواد است رشد سیاسی ندارد و تمام بدبختیها از اینجاست. باید جامعه را باسواد گردانید تا حقوق خود بشناسند و رشد سیاسی پیدا کنند. باید فرش و رخت خود را بفروشیم مدرسه برپا گردانیم. باید کارخانه‌های آدمسازی تهیه کنیم ...». چند سالی نیز این سخنان درمیان میبود و دسته‌ی بزرگی در این راه کوششها می‌کردند و مردم را وامی‌داشتند که فرزندانشان را بدبستانها فرستند.
لیکن از این راه نیز نتیجه‌ی وارونه بدست آمد. زیرا دیده شد جوانان که درس خواندند و از دبیرستان و دانشکده بیرون آمدند جز در برخی از آگاهیهایی که بدست آورده بودند به بیسوادان برتری نیافتند. بلکه آشکاره دیده شد بیشتر آنان بدتر و ناشاینده‌تر از بیسوادان درآمدند. به هر حال از این راه نیز چاره‌ای بدرماندگیهای کشور و توده نشد و دبستانها و دانشکده‌ها نیز جز میوه‌ی تلخ نومیدی ندادند.
اینبود ناامیدی همه‌ی دلها را فراگرفت. یک دسته چنین می‌گفتند : «این نژاد دِژِنِره (تباه) شده. قابل اصلاح نیست». یک دسته تیشه را از بیخ زده می‌گفتند : «ایرانیان از نخست هیچی نبوده‌اند». یک دسته رنج این سخنان را نیز بخود راه نداده تنها بآن بس می‌کردند که بگویند : «نمی‌شود ، این ملت نمی‌شود». بیگفتگوست که در آن میان دستهایی نیز در کار می‌بودند که بسود خود و یا بسود دیگران دامن بآتش این نومیدیها می‌زدند.
بسخن بیش از این دامنه نمی‌دهم. در چنین حال نومیدی مردم و بستگی راه میبود که ما (ما که گروه کتابسوزانیم) به یک رشته کوششهایی برخاسته بودیم. کوششهای ما تنها دربارهی ایران نمی‌بود و میدان بسیار بزرگتری برای خود می‌داشت (و کنون هم می‌دارد). چیزی که هست چون در ایرانیم و این کشور میهن ماست می‌بایست پیش از دیگر جاها باینجا پردازیم و در اندیشه‌ی آلودگی و گرفتاری توده‌ی خود باشیم.
آن نومیدیها که نموده می‌شد ما نبایستی پروایی بآنها بنماییم. دلیلهایی در دست ما میبود که تباهی و بیپایی آن گفته‌ها را روشن می‌گردانید. آن کسانی که می‌گفتند : «این نژاد دِژِنِره شده» فراموش کرده بودند که در جنبش مشروطه از این توده شایندگی بسیار پدیدار گردید و از میان ایشان بهبهانی و طباطبایی و ثقة‌الاسلام و آقامیرزا علی واعظ و علی‌مسیو و عباس‌آقا و حیدر عمواُغلی و حاجی‌بابا اردبیلی و ستارخان و یِفرِمخان و سردار مُحیی [Mohyi] و سردار بهادر و یارمحمدخان و مانند اینها برخاست که هر یکی نشان دیگری از شایندگی این نژاد میبود.
آن کسانی که می‌گفتند : «ایرانیان از نخست هیچی نبوده‌اند» این سخن معنایی جز نافهمی و ناآگاهی آن کسان نتوانستی داشت. این کسان بایستی بجای این گفته‌ها بروند و تاریخ هخامنشیان را بخوانند ، تاریخ قرنهای نخست اسلام را بخوانند. اینها را بخوانند تا بدانند که ایرانیان چه می‌بوده‌اند و در گذشته‌ها نیز چه شایستگیها از خود نشان داده‌اند.
👇
کوتاه‌سخن : ما باین نومیدیها ارج نمی‌توانستیم نهاد و بخود بایا[=وظیفه ، واجب] میدانستیم که بدرماندگی و گرفتاری توده پرداخته بچاره کوشیم. ما نیک میدانستیم که این درماندگی و گرفتاری ایرانیان شُوَندهایی[ سبب] داشته که از هزار سال باینسو رخ داده و ما باید آنها را بجوییم و پیدا کنیم و از راهش بچاره پردازیم. اینبود بجستن پرداختیم و بآسانی آنها را شناختیم.
زیرا دیدیم این توده‌ی بدبخت گرفتار چند رشته بدآموزیهاست که برخی از آنها بسیار زهرناکست. دیدیم در این توده بیش از ده کیش هست و هر یکی از آنها سراپا گمراهی و با زندگانی ناسازگار است. گذشته از آنها در این توده صوفیگری هست که سراپا زهر است و چون هزار سال بیشتر رواج داشته بهمه جا ریشه دوانیده ، همچنان خراباتیگری هست که زهرناکتر از آنست و همه‌ی دلها را فراگرفته.
دیدیم این بدآموزیها بسیار بیم‌آور است و از دو راه زیانهای بسیار بزرگی را بتوده رسانیده :
یکی آنکه مردمان را از راه می‌برد و چیزهای زیانمند و بیپا یاد می‌دهد. مثلاً شیعیگری که کیش انبوه مردمست چنین می‌آموزد که امام ناپیدایی هست و روزی پیدا خواهد شد و جهان را به نیکی خواهد آورد و تا آن بیرون نیاید جهان نیکی نخواهد پذیرفت و روز بروز بدتر خواهد شد. اینست باید پروای بدی جهان نکرد و درپی نیکیش نبود و بجای همه چیز چشم براه آن ناپیدا دوخت. این یکی از صد بدآموزیهای آن کیشست.
زیرا دیدیم این توده‌ی بدبخت گرفتار چند رشته بدآموزیهاست که برخی از آنها بسیار زهرناکست. دیدیم در این توده بیش از ده کیش هست و هر یکی از آنها سراپا گمراهی و با زندگانی ناسازگار است. گذشته از آنها در این توده صوفیگری هست که سراپا زهر است و چون هزار سال بیشتر رواج داشته بهمه جا ریشه دوانیده ، همچنان خراباتیگری هست که زهرناکتر از آنست و همه‌ی دلها را فراگرفته.
دیدیم این بدآموزیها بسیار بیم‌آور است و از دو راه زیانهای بسیار بزرگی را بتوده رسانیده :
یکی آنکه مردمان را از راه می‌برد و چیزهای زیانمند و بیپا یاد می‌دهد. مثلاً شیعیگری که کیش انبوه مردمست چنین می‌آموزد که امام ناپیدایی هست و روزی پیدا خواهد شد و جهان را به نیکی خواهد آورد و تا آن بیرون نیاید جهان نیکی نخواهد پذیرفت و روز بروز بدتر خواهد شد. اینست باید پروای بدی جهان نکرد و درپی نیکیش نبود و بجای همه چیز چشم براه آن ناپیدا دوخت. این یکی از صد بدآموزیهای آن کیشست.
🔶 کتاب «دولت بما پاسخ دهد» (احمد کسروی)
🔸 تکه‌ی 19
باری با آن نامه‌ی فرمانداری نظامی روزنامه‌ی پرچم بازداشت شد. من چون نمی‌دانستم دستور از ساعد است خواستم او را ببینم و گفتگو کنم. از شهرستانها نیز بیش از سی تلگراف اعتراض بدولت رسید. ساعد گفته بود من دخالت نداشته‌ام. فرمانداری نظامی خودش کرده. من بفرمانداری رفته با سرهنگ شعری بگفتگو پرداختم.
نخست پرسیدم : در کدام شماره‌ی پرچم و در کدام گفتار است که به اسلام توهین شده؟. خواهشمندم آن را بمن نشان دهید.
گفت : «در روزنامه چیزی نبوده. در کتابهاتان توهین کرده‌اید».
گفتم : آن هم دروغست. ما در هیچ جا باسلام بد ننوشته‌ایم و نبایستی بنویسیم. آنگاه از کتابها بروزنامه چه؟!..
گفت : «ما چون دیدیم ملاها خیلی قال و قیل میکنند و ترسیدیم که مبادا نظیر وحشیگریهای تبریز در اینجا رخ دهد. محض علاقه بخود شما روزنامه را توقیف کردیم».
گفتم : اگر خواست شما آنست بایستی روزنامه را آزاد گزارید که ما بتوانیم حقایق را بنویسیم و جلو قال و قیل ملایان را بگیریم.
پس از کمی گفتگو گفت : «راستش می‌خواهید دستور از خود نخست‌وزیر است. ما هیچ دخالتی نداشته‌ایم».
پس از این پاسخ ، من دیگر جای سخن ندیده برخاستم ، و چون در آن میان اندازه‌ی دشمنیهای ساعد و کابینه‌اش را شناخته و بی‌باکی آنان را در خیانت و بدخواهی فهمیده بودم دیگر نخواستم داستان را دنبال کنم.
نبودن روزنامه در آن روز برای ما بیم‌انگیز میبود و چه‌بسا آسیبهایی که درپی توانستی داشت. از آنرو از شهرستانها پیاپی فشار می‌آوردند و پراکنده شدن روزنامه را می‌خواستند. لیکن من کار را به پیشامد واگزارده تا ساعد میبود دنبال نکردم و خدا را سپاس که بما آسیبی نرسید و امروز کار بجایی رسیده که با پیشانی باز خیانتهای آقای ساعد را یکایک می‌شماریم و بیگمانست که جناب ایشان نخواهند توانست پاسخی دهند. نخواهند توانست از خود دفاع کنند.
ساعد می‌پنداشت که با بازداشت روزنامه دست ما را خواهد بست. ولی دست ما بسته نشد. کار ما تنها روزنامه نوشتن نمی‌بود. ما تاکنون شصت کتاب بیشتر بچاپ رسانیده‌ایم که در گردشست. جمعیت ما در سی و چند شهر بنیادگزاری می‌دارد که همه بهم بسته است.
ساعد بکتابهای ما نیز دست‌اندازی کرد ولی کاری نتوانست. از رویهم‌رفته‌ی دشمنیهای ساعد یک نتیجه بدست آمد ، و آن اینکه ما او را چنانکه هست بشناسیم.
اکنون سخن در آنست که جناب‌عالی که آقای بیاتید باین داستان روزنامه چه می‌گویید؟.. اکنون که جناب‌عالی نخست‌وزیر می‌باشید اندیشه‌تان چیست؟.. روزنامه‌ای که با یک بهانه‌ی رسوای دروغی ، برای افزودن بچیرگی ملایان ، از راه خلاف قانون بازداشت شده جناب‌عالی درباره‌اش چه نظر می‌دارید؟!..
می‌خواهیم در این باره نیز دولت بما پاسخ دهد.
[پایان]
.
🔸 تکه‌ی 19
باری با آن نامه‌ی فرمانداری نظامی روزنامه‌ی پرچم بازداشت شد. من چون نمی‌دانستم دستور از ساعد است خواستم او را ببینم و گفتگو کنم. از شهرستانها نیز بیش از سی تلگراف اعتراض بدولت رسید. ساعد گفته بود من دخالت نداشته‌ام. فرمانداری نظامی خودش کرده. من بفرمانداری رفته با سرهنگ شعری بگفتگو پرداختم.
نخست پرسیدم : در کدام شماره‌ی پرچم و در کدام گفتار است که به اسلام توهین شده؟. خواهشمندم آن را بمن نشان دهید.
گفت : «در روزنامه چیزی نبوده. در کتابهاتان توهین کرده‌اید».
گفتم : آن هم دروغست. ما در هیچ جا باسلام بد ننوشته‌ایم و نبایستی بنویسیم. آنگاه از کتابها بروزنامه چه؟!..
گفت : «ما چون دیدیم ملاها خیلی قال و قیل میکنند و ترسیدیم که مبادا نظیر وحشیگریهای تبریز در اینجا رخ دهد. محض علاقه بخود شما روزنامه را توقیف کردیم».
گفتم : اگر خواست شما آنست بایستی روزنامه را آزاد گزارید که ما بتوانیم حقایق را بنویسیم و جلو قال و قیل ملایان را بگیریم.
پس از کمی گفتگو گفت : «راستش می‌خواهید دستور از خود نخست‌وزیر است. ما هیچ دخالتی نداشته‌ایم».
پس از این پاسخ ، من دیگر جای سخن ندیده برخاستم ، و چون در آن میان اندازه‌ی دشمنیهای ساعد و کابینه‌اش را شناخته و بی‌باکی آنان را در خیانت و بدخواهی فهمیده بودم دیگر نخواستم داستان را دنبال کنم.
نبودن روزنامه در آن روز برای ما بیم‌انگیز میبود و چه‌بسا آسیبهایی که درپی توانستی داشت. از آنرو از شهرستانها پیاپی فشار می‌آوردند و پراکنده شدن روزنامه را می‌خواستند. لیکن من کار را به پیشامد واگزارده تا ساعد میبود دنبال نکردم و خدا را سپاس که بما آسیبی نرسید و امروز کار بجایی رسیده که با پیشانی باز خیانتهای آقای ساعد را یکایک می‌شماریم و بیگمانست که جناب ایشان نخواهند توانست پاسخی دهند. نخواهند توانست از خود دفاع کنند.
ساعد می‌پنداشت که با بازداشت روزنامه دست ما را خواهد بست. ولی دست ما بسته نشد. کار ما تنها روزنامه نوشتن نمی‌بود. ما تاکنون شصت کتاب بیشتر بچاپ رسانیده‌ایم که در گردشست. جمعیت ما در سی و چند شهر بنیادگزاری می‌دارد که همه بهم بسته است.
ساعد بکتابهای ما نیز دست‌اندازی کرد ولی کاری نتوانست. از رویهم‌رفته‌ی دشمنیهای ساعد یک نتیجه بدست آمد ، و آن اینکه ما او را چنانکه هست بشناسیم.
اکنون سخن در آنست که جناب‌عالی که آقای بیاتید باین داستان روزنامه چه می‌گویید؟.. اکنون که جناب‌عالی نخست‌وزیر می‌باشید اندیشه‌تان چیست؟.. روزنامه‌ای که با یک بهانه‌ی رسوای دروغی ، برای افزودن بچیرگی ملایان ، از راه خلاف قانون بازداشت شده جناب‌عالی درباره‌اش چه نظر می‌دارید؟!..
می‌خواهیم در این باره نیز دولت بما پاسخ دهد.
[پایان]
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
📘 ورجاوندبنیاد (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی - کوشاد تلگرام
⭐️ آنچه برای یک زیست آدمیانه لازمست از جمله حقایقی از جهان و تاریخ ، رابطه‌ی دین و دانش ، آیین و قانونهای معقول
📊 شمار ساتها : ۱۹۲ (اصلی) + ۷
🔸 بازپسین پراکنش : تیرماه ۱۴۰۱
🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.
🛎 کتاب را می‌توانید از اینجا دریافت کنید.
🖌 احمد کسروی - کوشاد تلگرام
⭐️ آنچه برای یک زیست آدمیانه لازمست از جمله حقایقی از جهان و تاریخ ، رابطه‌ی دین و دانش ، آیین و قانونهای معقول
📊 شمار ساتها : ۱۹۲ (اصلی) + ۷
🔸 بازپسین پراکنش : تیرماه ۱۴۰۱
🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.
🛎 کتاب را می‌توانید از اینجا دریافت کنید.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی» (احمد کسروی)
🔸 شانزده خواست آزادگان (تکه‌ی یک از هفت)
کانال : از میان نوشته‌ها و کوششهای کسروی و باهماد آزادگان سه رشته از همه چشمگیرتر است. نخستین رشته‌ی کوششها دربارهی دین می‌باشد که از سخن کنونی ما بیرونست. دوم ، کوششهایی در زمینه‌ی دمکراسی و نشر معنی درست (کامل) آن. سوم ، نبرد با هیاهوی «ادبیات» و شعرهای بیهوده ، نبرد با کیشهای سراسر زیانمندی مانند شیعیگری ، صوفیگری ، بهائیگری و گمراهیهایی همچون مادّیگری و خراباتیگری.
این رشته‌ی سوم (نبرد با گمراهیها) که برخی به ما ایراد گرفته و از این رهگذر ما را «افراطی» ، و یا «دشمن‌تراش» نامیده‌اند از ارجدارترین کوششهای ماست زیرا بی‌آن ، کوشش در راه دمکراسی بیسود و بیهوده است. مانند کار آن دهقانست که زمینی را که می‌خواهد محصول از آن بردارد علفهایش را نکنده دانه بکارد و آب و کود دهد که جز کوشش بیهوده کردن نمی‌باشد.
خوانندگانی که از آغاز با ما همراه بوده و مضمون بیست گفتار نخست که در زمینه‌ی مشروطه بود را بیاد دارند ، این معنی برای آنها ناآشنا نیست. با اینحال اگر گفتار پایین با باریک‌اندیشی خوانده شود این معنی اینجا نیز بنیکی روشن است. زیرا برای مثال در این گفتار به این موضوع می‌رسیم که پشتیبان دمکراسی اندیشه‌های میهن‌پرستی و نگهداری از کشور است (نه شور و خروش تنها نمودن و شعر آبدار در ستایش میهن سرودن) و از آنسو امروز باورهای پراکنده‌ی بیشماری در مغزها بضد میهن‌پرستی خوابیده و تا حقایق در این باره روشن نگردد و معنی هر یک از دمکراسی و میهن‌پرستی دانسته نگردد و آنگاه با این باورهای متضاد نبردی نرود امید به پاگرفتن دمکراسی در ایران جز خام‌اندیشی نیست.
اینست راز آنکه نبرد با بدآموزیها می‌باید با کوشش به یاد دادن معنی دمکراسی توأم باشد تا نتیجه بدست آید. راستی‌را نبرد با بدآموزیها و آموزش دمکراسی دو روی یک کوشش است. کسانی که نبرد با گمراهیها را که درفشدارش کسروی و یارانش هستند «افراط» خوانده‌اند از حقایق بدور بوده‌اند.
شانزده بندی که از آن در اینجا سخن می‌رود بندهای اساسنامه‌ی باهماد آزادگان است که پرچم زبان آن بوده. در این گفتار تنها به بند یکم و دوم که دربارهی دمکراسی است پرداخته شده.
خواننده خواهد دانست که در آموزشهای رسمی مدرسه‌ها ، معنی دمکراسی هرگز به این درستی شرح داده نمی‌شود.
این گفتار و کوشش پرچم به بازنمودن معنی دمکراسی در زمانی انجام می‌گیرد که محمدرضاشاه هنوز نیرویی نیندوخته بود تا دیکتاتوری کند ولی او و پیرامونیانش در کار صاف کردن راه خودکامگی‌اند. نخستین نشانه‌ی این کوششها نزدیک به یک ماه پس از تاریخ این گفتار در 17 آذر 1321 بنام آشوب نان در دوره‌ی نخست‌وزیری قوام خود را می‌نمایاند.
.
🔸 شانزده خواست آزادگان (تکه‌ی یک از هفت)
کانال : از میان نوشته‌ها و کوششهای کسروی و باهماد آزادگان سه رشته از همه چشمگیرتر است. نخستین رشته‌ی کوششها دربارهی دین می‌باشد که از سخن کنونی ما بیرونست. دوم ، کوششهایی در زمینه‌ی دمکراسی و نشر معنی درست (کامل) آن. سوم ، نبرد با هیاهوی «ادبیات» و شعرهای بیهوده ، نبرد با کیشهای سراسر زیانمندی مانند شیعیگری ، صوفیگری ، بهائیگری و گمراهیهایی همچون مادّیگری و خراباتیگری.
این رشته‌ی سوم (نبرد با گمراهیها) که برخی به ما ایراد گرفته و از این رهگذر ما را «افراطی» ، و یا «دشمن‌تراش» نامیده‌اند از ارجدارترین کوششهای ماست زیرا بی‌آن ، کوشش در راه دمکراسی بیسود و بیهوده است. مانند کار آن دهقانست که زمینی را که می‌خواهد محصول از آن بردارد علفهایش را نکنده دانه بکارد و آب و کود دهد که جز کوشش بیهوده کردن نمی‌باشد.
خوانندگانی که از آغاز با ما همراه بوده و مضمون بیست گفتار نخست که در زمینه‌ی مشروطه بود را بیاد دارند ، این معنی برای آنها ناآشنا نیست. با اینحال اگر گفتار پایین با باریک‌اندیشی خوانده شود این معنی اینجا نیز بنیکی روشن است. زیرا برای مثال در این گفتار به این موضوع می‌رسیم که پشتیبان دمکراسی اندیشه‌های میهن‌پرستی و نگهداری از کشور است (نه شور و خروش تنها نمودن و شعر آبدار در ستایش میهن سرودن) و از آنسو امروز باورهای پراکنده‌ی بیشماری در مغزها بضد میهن‌پرستی خوابیده و تا حقایق در این باره روشن نگردد و معنی هر یک از دمکراسی و میهن‌پرستی دانسته نگردد و آنگاه با این باورهای متضاد نبردی نرود امید به پاگرفتن دمکراسی در ایران جز خام‌اندیشی نیست.
اینست راز آنکه نبرد با بدآموزیها می‌باید با کوشش به یاد دادن معنی دمکراسی توأم باشد تا نتیجه بدست آید. راستی‌را نبرد با بدآموزیها و آموزش دمکراسی دو روی یک کوشش است. کسانی که نبرد با گمراهیها را که درفشدارش کسروی و یارانش هستند «افراط» خوانده‌اند از حقایق بدور بوده‌اند.
شانزده بندی که از آن در اینجا سخن می‌رود بندهای اساسنامه‌ی باهماد آزادگان است که پرچم زبان آن بوده. در این گفتار تنها به بند یکم و دوم که دربارهی دمکراسی است پرداخته شده.
خواننده خواهد دانست که در آموزشهای رسمی مدرسه‌ها ، معنی دمکراسی هرگز به این درستی شرح داده نمی‌شود.
این گفتار و کوشش پرچم به بازنمودن معنی دمکراسی در زمانی انجام می‌گیرد که محمدرضاشاه هنوز نیرویی نیندوخته بود تا دیکتاتوری کند ولی او و پیرامونیانش در کار صاف کردن راه خودکامگی‌اند. نخستین نشانه‌ی این کوششها نزدیک به یک ماه پس از تاریخ این گفتار در 17 آذر 1321 بنام آشوب نان در دوره‌ی نخست‌وزیری قوام خود را می‌نمایاند.
.
✴️ داوری خرد یا نمایش هوس و تعصب؟!
(بخش سوم)
صوفیگری که در ایران کمتر دلی از آن تهیست جهان را خوار می‌دارد و کار و کوشش را نکوهیده بیکاری و تنبلی و گدایی و پستی را بنام «تهذیب نفس» می‌ستاید و مردمان را بآنها وامی‌دارد ، و این نمونه‌ای از بدآموزیهای آن می‌باشد.
خراباتیگری (یا شعرهای خیام و حافظ) جهان را «هیچ و پوچ» می‌ستاید و کار و کوشش را بیهوده نشان می‌دهد و مردم را به بیکاری و باده‌خواری و پستی برمی‌انگیزد ، و از اینگونه بدآموزیهای زهرآلود فراوان می‌دارد.
پیداست که اینها مایه‌ی گمراهی مردمست و آنان را از راه می‌برد و در زندگانی سست و دودل می‌گرداند و جای چون و چرایی در این باره نیست.
دیگری آنکه این بدآموزیهای گوناگون که در مغزی جا می‌گیرد چون هر یکی به آخشیج[=ضد] دیگریست و هر کدام با دیگرها ناسازگار می‌باشد در نتیجه‌ی این ، مغزها آشفته و بیکاره می‌گردد. یکی از چیزهایی که باید پذیرفت آنست که آموزاکهای[=تعلیماتِ] ناسازگارِ هم در یک مغز مایه‌ی از کار افتادن آن باشد.
دیدیم این گمراهیهای گوناگون و مغزآشوب که از هزار سال پیش در ایران بوده و مایه‌ی بدبختی این توده (و توده‌های دیگر) گردیده ، و در زمان ما نیز چون با اروپا همبستگی پیدا شده و اندیشه‌های اروپایی به ایران رسیده این بار چیزهای دیگری بآنها افزوده شده و زمینه بآشفتگی مغزها بازتر گردیده. گذشته از دانشهای اروپایی که جوانان درس می‌خوانند و چون با باورهای کیشی که در ته مغزهاشان خوابیده ناسازگار است مایه‌ی گیجی بیشتر می‌گردد ، در این چند سال در ایران روزنامه‌ها بدآموزیهای مادیگری را تکه به تکه با رویه‌های[ruye =صورت ، شکل] گوناگون در روزنامه‌های خود آورده‌اند و بگوشها رسانیده‌اند. از شگفتیهاست که در ایران کم کسانی «فلسفه‌ی مادّی» را (برویه‌ی دانش) می‌دانند. و اگر پرسیده شود : «مادیگری چیست؟..» ، جز کسان انگشت‌شماری پاسخ نتوانند داد ولی جمله‌های «زندگانی نبرد است» و «هر کسی باید زیرک باشد و پول دربیاورد» و «در جهان نیک و بدی نیست. هر کسی هرچه را بسود خود دید نیک می‌شمارد و بزیان خود دید بد می‌پندارد» و «هر کسی از روی ساختمان مغزی اندیشه‌اش دیگر است» و مانند اینها که بدآموزیهای پراکنده‌ی آن فلسفه است بر سر زبانهاست و در همه‌ی مغزها جا برای خود باز کرده.
این آموزاکهای اروپایی که بشرق رسیده و با آموزاکهای کهن درهم آمیخته به گیجی مردم و بآشفتگی مغزهای آنان افزوده و سَهِشها[=احساسات] را هرچه خاموشتر گردانیده.
اینها را دیدیم و نیک دانستیم که سرچشمه‌ی بیچارگی و بدبختی ایرانیان چیست. نیک دانستیم که چه بود که در ایران مشروطه نتیجه‌ی ستوده نداد و باین حال ننگ‌آوری افتاد. نیک دانستیم که چرا از دبیرستانها و دانشکده‌ها نتیجه‌ی وارونه بدست می‌آید. نیک دانستیم که چه شده که بسیاری از مردان این کشور غیرت و سهشهای مردانگی را از دست داده‌اند که در برابر این بدبختیها تنها بآن بس میکنند که بنشینند و زبان به گله و ناله بگشایند و با هیچ کوششی همراهی ننمایند. همه‌ی اینها را نیک دانستیم.
مشروطه[دمکراسی] چیست؟.. مشروطه آنست که بیست یا سی‌ملیون مردم که در کشوری می‌زیند آنجا را خانه‌ی خود دانند و در راه نگهداری و آبادی آنجا به هرگونه کوشش و جانفشانی آماده باشند. چنین چیزی با صوفیگری و شیعیگری و خراباتیگری و مادیگری چه سازشی تواند داشت؟!. چه سازشی تواند داشت که شما بمردم دستور دهید که بکشور خود دلبستگی داشته و در راه نگهداری و آبادی آن از کوشش و جانبازی بازنایستند و دست ستمگران را برتافته بآزادی زندگی کنند ، و از آنسوی ملایان دستور دهند که «باید انتظار ظهور را کشید و تا امام ظاهر نشود هیچ کوششی فایده ندارد و روز بروز ظلم بیشتر خواهد گردید» ، یا صوفیان درس آموزند که «باید دامن از دنیا درچید و به یک لقمه نانی اگرچه از دریوزه بدست آید قناعت کرد و در گوشه‌ای نشسته به تهذیب نفس کوشید». یا خراباتی فلسفه برایش بافد که «جهان هیچ است و پوچ است. باید در اندیشه‌ی گذشته نبود و پروای آینده نداشت. دم غنیمت دانسته با مستی و خوشی بسر برد». اینها با یکدیگر چه سازشی تواند داشت؟!. آیا مردمی که مغزشان آکنده از اینگونه بدآموزیهای گوناگونست زندگانی مشروطه‌ای توانند کرد؟!.
بسیار شگفتست در ایران کیش رسمی بنیادش بر اینست که «حکومت حق امامست و چون او غایب است علما جانشینان او هستند. مردم باید فرمانبرداری از علما کنند و خمس و زکاتشان که بجای مالیاتست بآنان دهند. ...». با چنین کیشی و با بودن صدهزار ملایان که شب و روز بمردم وسوسه میکنند و این بدآموزیها را در دلهای آنان ریشه‌دارتر می‌گردانند ، شما چشم زندگانی مشروطه‌ای از این مردم دارید؟!. راستی را بسیار شگفتست!. آیا در کشورهای دیگر نیز رفتارشان این بوده؟!.
👇
(بخش سوم)
صوفیگری که در ایران کمتر دلی از آن تهیست جهان را خوار می‌دارد و کار و کوشش را نکوهیده بیکاری و تنبلی و گدایی و پستی را بنام «تهذیب نفس» می‌ستاید و مردمان را بآنها وامی‌دارد ، و این نمونه‌ای از بدآموزیهای آن می‌باشد.
خراباتیگری (یا شعرهای خیام و حافظ) جهان را «هیچ و پوچ» می‌ستاید و کار و کوشش را بیهوده نشان می‌دهد و مردم را به بیکاری و باده‌خواری و پستی برمی‌انگیزد ، و از اینگونه بدآموزیهای زهرآلود فراوان می‌دارد.
پیداست که اینها مایه‌ی گمراهی مردمست و آنان را از راه می‌برد و در زندگانی سست و دودل می‌گرداند و جای چون و چرایی در این باره نیست.
دیگری آنکه این بدآموزیهای گوناگون که در مغزی جا می‌گیرد چون هر یکی به آخشیج[=ضد] دیگریست و هر کدام با دیگرها ناسازگار می‌باشد در نتیجه‌ی این ، مغزها آشفته و بیکاره می‌گردد. یکی از چیزهایی که باید پذیرفت آنست که آموزاکهای[=تعلیماتِ] ناسازگارِ هم در یک مغز مایه‌ی از کار افتادن آن باشد.
دیدیم این گمراهیهای گوناگون و مغزآشوب که از هزار سال پیش در ایران بوده و مایه‌ی بدبختی این توده (و توده‌های دیگر) گردیده ، و در زمان ما نیز چون با اروپا همبستگی پیدا شده و اندیشه‌های اروپایی به ایران رسیده این بار چیزهای دیگری بآنها افزوده شده و زمینه بآشفتگی مغزها بازتر گردیده. گذشته از دانشهای اروپایی که جوانان درس می‌خوانند و چون با باورهای کیشی که در ته مغزهاشان خوابیده ناسازگار است مایه‌ی گیجی بیشتر می‌گردد ، در این چند سال در ایران روزنامه‌ها بدآموزیهای مادیگری را تکه به تکه با رویه‌های[ruye =صورت ، شکل] گوناگون در روزنامه‌های خود آورده‌اند و بگوشها رسانیده‌اند. از شگفتیهاست که در ایران کم کسانی «فلسفه‌ی مادّی» را (برویه‌ی دانش) می‌دانند. و اگر پرسیده شود : «مادیگری چیست؟..» ، جز کسان انگشت‌شماری پاسخ نتوانند داد ولی جمله‌های «زندگانی نبرد است» و «هر کسی باید زیرک باشد و پول دربیاورد» و «در جهان نیک و بدی نیست. هر کسی هرچه را بسود خود دید نیک می‌شمارد و بزیان خود دید بد می‌پندارد» و «هر کسی از روی ساختمان مغزی اندیشه‌اش دیگر است» و مانند اینها که بدآموزیهای پراکنده‌ی آن فلسفه است بر سر زبانهاست و در همه‌ی مغزها جا برای خود باز کرده.
این آموزاکهای اروپایی که بشرق رسیده و با آموزاکهای کهن درهم آمیخته به گیجی مردم و بآشفتگی مغزهای آنان افزوده و سَهِشها[=احساسات] را هرچه خاموشتر گردانیده.
اینها را دیدیم و نیک دانستیم که سرچشمه‌ی بیچارگی و بدبختی ایرانیان چیست. نیک دانستیم که چه بود که در ایران مشروطه نتیجه‌ی ستوده نداد و باین حال ننگ‌آوری افتاد. نیک دانستیم که چرا از دبیرستانها و دانشکده‌ها نتیجه‌ی وارونه بدست می‌آید. نیک دانستیم که چه شده که بسیاری از مردان این کشور غیرت و سهشهای مردانگی را از دست داده‌اند که در برابر این بدبختیها تنها بآن بس میکنند که بنشینند و زبان به گله و ناله بگشایند و با هیچ کوششی همراهی ننمایند. همه‌ی اینها را نیک دانستیم.
مشروطه[دمکراسی] چیست؟.. مشروطه آنست که بیست یا سی‌ملیون مردم که در کشوری می‌زیند آنجا را خانه‌ی خود دانند و در راه نگهداری و آبادی آنجا به هرگونه کوشش و جانفشانی آماده باشند. چنین چیزی با صوفیگری و شیعیگری و خراباتیگری و مادیگری چه سازشی تواند داشت؟!. چه سازشی تواند داشت که شما بمردم دستور دهید که بکشور خود دلبستگی داشته و در راه نگهداری و آبادی آن از کوشش و جانبازی بازنایستند و دست ستمگران را برتافته بآزادی زندگی کنند ، و از آنسوی ملایان دستور دهند که «باید انتظار ظهور را کشید و تا امام ظاهر نشود هیچ کوششی فایده ندارد و روز بروز ظلم بیشتر خواهد گردید» ، یا صوفیان درس آموزند که «باید دامن از دنیا درچید و به یک لقمه نانی اگرچه از دریوزه بدست آید قناعت کرد و در گوشه‌ای نشسته به تهذیب نفس کوشید». یا خراباتی فلسفه برایش بافد که «جهان هیچ است و پوچ است. باید در اندیشه‌ی گذشته نبود و پروای آینده نداشت. دم غنیمت دانسته با مستی و خوشی بسر برد». اینها با یکدیگر چه سازشی تواند داشت؟!. آیا مردمی که مغزشان آکنده از اینگونه بدآموزیهای گوناگونست زندگانی مشروطه‌ای توانند کرد؟!.
بسیار شگفتست در ایران کیش رسمی بنیادش بر اینست که «حکومت حق امامست و چون او غایب است علما جانشینان او هستند. مردم باید فرمانبرداری از علما کنند و خمس و زکاتشان که بجای مالیاتست بآنان دهند. ...». با چنین کیشی و با بودن صدهزار ملایان که شب و روز بمردم وسوسه میکنند و این بدآموزیها را در دلهای آنان ریشه‌دارتر می‌گردانند ، شما چشم زندگانی مشروطه‌ای از این مردم دارید؟!. راستی را بسیار شگفتست!. آیا در کشورهای دیگر نیز رفتارشان این بوده؟!.
👇
اما دبیرستانها که نتیجه‌ی وارونه داده ، ما می‌پرسیم شما در آنها به نوآموزان چه یاد می‌دهید؟.. درسهای جوانان بخش بیشترش همان بدآموزیهای پست صوفیگری و خراباتیگری و شیعیگری کهن است که با بدآموزیهای مادیگریِ نو اروپایی درهم آمیخته‌اید و در مغزهای آنان جا می‌دهید. آیا از این آموزاکهای پست است که چشم می‌دارید «جامعه رشد سیاسی پیدا کند»؟!. گویا می‌پندارید جوانان هر درسی که خواندند خوانده‌اند مردان غیرتمند و دانا و کوشا خواهند گردید!. در اینجاست که باید باندازه‌ی نافهمی شما پی برد.
درخور صد شگفتست که پس از آنکه مشروطه در ایران روان گردید بایستی وزارت فرهنگ یکی از بایاهای خود این را داند که دلهای نوآموزان را از بدآموزیهایِ کهنِ قرنهایِ تاریکِ گذشته پاک گرداند و بجای آنها معنی مشروطه و زندگانی مشروطه‌ای (دمکراسی) و میهن‌پرستی و اینگونه چیزها را بگزارد. لیکن وزارت فرهنگ درست وارونه‌ی این را گرفته و بایای خود دانسته که بدآموزیهای کهن را ـ با یک رویه‌ی رسمی ـ در دلهای جوانان جا دهد و مغزهای آنان را آلوده‌تر از مغزهای پدران درس‌ناخوانده‌شان گرداند.
.
درخور صد شگفتست که پس از آنکه مشروطه در ایران روان گردید بایستی وزارت فرهنگ یکی از بایاهای خود این را داند که دلهای نوآموزان را از بدآموزیهایِ کهنِ قرنهایِ تاریکِ گذشته پاک گرداند و بجای آنها معنی مشروطه و زندگانی مشروطه‌ای (دمکراسی) و میهن‌پرستی و اینگونه چیزها را بگزارد. لیکن وزارت فرهنگ درست وارونه‌ی این را گرفته و بایای خود دانسته که بدآموزیهای کهن را ـ با یک رویه‌ی رسمی ـ در دلهای جوانان جا دهد و مغزهای آنان را آلوده‌تر از مغزهای پدران درس‌ناخوانده‌شان گرداند.
.