سید ابوالحسن اسپهانی

🔶 چرا بازپس می‌گردیم؟..

🔸 تکه‌ی یک از یک


از هنگامی كه شاه پیشین [رضاشاه] كناره گرفت و از كشور بیرون رفت ملت ایران با سرعت بیمانندی رو به قهقرا بازمی‌گردند. همه بگمان اینكه تمام كارهای شاه پیشین بد بوده بعكس كارهایش عمل می‌كنند. در این شهر اهواز كه جایگاه رفت و آمد مسافرین از برون و درون كشور است هر روز صدها تن از این كشور بیرون رفته و با پول زیادی بكشور همسایه (عراق) رفته به جیب چند تن متولی و بیگانه داده و از این راه می‌خواهند گناهان خود را بشویند و نزد خدا رو سپید باشند. روز بروز بر عده‌ی آنان می‌افزاید و هر كسی سعی می‌كنند كه پول بیشتری بدست آورده بكربلا و نجف برود و در عوض چندین هزار تن را گرسنه و بی‌خانمان نمایند. اینان می‌روند و هزاران گدای و بیچاره بر سكنه‌ی این شهر افزوده می‌شود. اینان می‌روند و دست هزاران گرسنه و نالان درپی آنان دراز است. بلی اینان می‌روند بلكه نزد خدا پاك و رو سپید باشند افسوس! صد افسوس!

شاه پیشین تمام این كارهای دور از انسانیت را برانداخت ولی افسوس كه او با زور این كارها را انجام داده و پس از او دوباره بحالت پیشین خود بازگشت كه بدبختانه می‌بینیم دولت هر روز برای هزاران تن جواز خروج بیرون می‌دهد.

یكی دیگر از بدبختیهای ما بازگشت زنان به سیاه‌چادر است. زنان با سرعت شگفتی به دوره‌ی پیش از 1314 بازمی‌گردند. در تمام شهر زنان بیشتر با چادر و پیچه بیرون می‌روند و كسی از آنان جلو نمی‌گیرد و بدبختانه این خود یك نوع مردم‌فریبی شده است.

درین نزدیكیها مردی بنام انصاری باین شهر آمده و گویا خیال درست كردن مدرسه‌ای را دارد كه در آنجا زنان و مردان رفته و درسهای بدبختی را فراگیرند. می‌خواهند كتابهای مفتاح و معراج‌نامه و فالنامه یاد آنها دهند و آنها را نابود نمایند و در روضه‌خوانیها نیز پولهای زیادی برای او جمع‌آوری شده است. آقای كسروی خوب بنگرید كه ما چگونه به قهقرا بازمی‌گردیم. كی‌ها پیشوایان ما بوده و بما چه یاد می‌دهند. خدایا ما كی از این تنگنای فلاكت بار بیرون آمده و سرافراز خواهیم بود.

اهواز ب.


پرچم : اینها همه دلیلست كه این توده تا از ریشه پاك نشود هیچ كوشش سود نخواهد داشت. آری رضاشاه بكارهایی برخاست ولی چون همه با زور فشار می‌بود نتیجه‌اش جز این نتوانستی بود.


.

🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی» (احمد کسروی)

🔸 شانزده خواست آزادگان (تکه‌ی دو از هفت)


دیباچه

اگرچه این شانزده خواست را یک بار آقای واعظپور شرح کرده‌اند (و بخواهش بسیاری از همراهان ، آن تاریخچه و شرح ، جداگانه نیز بچاپ خواهد رسید) ولی چون این شانزده بند هر یکی در زمینه‌ی اصلاح یکی از کارهای مهم زندگانی است باید بارها آنها را شرح کرد و در پیرامون هر یکی کتابی نوشت از اینرو فزونی نخواهد بود اگر من نیز شرح‌هایی به هر یکی از آنها بیفزایم.

نخست باید دید معنی «باهَماد» (جمعیت) چیست و راه کار آن چه باید بود[bud ، سبک شده‌ی بودن]. درخور افسوسست که در ایران انبوه مردم این را نیز نمی‌دانند و اینست به پرسشها و ایرادهای شگفتی می‌پردازند. مثلاً چندی پیش یکی از تبریز ایراد گرفته چنین می‌نویسد : «آزادگان تاکنون چه خدمتی بایران کرده‌اند؟! چه کمکی باقتصاد نموده‌اند؟!» این ایراد دلیل است که این مردم بسیار بیمایه شده و معنی کمتر چیزی را می‌دانند.

یک «باهَماد» یا جمعیت که برپا می‌گردد برای آنست که کسانی یک رشته‌ اندیشه‌های سودمندی را برمی‌گزینند و چاره‌هایی برای دردهای کشور بدیده می‌گیرند و خود در پیرامون آنها دسته‌بندی کرده سپس درمیان توده پراکنده می‌گردانند که دیگر غیرتمندان و خردمندان نیز با آنان همراهی می‌نمایند و بدینسان از یکسو اندیشه‌ها روشن گردیده و زمینه برای اصلاح آماده شده و از یکسو یک دسته غیرتمندان دست بهم داده‌اند که خواهند توانست آن اندیشه‌ها و چاره‌ها را بکار بندند. اینست معنی باهماد و راه پیشرفت آن.

ما چون پس از شهریورماه 1320 گرفتاریهایی برای ایران درمیان دیدیم بهتر دانستیم که یک باهمادی پدید آوریم و یک رشته از راستترین و سودمندترین اندیشه‌ها را درمیان شانزده بند گنجانیده پراکنده گردانیدیم و گروهی از مردان گزیده در تهران و تبریز و دیگر جاها دست بهم داده بنشر آنها پرداختیم و یک روزنامه‌ای برای پشتیبانی از آنها بنیاد نهادیم. خدا را سپاس که زمان بزمان در پیشرفت می‌باشیم و باید بکوشیم تا چون اندیشه‌ها تا حدی که می‌باید روشن گردد و زمینه برای برگردانیدن آیین زندگانی آماده شود آنگاه دست بهم داده همه‌ی این شانزده مادّه را روان گردانیم.

پس کسانی که بدانسان ایراد می‌گیرند نخست باید گفت خود گناهکار و بدکردارند که در برابر چنین اندیشه‌های بسیار گرانبهایی برکناری نشان می‌دهند و از همراهی خودداری می‌نمایند. دوم باید گفت معنی باهماد را نمی‌دانند و کسان بسیار بیمایه‌ای می‌باشند.

اینگونه کسان در ایران فراوانند که چون یک دسته بکوششهایی در راه کشور پردازند آنان بیدردانه در کنار می‌ایستند و همراهی نمی‌نمایند ، و سپس زبان بریشخند و خرده می‌گشایند که شما تاکنون چه کرده‌اید؟!. در مشروطه همین رفتار پست را از خود نمودند و جنبش بآن بزرگی را از نیرو انداختند و سپس بیشرمانه زبان بسرزنش باز کرده چنین گفتند : «پس چه شد آن مشروطه که می‌خواستید؟!! دیدید که نمی‌شود؟!» مردان پستنهاد بوظیفه‌ی مردی و مردمی رفتار نمی‌کنند ، بس نیست که بزباندرازی هم می‌پردازند. جای حیرتست که آدمی تا باین پستی فرود آید. جای حیرتست که کسی آسایش و خرسندی یک توده‌ی بزرگی را فدای رشک و کینه‌ی خود گرداند.

مقصود از این دیباچه آنکه ما اکنون در مرحله‌ای هستیم که باید بنشر این اندیشه‌ها پردازیم و در توده وظیفه‌ی آموزگاری را انجام دهیم.

(پرچم روزانه شماره‌ی 219)


.

✴️ داوری خرد یا نمایش هوس و تعصب؟!

(بخش چهارم)

سرمایه‌ی وزارت فرهنگ ایران چیست؟.. شعرهای سعدی و حافظ و خیام و مولوی ، و بافندگیهای صوفیان ، و تنیده‌های افلاطون و ارسطو و دیگران و مانندهای اینها. کتابهای درسی از اینها سرچشمه می‌گیرد. اندکی هم از دانشهای اروپایی را یاد می‌دهند.

درباره‌ی دلمردگی و بیغیرتی بسیاری از مردم نیز داستان روشنست. این بدآموزیهای زهرآلود که چند رشته بهم آمیخته ، چنانکه مغزها را بیکاره تواند گردانید ، غیرتها و سهشها را نیز تواند کشت. از مردمی با این مغزهای آکنده چشم غیرت و مردانگی داشتن از دیده‌ی کور بینایی خواستنست.

بسخن دامنه نمی‌دهم : ما ریشه‌ی بدبختیهای این توده را بدست آوردیم و یک چیستان تاریخی را باز نمودیم. سرچشمه‌ی بدبختی این کیشها ، این کتابهاست ، این درسهاست ، این روزنامه‌هاست ، این دستگاه فرهنگ نام است.

آری ما این را بدست آورده بآن شدیم که با همه‌ی این چیزها نبرد کنیم و همه‌ی بدآموزیها را براندازیم. چه آنهایی که بنام دین یا کیش رواج یافته ، چه آنهایی که بنام عرفان یا ادبیات پراکنده شده ، چه آنهایی که بنام اندیشه‌های نوین اروپایی بمیان آمده ـ همه را ریشه‌کن کنیم.

این نبرد ، بسیار بزرگ و بسیار دشوار می‌بود. برانداختن اینهمه بدآموزیها به دو چیز نیاز می‌داشت :
نخست ـ سرمایه‌ی بزرگی از آگاهی ، که بیپایی یکایک کیشها و دستگاههای دیگر روشن گردانیده شود وآنگاه آمیغهایی[حقایق] بجای آنها گزارده گردد.

دوم ـ از خود گذشتگی و فداکاری ، که با پیروان کیشها و دسته‌های دیگر به نبرد پرداخته شود.
خدا را سپاس ما هر دوی اینها را می‌داشتیم و می‌داریم. سرمایه‌ی ما درباره‌ی آمیغها و شناختن گمراهیها و نادانیها بسیار بزرگست. به فداکاری و از خود گذشتگی نیز از گام نخست آماده گردیده‌ایم.

ما نیک می‌دانستیم که این کیشها و دستگاههای بدآموزی چیزهای ساده‌ای نیست. صدهزاران کسان از آنها نان می‌خورند. هزاران کسان بدستاویز آنها بمردم فرمان می‌رانند. نیک می‌دانستیم که ایشان تا توانند ایستادگی خواهند نمود و صد نیرنگ بکار خواهند زد و صد رنگ پیش خواهند آورد. نیک می‌دانستیم که خود را بدامن سیاست خواهند انداخت و از بدخواهان این کشور یاوری و پشتیبانی خواهند طلبید. همه‌ی اینها را نیک می‌دانستیم و همه‌ی دشواریها را از پیش می‌شناختیم. دانسته و شناخته بکوشش و فداکاری آماده گردیدیم.

کار را از راهش آغاز کرده نخست در پیمان و سپس در پرچم گفتارهای پیاپی در این زمینه ، نوشته زیانهای بسیار این کیشها و این کتابها و این فرهنگ را بازنمودیم ، دلیلهای بسیار آوردیم.

گاهی از راه تاریخ پیش آمده نشان دادیم که بدآموزیهای زهرناک در زمانهای گذشته نیز کار خود را کرده است و آن داستان دلگداز مغول بیش از همه نتیجه‌ی این آموزاکهای زهرآلود بوده. آن زبونی که از ایرانیان در برابر دژخیمان مغول رو نموده و مایه‌ی شگفت جهانیان گردیده جز میوه‌ی تلخ اینها نبوده.

گاهی از راه روانشناسی بسخن درآمده این بازنمودیم که رشته‌ی اختیار آدمی در دست مغز اوست. هر کاری که از آدمی سر می‌زند و هر جنبشی که پدید آید سرچشمه‌ی آن ، مغز می‌باشد. از آنسوی مغز آدمی نیز بسته‌ی آن آموزاکهاییست که درو جا گرفته.

بارها اینها را نوشتیم. بارها یادآور شدیم که هر که را ایرادی هست باین سخنان بنویسد. کسی ایرادی نگرفت. راستی هم جای ایرادی نمی‌بود.

پس از این نوشتنها گامهای دیگری بسوی پیش برداشتیم. بدینسان که از یکسو آغاز کردیم با یکایک کیشها و بدآموزیها جداگانه نبرد کنیم. در پیرامون هر یکی گفتارها نوشتیم و سخنان بسیار راندیم. سپس درباره‌ی صوفیگری و شیعیگری و بهائیگری و فرهنگ که رشته‌های بزرگی از بدآموزیها می‌باشند کتابهای جداگانه نوشتیم. از یکسو نیز کتابهایی را در زمینه‌ی دین و زندگانی پرداخته معنی راست دین را روشن گردانیدیم ، آمیغهای زندگی را بازنمودیم. روشنتر گویم : نخواستیم تنها به ویران کردن کوشیم. آنچه را که ویران کردیم بهترش را بجایش گزاردیم.

درمیان این نبردها چون دیدیم سرچشمه‌ی گمراهیها و نادانیها کتابهاست که یادگار دوره‌های زبونی و بدبختی این کشور است و تا این کتابها درمیانست ریشه‌ی نادانیها برنخواهد افتاد ، زیرا کسانی آنها را خواهند خواند و بدآموزیها خواه و ناخواه در دلهای آنها جا خواهد گرفت ، از اینرو بخود بایا شماردیم که به نابود گردانیدن آنها کوشیم و بهترین راه سوزانیدن آنها را دیدیم. زیرا در سوزانیدن از یکسو بی‌ارجی بلکه زیانمندی آنها را نشان داده‌ایم و از یکسو از یک راه آسانی نابودشان گردانیده‌ایم.

اینست داستان کتابسوزان و برای اینکه نمونه‌ای از گفتارهایی که در این باره نوشته شده درمیان باشد یکی از آنها را که در روزنامه‌ی پرچم بچاپ رسیده ، چون دارای دلیلهاییست ، در اینجا می‌آوریم. این گفتار در شماره‌ی 84 آن روزنامه پراکنده شده.

🔶 در پیرامون [کتاب] «حافظ چه می‌گوید؟»

🔸 تکه‌ی یک از یک


خندیدم آری از خواندن «حافظ چه می‌گوید؟» خندیدم چرا؟.. برای اینكه حساب كردم از زمان حافظ تاكنون چند سال می‌گذرد و در این هفت قرن كسی در این كشور ایران یافت نشد كه حقیقت شعر و شاعری را آن طور كه باید و شاید بشناساند و توده‌ی جاهل و یا سطحی ایران را از نیك و بد دواوین شعرا بیاگاهاند. فقط در این دوره آقای كسروی بدون آنكه توجهی به نیك و بدگوئی دیگران داشته باشد حقایق مسلمی از غزلسرایان به عنوان «حافظ چه می‌گوید؟» پراكنده گردانید. گرچه شعرهای حافظ خیلی جذاب است ولی برای اشخاص خوشگذران و كسانی كه از دسترنج دیگران بدون رنج بردن خوش می‌خورند و خوش می‌نشینند و شعر خواندن و بافتن را برای خود هنر می‌شمارند. آیا این اشخاص وجداناً ثوابكارند؟ این تیپ از مردم مورد نیازمندی جامعه هستند؟ این دسته بزندگانی توده كمك می‌كنند؟ اگر این تیپ در كشور نباشد زمانی متوجه كشور می‌شود؟ خندیدم برای اینكه از زمان كوچكی تاكنون بیش از هزار جلد از خطی و چاپی دیوان حافظ در داخله‌ی كشور و خارجه از پیش چشم گذرانده و صدها مرتبه غزلیات حافظ را خوانده و شنیده و امروز اگر كسی وجداناً از من بپرسد از خواندن دیوان حافظ چیزی كه به درد كوچكترین امر زندگانی این جهان و نیك‌بختی آنجهان خورد آموخته‌ای جواب شایسته‌ای ندارم مگر خنده. از طرفی می‌توانم هزارها مردان را از هر طبقه‌ی اهل كشور بشناسانم كه سرگشته و دلباخته‌ی غزلیات حافظ بوده در صورتی كه آنها هم از معانی غزلیات حافظ بی‌بهره و از هر یك پرسش شود می‌گوید : «المعنی فی بطن الشاعر». خنده‌ام برای اینست كه شكم شاعر چقدر بزرگ است كه اینهمه معانی در او جای گرفته و شكمش هیچ از حال طبیعی خارج نمی‌شود. آری پاره‌ای از شعرهای پیشینیان كه دستور اخلاقی و یا روشن زندگی و یا جنبه‌ی علمی دارد نمی‌شود در ردیف غزلیات عاشقانه‌ی ساختگی پنداشت ولی بیشتر از غزل‌سرایان ما كه نان یك من چهار شاهی ، گوشت و روغن بهمین تناسب ارزان می‌خورده‌اند گفته‌های آنان برای توده و جوانان كشور ما زیان‌آور است و بایستی در این زمینه چاره‌ای اندیشید و البته نتوان از تمام گردآورده‌های شعرا چشم‌پوشی كرد و ندیده انگاشت. پس چه باید كرد؟.. به عقیده‌ی من باید وزارت فرهنگ در تحت نظر مردمان دانشمند اجتماعی همان طوری كه كتب كلاسیك را تحت نظر گرفت و هیئت نویسندگان به جمع¬آوری پرداختند همان طور تمام گردآورده‌های شعرای باستان را بررسی كرده قسمتهای اخلاقی و اجتماعی و اقتصادی سیاسی و پندیات و دیگر چیزها كه سودش عمومی است برگزینند و در دسترس همه بگذارند و قانونی هم بگذرد كه غیر از آن دواوین منتخبه‌ی وزارت فرهنگ دیگر دیوانی بچاپ نرسد و از خارج مملكت هم چاپ شده‌اش وارد نشود تا به مرور زمان دواوین شعرا كه تشویق به میخوارگی و ساده‌پرستی و دیگر چیزها كه خرد را از كار می‌اندازد می‌كند و برای تن¬پروری اشخاص مستعد را آماده می‌سازد پاك شده پند و اندرز و دیگر آموختنیهای نیكو جایگزین آن اشعار موهون گردد. امیدواریم آقای كسروی كه با نیتی پاك در اصلاحات شئون زندگی جهانیان بویژه ایرانیان قدمی برداشته‌اند موفق باشند تا براهنمائی خرد از بوالهوسیهای كودكانه ، توده‌ی جوان را بسوی نیكی رهبری كنند.

محمدباقر گوهرخای


پرچم : از آقای امجدالواعظین (گوهرخای كنونی) سپاسمندیم كه این هواداری را از حقایق نموده‌اند. اما اینكه نتوان از تمام گرد آورده‌های شاعران چشم‌پوشی كرد دلیل برایش یاد نكرده‌اند. آنچه ما می‌دانیم می‌توان چشم پوشید و باید هم پوشید. ما یك عنوانی برای گفته‌های شاعران پیدا نمی‌كنیم و نمی‌دانیم بآنها چه نامی دهیم. اگر بشاعران عنوان راهنمایی و پندآموزی و بآن شعرها نام پند یا اندرز دهیم راهنما یا پندآموز كسی تواند بود كه نیك از بد بشناسد و همه‌ی سخنانش سودمند باشد. كسانی كه در گفته‌های خودشان همه‌گونه رسوایی از خود نشان داده‌اند بگفته‌های نیك آنان نیز ارج نتوان گزاشت. شما اگر یك مطربی بخانه‌تان بیاورید او نیز در آن جست و خیزها و آوازه‌خوانیهایش گاهی جمله‌های پندآمیزی گوید ، آیا توان از مطرب پند پذیرفت؟! یك دسته یاوه‌گویانی با آلودگیهای بسیار كجا و پندآموزی كجا؟!. اگر جز این عنوان دیگری درمیان است بگویند تا ما نیز بدانیم.


.

🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی» (احمد کسروی)

🔸 شانزده خواست آزادگان (تکه‌ی سه از هفت)


بند یکم ـ هواداری از مشروطه و قانون اساسی و ایستادگی در جلو بازگشت استبداد (تکه‌ی یک از دو)

مردمی که در یکجا می‌زیند باید درمیان ایشان یک حکومتی باشد باینمعنی یک نیرویی باشد که بکشور ایمنی داده دست دزدان و راهزنان و آدمکشان را کوتاه گرداند ، و کشور را از هجوم یا تاخت و تاراج بیگانگان نگه دارد ، دادگاهها برپا گردانیده بدعاوی فیصله دهد و جلوگیری از ستمگران و آزمندان کند ، از هر راه بآبادی و نیرومندی کشور و توده بکوشد.

چنین نیرویی را «حکومت» یا «سررشته‌داری» می‌نامند ، و این سررشته‌داری بچند گونه تواند بود ، یکی آنکه اختیار آن بدست یک تن سپرده شود که بدلخواه و خودکامگی و یا از روی قانون فرمان راند (1) و کشور را راه برد. دیگری اینکه نمایندگانی از سوی توده برگزیده گردند و رشته‌ی کارها را بدست گرفته در زیر نظر توده آنها را پیش برند.

آنگونه حکومت که یک تن فرمان راند آزموده گردیده که زیانهای بسیاری دارد. زیرا یک تن ـ چه بنام پادشاه و چه بنام خلیفه ـ اگر ستمگر و آزمند باشد بجای راه بردن کشور و توده ، مردم را زیردست گردانیده بستم و آزار خواهد کوشید و این به کسان و پیرامونیان او سرایت کرده یک دستگاه بزرگ بیدادگری برپا خواهد شد. و اگر پرهیزکار و نیکوخواه باشد این زمان نیز یک تن از عهده‌ی چنان کار بزرگی برنیامده کوتاهیها پدیدار خواهد گردید.

بویژه که در زمانهای آخر کارهای سررشته‌داری بسیار فزونتر گردیده. امروز حکومت گذشته از کارهای دیگر باید یک اداره‌ی بزرگی بنام فرهنگ دایر گرداند که به فرهیخت [=تربیت] بچگان و جوانان کوشید ، باید دانشها را درمیان توده رواج دهد ،‌ باید مواظبت به تندرستی مردم داشته بیماریها را از کشور دور گرداند. باید سپاه و افزار جنگ آماده سازد ، در سیاست یک راه بخردانه پیش گیرد. اینها و مانند اینها چیزهاییست که در زمانهای پیش نبوده. زمانهای پیش زندگانی ساده‌تر از این بوده. از اینرو امروز دیگر فرمانروایی یک تن ـ اگرچه پرهیزکار و نیکوخواه باشد و پابندی بیک قانون یا شریعت نماید ـ نیک نیست. امروز را با آغاز اسلام یکسان نتوان گرفت.

از آنسوی فرمانروایی یک تن ، مردم را برده می‌گرداند و اندیشه‌هاشان پست می‌سازد. جدایی میانه‌ی برده و آزاد همین بوده که برده اختیارش در دست دیگری[بوده] و خود می‌بایست فرمانبرداری ازو نماید و درباره‌ی هیچ چیزی پرسشی نکند و کورکورانه زندگی بسر دهد.

در سررشته‌داریِ یک تن نیز مردم هیچ گونه اختیاری درباره‌ی کارهای کشور (بلکه درباره‌ی کارهای دیگر نیز) نداشتند و هیچ گونه آگاهی از حال کشور و از سیاست آن نمی‌یافتند و هیچ پرسشی نمی‌توانستند کرد. بایستی سر پایین اندازند و کورکورانه فرمان برند و بارها رخ می‌داد که بکشوری دشمن بیمناکی رو می‌آورد و پادشاه پروای مردم نکرده و آنان را آگاه نگردانیده خود بچاره‌هایی ـ از سودمند و زیانمند ـ برمی‌خاست ، و چون نتیجه‌ای بدست نمی‌آمد خود گریخته مردم را بدست دشمن می‌داد که بهترین مثل این ، داستان دلگداز مغول و رفتار سلطان‌محمد خوارزمشاه است.

(پرچم روزانه شماره‌ی 222)

پابرگی (از ویراینده) :
1ـ مثال : نظام تک‌حزبی ، ایتالیا و آلمان زمان جنگ دوم ، حکومت کنونی ملایان در ایران


.

✴️ داوری خرد یا نمایش هوس و تعصب؟!

(بخش پنجم)

🔸 پراکنده‌اندیشی چه اثری تواند داشت؟..

در چند شماره‌ی پیش نمونه‌ای از پراکندگی اندیشه‌ها را نشان دادیم. کنون می‌خواهیم دنباله‌ی سخن را گرفته پیش رویم. می‌خواهیم رابطه‌ای که میانه‌ی آن اندیشه‌های پراکنده با بدبختیها و درماندگیهای ایرانیان است روشن گردانیم.

این بدبختیها و درماندگیها چه ربطی باندیشه‌های پراکنده دارد؟!.. مگر اندیشه هم می‌تواند یک توده‌ی بزرگی را بدینسان درمانده گرداند؟!. برای دانستن اینها باید چند چیز را بدیده گرفت :

1) «سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست». شما را به هر کاری مغزتان وامی‌دارد. مرکز اراده‌ مغز است.

2) «مغز تابع اندیشه‌هاییست که در آن جا گیرد». مثلاً فلان پیره‌زن بزیارت سقاخانه می‌رود و نذر بآنجا می‌برد ، ولی شما بآن ریشخند می‌کنید و اگر بدستتان افتاد آن سقاخانه را ویران خواهید کرد ـ این تفاوت از آنجاست که در مغز او اندیشه‌های دیگر است و در مغز شما اندیشه‌های دیگر. اگر بآن زن هم حقایق را یاد داده بگوییم این سقاخانه‌ها هیچکاره‌ی جهان است. اینها نه تنها به بیماران شفا نتواند داد ، بلکه سالانه صدها کسان را مبتلای بیماری می‌گرداند ـ وقتی که اینها را باو یاد دهیم ، خواهید دید دیگر او نیز بزیارت سقاخانه نمی‌رود و بلکه باید گفت نمی‌تواند رفت. دیگر اراده‌ای که او را بتکان آورده بسوی سقاخانه روانه گرداند نیست.

3) «اندیشه‌های ضد هم مغز را از کار اندازد». چون دانستیم مغز تابع اندیشه‌هایی است که در آن جا گیرد باید بآسانی بپذیریم که اندیشه‌های ضد هم مغز را از کار می‌اندازد. زیرا این اندیشه‌ها هر یکی آن را بکار دیگری وادارد و آن درمیانه درماند. درست بدان می‌ماند که به یک ترنی دو لوکومتیو ببندند که یکی از جلو باین سو کشد و دیگری از پشت بآن سو. و پیداست که ترن درمیان آن دو بیکاره خواهد ماند.

شما اگر در سر یک سه‌راهی بایستید و یک کسی بآنجا رسیده بپرسد : «راه فلان اداره کدامست؟.» و شما خود یک راهی نشان دهید و رفیقتان راه دیگری را ، خواهید دید که آن شخص درمانْد و نتوانست بهیچ یکی از آن دو راه روانه گردد. از این آزمایش صدها نمونه توان پیدا کرد.

اگر شما این سه مقدمه را نیک اندیشید و باهم بسنجید رابطه‌ای را که درمیان اندیشه‌های ضد هم و پریشان با درماندگیهای ایران است بآسانی خواهید دریافت. این اندیشه‌ها مغزها را از کار انداخته و اراده‌ها را سست گردانیده ، اینست یک توده‌ی بزرگی را درمانده و بیچاره گردانیده. این چیزیست که خودتان بآسانی توانید دریافت. با این حال ما باز هم دلیلهایی یاد می‌کنیم :

امروز در سراسر جهان هیاهویی برخاسته و توده‌ها سختترین نبردها را باهم می‌کنند و در همه‌ی کشورها مردمان بآینده‌ی خود توجه دارند و از هیچ کوششی بازنمی‌ایستند. در همه جای جهان صدا افتاده که باید بکوشیم و کشور خود را نگه داریم و آزادی خود را از دست ندهیم. اینها جمله‌هایی است که در کشورها تکرار می‌شود. در ایران هم این سخنان هر روز گفته می‌شود و با اینحال شما اگر دقت کنید تأثیری از آنها درمیان نیست و ایرانیان با صد بی‌پروایی روز می‌گذرانند. اگر این گفتنها در ایرانیان تأثیر داشت بایستی در گام نخست به همدستی و یگانگی[=اتحاد] کوشند ، (زیرا گام نخست همه‌ی کوششها آنست) ، و شما می‌بینید که آنچه در ایران نیست یگانگی و همدستیست ، بلکه می‌بینید که بجای همدستی به دسته‌بندیهای کودکانه می‌کوشند و هر چند تنی در یک جا نشسته یک حزبی پدید می‌آورند. دیگر چه دلیلی بالاتر از این که آن سخنان را در این مردم تأثیری نیست و هیچگاه تکانی در دلهاشان پدید نمی‌آورد.

آیا این از چیست؟.. چرا این مردم باین حال افتاده‌اند؟.. چرا اندیشه‌ی خود و فرزندان خود نمی‌کنند؟..

ما پاسخ این پرسشها را می‌دانیم. بیچاره ایرانیان به یک درد بسیار خطرناکی مبتلا گردیده‌اند. مثلاً در برابر همان سخنانی که درباره‌ی کشور و نگهداری آن گفته می‌شود و در مغزها چند رشته تعلیمات که همگی بضد آنهاست خوابیده و من برخی از آنها را فهرست‌وار در اینجا می‌شمارم :

1) جبریگری و اعتقاد به قضا و قدر که بدترین مخدرهاست. این عقیده در کتابها هست ، در شعرها هست ، در رُمانها هست ، و در سراسر مغزها خوابیده است :
بخت و دولت بكاردانی نیست جز بتقدیر آسمانی نیست
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای كه بر من و تو در اختیار نگشادند

2) عقیده به دفع بلا به وسیله‌ی نذر و طلسم و حِرز و دعا. هر زمان که یک خطری رو می‌آ‌ورد ، بسیاری از مردم بجای آنکه همدست باشند و بچاره‌ی آن کوشند هر یکی به یک وسیله‌ی نامشروع دیگری می‌پردازد. این نذر می‌کند اگر خودش و خاندانش سالم جَست یک گوسفندی بکشد. آن بسر دعانویس رفته یک دعای دفع بلا می‌گیرد. آن دیگری امید به دعا و توسل می‌بندد. چون این امیدها در دلها خوابیده اینست پروای خطر ندارند و درپی کوشش نمی‌باشند.
👇

3) خراباتیگری و باورهای رندانه دلها را پر گردانیده :
مِی خور كه ندانی ز كجا آمده‌ای خوش باش ندانی بكجا خواهی رفت
چون كار نه بر مراد ما خواهد رفت اندیشه و جهد ما كجا خواهد رفت
روزی كه گذشتست ازو یاد مكن فردا كه نیامدست فریاد مكن
بر نامده و گذشته بنیاد مكن حالی خوش باش و عمر بر باد مكن

این گفته‌های زهرآلود که با تار و دنبک خوانده می‌شود ، تا ته دلها تأثیر کرده بدترین زیان را می‌رساند.

4) عقیده‌های باطل کیشی : «انسان باید در فکر آخرت باشد اینجهان پایدار نیست و به هر نحوی که باشد می‌گذرد» ، «اَلدُّنیا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَ جَنَّةُ الْکافِرِ» [1] ، «این دولت جائر است نباید باو مالیات پرداخت و سرباز داد» ، «اگر کسی در این جنگها کشته شود مرتد است و بجهنم خواهد رفت».

5) تعلیمات صوفیگری : «انسان باید در فکر تهذیب نفس باشد و بکارهای دنیایی نپردازد» ، «جهاد اکبر مجادله با نفس است. باید کوشید نفس را کشت ، از آدمکشی چه نتیجه تواند بود؟!.».

6) بدآموزیهای مادیگری : «آدم باید زیرک باشد و پول دربیاورد و زندگانی را با خوشی بسر دهد. من بروم و کشته شوم که دیگران استراحت خواهند کرد؟!. از استراحت آنها بمن چه نتیجه خواهد بود؟!.». این نیز سخنیست که از اروپا رسیده و در این سی سال آخر در سراسر ایران انتشار یافته و دلها را پر گردانیده.

7) فریبکاریهای سوسیالیستی : «میهن‌پرستی یعنی چه؟! تمام دنیا یک میهنست و همه‌ی انسانها هم‌میهن می‌باشند». این هم از سخنانیست که در سالهای آخر بآنها افزوده شده و دستاویزی بدست یک دسته داده است.

ببینید : در برابر یک سخنی هفت رشته سخنان متناقض که همه بضد آن می‌باشد رواج دارد و گوشها و دلها را پر گردانیده است. آیا اینها تأثیری نبایست داشته باشد؟!.. آیا نبایستی مغزها را از کار اندازد و اراده‌ها را بکشد؟!.. شما چگونه می‌خواهید که آن سخنانی که ما درباره‌ی کشور و نگهداری آن می‌گوییم تأثیر کند ولی اینها که با زبانهای مؤثر گفته شده و از سالها درمیان توده رواج داشته تأثیر نکند؟!. (پایان گفتار)
(کتاب دادگاه ، گفتار یکم)

[1] : اینجهان زندان دیندار (مؤمن) و بهشت بیدین (کافر) است.
.

🔸 امروز چاره چیست؟

🖌 احمد کسروی

🔍 نیازمندیهای ایران ، تغییراتی که باید بکار بست و راه رسیدن به این آرمان.

📊 شمار ساتها : ۷۳

بازپسین پراکنش : شهریور ۱۴۰۱


🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.

کتاب را می‌توانید از اینجا دریافت کنید.

🔶 هیچ دشواری نیست كه آسان نشود

🔸 تکه‌ی یک از یک


روزی با دو تن از آشنایان نشسته درباره‌ی پیمان و راه آن گفتگو می‌كردیم یكی از آنان چنین گفت : آقای كسروی همه‌ی كیشها را بیپا می‌شمارد و چنین می‌خواهد كه با همه‌ی آنها نبرد كند و همگی مردم را به یك راه كشاند. من چون می‌اندیشم با این حال آلودگی مردم آن را بسیار سخت می‌دانم. این مردم كجا و آن خواستی كه شما می‌دارید كجاست؟!..

من گفتم : شما این را بهانه نسازید. ما با این سرمایه‌ی خدایی كه در دست می‌داریم و با این كوششهای خداجویانه كه می‌كنیم بیگمان بآرزو و آرمان خود دست خواهیم یافت. به هر حال مرد باخرد نباید سختی كار یا بدی حال مردم را بهانه ساخته از كوشش در راه راستیها خودداری كند.

آن همراه دیگر به یاری من پرداخته سخنان بجایی گفت و سرانجام هر سه از ما این نتیجه را پذیرفتیم كه هر كاری در آغاز خود دشوار می‌نماید ولی چون كسی بكوشش پرداخت و از راهش پیش رفت ناچار آسان گردد و انجام گیرد و در آن هنگامست كه آدمی بخود آمده آن ترسی را كه در آغاز كار بخود راه داده بود نكوهش كند.

بارها رخ داده كه كسانی یك كاری را دشوار شمارده و ترس بخود راه داده ، و همین ترس و اندیشه ، نتیجه‌اش این بوده كه آن كار پیش نرود و ناانجام بماند. در اینجاست كه باید گفت در هر كاری اندیشه و سَهِش[=احساس] خود آدمی بیش از هر چیزی تأثیر دارد ، و اینست هیچگاه نباید یك كاری را هرچه بزرگتر باشد دشوار شمرد. بلكه یك كاری اگر بزرگست باید اندیشه را بلندتر گردانید و بكوشش و جانفشانی بیشتری آماده بود. روكفلر آمریكایی می‌گوید : «هر كار بزرگ و دشوار را می‌توان با كوششهای پیاپی و در سایه‌ی چاره‌جوییهای دوراندیشانه بآسانی انجام داد و هیچ كاری نیست كه از این راه آسان نگردد».

آری این كاری كه ما آغاز كرده‌ایم بسیار بزرگست و می‌توان گفت در جهان كاری بزرگتر از این نیست. ولی ما نیز بزرگی آن را از نخست دانسته و خود را برای هر گونه كوشش و جانفشانی آماده گردانیده‌ایم و در نتیجه‌ی همین آمادگیست كه بدشواری آن چیره خواهیم درآمد.

این كار بسیار بزرگست و حال مردم همانست كه شما می‌گویید. ولی ما نیز برای كوششهای خود مرز و زمانی نگزارده‌ایم. باینمعنی تا به نتیجه‌ی آخری نرسیده‌ایم خواهیم كوشید و به یاری آفریدگار هیچگاه این رشته‌ی كوشش بریده نخواهد شد.

تهران ـ سلیمان زیادلو


.

🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی» (احمد کسروی)

🔸 شانزده خواست آزادگان (تکه‌ی چهار از هفت)


بند یکم ـ هواداری از مشروطه و قانون اساسی و ایستادگی در جلو بازگشت استبداد (تکه‌ی دو از دو)

ولی در سررشته‌داریِ توده [=دمکراسی] ، مردم اختیار را در دست خود دارند و خودشان با آزادی و سرفرازی کشور را راه می‌برند. پایه‌ی این سررشته‌داری بر آنست که یک مردمی که بیست‌ملیون یا کمتر یا بیشتر در یک سرزمینی زندگی می‌کنند می‌دانند که آن سرزمین را خدا بایشان سپرده که در آن زندگی کنند و بوسیله‌ی کشت و کار روزی خود و فرزندانشان را آماده گردانند و تا می‌توانند بآبادی آنجا کوشند و آن سرزمین خانه‌ی آنهاست که باید دلبستگی داشته بنگهداریش کوشند.

نیز آن بیست‌ملیون چون سود و زیانشان بهم بسته است همگی خود را از یک خاندان شناسند و هر یک از ایشان دربند آسایش همگی باشند. از آنسوی چون برای راه بردن کشور یک نیرویی بنام حکومت لازم است و آن چنانست که همگی نمی‌توانند بآن پرداخت از اینرو باید کسانی را از میان خود برگزیده رشته‌ی کارها را بدست ایشان بسپارند که آنها خود نمایندگان توده‌اند نه فرمانروایان بایشان ، و باید توده نگهبانی بکارهای آنان نماید.

اینست معنی حکومت مشروطه[دمکراسی] و اینست ما آن را بهترین شیوه‌ی حکومت می‌شماریم.

این نتیجه‌ی پیشرفت جهانست که چنین حکومتی پیدا شده و در بیشتر کشورها پا گرفته. در ایران هم باید مردم ارج آن را بشناسند و بنگهداریش کوشند. کسانی که دهان باز کرده بمشروطه بد می‌گویند یا ریشخند می‌کنند این دلیل نادانی ایشانست. این دلیل است که خردهاشان بیکاره گردیده.

گاهی کسانی از جوانان چنین می‌گویند : «مشروطه کهنه گردیده دیگر در اروپا آن را نمی‌پسندند». (1) باید گفت : مشروطه کفش و کلاه نیست که کهنه گردد ، حقایق همیشه تازه است. اینان چون شنیده‌اند در اروپا برخی حزبها راه دیکتاتوری پیش گرفته‌اند بی‌آنکه بدانند انگیزه‌اش چه بوده ، و آنگاه آیا نیک است یا بد ، در اینجا هم بهوس افتاده‌اند که اینان از مشروطه بد گویند و آن را نپسندند. اینست نمونه‌ای از بیمایگی جوانان ایران. آنهمه رنجها برده شده و سررشته‌داری توده بنیاد یافته ، هنوز پا نگرفته و بجایی نرسیده این جوانان آن را نمی‌پسندند و کمی خود می‌شمارند که بمشروطه سر فروآورند.

گاهی هم کسانی از راه دیگر آمده می‌گویند : «در این مدت آزموده شده که مشروطه برای این کشور مناسب نیست. باید این کشور را با مشت اداره کرد».

باید گفت : این را که آزمود؟!. هنوز در ایران مشروطه پا نگرفته ، هنوز یکی از هزار تن معنی مشروطه را نمی‌داند ، چیزی که روان نشده چگونه آزموده گردید؟! آنکه می‌گوید : «باید با مشت راه برد» بگوید با مشت که؟! این نادانان چون شنیده‌اند در اروپا دیکتاتورهایی پیدا شده که کشورهای خود را راه می‌برند هر یکی بآرزوی دیکتاتوری افتاده و اینکه می‌گوید : «باید با مشت اداره کرد» هر یکی مشت خود را می‌گوید و از بس سبکمغز است می‌پندارد که با این سخن به دیکتاتوری خواهد رسید.

ببینید با چه نادانیهایی با مشروطه دشمنی می‌نمایند. اینان درسخواندگان این کشورند.

(پرچم روزانه شماره‌ی 223)

پابرگی (از ویراینده) :
1ـ این اندیشه اندکی پیش از جنگ جهانی دوم و در گرماگرم آن هواخواهانی داشت زیرا در کشورهایی مانند آلمان ، ایتالیا ، ژاپن ، شوروی و اسپانیا با آنکه بدمکراسی کار نمی‌بستند ، پیشرفتهایی از آنها دیده می‌شد. پس برخی نتیجه می‌گرفتند شیوه‌هایی از سررشته‌داری برویه‌ی نازیزم ، فاشیزم یا کمونیزم بهتر از دمکراسی است.


.

پرچم روزانه شماره‌ی 222

همبسته با گفتار بالا (شانزده خواست آزادگان)
.

✴️ داوری خرد یا نمایش هوس و تعصب؟!

(بخش ششم)

ما نیز در این کانال نوشتارهای بسیاری درباره‌ی کتابسوزان انتشار داده و باز هم خواهیم داد و مایه‌ی خشنودی ما خواهد بود که خوانندگان به آن نوشته‌ها ایراد بگیرند. زیرا خود باعث است که این زمینه روشنتر گردد.

جای افسوسست که بسیاری از ایرانیان فرق میان «اظهار نظر» و دلیل آوردن را نمی‌دانند. اظهار نظر می‌تواند بی‌دلیل باشد ولی ایراد گرفتن بی‌دلیل نشود.

آقای مشیری پیش از پرداختن به کتابسوزان یکی دو سخن کوتاهی از کسروی و یارانش می‌راند که درست نیست. ما در این نوشتار به آنها نخواهیم پرداخت ولی برای آنکه مایه‌ی خطای بینندگان نشود آنها را در زیر می‌آوریم :

«کسروی متوجه حماقت دین شده بود. و اما گفت که ما باید یک دین جدید بیاوریم».

«یاران کسروی یک علامت «با ما باشید» هم داشتند. در تبریز یک دو تایش را من دیدم». اما درباره‌ی کتابسوزان :

1ـ «مرحوم کسروی در یک روزی از سال [کتابهای] حافظ و سعدی را جمع می‌کرد و می‌انداخت تو بخاری. می‌گفت اینها باعث سستی افکار شده ... این یک کار زشت ضد فرهنگ است».
بجاست ببینیم فرهنگ چیست. بسا که راهی باشد بفهمیم زشت کدامست. نخست پاسخ را از زبان کسروی می‌آوریم :

«ما می‌گوییم : بسیاری از شاعران (و همچنین از دیگر مؤلفان) مردم را بجبریگری و خراباتیگری دعوت کرده‌اند و شعرها و گفته‌های آنها را می‌آوریم :

«می خور که ندانی ز کجا آمده‌ای خوش باش ندانی بکجا خواهی رفت» و
«گر زمین را بآسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی» و
«اگر تیغ عالم بجنبد ز جای نبرّد رگی تا نخواهد خدای» ، «تریدو اریدو مایکون الا ماارید».

می‌گوییم : جبریگری و خراباتیگری هر دو بسیار غلطست و مردمی که باینها بگروند جز نابودی سرگذشتی نخواهند داشت.

این سخنیست که ما می‌گوییم. کنون یک آدمی باخرد که اینها را می‌خواند یا باید هر دو مقدمه را بپذیرد و با ما همراهی و همدستی کند و یا بگوید فلان مقدمه را نمی‌پذیرم و یا بفلان مقدمه ایراد دارم. و آنچه می‌فهمد با دلیل بگوید تا ما نیز با دلیل پاسخ دهیم. اینست آنچه که از یک آدمی باخرد انتظار توان داشت. اما اینکه کسی همه‌ی آنها را بکنار گزارد و پس از آنهمه دلیلها باز بر سر نادانی خود ایستادگی نشان دهد و آنگاه به هیاهو پردازد که بشعرا توهین شده ، این همان درماندگی خرد و فهم است.» (پرچم روزانه شماره‌ی 126)

جای افسوس بسیارست که برجستگان توده‌ی ما همین سخن یا مانند آن را خوانده ولی بجای «همراهی و همدستی» تنها کاری که کرده‌اند رنجیدگی نموده‌اند. بجای آنکه مردانه علت مخالفت خود و دلیل بطلان این سخنان را بگویند تنها «اظهار نظر» کرده‌اند : «با آن کاملاً مخالفم» ، «ضد فرهنگ» بوده ، «شکستن قلم» بوده ...

افسوس‌آور آنست که خوانندگان (یا بینندگان) نیز از آنها دلیل نمی‌خواهند.

ولی ما از آقای مشیری می‌پرسیم : آیا شما نیاز نمی‌بینید برای گفته‌تان دلیل بیاورید؟!. به چه دلیل این جنبش را کاری زشت و «ضد فرهنگ» شماردید؟!. اساساً فرهنگ را به چه معنی گرفته‌اید که این را «ضد فرهنگ» خواندید؟!.

ببینید آقای مشیری چه چیزی را دلیل سخنان خود می‌آورد :

2ـ «آقا ، در این انگلیس ، اگر یک چیز پیدا بشه ، نمی‌دونم یک فندک شکسته‌ای ، فرض کنید یک عینک شکسته‌ای پیدا بشه از هنری هشتم ، اینو می‌آورند و می‌گزارند در یک جایی ، خیلی عالی و صیانت می‌کنند افتخار می‌کنند. یک نوشته‌ی بی‌معنی‌ای اگر پیدا کنند همینطور ، ولی بزرگوار آثار بزرگان رو که افتخار ما هستند افتخار این سرزمین هستند و پشتیبان فرهنگ زبان فارسی هستند و فرهنگ را از نسلی به نسلی منتقل کرده‌اند این رو سوزوندن کار مرد خردمند نیست».

چنانکه دیده می‌شود دلیلی که او می‌آورد از رفتار انگلیسها با عتیقه‌هاست. آیا عتیقه با دیوان شعری که پُرست از بیهوده‌گویی و غیرتکشی یکیست؟! گویا چون به قیاس مع‌الفارق بودن مثالش پی می‌برد می‌افزاید این رفتار را با یک نوشته‌ی بی‌معنی هم می‌کنند.

به این سخن از چند جهت ایراد واردست. نخست ، چرا باید رفتار انگلیسها برای ما سرمشق باشد؟!. مگر ما خود خرد نداریم و نیازمند تشخیص آنهاییم؟! دوم ، فرض کنیم این راست است که انگلیسها با یک نوشته‌ی بی‌معنی همان رفتار عتیقه را می‌کنند. دیوان حافظ با آن شعرهای زیانمند و یاوه‌اش (برای آگاهی بیشتر «حافظ چه می‌گوید؟» دیده شود) و گلستان سعدی با آن ضد و نقیضها و آن باب پنجم رسوایش (برای آگاهی بیشتر «در پیرامون ادبیات» دیده شود) که در ایران هر دو حکم بت را پیدا کرده در بیشتر خانه‌ها یافت می‌شوند و تکه‌هایی از آنها را نظام آموزشی کشور در کتابهای درسی بعمد وارد کرده تا مضمونهایش را در مغز جوانان کشور جا ‌دهند و همچنین در هر جایی مانند رادیو و تلویزیون و سخنرانیها بکار می‌برند ، آیا درخور سنجش با یک «نوشته‌ی بی‌معنی» است که انگلیسها در جایی مانند موزه گزارند؟!.
👇

همانا آقای مشیری با معنی «بدآموزی» بیگانه است. از تأثیر آن بر پرورش جوانان و نوجوانان و بر زندگانی مردم ناآگاهست. بلکه با دلیل‌آوری نیز بیگانه است. وگرنه چنین مثالی را بعنوان گواه سخنش نمی‌آورد. می‌توان چنین گمان کرد که او هرگز به تأثیر شعر و شاعری زمان مغول و کتابهای سراسر زیانمند صوفیان و خراباتیان توجه نداشته و کتابهای کسروی در این زمینه را نخوانده یا سرسری و کم‌ژرفا خوانده. همیشه همچون کسانی که کتاب را بخودی خود گرامی می‌دارند ، از شنیدن آنکه پاکدینان کتاب می‌سوزانند بیزاری می‌نماید.

ایراد دیگر به عنوان «بزرگ» و «افتخار» است. اینکه سعدی و حافظ را «بزرگ» نامیده و آثارشان را مایه‌ی افتخار دانسته خود ایراد بزرگی است. کسروی خود به اینگونه گزافه‌ها پاسخ داده :

🔶 مگر فهم و دانش آزاد نیست؟! (احمد کسروی)

🔸 تکه‌ی یک از دو


ما می‌شنویم رئیس فرهنگ خوزستان در اهواز با جوانانی از شاگردان و آموزگاران که پرچم خوانده‌اند و از شعرهای سعدی و حافظ و خیام بیزاری می‌جویند بدرفتاری می‌کند ، بلکه نکوهش و بدزبانی دریغ نمی‌دارد.

ما در شگفتیم که چنین چیزی را می‌شنویم. فسوسا مگر فهم و دانش آزاد نیست؟!.. مگر کسی نباید بفهمد و بداند؟!.. مگر کسی نباید نیک و بد از هم جدا گرداند؟!..

آقای رئیس فرهنگ جوانانی که شما بدرفتاریها با آنان می‌کنید حقایقی را درباره‌ی شاعران خوانده و فهمیده و با خرد سنجیده و راست یافته پذیرفته‌اند ، و اینکار نه تنها درخور نکوهش نیست درخور ستایش نیز هست. آنان وظیفه‌ی آدمیگری را بکار بسته‌اند. نکوهش بکسانی سزاست که در برابر حقایق ایستادگی می‌نمایند و در گمراهیها و نادانیها پافشاری نشان می‌دهند.

آقای رئیس فرهنگ ، پس هنگامی که ما گفتارها درباره‌ی شاعران نوشته بدیهای آنان را با دلیلهای روشن نشان می‌دادیم شما کجا بودید؟!.. شما اگر آن گفته‌های ما را راست نمی‌دانستید پس چرا پاسخ ندادید؟!.. اگر راست می‌دانستید پس این بدرفتاری با جوانان بهر چیست؟!..

گویا شما ندانسته‌اید که در جهان حقایقی هست که هر کس باید آنها را بپذیرد ، و آنان که گردن پیچند و نپذیرند روسفید نتوانند بود. اگر ندانسته‌اید بدانید و آن گفته‌های ما را درباره‌ی شاعران بخوانید و با خرد بسنجید که اگر حقیقت یافتید بپذیرید و اگر نیافتید هر پاسخی که می‌اندیشید بنویسید. اینست راهی که هر کسی باید پیش گیرد.

آقای رئیس فرهنگ آن سعدی و حافظ که شما آنهمه هواداری از آنها نشان می‌دهید و وزارت فرهنگ کتابهای ایشان را بدست نورسان می‌دهد هر دو آلوده و بیناموس بوده‌اند و در کتابهای خود آشکاره دم از ساده‌بازی و بی‌ناموسی می‌زنند. آن باب پنجم گلستانست که با صد بیشرمی نوشته شده و این شعرهای حافظست که پرده‌ی آزرم را دریده. چنین کسانی چه شایسته است که کتابهاشان بدست جوانان داده شود؟!.. آخر پس غیرت و آزرم کجا رفته؟!.. من نمی‌دانم شماها در خوابید یا بیدار؟!.. نمی‌دانم چرا زشتی این کار را نمی‌فهمید؟!..

از این گذشته همان سعدی و حافظ و خیام چند بدآموزی را درهم آمیخته‌اند. از یکسو پیاپی ستایش باده می‌کنند و مردم را به باده‌خواری و مستی و بیخودی و بیدردی می‌خوانند ، و از یکسو بجهان و زندگانی نکوهشها می‌سرایند و مردم را به بیکاری و تنبلی وامی‌دارند ، و از یکسو در جبریگری پافشاری نموده صدها شعر درباره‌ی آن بدآموزی می‌سرایند.

بخت و دولت به کاردانی نیست جز به تأیید آسمانی نیست
گر زمین را به آسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی
زین پیش نشان بودنیها بود است پیوسته قلم ز نیک و بد ناسود است
تقدیر ترا هر آنچه بایست بداد غم خوردن و کوشیدن ما بیهوده است

اینها اندکی از بسیار و نمونه‌ای از صدها گفته‌های زهرآلود آن شاعرانست.

این گفته‌ها از یکسو پوچ و بیپاست. این نه راستست که بودنیها بوده نه راستست که کوشیدن بیهوده است. نه راستست که بخت و دولت به کاردانی نیست ... همین سخنان گواه آشکاری به کودنی و نافهمی آن شاعران می‌باشد. چیزیست بسیار آشکار : هر کسی که می‌کوشد نتیجه از آن برمی‌دارد و هر کسی که نمی‌کوشد تهیدست و بدبخت می‌ماند. سعدی و حافظ و خیام که خود با بیکاری و تنبلی بسر می‌برده‌اند و با تهیدستی و بدبختی روز می‌گزارده‌اند اینها را بهانه‌ای برای کار خود ساخته‌اند.

از یکسو هم آموختن این سخنان بجوانان ، غیرت آنان را کشتن و خونهاشان از جوش انداختنست. من نمی‌دانم وزارت فرهنگ یا کسان دیگری که پاسخده این کارهایند چه پاسخی خواهند داشت؟!..

حافظ و سعدی و خیام هرچه بوده‌اند بوده‌اند ، و هرچه کرده‌اند کرده‌اند. شما را چه شده که پس از صد سال نادانیهای آنان را تازه می‌گردانید؟!.. چه شده که بدآموزیهای زهرآلودشان را در دلهای جوانان می‌آکنید؟!.. آیا معنی فرهنگ اینست که بدآموزیهای سراپا زیان دوره‌های گذشته را بجوانان درس دهید؟!.. آیا در توده‌های دیگر نیز چنین می‌کنند؟!..

(پرچم نیمه‌ماهه ، شماره‌ی پنجم)
.

🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی» (احمد کسروی)

🔸 شانزده خواست آزادگان (تکه‌ی پنج از هفت)


بند دوم ـ نشر معنی مشروطه درمیان توده و آماده گردانیدن مردم برای آن

هنگامی که در ایران جنبش مشروطه‌خواهی برخاست می‌بایست کسانی بمیان مردم افتند و معنی درست مشروطه را که همان «سررشته‌داری توده» است بآنان بفهمانند. زیرا مشروطه نه چیزی است که مردمان بخودشان آن را بفهمند و از چگونگیش آگاه گردند. ولی این کار در ایران کرده نشد ، بلکه تنها ببردن نام مشروطه اکتفا رفت و اینست انبوه مردم معنی درست آن را ندانستند و از اندازه‌ی ستودگی آن آگاهی نیافتند. بلکه می‌توان گفت که شادروانان طباطبایی و بهبهانی که در این راه از پیشگامان بودند خود معنی درست مشروطه را نمی‌دانستند و تنها خواست آنان این بود که پادشاه خودسر نباشد و کارهای کشور در یک مجلس بشور آید ، و آنگاه درمیان دربار و توده یک قانونی حکمروا باشد. آنان از مشروطه بیش از این نمی‌فهمیدند و نمی‌خواستند. دیگر پیشروان نیز چنین می‌بودند و اینست چون می‌خواستند مشروطه را به نیکی ستایند از سودهای «شور» سخن می‌راندند و آیه‌ی «وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَینَهُمْ» بدلیل یاد می‌کردند. (1) همچنان مجاهدان که آنهمه جانبازی در راه مشروطه نمودند انبوه آنان از معنی درست آن ناآگاه می‌بودند و آن جانفشانی را در راه «دادگری» (عدالت) و بآرزوی سرفرازی کشور و توده می‌نمودند وگرنه مشروطه را بمعنی سررشته‌داری توده نمی‌شناختند.

این گناه ایشان نبوده. چنانکه گفتم کسانی می‌بایست معنی درست این را بفهمانند و چنین کسانی نبوده‌اند و اگر بوده‌اند سود خود را در چنین کوشش ندیده‌اند. اینست نام مشروطه یکی از کلمه‌هاییست که جز یک معنای مبهمی از آن در دلهای ایرانیان نتوان یافت و خود در نتیجه‌ی همان است که ارجشناسی از آن نمی‌نمایند. بلکه کسانی تا می‌توانند از ریشخند و زباندرازی بازنمی‌ایستند. هنوز بسیاری از ملایان و دیگران در دشمنی با مشروطه و زباندرازی بآن پافشاری می‌نمایند.

این یکی از درماندگیهای ایرانیان شده که هر چیزی را که می‌دارند و یا از دیگران می‌گیرند بمعنی درست آن پی نمی‌برند و تنها بیک معنی تاریکی از آن بس می‌کنند. برای مثل تربیت ، تمدن ، اخلاق ، ادبیات ، عقل (2) را یاد می‌کنم. شما هر یکی از اینها را بگیرید و از مردم درباره‌ی آن پرسشهایی کنید خواهید دید یک معنی روشنی از آن نمی‌فهمند. مثلاً اگر پرسید : تربیت چیست ، خواهید دید پاسخ می‌دهند : تربیت دیگر ، تربیت هم پرسیدن دارد؟!.

اگر نیک بسنجید خواهید دید هر کس دلخواه خود را تربیت می‌نامد ، مثلاً خواهر بزرگ بکوچکتر مشت می‌زند و می‌گوید : باید ترا تربیت کنم ، فلان نویسنده بمردم برتری می‌فروشد و می‌گوید باید این توده را تربیت کرد. فلان مرد در اتوبوس از دادن ده‌شاهی خودداری می‌کند و می‌گوید : مقصود پول نیست می‌خواهم شما را تربیت کنم.

(پرچم روزانه شماره‌ی 236)

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ این معنی کردن غلط مشروطه همچنان امروز هم در «جمهوری اسلامی» به همان صورت دنبال می‌شود : دمکراسی یعنی شور ، یعنی با مشورت کار کردن ، یعنی مجلس داشتن (صرف نظر از اینکه صلاحیت نامزدهای نمایندگیش را 12 تن بی‌صلاحیت تشخیص دهند و برخی از مهمترین جابگاهها را نیز یکی بنام ولی فقیه انتصاب کند) ، یعنی انتخابات برگزار کردن.
بیجهت نیست با بودن شورای نگهبان ، ولی فقیه ، نظارت استصوابی در انتخابات ، نبود حزبهای رسمی ، آزاد نبودن جمعیتها و کوششهای حزبی ، خفقان و سانسور ، زیر نظر مقام رهبری بودن رادیو و تلویزیون و چیزهایی از اینگونه ، همچنان پیاپی گفته می‌شود : ایران «بهترین دمکراسی جهان» را دارد ، و از «مظاهر» آن اینکه تاکنون بیش از بیست انتخابات برگزار کرده‌ایم!

2ـ امروز یکی از آنها «جامعه‌ی مدنی» است و واژه‌هایی از اینگونه فراوانند که همه از آن یک معنی نمی‌فهمند مانند خردورزی و سکولاریزم.


.

✴️ داوری خرد یا نمایش هوس و تعصب؟!

(بخش هفتم)

«ما را با خیام و مولوی و مانند ایشان چه دشمنی درمیان است که بیجهت تعرضی بایشان بنماییم؟!
ما همیشه یک رشته سخنان روشن و منطقی می‌نگاریم و به هر گفته‌ی خود چندین گواه و مثال یاد می‌کنیم.

ولی کسانی که با ما بگفتگو برمی‌خیزند به همین یک جمله بسنده می‌کنند که فلان و بَهمان از بزرگان است و نباید تعرضی بایشان نمود.

خدا خرد را بآدمیان بخشیده که بدستیاری آن نیک را از بد بازشناسند.
بزرگا زیانکاریِ کسانی که خرد را پامال هوس و تعصب می‌سازند.
آنچه ما می‌دانیم بزرگ آن کسی را می‌توان گفت که نیکیهایی بتوده‌ی مردم کرده و سودهایی رسانیده باشد :

مثلاً اگر کشوری آشفته و نابسامان است دست مردی از آستین بر آورده چاره‌ی آن آشفتگی را نماید.
یا اگر دشمن بیگانه‌ای رو نموده خواب و آسایش بر خود حرام ساخته جلوگیری از دشمن بکند.
یا اگر ستمگری بر یک توده چیره گردیده قد مردانگی برافراشته سر آن ستمگر را بکوبد.
یا اگر مردم بگمراهی افتاده‌اند براهنمایی برخاسته گمراهان را براه رستگاری بیاورد.
یکایک چه بشمارم اینگونه کارهاست که کسی را به بزرگی می‌رساند.
ولی آن کسانی که شما نام می‌برید از هیچ یکی چنین کارهایی سرنزده.
بلکه هر یکی از آنان چندان درمانده و بیچاره بوده‌اند که نان از دست دیگران می‌خورده‌اند.
در گوشه‌ای تنها نشستن و پیاپی شعر سرودن یا چیزهایی نوشتن چه سودی بمردم دارد تا کسی از این راه به بزرگی برسد؟!..
اگر بگویید : اینان راه بمردم نشان داده‌اند و پند و اندرز سروده‌اند.
می‌گوییم از پندها و اندرزهای آنان ایرانیان جز زیان نتیجه‌ی دیگری نبرده‌اند».
(پیمان سال دوم ، شماره‌ی چهارم ، ص 245)

پس جای آنست که پرسیده شود : به چه عنوان این کتابها مایه‌ی افتخارست؟!. کدام بخش از آن کتابها «فرهنگ» است؟! آن باب پنجم گلستان فرهنگ است؟! آن شعرهای بچه‌بازی حافظ فرهنگ است؟! آن ستایشهای گزافه‌آمیز فراوان از باده در دیوانش فرهنگ است؟!. آن هزلیات سعدی فرهنگ است؟! آن پافشاری این دو بر جبریگری ـ اینکه پیشامدها از روی تقدیراست و آدمی را اختیاری نیست ـ فرهنگ است؟!. آن پستیها و چاپلوسیهایی که در شعرهاشان دیده می‌شود فرهنگ است؟! آن شعرها در ستایش گدایی فرهنگ است؟!
آیا بجا نیست کسی که یک واژه‌ای را بکار می‌برد معنیش بداند؟!.

3ـ «کسروی در فضای هنر شعر و شاعری نبوده. ... ولی به هر صورت در یک مواردی نشان می‌دهد که [به شعر و شاعری] سطحی نگاه می‌کرده». (همچنین برای استوار گردانیدن سخنش گواه از یک نویسنده‌ی هوچی می‌آورد که آدم را یاد شهادت دم روباه می‌اندازد).

آقای مشیری می‌خواهد وانماید که شعر و شاعری چون هنریست ، کسروی که شاعر یا ادیب نبوده نمی‌شایسته خرده گیرد. چون بدان هنر آراسته نبوده خرده‌گیریهایش سطحی بوده. نقد اندیشه‌ ، ایدئولوژی و کیش یک زمینه و هنر زمینه‌ی دیگرست. این دستاویز را دیگرانی هم در زمان خود کسروی پیش کشیده و پاسخ شنیده‌اند :

«در یكی از شماره‌های «آموزش و پرورش» كه مهنامه‌ی رسمی وزارت فرهنگست گفتاری به خامه‌ی دكتری (دكتری كه ما نامش را ندانسته‌ایم ولی پیداست كه با همه‌ی عنوان دكتری از خرد بی‌بهره است) زیر عنوان «دفاع از ادبیات ایران» به چاپ رسیده كه آقای دكتر به هواداری از شعر و شاعران پرداخته ، و یك رشته سخنان پوچ و شعرهای بیفرهنگانه‌ای را از این شاعر و از آن شاعر گنجانیده از جمله در برابر گفته‌های ما و ایرادهایی كه بشاعران می‌گیریم چنین گفته است :

«باید یقین داشت كه در باب شعر و ادب در اشتباهند و هنوز به تفاوت طرز فكر و بیان شاعرانه با روش و گفتار فلسفی و دینی و اخلاقی و عملی پی نبرده‌اند»
و به این سخن آقای دكتر است كه می‌خواهیم پاسخی نویسیم :

ما چون به گفته‌های شاعران و به یاوه‌گوییهای آنان ایراد گرفته می‌گوییم : «سخن چه نظم و چه نثر به هنگام نیاز باید بود و سخنی كه از روی نیاز نباشد یاوه‌گویی بشمار است و دور از خرد می‌باشد» ، می‌گوییم : «اینكه كسانی تنها به نام قافیه‌بافی به شعر سرایی پرداخته عمر خود و دیگران را هدر گردانیده‌‌اند کار بیخردانه كرده‌اند» ، می‌گوییم : «چیزیست بسیار آشكار : هر كسی در این زندگانی بكوشد نتیجه خواهد برد و با سرفرازی خواهد زیست ، و هر كسی كه نکوشد تهیدست و زبون خواهد گردید ، و سعدی و حافظ و دیگر شاعران ایران چیزی به این آشكاری را درنیافته‌اند و در شعرهای خود كه تنها برای قافیه جفت كردن سروده‌اند آشكاره دم از جبریگری زده می‌گویند كوشش را نتیجه نتواند بود» ، می‌گوییم : «این گفته‌های سعدی و حافظ و خیام كه سراپا بدآموزیست گذشته از اینکه نشان نادانی و نافهمی ایشانست یاد دادنش به جوانان جز كُشتن غیرت و جربزه‌ی ایشان نتیجه ندارد و این كه امروز می‌كنند دشمنی آشكار با توده‌ی ایرانست».


.

🔶 مگر فهم و دانش آزاد نیست؟! (احمد کسروی)

🔸 تکه‌ی دو از دو


در زمانی که توده‌ها با یکدیگر سختترین نبرد را می‌کنند و هر مردمی از جوانان خلبانان و چتربازان و کارکنان زیردریایی پدید می‌آورند آیا این گمراهی نیست که شما بجوانان درسهای قلندری و جبریگری می‌دهید؟!.. آیا این تیشه بریشه‌ی خود زدن نیست؟!..

بهتر است چشم باز کنید و به جهان نگرید!. بهتر است بجانفشانیهای جوانان روسی نگاه کنید! دو سال پیش که آلمانها با آن سختی بخاک روس تاختند و پیاپی پیش آمده شهرهای بسیاری را بدست گرفتند روسها چه کار کردند؟.. آیا نشستند و بخود دلداری داده گفتند : «صبر تلخست ولیکن بر شیرین دارد؟!..» آیا نومیدی بخود راه داده گفتند : «بودنیها بوده است»؟! آیا خود را به بی¬غیرتی زده گفتند : «با هر که خصومت نتوان کرد بساز»؟!..

آیا ندیدیم که با غیرت و دلیری دست بهم دادند ، و مرد و زن و پیر و جوان بکوشش آماده گردیده بکار برخاستند ، و با آنهمه شکستها که می‌دیدند نومیدی بخود راه نداده رشته‌ی کوشش را از دست نهشتند؟!.. ندیدیم که با دادن هزاران هزاران کشته دشمن را پس نشاندند و هنوز هم می‌کوشند و از پا ننشسته‌اند؟!..

در زمانی که در جهان چنین جانفشانیها می‌رود و هر توده‌ای آزادی خود را با خون ملیونها جوانان نگهداری می‌کند شما در ایران بجوانان درسهای صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری می‌دهید.

شما غیرت و سهش آنان را کشته خونهاشان از جوش می‌اندازید. بگویید باینها چه پاسخ می‌دارید؟!.. چنین انگارید که یک دادگاه بزرگی برپا گردیده از شما بازپرس می‌رود ، و بگویید هر پاسخی که می‌توانید. این بدی را که شما به توده و کشور خود می‌کنید دشمن با دشمن روا نباید شمارد.

اگرچه این گفتگو با رئیس فرهنگ خوزستانست لیکن روی سخن با همه‌ی کسانیست که هواداری از سعدی و حافظ و خیام و مولوی می‌کنند. من می‌خواهم این زمینه را به یک نتیجه‌ی بُرنده‌ای برسانم. می‌خواهم بار دیگر حقایق را بآنان بازنمایم که دیگر جای بهانه برای کسی بازنماند.

در آن روزها که روزنامه‌ی پرچم بسته شد و دیگر بیرون نیامد آقای سهام‌الدین غفاری که آن روزها «رئیس اداره‌ی تبلیغات» می‌بود و «نطقهای» بسیاری می‌کرد در یکی از نطقهایش چنین گفته است : «کسانی که با شعرا مخالفت می‌کنند باید نگزاریم قوه بگیرند ...» و این نطق در رادیو نیز گفته شده که یکی از یاران تبریز (آقای فروتن) شنیده و بما آگاهی داده.

من بایشان نیز پیام فرستاده می‌گویم : آقای غفاری شما در محاکمه‌ی مختاری در دادگاه خودتان را دانشمند شناسانیدید. یک دانشمند باید راه پاسخ دادن را بداند. ما بشاعران کتک نمی‌زنیم که شما بیایید و نگزارید ، ما بآنان ایرادهای بسیار روشن می‌گیریم و شما که دانشمندید باید آن ایرادها را بخوانید و بیندیشید که اگر راست یافتید بپذیرید و با ما همدستی کنید و اگر راست نیافتید هر پاسخی که می‌دانید بنویسید و بچاپ رسانید که همگی بدانند. اینست راهی که باید یک دانشمند پیش گیرد ، وگرنه از نطق شما چه نتیجه خواهد بود؟!.. شما چگونه خواهید توانست جلو ما را بگیرید؟!.. شما با آن دانشمندی گویا ندانسته¬اید که اثر حقایق در روانهای پاک همان اثر الکتریسیته در اجسام است. باینمعنی یک مردی با روان درست و درون پاک چون گفته‌های ما را بشنود ناچاریست که بپذیرد و شما هیچ راهی برای جلوگیری نمی‌دارید و نخواهید داشت.

آری شما توانید کسانی را که روانهاشان بیمار و دلهاشان آلوده است بدشمنی با ما برانگیزید ، و اینکار را سالهاست هواداران سعدی و حافظ می‌کنند و نتیجه‌ای جز روسیاهی نبرده‌اند.

جای افسوس است که شما خودتان این چیزها را درنیافته بودید ، و ما که می‌نویسیم و با دلیلهای آشکار و استوار بازمی‌نماییم ایستادگی می‌کنید و از در دشمنی درمی‌آیید ، و من نمی‌دانم باین رفتار شما چه نامی دهم؟!.. همانا که پرده بروی بینش شما کشیده شده بگناه خود پی نمی‌برید. همانا که زیانی را که از رفتار خود باین کشور و توده می‌رسانید درنمی‌یابید.

بالاخره آقای غفاری شما که دانشمندید با ما دانشمندانه رفتار کنید و بگویید ببدآموزیهای سعدی و حافظ و خیام چه پاسخ می‌دهید؟!.. باینکه در چنین روزگاری شما بجوانان درس جبریگری و صوفیگری و خراباتیگری و همیشه‌مستی می‌دهید چه عذری می‌آورید؟!.. آیا جبریگری راستست؟!.. آیا این راستست که ما هیچ اختیاری نداریم و از کوشش نتیجه نخواهیم برداشت؟!..

آیا این بخردانه است که مردمان ، جهان را هیچ و پوچ پندارند و پروای آن نکنند؟!.. آیا درس دادن این سخنان بجوانان ریشه‌ی کشور را کندن نیست؟!.. خواهشمندیم باین چند جمله پاسخ نویسید تا اندیشه‌ی شما را بدانیم.


👇

من نمی‌خواهم سخن را بجاهای دوری کشانم ، وگرنه می‌نوشتم : بدخواهانی بدبختی این کشور را بسود خود می‌پندارند و پافشاری می‌نمایند که ایرانیان از آلودگیهای زمان مغول پاک نگردند و شماها نادانسته بخواست آنها یاوری می‌کنید. این سخن دلیلهای بسیاری نزد ما دارد ولی اینجا جای گفتگو از آن نیست. (1)

ما تاکنون از شاعران و شعرهای ایشان سخن بسیار رانده‌ایم و اینک بار دیگر بآن زمینه درآمدیم و من چشم براه خواهم داشت که آقای رئیس فرهنگ خوزستان و جناب آقای غفاری از چه راه پیش آیند و به چه رفتاری برخیزند.

(پرچم نیمه‌ماهه ، شماره‌ی پنجم)

پابرگی (از ویراینده) :
1ـ درین باره بنگرید بکتابهای «دادگاه» و «اکنون و آینده ما راست»


.

🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی» (احمد کسروی)

🔸 شانزده خواست آزادگان (تکه‌ی شش از هفت)


معنی درست مشروطه آنست که مردم ، کشوری را که در آن می‌زیند خانه‌ی خود شناخته این بدانند که خوراک و نوشاک و پوشاک و دیگر دربایستهای زندگانیشان از آن بدست می‌آید ، و اینست ارج آن را بدانند و همگی دلبسته‌ی آن باشند و کوشش بآبادیش کنند و نگهداری آن را بایای[وظیفه] خود شناسند. در کشور مشروطه هر کس باید بداند که این بیست‌ملیون مردم یا بیشتر یا کمتر که در آن سرزمینند با یکدیگر پیمان همدستی دارند و اینست هر یکی باید نه تنها دربند آسایش خود و خاندان خود ، بلکه دربند آسایش همه‌ی توده باشد.

یک مردمی هنگامی که بپادشاه خودکامه‌ی خود می‌شورند و ازو مشروطه می‌خواهند معنای این جنبش و شورش آنست که آن مردم بیدار شده‌اند و معنی درست سررشته‌داری (حکومت) را فهمیده‌اند و اینست از یکسو بآن پادشاه می‌گویند : «تو برو ما خودمان این کشور را راه خواهیم برد ، خودمان آن را نگاه خواهیم داشت» و از یکسو با یکدیگر پیمانی می‌بندند که دست بهم دهند و بنگهداری کشور و بآبادی آن کوشند و گذشته از کوششی که هر یکی در راه تهیه‌ی زندگانی برای خاندان خود می‌کند ، یک کوشش نیز در راه کشور بگردن گیرند و همه‌ی کارهای سررشته‌داری را از تهیه‌ی سپاه و برپا کردن ادارات و گزاردن قانون و مانند اینها ، خودشان انجام دهند.

راستی‌را بیست‌ملیون مردم پیمان همدستی می‌بندند که در سود و زیان و سختی و آسودگی و جنگ و آرامش شریک باشند و مثلاً اگر روزی دشمنی از شمال هجوم آورد جنوبیان نگویند «بما چه» بلکه بیاری هم‌میهنان خود شتافته دشمن را پس زنند ، همچنین اگر دشمنی از جنوب رخ نمود شمالیان بیاری شتابند. اگر یک گوشه‌ی کشور گرفتار آسیبی ـ از زمین‌لرزه و خشکسالی و مانند آن ـ گردید از دیگر جاها همدردی کنند و دست یاری بسوی آنان یازند.

این است معنی درست مشروطه و اساس آن دو چیز است : یکی آنکه مردم یک کشوری رشد پیدا کرده و معنی درست سررشته‌داری را دانسته و از خودکامگی که در واقع بردگیست بیزار گردیده‌اند و این است می‌خواهند با آزادی و سرفرازی زیند و خودشان کارهای کشور را راه برند. بدینسان که نمایندگانی از میان خود برگزیده رشته‌ی قانونگزاری و دیگر چیزها را بدست آنان سپارند. دیگری آنکه همگی با یکدیگر یک پیمانی برای دست بهم دادن و بنگهداری و آبادی کشور کوشیدن می‌بندند و راستی‌را این «پیمانِ ورجاوند» است که ما بنام «میهن‌پرستی» میخوانیم و آن را یک چیز گرانمایه‌ای می‌شماریم.

این است معنی درست مشروطه و سررشته‌داری توده و این معنی است که می‌گوییم باید همگی بدانند و بفهمند و ارجش را شناسند. این معنی است که بایستی در دبیرستانها و دانشکده‌ها درس داده شود ولی افسوس که در سراسر درسهای فرهنگ ایران کمترین پرداختی به این نشده است و همین نمونه‌ایست که ارزش این فرهنگ چیست. (1)

(پرچم روزانه شماره‌ی 237)


اما شایسته و آماده گردانیدن مردم برای حکومت مشروطه ، چنانکه گفتیم در حکومت مشروطه هر یکی از توده یک بایایی در برابر کشور دارد. هر کسی باید بآبادی و استقلال کشور دل بندد و برای هرگونه کوشش و جانفشانی آماده باشد. امروز در ایران چنان آمادگی‌ای نیست. انبوهی از مردم این کشور ارزشی برای استقلال نمی‌گزارند و بایایی برای خود در برابر توده و کشور نمی‌شناسند. آنان چنان می‌دانند که هر کسی تنها باید بکوشد و نان و دیگر دربایستهای زندگانی خود و خاندانش را بدست آورد و وظیفه‌ای جز این برای خود سراغ ندارد بلکه بسیاری از آنان «میهن‌پرستی» و مانند اینها را ریشخند می‌کنند. بلکه برخی از ایشان نادانیهای بالاتر از آن نشان می‌دهند.

این یک نمونه‌ایست که این توده هنوز برای زندگانی دمکراسی آماده نگردیده. چرا که تاکنون کسانی در این راه نکوشیده‌اند. در جایی که معنی درست مشروطه روشن نگردیده و انبوه مردم از آن ناآگاهند ناچاریست که شایستگی و آمادگی نیز نباشد. شایستگی و آمادگی پس از دانستن و فهمیدن معنی مشروطه باید بود.

این است می‌گوییم : باید کوشید و معنی درست مشروطه را بهمگی فهماند و تا می‌توان مردم را آماده‌ی آن گردانید. کسانی می‌گویند : ایرانیان از طبیعت خود شاینده‌ی زندگانی مشروطه نمی‌باشند. ولی این سخن بسیار بیجا است. مگر ایرانیان طبیعتی جز طبیعت مردمان دیگر دارند ، طبیعت در همه جا یکی است. آنچه یک توده را شایسته و ناشایسته می‌گرداند آن آموزاکهاست که یاد می‌گیرند. اگر آنها نیک و راست بود توده را شایسته می‌گردانَد و اگر پوچ و فریب بود مایه‌ی ناشایستی می‌شود.

👇