✴️ داوری خرد یا نمایش هوس و تعصب؟!
(بخش هفتم)
«ما را با خیام و مولوی و مانند ایشان چه دشمنی درمیان است که بیجهت تعرضی بایشان بنماییم؟!
ما همیشه یک رشته سخنان روشن و منطقی می‌نگاریم و به هر گفته‌ی خود چندین گواه و مثال یاد می‌کنیم.
ولی کسانی که با ما بگفتگو برمی‌خیزند به همین یک جمله بسنده می‌کنند که فلان و بَهمان از بزرگان است و نباید تعرضی بایشان نمود.
خدا خرد را بآدمیان بخشیده که بدستیاری آن نیک را از بد بازشناسند.
بزرگا زیانکاریِ کسانی که خرد را پامال هوس و تعصب می‌سازند.
آنچه ما می‌دانیم بزرگ آن کسی را می‌توان گفت که نیکیهایی بتوده‌ی مردم کرده و سودهایی رسانیده باشد :
مثلاً اگر کشوری آشفته و نابسامان است دست مردی از آستین بر آورده چاره‌ی آن آشفتگی را نماید.
یا اگر دشمن بیگانه‌ای رو نموده خواب و آسایش بر خود حرام ساخته جلوگیری از دشمن بکند.
یا اگر ستمگری بر یک توده چیره گردیده قد مردانگی برافراشته سر آن ستمگر را بکوبد.
یا اگر مردم بگمراهی افتاده‌اند براهنمایی برخاسته گمراهان را براه رستگاری بیاورد.
یکایک چه بشمارم اینگونه کارهاست که کسی را به بزرگی می‌رساند.
ولی آن کسانی که شما نام می‌برید از هیچ یکی چنین کارهایی سرنزده.
بلکه هر یکی از آنان چندان درمانده و بیچاره بوده‌اند که نان از دست دیگران می‌خورده‌اند.
در گوشه‌ای تنها نشستن و پیاپی شعر سرودن یا چیزهایی نوشتن چه سودی بمردم دارد تا کسی از این راه به بزرگی برسد؟!..
اگر بگویید : اینان راه بمردم نشان داده‌اند و پند و اندرز سروده‌اند.
می‌گوییم از پندها و اندرزهای آنان ایرانیان جز زیان نتیجه‌ی دیگری نبرده‌اند».
(پیمان سال دوم ، شماره‌ی چهارم ، ص 245)
پس جای آنست که پرسیده شود : به چه عنوان این کتابها مایه‌ی افتخارست؟!. کدام بخش از آن کتابها «فرهنگ» است؟! آن باب پنجم گلستان فرهنگ است؟! آن شعرهای بچه‌بازی حافظ فرهنگ است؟! آن ستایشهای گزافه‌آمیز فراوان از باده در دیوانش فرهنگ است؟!. آن هزلیات سعدی فرهنگ است؟! آن پافشاری این دو بر جبریگری ـ اینکه پیشامدها از روی تقدیراست و آدمی را اختیاری نیست ـ فرهنگ است؟!. آن پستیها و چاپلوسیهایی که در شعرهاشان دیده می‌شود فرهنگ است؟! آن شعرها در ستایش گدایی فرهنگ است؟!
آیا بجا نیست کسی که یک واژه‌ای را بکار می‌برد معنیش بداند؟!.
3ـ «کسروی در فضای هنر شعر و شاعری نبوده. ... ولی به هر صورت در یک مواردی نشان می‌دهد که [به شعر و شاعری] سطحی نگاه می‌کرده». (همچنین برای استوار گردانیدن سخنش گواه از یک نویسنده‌ی هوچی می‌آورد که آدم را یاد شهادت دم روباه می‌اندازد).
آقای مشیری می‌خواهد وانماید که شعر و شاعری چون هنریست ، کسروی که شاعر یا ادیب نبوده نمی‌شایسته خرده گیرد. چون بدان هنر آراسته نبوده خرده‌گیریهایش سطحی بوده. نقد اندیشه ، ایدئولوژی و کیش یک زمینه و هنر زمینه‌ی دیگرست. این دستاویز را دیگرانی هم در زمان خود کسروی پیش کشیده و پاسخ شنیده‌اند :
«در یكی از شماره‌های «آموزش و پرورش» كه مهنامه‌ی رسمی وزارت فرهنگست گفتاری به خامه‌ی دكتری (دكتری كه ما نامش را ندانسته‌ایم ولی پیداست كه با همه‌ی عنوان دكتری از خرد بی‌بهره است) زیر عنوان «دفاع از ادبیات ایران» به چاپ رسیده كه آقای دكتر به هواداری از شعر و شاعران پرداخته ، و یك رشته سخنان پوچ و شعرهای بیفرهنگانه‌ای را از این شاعر و از آن شاعر گنجانیده از جمله در برابر گفته‌های ما و ایرادهایی كه بشاعران می‌گیریم چنین گفته است :
«باید یقین داشت كه در باب شعر و ادب در اشتباهند و هنوز به تفاوت طرز فكر و بیان شاعرانه با روش و گفتار فلسفی و دینی و اخلاقی و عملی پی نبرده‌اند»
و به این سخن آقای دكتر است كه می‌خواهیم پاسخی نویسیم :
ما چون به گفته‌های شاعران و به یاوه‌گوییهای آنان ایراد گرفته می‌گوییم : «سخن چه نظم و چه نثر به هنگام نیاز باید بود و سخنی كه از روی نیاز نباشد یاوه‌گویی بشمار است و دور از خرد می‌باشد» ، می‌گوییم : «اینكه كسانی تنها به نام قافیه‌بافی به شعر سرایی پرداخته عمر خود و دیگران را هدر گردانیده‌‌اند کار بیخردانه كرده‌اند» ، می‌گوییم : «چیزیست بسیار آشكار : هر كسی در این زندگانی بكوشد نتیجه خواهد برد و با سرفرازی خواهد زیست ، و هر كسی كه نکوشد تهیدست و زبون خواهد گردید ، و سعدی و حافظ و دیگر شاعران ایران چیزی به این آشكاری را درنیافته‌اند و در شعرهای خود كه تنها برای قافیه جفت كردن سروده‌اند آشكاره دم از جبریگری زده می‌گویند كوشش را نتیجه نتواند بود» ، می‌گوییم : «این گفته‌های سعدی و حافظ و خیام كه سراپا بدآموزیست گذشته از اینکه نشان نادانی و نافهمی ایشانست یاد دادنش به جوانان جز كُشتن غیرت و جربزه‌ی ایشان نتیجه ندارد و این كه امروز می‌كنند دشمنی آشكار با توده‌ی ایرانست».
.
(بخش هفتم)
«ما را با خیام و مولوی و مانند ایشان چه دشمنی درمیان است که بیجهت تعرضی بایشان بنماییم؟!
ما همیشه یک رشته سخنان روشن و منطقی می‌نگاریم و به هر گفته‌ی خود چندین گواه و مثال یاد می‌کنیم.
ولی کسانی که با ما بگفتگو برمی‌خیزند به همین یک جمله بسنده می‌کنند که فلان و بَهمان از بزرگان است و نباید تعرضی بایشان نمود.
خدا خرد را بآدمیان بخشیده که بدستیاری آن نیک را از بد بازشناسند.
بزرگا زیانکاریِ کسانی که خرد را پامال هوس و تعصب می‌سازند.
آنچه ما می‌دانیم بزرگ آن کسی را می‌توان گفت که نیکیهایی بتوده‌ی مردم کرده و سودهایی رسانیده باشد :
مثلاً اگر کشوری آشفته و نابسامان است دست مردی از آستین بر آورده چاره‌ی آن آشفتگی را نماید.
یا اگر دشمن بیگانه‌ای رو نموده خواب و آسایش بر خود حرام ساخته جلوگیری از دشمن بکند.
یا اگر ستمگری بر یک توده چیره گردیده قد مردانگی برافراشته سر آن ستمگر را بکوبد.
یا اگر مردم بگمراهی افتاده‌اند براهنمایی برخاسته گمراهان را براه رستگاری بیاورد.
یکایک چه بشمارم اینگونه کارهاست که کسی را به بزرگی می‌رساند.
ولی آن کسانی که شما نام می‌برید از هیچ یکی چنین کارهایی سرنزده.
بلکه هر یکی از آنان چندان درمانده و بیچاره بوده‌اند که نان از دست دیگران می‌خورده‌اند.
در گوشه‌ای تنها نشستن و پیاپی شعر سرودن یا چیزهایی نوشتن چه سودی بمردم دارد تا کسی از این راه به بزرگی برسد؟!..
اگر بگویید : اینان راه بمردم نشان داده‌اند و پند و اندرز سروده‌اند.
می‌گوییم از پندها و اندرزهای آنان ایرانیان جز زیان نتیجه‌ی دیگری نبرده‌اند».
(پیمان سال دوم ، شماره‌ی چهارم ، ص 245)
پس جای آنست که پرسیده شود : به چه عنوان این کتابها مایه‌ی افتخارست؟!. کدام بخش از آن کتابها «فرهنگ» است؟! آن باب پنجم گلستان فرهنگ است؟! آن شعرهای بچه‌بازی حافظ فرهنگ است؟! آن ستایشهای گزافه‌آمیز فراوان از باده در دیوانش فرهنگ است؟!. آن هزلیات سعدی فرهنگ است؟! آن پافشاری این دو بر جبریگری ـ اینکه پیشامدها از روی تقدیراست و آدمی را اختیاری نیست ـ فرهنگ است؟!. آن پستیها و چاپلوسیهایی که در شعرهاشان دیده می‌شود فرهنگ است؟! آن شعرها در ستایش گدایی فرهنگ است؟!
آیا بجا نیست کسی که یک واژه‌ای را بکار می‌برد معنیش بداند؟!.
3ـ «کسروی در فضای هنر شعر و شاعری نبوده. ... ولی به هر صورت در یک مواردی نشان می‌دهد که [به شعر و شاعری] سطحی نگاه می‌کرده». (همچنین برای استوار گردانیدن سخنش گواه از یک نویسنده‌ی هوچی می‌آورد که آدم را یاد شهادت دم روباه می‌اندازد).
آقای مشیری می‌خواهد وانماید که شعر و شاعری چون هنریست ، کسروی که شاعر یا ادیب نبوده نمی‌شایسته خرده گیرد. چون بدان هنر آراسته نبوده خرده‌گیریهایش سطحی بوده. نقد اندیشه ، ایدئولوژی و کیش یک زمینه و هنر زمینه‌ی دیگرست. این دستاویز را دیگرانی هم در زمان خود کسروی پیش کشیده و پاسخ شنیده‌اند :
«در یكی از شماره‌های «آموزش و پرورش» كه مهنامه‌ی رسمی وزارت فرهنگست گفتاری به خامه‌ی دكتری (دكتری كه ما نامش را ندانسته‌ایم ولی پیداست كه با همه‌ی عنوان دكتری از خرد بی‌بهره است) زیر عنوان «دفاع از ادبیات ایران» به چاپ رسیده كه آقای دكتر به هواداری از شعر و شاعران پرداخته ، و یك رشته سخنان پوچ و شعرهای بیفرهنگانه‌ای را از این شاعر و از آن شاعر گنجانیده از جمله در برابر گفته‌های ما و ایرادهایی كه بشاعران می‌گیریم چنین گفته است :
«باید یقین داشت كه در باب شعر و ادب در اشتباهند و هنوز به تفاوت طرز فكر و بیان شاعرانه با روش و گفتار فلسفی و دینی و اخلاقی و عملی پی نبرده‌اند»
و به این سخن آقای دكتر است كه می‌خواهیم پاسخی نویسیم :
ما چون به گفته‌های شاعران و به یاوه‌گوییهای آنان ایراد گرفته می‌گوییم : «سخن چه نظم و چه نثر به هنگام نیاز باید بود و سخنی كه از روی نیاز نباشد یاوه‌گویی بشمار است و دور از خرد می‌باشد» ، می‌گوییم : «اینكه كسانی تنها به نام قافیه‌بافی به شعر سرایی پرداخته عمر خود و دیگران را هدر گردانیده‌‌اند کار بیخردانه كرده‌اند» ، می‌گوییم : «چیزیست بسیار آشكار : هر كسی در این زندگانی بكوشد نتیجه خواهد برد و با سرفرازی خواهد زیست ، و هر كسی كه نکوشد تهیدست و زبون خواهد گردید ، و سعدی و حافظ و دیگر شاعران ایران چیزی به این آشكاری را درنیافته‌اند و در شعرهای خود كه تنها برای قافیه جفت كردن سروده‌اند آشكاره دم از جبریگری زده می‌گویند كوشش را نتیجه نتواند بود» ، می‌گوییم : «این گفته‌های سعدی و حافظ و خیام كه سراپا بدآموزیست گذشته از اینکه نشان نادانی و نافهمی ایشانست یاد دادنش به جوانان جز كُشتن غیرت و جربزه‌ی ایشان نتیجه ندارد و این كه امروز می‌كنند دشمنی آشكار با توده‌ی ایرانست».
.
🔶 مگر فهم و دانش آزاد نیست؟! (احمد کسروی)
🔸 تکه‌ی دو از دو
در زمانی که توده‌ها با یکدیگر سختترین نبرد را می‌کنند و هر مردمی از جوانان خلبانان و چتربازان و کارکنان زیردریایی پدید می‌آورند آیا این گمراهی نیست که شما بجوانان درسهای قلندری و جبریگری می‌دهید؟!.. آیا این تیشه بریشه‌ی خود زدن نیست؟!..
بهتر است چشم باز کنید و به جهان نگرید!. بهتر است بجانفشانیهای جوانان روسی نگاه کنید! دو سال پیش که آلمانها با آن سختی بخاک روس تاختند و پیاپی پیش آمده شهرهای بسیاری را بدست گرفتند روسها چه کار کردند؟.. آیا نشستند و بخود دلداری داده گفتند : «صبر تلخست ولیکن بر شیرین دارد؟!..» آیا نومیدی بخود راه داده گفتند : «بودنیها بوده است»؟! آیا خود را به بی¬غیرتی زده گفتند : «با هر که خصومت نتوان کرد بساز»؟!..
آیا ندیدیم که با غیرت و دلیری دست بهم دادند ، و مرد و زن و پیر و جوان بکوشش آماده گردیده بکار برخاستند ، و با آنهمه شکستها که می‌دیدند نومیدی بخود راه نداده رشته‌ی کوشش را از دست نهشتند؟!.. ندیدیم که با دادن هزاران هزاران کشته دشمن را پس نشاندند و هنوز هم می‌کوشند و از پا ننشسته‌اند؟!..
در زمانی که در جهان چنین جانفشانیها می‌رود و هر توده‌ای آزادی خود را با خون ملیونها جوانان نگهداری می‌کند شما در ایران بجوانان درسهای صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری می‌دهید.
شما غیرت و سهش آنان را کشته خونهاشان از جوش می‌اندازید. بگویید باینها چه پاسخ می‌دارید؟!.. چنین انگارید که یک دادگاه بزرگی برپا گردیده از شما بازپرس می‌رود ، و بگویید هر پاسخی که می‌توانید. این بدی را که شما به توده و کشور خود می‌کنید دشمن با دشمن روا نباید شمارد.
اگرچه این گفتگو با رئیس فرهنگ خوزستانست لیکن روی سخن با همه‌ی کسانیست که هواداری از سعدی و حافظ و خیام و مولوی می‌کنند. من می‌خواهم این زمینه را به یک نتیجه‌ی بُرنده‌ای برسانم. می‌خواهم بار دیگر حقایق را بآنان بازنمایم که دیگر جای بهانه برای کسی بازنماند.
در آن روزها که روزنامه‌ی پرچم بسته شد و دیگر بیرون نیامد آقای سهام‌الدین غفاری که آن روزها «رئیس اداره‌ی تبلیغات» می‌بود و «نطقهای» بسیاری می‌کرد در یکی از نطقهایش چنین گفته است : «کسانی که با شعرا مخالفت می‌کنند باید نگزاریم قوه بگیرند ...» و این نطق در رادیو نیز گفته شده که یکی از یاران تبریز (آقای فروتن) شنیده و بما آگاهی داده.
من بایشان نیز پیام فرستاده می‌گویم : آقای غفاری شما در محاکمه‌ی مختاری در دادگاه خودتان را دانشمند شناسانیدید. یک دانشمند باید راه پاسخ دادن را بداند. ما بشاعران کتک نمی‌زنیم که شما بیایید و نگزارید ، ما بآنان ایرادهای بسیار روشن می‌گیریم و شما که دانشمندید باید آن ایرادها را بخوانید و بیندیشید که اگر راست یافتید بپذیرید و با ما همدستی کنید و اگر راست نیافتید هر پاسخی که می‌دانید بنویسید و بچاپ رسانید که همگی بدانند. اینست راهی که باید یک دانشمند پیش گیرد ، وگرنه از نطق شما چه نتیجه خواهد بود؟!.. شما چگونه خواهید توانست جلو ما را بگیرید؟!.. شما با آن دانشمندی گویا ندانسته¬اید که اثر حقایق در روانهای پاک همان اثر الکتریسیته در اجسام است. باینمعنی یک مردی با روان درست و درون پاک چون گفته‌های ما را بشنود ناچاریست که بپذیرد و شما هیچ راهی برای جلوگیری نمی‌دارید و نخواهید داشت.
آری شما توانید کسانی را که روانهاشان بیمار و دلهاشان آلوده است بدشمنی با ما برانگیزید ، و اینکار را سالهاست هواداران سعدی و حافظ می‌کنند و نتیجه‌ای جز روسیاهی نبرده‌اند.
جای افسوس است که شما خودتان این چیزها را درنیافته بودید ، و ما که می‌نویسیم و با دلیلهای آشکار و استوار بازمی‌نماییم ایستادگی می‌کنید و از در دشمنی درمی‌آیید ، و من نمی‌دانم باین رفتار شما چه نامی دهم؟!.. همانا که پرده بروی بینش شما کشیده شده بگناه خود پی نمی‌برید. همانا که زیانی را که از رفتار خود باین کشور و توده می‌رسانید درنمی‌یابید.
بالاخره آقای غفاری شما که دانشمندید با ما دانشمندانه رفتار کنید و بگویید ببدآموزیهای سعدی و حافظ و خیام چه پاسخ می‌دهید؟!.. باینکه در چنین روزگاری شما بجوانان درس جبریگری و صوفیگری و خراباتیگری و همیشه‌مستی می‌دهید چه عذری می‌آورید؟!.. آیا جبریگری راستست؟!.. آیا این راستست که ما هیچ اختیاری نداریم و از کوشش نتیجه نخواهیم برداشت؟!..
آیا این بخردانه است که مردمان ، جهان را هیچ و پوچ پندارند و پروای آن نکنند؟!.. آیا درس دادن این سخنان بجوانان ریشه‌ی کشور را کندن نیست؟!.. خواهشمندیم باین چند جمله پاسخ نویسید تا اندیشه‌ی شما را بدانیم.
👇
🔸 تکه‌ی دو از دو
در زمانی که توده‌ها با یکدیگر سختترین نبرد را می‌کنند و هر مردمی از جوانان خلبانان و چتربازان و کارکنان زیردریایی پدید می‌آورند آیا این گمراهی نیست که شما بجوانان درسهای قلندری و جبریگری می‌دهید؟!.. آیا این تیشه بریشه‌ی خود زدن نیست؟!..
بهتر است چشم باز کنید و به جهان نگرید!. بهتر است بجانفشانیهای جوانان روسی نگاه کنید! دو سال پیش که آلمانها با آن سختی بخاک روس تاختند و پیاپی پیش آمده شهرهای بسیاری را بدست گرفتند روسها چه کار کردند؟.. آیا نشستند و بخود دلداری داده گفتند : «صبر تلخست ولیکن بر شیرین دارد؟!..» آیا نومیدی بخود راه داده گفتند : «بودنیها بوده است»؟! آیا خود را به بی¬غیرتی زده گفتند : «با هر که خصومت نتوان کرد بساز»؟!..
آیا ندیدیم که با غیرت و دلیری دست بهم دادند ، و مرد و زن و پیر و جوان بکوشش آماده گردیده بکار برخاستند ، و با آنهمه شکستها که می‌دیدند نومیدی بخود راه نداده رشته‌ی کوشش را از دست نهشتند؟!.. ندیدیم که با دادن هزاران هزاران کشته دشمن را پس نشاندند و هنوز هم می‌کوشند و از پا ننشسته‌اند؟!..
در زمانی که در جهان چنین جانفشانیها می‌رود و هر توده‌ای آزادی خود را با خون ملیونها جوانان نگهداری می‌کند شما در ایران بجوانان درسهای صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری می‌دهید.
شما غیرت و سهش آنان را کشته خونهاشان از جوش می‌اندازید. بگویید باینها چه پاسخ می‌دارید؟!.. چنین انگارید که یک دادگاه بزرگی برپا گردیده از شما بازپرس می‌رود ، و بگویید هر پاسخی که می‌توانید. این بدی را که شما به توده و کشور خود می‌کنید دشمن با دشمن روا نباید شمارد.
اگرچه این گفتگو با رئیس فرهنگ خوزستانست لیکن روی سخن با همه‌ی کسانیست که هواداری از سعدی و حافظ و خیام و مولوی می‌کنند. من می‌خواهم این زمینه را به یک نتیجه‌ی بُرنده‌ای برسانم. می‌خواهم بار دیگر حقایق را بآنان بازنمایم که دیگر جای بهانه برای کسی بازنماند.
در آن روزها که روزنامه‌ی پرچم بسته شد و دیگر بیرون نیامد آقای سهام‌الدین غفاری که آن روزها «رئیس اداره‌ی تبلیغات» می‌بود و «نطقهای» بسیاری می‌کرد در یکی از نطقهایش چنین گفته است : «کسانی که با شعرا مخالفت می‌کنند باید نگزاریم قوه بگیرند ...» و این نطق در رادیو نیز گفته شده که یکی از یاران تبریز (آقای فروتن) شنیده و بما آگاهی داده.
من بایشان نیز پیام فرستاده می‌گویم : آقای غفاری شما در محاکمه‌ی مختاری در دادگاه خودتان را دانشمند شناسانیدید. یک دانشمند باید راه پاسخ دادن را بداند. ما بشاعران کتک نمی‌زنیم که شما بیایید و نگزارید ، ما بآنان ایرادهای بسیار روشن می‌گیریم و شما که دانشمندید باید آن ایرادها را بخوانید و بیندیشید که اگر راست یافتید بپذیرید و با ما همدستی کنید و اگر راست نیافتید هر پاسخی که می‌دانید بنویسید و بچاپ رسانید که همگی بدانند. اینست راهی که باید یک دانشمند پیش گیرد ، وگرنه از نطق شما چه نتیجه خواهد بود؟!.. شما چگونه خواهید توانست جلو ما را بگیرید؟!.. شما با آن دانشمندی گویا ندانسته¬اید که اثر حقایق در روانهای پاک همان اثر الکتریسیته در اجسام است. باینمعنی یک مردی با روان درست و درون پاک چون گفته‌های ما را بشنود ناچاریست که بپذیرد و شما هیچ راهی برای جلوگیری نمی‌دارید و نخواهید داشت.
آری شما توانید کسانی را که روانهاشان بیمار و دلهاشان آلوده است بدشمنی با ما برانگیزید ، و اینکار را سالهاست هواداران سعدی و حافظ می‌کنند و نتیجه‌ای جز روسیاهی نبرده‌اند.
جای افسوس است که شما خودتان این چیزها را درنیافته بودید ، و ما که می‌نویسیم و با دلیلهای آشکار و استوار بازمی‌نماییم ایستادگی می‌کنید و از در دشمنی درمی‌آیید ، و من نمی‌دانم باین رفتار شما چه نامی دهم؟!.. همانا که پرده بروی بینش شما کشیده شده بگناه خود پی نمی‌برید. همانا که زیانی را که از رفتار خود باین کشور و توده می‌رسانید درنمی‌یابید.
بالاخره آقای غفاری شما که دانشمندید با ما دانشمندانه رفتار کنید و بگویید ببدآموزیهای سعدی و حافظ و خیام چه پاسخ می‌دهید؟!.. باینکه در چنین روزگاری شما بجوانان درس جبریگری و صوفیگری و خراباتیگری و همیشه‌مستی می‌دهید چه عذری می‌آورید؟!.. آیا جبریگری راستست؟!.. آیا این راستست که ما هیچ اختیاری نداریم و از کوشش نتیجه نخواهیم برداشت؟!..
آیا این بخردانه است که مردمان ، جهان را هیچ و پوچ پندارند و پروای آن نکنند؟!.. آیا درس دادن این سخنان بجوانان ریشه‌ی کشور را کندن نیست؟!.. خواهشمندیم باین چند جمله پاسخ نویسید تا اندیشه‌ی شما را بدانیم.
👇
من نمی‌خواهم سخن را بجاهای دوری کشانم ، وگرنه می‌نوشتم : بدخواهانی بدبختی این کشور را بسود خود می‌پندارند و پافشاری می‌نمایند که ایرانیان از آلودگیهای زمان مغول پاک نگردند و شماها نادانسته بخواست آنها یاوری می‌کنید. این سخن دلیلهای بسیاری نزد ما دارد ولی اینجا جای گفتگو از آن نیست. (1)
ما تاکنون از شاعران و شعرهای ایشان سخن بسیار رانده‌ایم و اینک بار دیگر بآن زمینه درآمدیم و من چشم براه خواهم داشت که آقای رئیس فرهنگ خوزستان و جناب آقای غفاری از چه راه پیش آیند و به چه رفتاری برخیزند.
(پرچم نیمه‌ماهه ، شماره‌ی پنجم)
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ درین باره بنگرید بکتابهای «دادگاه» و «اکنون و آینده ما راست»
.
ما تاکنون از شاعران و شعرهای ایشان سخن بسیار رانده‌ایم و اینک بار دیگر بآن زمینه درآمدیم و من چشم براه خواهم داشت که آقای رئیس فرهنگ خوزستان و جناب آقای غفاری از چه راه پیش آیند و به چه رفتاری برخیزند.
(پرچم نیمه‌ماهه ، شماره‌ی پنجم)
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ درین باره بنگرید بکتابهای «دادگاه» و «اکنون و آینده ما راست»
.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی» (احمد کسروی)
🔸 شانزده خواست آزادگان (تکه‌ی شش از هفت)
معنی درست مشروطه آنست که مردم ، کشوری را که در آن می‌زیند خانه‌ی خود شناخته این بدانند که خوراک و نوشاک و پوشاک و دیگر دربایستهای زندگانیشان از آن بدست می‌آید ، و اینست ارج آن را بدانند و همگی دلبسته‌ی آن باشند و کوشش بآبادیش کنند و نگهداری آن را بایای[وظیفه] خود شناسند. در کشور مشروطه هر کس باید بداند که این بیست‌ملیون مردم یا بیشتر یا کمتر که در آن سرزمینند با یکدیگر پیمان همدستی دارند و اینست هر یکی باید نه تنها دربند آسایش خود و خاندان خود ، بلکه دربند آسایش همه‌ی توده باشد.
یک مردمی هنگامی که بپادشاه خودکامه‌ی خود می‌شورند و ازو مشروطه می‌خواهند معنای این جنبش و شورش آنست که آن مردم بیدار شده‌اند و معنی درست سررشته‌داری (حکومت) را فهمیده‌اند و اینست از یکسو بآن پادشاه می‌گویند : «تو برو ما خودمان این کشور را راه خواهیم برد ، خودمان آن را نگاه خواهیم داشت» و از یکسو با یکدیگر پیمانی می‌بندند که دست بهم دهند و بنگهداری کشور و بآبادی آن کوشند و گذشته از کوششی که هر یکی در راه تهیه‌ی زندگانی برای خاندان خود می‌کند ، یک کوشش نیز در راه کشور بگردن گیرند و همه‌ی کارهای سررشته‌داری را از تهیه‌ی سپاه و برپا کردن ادارات و گزاردن قانون و مانند اینها ، خودشان انجام دهند.
راستی‌را بیست‌ملیون مردم پیمان همدستی می‌بندند که در سود و زیان و سختی و آسودگی و جنگ و آرامش شریک باشند و مثلاً اگر روزی دشمنی از شمال هجوم آورد جنوبیان نگویند «بما چه» بلکه بیاری هم‌میهنان خود شتافته دشمن را پس زنند ، همچنین اگر دشمنی از جنوب رخ نمود شمالیان بیاری شتابند. اگر یک گوشه‌ی کشور گرفتار آسیبی ـ از زمین‌لرزه و خشکسالی و مانند آن ـ گردید از دیگر جاها همدردی کنند و دست یاری بسوی آنان یازند.
این است معنی درست مشروطه و اساس آن دو چیز است : یکی آنکه مردم یک کشوری رشد پیدا کرده و معنی درست سررشته‌داری را دانسته و از خودکامگی که در واقع بردگیست بیزار گردیده‌اند و این است می‌خواهند با آزادی و سرفرازی زیند و خودشان کارهای کشور را راه برند. بدینسان که نمایندگانی از میان خود برگزیده رشته‌ی قانونگزاری و دیگر چیزها را بدست آنان سپارند. دیگری آنکه همگی با یکدیگر یک پیمانی برای دست بهم دادن و بنگهداری و آبادی کشور کوشیدن می‌بندند و راستی‌را این «پیمانِ ورجاوند» است که ما بنام «میهن‌پرستی» میخوانیم و آن را یک چیز گرانمایه‌ای می‌شماریم.
این است معنی درست مشروطه و سررشته‌داری توده و این معنی است که می‌گوییم باید همگی بدانند و بفهمند و ارجش را شناسند. این معنی است که بایستی در دبیرستانها و دانشکده‌ها درس داده شود ولی افسوس که در سراسر درسهای فرهنگ ایران کمترین پرداختی به این نشده است و همین نمونه‌ایست که ارزش این فرهنگ چیست. (1)
(پرچم روزانه شماره‌ی 237)
اما شایسته و آماده گردانیدن مردم برای حکومت مشروطه ، چنانکه گفتیم در حکومت مشروطه هر یکی از توده یک بایایی در برابر کشور دارد. هر کسی باید بآبادی و استقلال کشور دل بندد و برای هرگونه کوشش و جانفشانی آماده باشد. امروز در ایران چنان آمادگی‌ای نیست. انبوهی از مردم این کشور ارزشی برای استقلال نمی‌گزارند و بایایی برای خود در برابر توده و کشور نمی‌شناسند. آنان چنان میدانند که هر کسی تنها باید بکوشد و نان و دیگر دربایستهای زندگانی خود و خاندانش را بدست آورد و وظیفه‌ای جز این برای خود سراغ ندارد بلکه بسیاری از آنان «میهن‌پرستی» و مانند اینها را ریشخند می‌کنند. بلکه برخی از ایشان نادانیهای بالاتر از آن نشان می‌دهند.
این یک نمونه‌ایست که این توده هنوز برای زندگانی دمکراسی آماده نگردیده. چرا که تاکنون کسانی در این راه نکوشیده‌اند. در جایی که معنی درست مشروطه روشن نگردیده و انبوه مردم از آن ناآگاهند ناچاریست که شایستگی و آمادگی نیز نباشد. شایستگی و آمادگی پس از دانستن و فهمیدن معنی مشروطه باید بود.
این است می‌گوییم : باید کوشید و معنی درست مشروطه را بهمگی فهماند و تا می‌توان مردم را آماده‌ی آن گردانید. کسانی می‌گویند : ایرانیان از طبیعت خود شاینده‌ی زندگانی مشروطه نمی‌باشند. ولی این سخن بسیار بیجا است. مگر ایرانیان طبیعتی جز طبیعت مردمان دیگر دارند ، طبیعت در همه جا یکی است. آنچه یک توده را شایسته و ناشایسته می‌گرداند آن آموزاکهاست که یاد می‌گیرند. اگر آنها نیک و راست بود توده را شایسته می‌گردانَد و اگر پوچ و فریب بود مایه‌ی ناشایستی می‌شود.
👇
🔸 شانزده خواست آزادگان (تکه‌ی شش از هفت)
معنی درست مشروطه آنست که مردم ، کشوری را که در آن می‌زیند خانه‌ی خود شناخته این بدانند که خوراک و نوشاک و پوشاک و دیگر دربایستهای زندگانیشان از آن بدست می‌آید ، و اینست ارج آن را بدانند و همگی دلبسته‌ی آن باشند و کوشش بآبادیش کنند و نگهداری آن را بایای[وظیفه] خود شناسند. در کشور مشروطه هر کس باید بداند که این بیست‌ملیون مردم یا بیشتر یا کمتر که در آن سرزمینند با یکدیگر پیمان همدستی دارند و اینست هر یکی باید نه تنها دربند آسایش خود و خاندان خود ، بلکه دربند آسایش همه‌ی توده باشد.
یک مردمی هنگامی که بپادشاه خودکامه‌ی خود می‌شورند و ازو مشروطه می‌خواهند معنای این جنبش و شورش آنست که آن مردم بیدار شده‌اند و معنی درست سررشته‌داری (حکومت) را فهمیده‌اند و اینست از یکسو بآن پادشاه می‌گویند : «تو برو ما خودمان این کشور را راه خواهیم برد ، خودمان آن را نگاه خواهیم داشت» و از یکسو با یکدیگر پیمانی می‌بندند که دست بهم دهند و بنگهداری کشور و بآبادی آن کوشند و گذشته از کوششی که هر یکی در راه تهیه‌ی زندگانی برای خاندان خود می‌کند ، یک کوشش نیز در راه کشور بگردن گیرند و همه‌ی کارهای سررشته‌داری را از تهیه‌ی سپاه و برپا کردن ادارات و گزاردن قانون و مانند اینها ، خودشان انجام دهند.
راستی‌را بیست‌ملیون مردم پیمان همدستی می‌بندند که در سود و زیان و سختی و آسودگی و جنگ و آرامش شریک باشند و مثلاً اگر روزی دشمنی از شمال هجوم آورد جنوبیان نگویند «بما چه» بلکه بیاری هم‌میهنان خود شتافته دشمن را پس زنند ، همچنین اگر دشمنی از جنوب رخ نمود شمالیان بیاری شتابند. اگر یک گوشه‌ی کشور گرفتار آسیبی ـ از زمین‌لرزه و خشکسالی و مانند آن ـ گردید از دیگر جاها همدردی کنند و دست یاری بسوی آنان یازند.
این است معنی درست مشروطه و اساس آن دو چیز است : یکی آنکه مردم یک کشوری رشد پیدا کرده و معنی درست سررشته‌داری را دانسته و از خودکامگی که در واقع بردگیست بیزار گردیده‌اند و این است می‌خواهند با آزادی و سرفرازی زیند و خودشان کارهای کشور را راه برند. بدینسان که نمایندگانی از میان خود برگزیده رشته‌ی قانونگزاری و دیگر چیزها را بدست آنان سپارند. دیگری آنکه همگی با یکدیگر یک پیمانی برای دست بهم دادن و بنگهداری و آبادی کشور کوشیدن می‌بندند و راستی‌را این «پیمانِ ورجاوند» است که ما بنام «میهن‌پرستی» میخوانیم و آن را یک چیز گرانمایه‌ای می‌شماریم.
این است معنی درست مشروطه و سررشته‌داری توده و این معنی است که می‌گوییم باید همگی بدانند و بفهمند و ارجش را شناسند. این معنی است که بایستی در دبیرستانها و دانشکده‌ها درس داده شود ولی افسوس که در سراسر درسهای فرهنگ ایران کمترین پرداختی به این نشده است و همین نمونه‌ایست که ارزش این فرهنگ چیست. (1)
(پرچم روزانه شماره‌ی 237)
اما شایسته و آماده گردانیدن مردم برای حکومت مشروطه ، چنانکه گفتیم در حکومت مشروطه هر یکی از توده یک بایایی در برابر کشور دارد. هر کسی باید بآبادی و استقلال کشور دل بندد و برای هرگونه کوشش و جانفشانی آماده باشد. امروز در ایران چنان آمادگی‌ای نیست. انبوهی از مردم این کشور ارزشی برای استقلال نمی‌گزارند و بایایی برای خود در برابر توده و کشور نمی‌شناسند. آنان چنان میدانند که هر کسی تنها باید بکوشد و نان و دیگر دربایستهای زندگانی خود و خاندانش را بدست آورد و وظیفه‌ای جز این برای خود سراغ ندارد بلکه بسیاری از آنان «میهن‌پرستی» و مانند اینها را ریشخند می‌کنند. بلکه برخی از ایشان نادانیهای بالاتر از آن نشان می‌دهند.
این یک نمونه‌ایست که این توده هنوز برای زندگانی دمکراسی آماده نگردیده. چرا که تاکنون کسانی در این راه نکوشیده‌اند. در جایی که معنی درست مشروطه روشن نگردیده و انبوه مردم از آن ناآگاهند ناچاریست که شایستگی و آمادگی نیز نباشد. شایستگی و آمادگی پس از دانستن و فهمیدن معنی مشروطه باید بود.
این است می‌گوییم : باید کوشید و معنی درست مشروطه را بهمگی فهماند و تا می‌توان مردم را آماده‌ی آن گردانید. کسانی می‌گویند : ایرانیان از طبیعت خود شاینده‌ی زندگانی مشروطه نمی‌باشند. ولی این سخن بسیار بیجا است. مگر ایرانیان طبیعتی جز طبیعت مردمان دیگر دارند ، طبیعت در همه جا یکی است. آنچه یک توده را شایسته و ناشایسته می‌گرداند آن آموزاکهاست که یاد می‌گیرند. اگر آنها نیک و راست بود توده را شایسته می‌گردانَد و اگر پوچ و فریب بود مایه‌ی ناشایستی می‌شود.
👇
اینکه در ایران کسانی تا باین اندازه پست گردیده‌اند که به میهن‌پرستی ریشخند می‌کنند و یا باستقلال ارزش نمی‌نهند همین در سایه‌ی آن آموزاکهای غلط و پستیست که از راه کیش و یا از راه شعرهای بیهوده‌ی شاعران و یا از گفتارهای روزنامه‌ها در مغز او جای گرفته است. اینست ما باید چنانکه از یکسو معنی درست مشروطه و ستودگیهای آن را روشن می‌گردانیم و سود استقلال و آزادی را بازمی‌نماییم ، از یکسو نیز با آن پندارهای پست و غلطی که در مغزها جا داده شده نبرد کنیم و مغزها را از آنها تهی سازیم.
(پرچم روزانه شماره‌ی 238)
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ آن روز حکومت هر نامی داشت در هر حال پادشاهی بود و دانستن چنین معنیهایی بسود کسانی نبود. ولی دانستنی است امروز که شاهی (در ظاهر) برافتاده و حکومت ملایان ژست دمکراسی می‌گیرد در کتابهای علوم اجتماعی دبیرستان که به دمکراسی اشاره‌ای می‌رود شما جز مجلس نمایندگان داشتن و انتخاب کردن ایشان و رئیس‌جمهور بدست مردم نوشته‌ی دیگری که معنیهای ژرف و بنیادی یاد شده در این گفتار را بشاگردان یاد دهد نمی‌یابید.
.
✴️ داوری خرد یا نمایش هوس و تعصب؟!
(بخش هشتم)
این ایرادها و مانند اینها كه گرفته‌ایم در برابر آنست كه آقای دكتر آن جمله‌ها را نوشته و مقصودش آنست كه این سخنان خردمندانه كه شما می‌گویید و آن ایرادها كه از دیده‌ی سود و زیان توده می‌گیرید آنها اندیشه‌های فلسفی و دینیست. شاعر «طرز فكرش» جداست و از پابستگی به سود و زیان توده و از پیروی به خرد آزادست. اینست خواست آقای دكتر و این خواست را دیگران نیز بارها به رخ ما كشیده‌اند.
اینست ما می‌پرسیم : دلیل این سخن چیست؟!.. چرا باید شاعر از پیروی به خرد و از پابستگی به سود و زیان توده آزاد باشد؟!.. چه شده كه چنین شده است؟!.. آنچه ما می‌دانیم اینست كه خدا برای شناختن نیك و بد و سود و زیان ، خرد به آدمیان داده است كه همگی باید پیروی از آن كنند. نیز كسانی كه در یك توده‌ای زندگی می‌كنند باید پابستگی بسود و زیان آن توده داشته خود را در هوسبازیها آزاد ندانند. اینها چیزهاییست كه ما تاكنون دانسته‌ایم و اكنون می‌شنویم كه آقای دكتر و دیگران می‌گویند شاعر از این بندها آزاد است. اینست می‌پرسیم چرا؟!.. به چه دلیل؟!..
زمانی سیدها چنین ادعا می‌داشتند كه خود را از هر بندی آزاد می‌شماردند و هرچه دلشان خواستی می‌كردند اكنون مانند آن دعوا را از شاعران می‌شنویم.
من از دكتر می‌پرسم : اگر مانند همین بهانه را كه شما آورده‌اید دیگر بدكاران نیز بیاورند ـ مثلاً آن دسته از كُردهای رضائیه [=ارومیه] كه هر زمان كه فرصت بدست آوردند به دیههای بی‌پاسبان می‌ریزند و می‌چاپند و می‌كُشند و پستانهای زنان را می‌برند ، و ما به ایشان ایراد گرفته می‌گوییم : «این رفتار شما زشت است و شما دشمنان این آب و خاك هستید» آنان نیز زبان باز كرده بگویند : «شما هنوز به تفاوت فكر و اعمال كردانه با گفتار و كردار فلسفی و دینی و اخلاقی و علمی پی نبرده‌اید» یا بگویند : «كرد باید در تاخت و تاز و پستان بریدن آزاد باشد ، كرد نتواند پابستگی به سود و زیان توده كند و یا پیروی از خرد نماید» آیا شما به این پاسخ كردهای دُژخوی كه درست مانند پاسخ شما شاعرانست چه خواهید گفت؟!.
چرا دور می‌رویم و كردان رضائیه را مثل می‌آوریم. اگر همین پاسخ شما را قماربازان بگویند ، ولگردان خیابانهای تهران بگویند ، انبارداران بازار بگویند ـ آیا شما چه پاسخی توانید داد؟!. فراموش نمی‌كنم هنگامی كه در سال 1302 در خوزستان می‌بودم و عدلیه‌ی نیرومندی برپا نموده به پیرامونیان خزعل و بیدادگران لر و بختیاری فشار می‌آوردم كه برای پاسخ دادن به دادخواهیهای مردم به دادگاه بیایند ، بیدادگران به زبان آمده چنین می‌گفتند : «عدلیه چیست؟!. اینجا مگر فرنگستان است؟! هر جایی یك مقتضیاتی دارد. ما اگر به عدلیه برویم باید تمام دارایی خود را به مردم واگزاریم» ، كه اگر نیك سنجیم آنان نیز همدرد ادبا و شعرای هوسباز و سودجوی وزارت فرهنگ می‌بودند ، همین سخنی را كه آقای دكتر می‌گوید به زبان می‌آوردند.
رویهم‌رفته هر دسته‌ای كه می‌خواهند به داوری خرد و به قانون و بدادگری گردن نگزارند و از راه مفتخواری یا چپاول و راهزنی نان خورند این بهانه را می‌آورند و همگیشان به یك درد گرفتار می‌باشند ، و ما به همگیشان نیز یك پاسخ می‌داریم ، و آن اینكه : «بیهوده دست و پا می‌زنید و باید گردن به داوری خرد و به آمیغها[=حقایق] گزارید»». (پرچم نیمه‌ماهه شماره‌ی 12)
این یکی از گیراترین بهانه‌هایی بوده که «ادبا» در برابر ایرادهای کسروی پیش کشیده‌اند. برای نمونه نوشته‌ی یکی از این «ادبا» را که در سالهای اخیر نوشته ببینیم :
«آنچه درباره‌ی نقد ادبی و بررسی شعر شاعران ایرانی ، به خصوص ادب و شعر صوفیه بویژه حافظ و مولوی ، نوشته از نوعی خامی و سادگی و عدم آگاهی از جوهر هنر و زیبایی‌های آثار ادبی سرچشمه گرفته است و بر روی هم دیدگاه نقد او با اینکه دیدگاهی اجتماعی و واقع‌بینانه است ، نماینده‌ی ضعف تشخیص او در شناخت آثار ادبی است.» (سپانلو ، نویسندگان پیشرو ایران ، 1371 ص55 و 56)
او نیز بهانه‌ای مانند دکتر آورده ، بدینسان :
«با اینکه دیدگاه [کسروی] اجتماعی و واقع‌بینانه است» اگر «آگاهی از جوهر هنر و زیبایی‌های آثار ادبی» داشت باید می‌دانست که اینگونه داوریها شامل «آثار ادبی» نمی‌شود.
اگر راستی را بخواهیم خواست بی‌پرده‌ی او اینست : آثار ادبی را نباید با دیدگاه واقع‌بینانه و اجتماعی نگاه کرد.
ما می‌گوییم اگر شاعران توانند این بهانه را پیش کشند چرا دیگران نتوانند؟! مثلاً همان قماربازان نیز توانند بگویند :
«آن نکوهشها که از بازی بر سر پول به خصوص «پوکر» و «بلک جک» کردید ، از نوعی خامی و سادگی و عدم آگاهی از جوهر قمار و کشش شگفت آن سرچشمه گرفته است و بر روی هم با اینکه دیدگاهی اجتماعی و واقع‌بینانه است ، نماینده‌ی ضعف تشخیص شما در شناخت این ابداعات بشری است».
👇
(بخش هشتم)
این ایرادها و مانند اینها كه گرفته‌ایم در برابر آنست كه آقای دكتر آن جمله‌ها را نوشته و مقصودش آنست كه این سخنان خردمندانه كه شما می‌گویید و آن ایرادها كه از دیده‌ی سود و زیان توده می‌گیرید آنها اندیشه‌های فلسفی و دینیست. شاعر «طرز فكرش» جداست و از پابستگی به سود و زیان توده و از پیروی به خرد آزادست. اینست خواست آقای دكتر و این خواست را دیگران نیز بارها به رخ ما كشیده‌اند.
اینست ما می‌پرسیم : دلیل این سخن چیست؟!.. چرا باید شاعر از پیروی به خرد و از پابستگی به سود و زیان توده آزاد باشد؟!.. چه شده كه چنین شده است؟!.. آنچه ما می‌دانیم اینست كه خدا برای شناختن نیك و بد و سود و زیان ، خرد به آدمیان داده است كه همگی باید پیروی از آن كنند. نیز كسانی كه در یك توده‌ای زندگی می‌كنند باید پابستگی بسود و زیان آن توده داشته خود را در هوسبازیها آزاد ندانند. اینها چیزهاییست كه ما تاكنون دانسته‌ایم و اكنون می‌شنویم كه آقای دكتر و دیگران می‌گویند شاعر از این بندها آزاد است. اینست می‌پرسیم چرا؟!.. به چه دلیل؟!..
زمانی سیدها چنین ادعا می‌داشتند كه خود را از هر بندی آزاد می‌شماردند و هرچه دلشان خواستی می‌كردند اكنون مانند آن دعوا را از شاعران می‌شنویم.
من از دكتر می‌پرسم : اگر مانند همین بهانه را كه شما آورده‌اید دیگر بدكاران نیز بیاورند ـ مثلاً آن دسته از كُردهای رضائیه [=ارومیه] كه هر زمان كه فرصت بدست آوردند به دیههای بی‌پاسبان می‌ریزند و می‌چاپند و می‌كُشند و پستانهای زنان را می‌برند ، و ما به ایشان ایراد گرفته می‌گوییم : «این رفتار شما زشت است و شما دشمنان این آب و خاك هستید» آنان نیز زبان باز كرده بگویند : «شما هنوز به تفاوت فكر و اعمال كردانه با گفتار و كردار فلسفی و دینی و اخلاقی و علمی پی نبرده‌اید» یا بگویند : «كرد باید در تاخت و تاز و پستان بریدن آزاد باشد ، كرد نتواند پابستگی به سود و زیان توده كند و یا پیروی از خرد نماید» آیا شما به این پاسخ كردهای دُژخوی كه درست مانند پاسخ شما شاعرانست چه خواهید گفت؟!.
چرا دور می‌رویم و كردان رضائیه را مثل می‌آوریم. اگر همین پاسخ شما را قماربازان بگویند ، ولگردان خیابانهای تهران بگویند ، انبارداران بازار بگویند ـ آیا شما چه پاسخی توانید داد؟!. فراموش نمی‌كنم هنگامی كه در سال 1302 در خوزستان می‌بودم و عدلیه‌ی نیرومندی برپا نموده به پیرامونیان خزعل و بیدادگران لر و بختیاری فشار می‌آوردم كه برای پاسخ دادن به دادخواهیهای مردم به دادگاه بیایند ، بیدادگران به زبان آمده چنین می‌گفتند : «عدلیه چیست؟!. اینجا مگر فرنگستان است؟! هر جایی یك مقتضیاتی دارد. ما اگر به عدلیه برویم باید تمام دارایی خود را به مردم واگزاریم» ، كه اگر نیك سنجیم آنان نیز همدرد ادبا و شعرای هوسباز و سودجوی وزارت فرهنگ می‌بودند ، همین سخنی را كه آقای دكتر می‌گوید به زبان می‌آوردند.
رویهم‌رفته هر دسته‌ای كه می‌خواهند به داوری خرد و به قانون و بدادگری گردن نگزارند و از راه مفتخواری یا چپاول و راهزنی نان خورند این بهانه را می‌آورند و همگیشان به یك درد گرفتار می‌باشند ، و ما به همگیشان نیز یك پاسخ می‌داریم ، و آن اینكه : «بیهوده دست و پا می‌زنید و باید گردن به داوری خرد و به آمیغها[=حقایق] گزارید»». (پرچم نیمه‌ماهه شماره‌ی 12)
این یکی از گیراترین بهانه‌هایی بوده که «ادبا» در برابر ایرادهای کسروی پیش کشیده‌اند. برای نمونه نوشته‌ی یکی از این «ادبا» را که در سالهای اخیر نوشته ببینیم :
«آنچه درباره‌ی نقد ادبی و بررسی شعر شاعران ایرانی ، به خصوص ادب و شعر صوفیه بویژه حافظ و مولوی ، نوشته از نوعی خامی و سادگی و عدم آگاهی از جوهر هنر و زیبایی‌های آثار ادبی سرچشمه گرفته است و بر روی هم دیدگاه نقد او با اینکه دیدگاهی اجتماعی و واقع‌بینانه است ، نماینده‌ی ضعف تشخیص او در شناخت آثار ادبی است.» (سپانلو ، نویسندگان پیشرو ایران ، 1371 ص55 و 56)
او نیز بهانه‌ای مانند دکتر آورده ، بدینسان :
«با اینکه دیدگاه [کسروی] اجتماعی و واقع‌بینانه است» اگر «آگاهی از جوهر هنر و زیبایی‌های آثار ادبی» داشت باید می‌دانست که اینگونه داوریها شامل «آثار ادبی» نمی‌شود.
اگر راستی را بخواهیم خواست بی‌پرده‌ی او اینست : آثار ادبی را نباید با دیدگاه واقع‌بینانه و اجتماعی نگاه کرد.
ما می‌گوییم اگر شاعران توانند این بهانه را پیش کشند چرا دیگران نتوانند؟! مثلاً همان قماربازان نیز توانند بگویند :
«آن نکوهشها که از بازی بر سر پول به خصوص «پوکر» و «بلک جک» کردید ، از نوعی خامی و سادگی و عدم آگاهی از جوهر قمار و کشش شگفت آن سرچشمه گرفته است و بر روی هم با اینکه دیدگاهی اجتماعی و واقع‌بینانه است ، نماینده‌ی ضعف تشخیص شما در شناخت این ابداعات بشری است».
👇
اینکه یک گروهی خود را از پابستگیهای اجتماعی آزاد ولی دیگران را بسته به آن بدانند آیا جز خودخواهی و بی‌پروایی به توده و میهن است؟!
اینها می‌پندارند با گزاردن یک نام مثلاً «طرز فکر و بیان شاعرانه» یا«آثار ادبی» بر روی پوچگوییها و زشتگوییهای «ادبی» ، دیگر شاعر از بند خرد و اخلاق و سود توده رها می‌گردد و آزادست هرچه خواست بگوید. اگر ما این کسان را پاکنهاد و ساده‌درون هم گیریم باید دانست که بهانه‌ی ایشان بسیار پرزیان است. چه اگر اندیشه‌ی ایشان راست باشد در آن حال ، بسیاری از بدآموزیها و زشتکاریها ، برای مثال شعرهای بچه‌بازی ، را هم به نام آنکه آثار ادبی یا طرز فکر و بیان شاعرانه است باید کاری نداشته باشیم و جلو نگیریم.
و اما در پاسخ آقای مشیری ، نخست باید گفت : این کاریست که رخ داده و گذشته. یکی که به پندار شما هنر ادبی نداشته و به شعر و شاعری سطحی نگاه می‌کرده ایرادهایی به «بزرگان و مفاخر شما» گرفته. شما اگر پاسخ به ایرادهای او دارید ، آن را بنویسید. از قضا اکنون که شما او را بیرون «فضای هنر شعر و شاعری» و بیگمان خود را درون آن فضا می‌شمارید به شما سزنده‌ترست که به ایرادهای او (اگر توانستید) پاسخ دهید و همباوران او را از گمراهی برهانید.
دوم ، کسانی که خردشان یاری نکرده دست از هواداریهای توده‌برانداز از ادبیات دوره‌ی مغول بردارند ، دهه‌ها فرصت داشته‌اند پاسخ سخنان کسروی را در این باره بدهند. ولی بیچارگانی چون نتوانسته‌اند ، بجای دلیل آوردن پناه برده‌اند به این دستاویز که کسروی از ادبیات سررشته نداشته. ما به این پرمدعاها پیشنهادی داریم : شما که کسروی را دور از ادبیات و «فضای هنر شعر و شاعری» می‌شمارید ، کتاب در پیرامون ادبیات که شامل هفت گفتار می‌باشد ، شما هر کدام از آنها را خواستید بدیده گرفته خود در آن باره گفتاری پدید آورید تا خوانندگان از سنجش گفتار شما با آن کتاب ، هنر شما و بی‌هنری کسروی را دریابند. این خود آزمایش نیکی برای سنجش ادعای شما خواهد بود.
.
اینها می‌پندارند با گزاردن یک نام مثلاً «طرز فکر و بیان شاعرانه» یا«آثار ادبی» بر روی پوچگوییها و زشتگوییهای «ادبی» ، دیگر شاعر از بند خرد و اخلاق و سود توده رها می‌گردد و آزادست هرچه خواست بگوید. اگر ما این کسان را پاکنهاد و ساده‌درون هم گیریم باید دانست که بهانه‌ی ایشان بسیار پرزیان است. چه اگر اندیشه‌ی ایشان راست باشد در آن حال ، بسیاری از بدآموزیها و زشتکاریها ، برای مثال شعرهای بچه‌بازی ، را هم به نام آنکه آثار ادبی یا طرز فکر و بیان شاعرانه است باید کاری نداشته باشیم و جلو نگیریم.
و اما در پاسخ آقای مشیری ، نخست باید گفت : این کاریست که رخ داده و گذشته. یکی که به پندار شما هنر ادبی نداشته و به شعر و شاعری سطحی نگاه می‌کرده ایرادهایی به «بزرگان و مفاخر شما» گرفته. شما اگر پاسخ به ایرادهای او دارید ، آن را بنویسید. از قضا اکنون که شما او را بیرون «فضای هنر شعر و شاعری» و بیگمان خود را درون آن فضا می‌شمارید به شما سزنده‌ترست که به ایرادهای او (اگر توانستید) پاسخ دهید و همباوران او را از گمراهی برهانید.
دوم ، کسانی که خردشان یاری نکرده دست از هواداریهای توده‌برانداز از ادبیات دوره‌ی مغول بردارند ، دهه‌ها فرصت داشته‌اند پاسخ سخنان کسروی را در این باره بدهند. ولی بیچارگانی چون نتوانسته‌اند ، بجای دلیل آوردن پناه برده‌اند به این دستاویز که کسروی از ادبیات سررشته نداشته. ما به این پرمدعاها پیشنهادی داریم : شما که کسروی را دور از ادبیات و «فضای هنر شعر و شاعری» می‌شمارید ، کتاب در پیرامون ادبیات که شامل هفت گفتار می‌باشد ، شما هر کدام از آنها را خواستید بدیده گرفته خود در آن باره گفتاری پدید آورید تا خوانندگان از سنجش گفتار شما با آن کتاب ، هنر شما و بی‌هنری کسروی را دریابند. این خود آزمایش نیکی برای سنجش ادعای شما خواهد بود.
.
🔶 با کلاه و کراوات می‌روند ، با عمامه و عبا برمی‌گردند
🔸 تکه‌ی یک از یک
بکجا؟.. به کربلا می‌روند ، برای چه؟ می‌روند تا لباس خود را عوض کنند ، می‌روند که دیانت خود را بمردم بنمایانند ، می‌روند که معتمد مردم شوند و استفاده نمایند ، چرا نروند چه تجارتی از این بهتر! پول ایران را در عربستان خرج کردن ، خواربار ایران را بخارج بردن ، از مرز بدون اجازه خارج شدن ، ثلث از این و آن گرفتن ، و از همه بدتر برای آگاه شدن مردم ، لباس خود را عوض نمودن و به سبک چهارصد سال پیش درآمدن ، همین هوده‌ی آزادی لباس است. (1)
در این شهر ما روزی که لباس صدها نفر (کراواتی و کت و شلواری) به عمامه و لباده و عبا مبدل نشود نیست. در عوض اینکه ما جلو برویم پشت پشت برمی‌گردیم.
وای بر حال ما ، افسوس صد افسوس که خردها از کار افتاده است.
این هوده‌ی همان گفتار ملایان است که نذر کردن و زیارت رفتن را شُوند رستگاری بمردم فهمانیده‌اند.
مردم گناهکار نیستند. گناهکار پیشوایان و ملایانند. اینان معنی راست دین را نمی‌دانند و زیارت رفتن و نذر کردن و قربانی کشتن و عقیده به امام ناپیدا داشتن را دین میدانند و بس.
این بیخردان ناآگاهند از اینکه مقصود هر پیغمبری از دین ، شناساندن خدا و راه و روش زندگانی بوده است نه پابستگی به موهومات و خرافات از قبیل نذر دادن و گرد گنبد گردیدن و دارندگان دستار را پرستش کردن.
اینان تنها برای بدست آوردن پول یک توده را نابود می‌گردانند. مگر نه آن بود که اسلام در آغاز کار توانست کشورهای متمدن آن زمان را بدست آورد. کنون چه شده که زبونترین مردم این جهان مسلمانانند؟.
آیا این انگیزه‌ای ندارد؟!.. مگر نه آنست که شما می‌گویید اسلام بالاترین و باارجترین دینهای خدایی است پس چه شد که خدا بیکبار از شما چشم پوشیده است ، آیا انگیزه‌ی این کار جز پدید آوردن کیشهای گوناگون و گفتار ملایان نیست؟!
از موضوع بیرون نشوم خواست ما آزادگان و پاکدینان اینست که این سیاهکاریها را براندازیم و بمردم راه و روش زندگانی یعنی دین را بفهمانیم. خواست ما اینست و جز این نیست.
بروجرد ـ رحمت‌الله آقایی
(پرچم نیمه‌ماهه ، شماره‌ی پنجم)
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ مطابق قانون یکسانی رخت (لباس متحدالشکل) مصوب 1307 جز گروههایی از واعظان ، مجتهدان ، مفتی‌ها ، مدرسان ، پیشنمازان و پیشوایان کیشهای دیگر همه‌ی مردان می‌بایست رخت یکسان پوشند. پس از شهریور 20 سیاستی در کشور دنبال شد تا هرچه کار نیک در زمان گذشته انجام گرفته بود بازگردانده شود ، اینست دولت از یکسو ملایان را آزاد گزارد و از سوی دیگر به جامه‌های گوناگون (و از جمله رخت درویشان و ملایان) سخت نگرفت. خواست نویسنده از آزادی لباس همین سیاست بدخواهانه است که بهم خوردن آن قانون و پا گرفتن ارتجاع را دنبال می‌کرد.
.
🔸 تکه‌ی یک از یک
بکجا؟.. به کربلا می‌روند ، برای چه؟ می‌روند تا لباس خود را عوض کنند ، می‌روند که دیانت خود را بمردم بنمایانند ، می‌روند که معتمد مردم شوند و استفاده نمایند ، چرا نروند چه تجارتی از این بهتر! پول ایران را در عربستان خرج کردن ، خواربار ایران را بخارج بردن ، از مرز بدون اجازه خارج شدن ، ثلث از این و آن گرفتن ، و از همه بدتر برای آگاه شدن مردم ، لباس خود را عوض نمودن و به سبک چهارصد سال پیش درآمدن ، همین هوده‌ی آزادی لباس است. (1)
در این شهر ما روزی که لباس صدها نفر (کراواتی و کت و شلواری) به عمامه و لباده و عبا مبدل نشود نیست. در عوض اینکه ما جلو برویم پشت پشت برمی‌گردیم.
وای بر حال ما ، افسوس صد افسوس که خردها از کار افتاده است.
این هوده‌ی همان گفتار ملایان است که نذر کردن و زیارت رفتن را شُوند رستگاری بمردم فهمانیده‌اند.
مردم گناهکار نیستند. گناهکار پیشوایان و ملایانند. اینان معنی راست دین را نمی‌دانند و زیارت رفتن و نذر کردن و قربانی کشتن و عقیده به امام ناپیدا داشتن را دین میدانند و بس.
این بیخردان ناآگاهند از اینکه مقصود هر پیغمبری از دین ، شناساندن خدا و راه و روش زندگانی بوده است نه پابستگی به موهومات و خرافات از قبیل نذر دادن و گرد گنبد گردیدن و دارندگان دستار را پرستش کردن.
اینان تنها برای بدست آوردن پول یک توده را نابود می‌گردانند. مگر نه آن بود که اسلام در آغاز کار توانست کشورهای متمدن آن زمان را بدست آورد. کنون چه شده که زبونترین مردم این جهان مسلمانانند؟.
آیا این انگیزه‌ای ندارد؟!.. مگر نه آنست که شما می‌گویید اسلام بالاترین و باارجترین دینهای خدایی است پس چه شد که خدا بیکبار از شما چشم پوشیده است ، آیا انگیزه‌ی این کار جز پدید آوردن کیشهای گوناگون و گفتار ملایان نیست؟!
از موضوع بیرون نشوم خواست ما آزادگان و پاکدینان اینست که این سیاهکاریها را براندازیم و بمردم راه و روش زندگانی یعنی دین را بفهمانیم. خواست ما اینست و جز این نیست.
بروجرد ـ رحمت‌الله آقایی
(پرچم نیمه‌ماهه ، شماره‌ی پنجم)
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ مطابق قانون یکسانی رخت (لباس متحدالشکل) مصوب 1307 جز گروههایی از واعظان ، مجتهدان ، مفتی‌ها ، مدرسان ، پیشنمازان و پیشوایان کیشهای دیگر همه‌ی مردان می‌بایست رخت یکسان پوشند. پس از شهریور 20 سیاستی در کشور دنبال شد تا هرچه کار نیک در زمان گذشته انجام گرفته بود بازگردانده شود ، اینست دولت از یکسو ملایان را آزاد گزارد و از سوی دیگر به جامه‌های گوناگون (و از جمله رخت درویشان و ملایان) سخت نگرفت. خواست نویسنده از آزادی لباس همین سیاست بدخواهانه است که بهم خوردن آن قانون و پا گرفتن ارتجاع را دنبال می‌کرد.
.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی» (احمد کسروی)
🔸 شانزده خواست آزادگان (تکه‌ی هفت از هفت)
بند سوم : نظارت باجرای قوانین و اعتراض به هر نقض قانونی که رو دهد
این مادّه بشرح درازی نیاز ندارد و معنای آن روشن است. یک باهمادی که بمشروطه و قانونهای آن دلبستگی دارند ناگزیر باید بنگهداری آنها کوشند و راه نگهداری اینست که از هر کاری که با بنیاد سررشته‌داری توده ناسازگار است و قانون اساسی را می‌شکند رنجیدگی نشان دهند و بجلوگیری از آن کوشند. بویژه که آن قانونشکنی برویه‌ی قانونگزاری باشد. باینمعنی یک قانونهایی بگزارند که با بنیاد سررشته‌داری توده ناسازگار می‌باشد که باید از رنجیدگی و کوشش بجلوگیری خودداری ننمود.
بند چهارم : هواداری از تعقیب یک سیاست روشن
این مادّه بسیار مغزدار و پرمعنی است. از سالیان دراز در ایران دولتها با همسایگان سیاست روشنی نداشته‌اند. باینمعنی همیشه در پرده سیاست دیگری دنبال کرده در بیرون برای فریب مردم سیاست دیگری نشان داده‌اند.
از صد سال باز تاریخ ایران پر از پیشامدهاییست که نتیجه‌ی این سیاست دو رنگ سررشته‌داران بوده ولی چون جای گفتگو از آنها نیست گزارده می‌گذرم. به هر حال این یکی از خواستهای ماست که سیاست دولت همیشه روشن باشد و مجلس شورا و مردم از آن آگاهی یابند و هیچگاه کاری در نهان پیش نرود.
بند پنجم : جلوگیری از تقلیدهای بیجا که از حزبهای اروپا می‌شود
در ایران از روزی که مشروطه برخاست ایرانیان چنین دانستند که هرچه در اروپاست نیکست و باید گرفت و باید در هر کاری پیروی از اروپاییان نمود. اینست در حزبسازی نیز پیروی از اروپاییان می‌کنند.
مثلاً در ایران «حزب سوسیالیست» برپا می‌کنند تنها بنام آنکه در اروپا هست و یکی از حزبهای بنام آنجاست ، یا «حزب اتحاد و ترقی» برپا می‌کنند بنام اینکه در عثمانی چنین حزبی بوده و بیک کار بزرگی برخاسته ، یا آرزوی «حزب ناسیونال سوسیالیست» می‌کشند تنها باین جهت که در آلمان چنین دسته‌ای هست. در جایی که همه‌ی اینها نادانیست. زیرا هر کشوری نیازهای دیگری دارد و آلودگیهایش جدا از آلودگیهای دیگران می‌باشد و اینست باید یک باهَمادی[حزب] از روی نیازها و گرفتاریهای خود توده و کشور پدید آید.
یک نادانی دیگری در ایران اینست که از حزب یا باهماد تنها بصورت آن بس می‌کنند. مثلاً ده تن یا بیست تن باهم می‌شوند و نام حزب بروی خود می‌گزارند و چند مادّه‌ای از اینجا و از آنجا گرفته فهمیده و نافهمیده بهم بسته آن را «مرامنامه» می‌خوانند ، و اگر یک گامی بالاتر گزارند این خواهد بود که یک روزنامه‌ای نیز برپا کنند و سخنان پرت و پراکنده‌ای را بنویسند و این رویه‌کاری[=ظاهرسازی] را «حزب» می‌شمارند و بهیچ کوشش دیگری جز کشاکش با حزبهای دیگر یا همچشمی و چَخِش[=مجادله] درمیان خودشان نیاز نمی‌بینند. معنایی که از حزب فهمیده‌اند اینهاست. اینهاست که می‌گوییم باید بجلوگیری کوشیم.
(پرچم روزانه ، شماره‌ی 254)
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ ایران درمیان سالهای 1296 تا 1298 نزدیک به یک‌سوم (برخی برآوردها : 40 درصد) جمعیت خود را از گرسنگی و بیماریها ـ بویژه وبا ـ از دست داده بود و نخستین آمارها در دوره‌ی رضاشاه انبوهی توده را 15ملیون نشان می‌داد. بهنگامی که این بنیادنامه برای باهماد آزادگان بدیده گرفته شد ، انبوهی ایران نزدیک به 17 ملیون بوده.
👇
🔸 شانزده خواست آزادگان (تکه‌ی هفت از هفت)
بند سوم : نظارت باجرای قوانین و اعتراض به هر نقض قانونی که رو دهد
این مادّه بشرح درازی نیاز ندارد و معنای آن روشن است. یک باهمادی که بمشروطه و قانونهای آن دلبستگی دارند ناگزیر باید بنگهداری آنها کوشند و راه نگهداری اینست که از هر کاری که با بنیاد سررشته‌داری توده ناسازگار است و قانون اساسی را می‌شکند رنجیدگی نشان دهند و بجلوگیری از آن کوشند. بویژه که آن قانونشکنی برویه‌ی قانونگزاری باشد. باینمعنی یک قانونهایی بگزارند که با بنیاد سررشته‌داری توده ناسازگار می‌باشد که باید از رنجیدگی و کوشش بجلوگیری خودداری ننمود.
بند چهارم : هواداری از تعقیب یک سیاست روشن
این مادّه بسیار مغزدار و پرمعنی است. از سالیان دراز در ایران دولتها با همسایگان سیاست روشنی نداشته‌اند. باینمعنی همیشه در پرده سیاست دیگری دنبال کرده در بیرون برای فریب مردم سیاست دیگری نشان داده‌اند.
از صد سال باز تاریخ ایران پر از پیشامدهاییست که نتیجه‌ی این سیاست دو رنگ سررشته‌داران بوده ولی چون جای گفتگو از آنها نیست گزارده می‌گذرم. به هر حال این یکی از خواستهای ماست که سیاست دولت همیشه روشن باشد و مجلس شورا و مردم از آن آگاهی یابند و هیچگاه کاری در نهان پیش نرود.
بند پنجم : جلوگیری از تقلیدهای بیجا که از حزبهای اروپا می‌شود
در ایران از روزی که مشروطه برخاست ایرانیان چنین دانستند که هرچه در اروپاست نیکست و باید گرفت و باید در هر کاری پیروی از اروپاییان نمود. اینست در حزبسازی نیز پیروی از اروپاییان می‌کنند.
مثلاً در ایران «حزب سوسیالیست» برپا می‌کنند تنها بنام آنکه در اروپا هست و یکی از حزبهای بنام آنجاست ، یا «حزب اتحاد و ترقی» برپا می‌کنند بنام اینکه در عثمانی چنین حزبی بوده و بیک کار بزرگی برخاسته ، یا آرزوی «حزب ناسیونال سوسیالیست» می‌کشند تنها باین جهت که در آلمان چنین دسته‌ای هست. در جایی که همه‌ی اینها نادانیست. زیرا هر کشوری نیازهای دیگری دارد و آلودگیهایش جدا از آلودگیهای دیگران می‌باشد و اینست باید یک باهَمادی[حزب] از روی نیازها و گرفتاریهای خود توده و کشور پدید آید.
یک نادانی دیگری در ایران اینست که از حزب یا باهماد تنها بصورت آن بس می‌کنند. مثلاً ده تن یا بیست تن باهم می‌شوند و نام حزب بروی خود می‌گزارند و چند مادّه‌ای از اینجا و از آنجا گرفته فهمیده و نافهمیده بهم بسته آن را «مرامنامه» می‌خوانند ، و اگر یک گامی بالاتر گزارند این خواهد بود که یک روزنامه‌ای نیز برپا کنند و سخنان پرت و پراکنده‌ای را بنویسند و این رویه‌کاری[=ظاهرسازی] را «حزب» می‌شمارند و بهیچ کوشش دیگری جز کشاکش با حزبهای دیگر یا همچشمی و چَخِش[=مجادله] درمیان خودشان نیاز نمی‌بینند. معنایی که از حزب فهمیده‌اند اینهاست. اینهاست که می‌گوییم باید بجلوگیری کوشیم.
(پرچم روزانه ، شماره‌ی 254)
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ ایران درمیان سالهای 1296 تا 1298 نزدیک به یک‌سوم (برخی برآوردها : 40 درصد) جمعیت خود را از گرسنگی و بیماریها ـ بویژه وبا ـ از دست داده بود و نخستین آمارها در دوره‌ی رضاشاه انبوهی توده را 15ملیون نشان می‌داد. بهنگامی که این بنیادنامه برای باهماد آزادگان بدیده گرفته شد ، انبوهی ایران نزدیک به 17 ملیون بوده.
👇
یادداشت : افسوسمندانه این آخرین شماره‌ی پرچم روزانه بود که در 17 آذر 1321 بیرون آمد. در این روز «آشوب نان» در تهران رخ داد که کسانی کشته شدند و به نمایندگان مجلس و دولت توهینها کرده به خانه‌ی قوام‌السطنه و همچنین مجلس و مغازه‌ها آسیب زدند. تا اینکه بدستور نخست‌‌وزیر قوام‌السلطنه ، حکومت نظامی در تهران برپا شد و همه‌ی روزنامه‌ها بازداشت گردید. اینبود گفتار بالا که می‌بایست همه‌ی شانزده خواست آزادگان را یکایک شرح دهد ادامه نیافت.
ما اکنون آن شانزده بند خواسته‌های باهماد آزادگان را می‌آوریم :
1ـ هواداری از مشروطه و قانون اساسی و ایستادگی در جلو بازگشت استبداد.
2ـ نشر معنی مشروطه درمیان توده و آماده گردانیدن مردم برای آن.
3ـ نظارت باجرای قوانین و اعتراض به هر نقض قانونی که رو دهد.
4ـ هواداری از تعقیب یک سیاست روشن.
5 ـ جلوگیری از تقلیدهای بیجا که از حزبهای اروپا می‌شود.
6 ـ روشن گردانیدن اذهان درباره‌ی ثروت حقیقی و اینکه سرچشمه‌ی آن زمین و هوا و آفتاب است و باید قدر اینها را دانست.
7ـ تغییر وضع تجارت و برگردانیدن آن بمعنی درستش و تطبیق آن با مصالح توده.
8 ـ کوشش برواج علم و صنعت و تقید باینکه تا ممکن است حوائج صنعتی در خود کشور تهیه گردد.
9ـ ترویج کشاورزی و اساس زندگانی گرفتن آن و آبادی دهات و کمی تفاوت میانه‌ی آنها با شهرها.
10ـ جلوگیری از مفتخواری از هر راه که باشد و اینکه میزان برخورداری هر کس ، جربزه و کوشش او باشد.
11ـ نبرد با پراکندگی عقاید و کوشش بیکی بودن اندیشه‌ها و آرمانها.
12ـ کوشش بفزونی نفوس و ناگزیر گردانیدن زناشویی و سادگی آن (1) .
13ـ کوشش بسادگی رخت و افزار زندگی.
14ـ کوشش بتوسعه و رواج بهداشت همگانی و مبارزه با بیماریها.
15ـ تغییر سازمان و قوانین دادگستری و ساده گردانیدن قضاوتها.
16ـ ناگزیر گردانیدن آموزش ابتدایی و تغییر برنامهی آموزشگاهها و از بین بردن تعلیمات زیانمند و بیهوده.
.
ما اکنون آن شانزده بند خواسته‌های باهماد آزادگان را می‌آوریم :
1ـ هواداری از مشروطه و قانون اساسی و ایستادگی در جلو بازگشت استبداد.
2ـ نشر معنی مشروطه درمیان توده و آماده گردانیدن مردم برای آن.
3ـ نظارت باجرای قوانین و اعتراض به هر نقض قانونی که رو دهد.
4ـ هواداری از تعقیب یک سیاست روشن.
5 ـ جلوگیری از تقلیدهای بیجا که از حزبهای اروپا می‌شود.
6 ـ روشن گردانیدن اذهان درباره‌ی ثروت حقیقی و اینکه سرچشمه‌ی آن زمین و هوا و آفتاب است و باید قدر اینها را دانست.
7ـ تغییر وضع تجارت و برگردانیدن آن بمعنی درستش و تطبیق آن با مصالح توده.
8 ـ کوشش برواج علم و صنعت و تقید باینکه تا ممکن است حوائج صنعتی در خود کشور تهیه گردد.
9ـ ترویج کشاورزی و اساس زندگانی گرفتن آن و آبادی دهات و کمی تفاوت میانه‌ی آنها با شهرها.
10ـ جلوگیری از مفتخواری از هر راه که باشد و اینکه میزان برخورداری هر کس ، جربزه و کوشش او باشد.
11ـ نبرد با پراکندگی عقاید و کوشش بیکی بودن اندیشه‌ها و آرمانها.
12ـ کوشش بفزونی نفوس و ناگزیر گردانیدن زناشویی و سادگی آن (1) .
13ـ کوشش بسادگی رخت و افزار زندگی.
14ـ کوشش بتوسعه و رواج بهداشت همگانی و مبارزه با بیماریها.
15ـ تغییر سازمان و قوانین دادگستری و ساده گردانیدن قضاوتها.
16ـ ناگزیر گردانیدن آموزش ابتدایی و تغییر برنامهی آموزشگاهها و از بین بردن تعلیمات زیانمند و بیهوده.
.
✴️ داوری خرد یا نمایش هوس و تعصب؟!
(بخش نهم ، پایانی)
سوم ، اساساً گیریم سخن شما درست است ، به دلیلهایی که کسروی آورده چه باید کرد؟!.
او خود پاسخ چنین سخنان پرت و «راه کج کردنها» را داده :
«ما بدآموزیهای سعدی و خیام و حافظ را درباره‌ی جبریگری و نكوهش جهان به رخ شما كشیدیم و یكایك شعرهای آنان را یاد كردیم. اكنون اگر شما درپی پاسخ دادن می‌باشید باید بگویید فلسفه‌ی جبری غلطست ، نكوهش از جهان غلطست ، بچه‌بازی زشتست ، بگویید سعدی و حافظ و خیام نفهمیده بوده‌اند ، ما نیز كه هواداران آنها می‌بودیم نفهمیده بودیم ـ باید یا این را بگویید و از در پشیمانی و آمرزش‌خواهی درآیید و یا از جبریگری و نكوهش جهان و بچه‌بازی و بیناموسی آشكاره هواداری كنید و بگویید اینها غلط نیست ، بد نیست ، ما نیز دست بهم داده‌ایم كه آنها را درمیان توده‌ی ایران رواج دهیم ، دست بهم داده‌ایم كه سراسر این كشور را با آنها آلوده گردانیم ـ باید یا آن را بگویی یا این را ، وگرنه سخنان پوچ و بافندگیهای بیمعنی هیچ سودی نتواند داد». (در پیرامون ادبیات ص145)
4ـ آقای مشیری یک شعری از حافظ را گواه می‌آورد که مدعیست کسروی آن را نکوهیده. سپس به معنی آن پرداخته آن را افزار نکوهش بر کسروی می‌گیرد.
چندین سال پیش ، ایشان در یک برنامهی تلویزیونی به نشانی زیر
https://www.youtube.com/watch?v=yGp5K9FcQWs
در پاسخ بیننده‌ای همین شعر را بمیان آورد و مدعی شد که کسروی به این شعر ایراد گرفته ولی از آن رو بوده که معنی شعر حافظ را نفهمیده بوده. ما همان هنگام در نوشتاری به ایشان پاسخ داده و معنی پَست آن را شرح دادیم. همانجا این را نیز نوشتیم که در هیچیک از نوشته‌های کسروی این شعر یاد نشده. دانسته نیست چرا آقای مشیری این را گواه سخن خود آورده؟! چرا به حافظه‌ی خود این اندازه دلگرمست؟!. آیا این نیکست که در یک برنامهی تلویزیونی سخن ناراستی را به کسی ببندند؟!.
اینجا برای دور نیفتادن از زمینه‌ی سخن (کتابسوزان) به معنی آن شعر نمی‌پردازیم. شعر اینست :
دولت آنست که بی‌خون دل آید بکنار ورنه با سعی و عمل حور و جنان اینهمه نیست
می‌گوید : «... [کسروی] این معنی رو توجه نکرده که حافظ داره چه می‌گه. حافظ عمیق‌اندیش!».
آقای مشیری اگر حافظ «عمیق‌اندیش» بوده دیگر شما چه ایرادی به نکوهشهای کسروی از حافظ دارید؟! زیرا کسروی به همین اندیشه‌های «عمیق» حافظ است که ایراد می‌گیرد ، نه به هنر شاعریش. توان پرسید : اگر حافظ عمیق‌اندیش بوده پس «هنر شعر و شاعری» را دستاویز گرفتن برای چیست؟!.
کسروی نشان می‌دهد که شاعران زمان مغول بویژه همان حافظ در سراسر شعرهایش هواداری از جبریگری و خراباتیگری کرده. از جهان نكوهشها نموده آشکاره سخن از بچه‌بازی و بیناموسی رانده. خراباتیگری که بی‌پروایی به گذشته و آینده و دم را غنیمت دانسته با مستی گذرانیدن و با یار خوش بودنست و جبریگری و ستایش از گدایی و اینگونه پستیها از اندیشه‌های حافظ بوده؟!. اگر بوده ، به آنهاست که کسروی ایراد گرفته نه به صنایع ادبی در شعر او. پس چه جای پناه بردن به سنگر «هنر» است؟! اگر نبوده ، آقای مشیری آشکار بگوید که اینها تهمت به آن شاعر است.
5ـ سخن دیگر آقای مشیری نیز پرت و گزافه است. از جمله :
«سعدی را می‌بایست بزاریم رو سرمون بقول عوام حلوا حلوا کنیم که چنین فرزانه‌ای در زبان فارسی بوده که معیار زبانه. سعدی معیار زبانه. ما نمی‌تونیم که سعدی بسوزونیم!»
سعدی را با آن دُژخوییها ، پرده‌دریها و رسواییهایش «فرزانه» خواندن اگر هایهوی نباشد ، جز گزافه نیست. درباره‌ی زبان گلستان و سودی که برای فارسی تواند داشت ، کسروی پیش از شما به آن پرداخته. آن سود ما را از توجه داشتن به زیانهای بسیار شعرهای سعدی بازنمی‌دارد.
اگر شعرهای سعدی رسوا نبود ، سعدی‌پرستی همچون محمدعلی فروغی در چاپ ، آنها را سانسور نمی‌کرد.
6ـ پس از این سخنان ، آقای مشیری یاد کلنل وزیری می‌کند و می‌کوشد مانندگی میان او و کسروی بیابد. سرانجام بار دیگر به سخن پرت دیگری بدینسان می‌پردازد :
«مرحوم کسروی هم می‌خواست مملکت یک شبه درست بشه و چنین و چنان بشه و «سستی» نباشه و ... ».
👇
(بخش نهم ، پایانی)
سوم ، اساساً گیریم سخن شما درست است ، به دلیلهایی که کسروی آورده چه باید کرد؟!.
او خود پاسخ چنین سخنان پرت و «راه کج کردنها» را داده :
«ما بدآموزیهای سعدی و خیام و حافظ را درباره‌ی جبریگری و نكوهش جهان به رخ شما كشیدیم و یكایك شعرهای آنان را یاد كردیم. اكنون اگر شما درپی پاسخ دادن می‌باشید باید بگویید فلسفه‌ی جبری غلطست ، نكوهش از جهان غلطست ، بچه‌بازی زشتست ، بگویید سعدی و حافظ و خیام نفهمیده بوده‌اند ، ما نیز كه هواداران آنها می‌بودیم نفهمیده بودیم ـ باید یا این را بگویید و از در پشیمانی و آمرزش‌خواهی درآیید و یا از جبریگری و نكوهش جهان و بچه‌بازی و بیناموسی آشكاره هواداری كنید و بگویید اینها غلط نیست ، بد نیست ، ما نیز دست بهم داده‌ایم كه آنها را درمیان توده‌ی ایران رواج دهیم ، دست بهم داده‌ایم كه سراسر این كشور را با آنها آلوده گردانیم ـ باید یا آن را بگویی یا این را ، وگرنه سخنان پوچ و بافندگیهای بیمعنی هیچ سودی نتواند داد». (در پیرامون ادبیات ص145)
4ـ آقای مشیری یک شعری از حافظ را گواه می‌آورد که مدعیست کسروی آن را نکوهیده. سپس به معنی آن پرداخته آن را افزار نکوهش بر کسروی می‌گیرد.
چندین سال پیش ، ایشان در یک برنامهی تلویزیونی به نشانی زیر
https://www.youtube.com/watch?v=yGp5K9FcQWs
در پاسخ بیننده‌ای همین شعر را بمیان آورد و مدعی شد که کسروی به این شعر ایراد گرفته ولی از آن رو بوده که معنی شعر حافظ را نفهمیده بوده. ما همان هنگام در نوشتاری به ایشان پاسخ داده و معنی پَست آن را شرح دادیم. همانجا این را نیز نوشتیم که در هیچیک از نوشته‌های کسروی این شعر یاد نشده. دانسته نیست چرا آقای مشیری این را گواه سخن خود آورده؟! چرا به حافظه‌ی خود این اندازه دلگرمست؟!. آیا این نیکست که در یک برنامهی تلویزیونی سخن ناراستی را به کسی ببندند؟!.
اینجا برای دور نیفتادن از زمینه‌ی سخن (کتابسوزان) به معنی آن شعر نمی‌پردازیم. شعر اینست :
دولت آنست که بی‌خون دل آید بکنار ورنه با سعی و عمل حور و جنان اینهمه نیست
می‌گوید : «... [کسروی] این معنی رو توجه نکرده که حافظ داره چه می‌گه. حافظ عمیق‌اندیش!».
آقای مشیری اگر حافظ «عمیق‌اندیش» بوده دیگر شما چه ایرادی به نکوهشهای کسروی از حافظ دارید؟! زیرا کسروی به همین اندیشه‌های «عمیق» حافظ است که ایراد می‌گیرد ، نه به هنر شاعریش. توان پرسید : اگر حافظ عمیق‌اندیش بوده پس «هنر شعر و شاعری» را دستاویز گرفتن برای چیست؟!.
کسروی نشان می‌دهد که شاعران زمان مغول بویژه همان حافظ در سراسر شعرهایش هواداری از جبریگری و خراباتیگری کرده. از جهان نكوهشها نموده آشکاره سخن از بچه‌بازی و بیناموسی رانده. خراباتیگری که بی‌پروایی به گذشته و آینده و دم را غنیمت دانسته با مستی گذرانیدن و با یار خوش بودنست و جبریگری و ستایش از گدایی و اینگونه پستیها از اندیشه‌های حافظ بوده؟!. اگر بوده ، به آنهاست که کسروی ایراد گرفته نه به صنایع ادبی در شعر او. پس چه جای پناه بردن به سنگر «هنر» است؟! اگر نبوده ، آقای مشیری آشکار بگوید که اینها تهمت به آن شاعر است.
5ـ سخن دیگر آقای مشیری نیز پرت و گزافه است. از جمله :
«سعدی را می‌بایست بزاریم رو سرمون بقول عوام حلوا حلوا کنیم که چنین فرزانه‌ای در زبان فارسی بوده که معیار زبانه. سعدی معیار زبانه. ما نمی‌تونیم که سعدی بسوزونیم!»
سعدی را با آن دُژخوییها ، پرده‌دریها و رسواییهایش «فرزانه» خواندن اگر هایهوی نباشد ، جز گزافه نیست. درباره‌ی زبان گلستان و سودی که برای فارسی تواند داشت ، کسروی پیش از شما به آن پرداخته. آن سود ما را از توجه داشتن به زیانهای بسیار شعرهای سعدی بازنمی‌دارد.
اگر شعرهای سعدی رسوا نبود ، سعدی‌پرستی همچون محمدعلی فروغی در چاپ ، آنها را سانسور نمی‌کرد.
6ـ پس از این سخنان ، آقای مشیری یاد کلنل وزیری می‌کند و می‌کوشد مانندگی میان او و کسروی بیابد. سرانجام بار دیگر به سخن پرت دیگری بدینسان می‌پردازد :
«مرحوم کسروی هم می‌خواست مملکت یک شبه درست بشه و چنین و چنان بشه و «سستی» نباشه و ... ».
👇
YouTube
انتقادی بر زنده یاد استاد کسروی - Bahram Moshiri
پیداست مقصود از «یک‌شبه» ، «باشتاب» یا «سریع» بوده که در سخن به گزافه کشیده.
باید گفت : شگفتا چنین ایرادی ، آقای مشیری! اینکه راهنمایی خواسته در میان توده «سستی» نباشد آیا ایراد است؟! آیا کسروی هم می‌بایست «بنشین بر لب جوی و گذر عمر ببین کاین اشارت ز جهانِ گذران ، ما را بس» می‌سرود؟! چه ایرادی به چنان خواستی هست؟!. آیا کسروی می‌بایست به کوششهای صد ساله برخیزد تا چشم شما را بگیرد؟! ما همین امروز نیز به بدبختیها و درماندگیهامان بتوانیم چاره کنیم باز دهها سال باید بکوشیم تا عقب‌ماندگیها را جبران کنیم. شما می‌خواهی دست از حافظ‌پرستی و شعربازی برنداری و تنها به این دلخوش باشی که حافظ را عمیق‌اندیش بنامی و سعدی را فرزانه ، ولی توده صد سال هم در «سستی» و بدبختی ماند مانده. اینها نشان هوسمندی شماست زیرا سود توده در رهایی یافتن از افیونهای دوره‌ی مغول است نه پابستگی به آنها.
در پایان این را بیفزاییم که ما چندین بار بخشهای یکم تا هفتم این نوشته را در آنجا گزاردیم ولی هر بار پاک شد.
این هم دانستنی است که آقای مشیری هیچگاه به ایرادهای ما پاسخ نداده‌اند. از جمله ایرادهای ما به برنامهی ایشان در نشانی زیر :
https://www.youtube.com/watch?v=yGp5K9FcQWs
.
باید گفت : شگفتا چنین ایرادی ، آقای مشیری! اینکه راهنمایی خواسته در میان توده «سستی» نباشد آیا ایراد است؟! آیا کسروی هم می‌بایست «بنشین بر لب جوی و گذر عمر ببین کاین اشارت ز جهانِ گذران ، ما را بس» می‌سرود؟! چه ایرادی به چنان خواستی هست؟!. آیا کسروی می‌بایست به کوششهای صد ساله برخیزد تا چشم شما را بگیرد؟! ما همین امروز نیز به بدبختیها و درماندگیهامان بتوانیم چاره کنیم باز دهها سال باید بکوشیم تا عقب‌ماندگیها را جبران کنیم. شما می‌خواهی دست از حافظ‌پرستی و شعربازی برنداری و تنها به این دلخوش باشی که حافظ را عمیق‌اندیش بنامی و سعدی را فرزانه ، ولی توده صد سال هم در «سستی» و بدبختی ماند مانده. اینها نشان هوسمندی شماست زیرا سود توده در رهایی یافتن از افیونهای دوره‌ی مغول است نه پابستگی به آنها.
در پایان این را بیفزاییم که ما چندین بار بخشهای یکم تا هفتم این نوشته را در آنجا گزاردیم ولی هر بار پاک شد.
این هم دانستنی است که آقای مشیری هیچگاه به ایرادهای ما پاسخ نداده‌اند. از جمله ایرادهای ما به برنامهی ایشان در نشانی زیر :
https://www.youtube.com/watch?v=yGp5K9FcQWs
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
📘 زبان پاک
🖌 احمد کسروی
🔹 زبانشناسی
⭐️ نارساییها و عیبهای زبان فارسی کنونی و راههای توانا و رسا گردانیدن آن
📊 شمار ساتها : ۷۲ (اصلی)
بازپسین پراکنش : خرداد ۱۴۰۱
🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.
کتاب را می‌توانید از اینجا دریافت کنید.
.
🖌 احمد کسروی
🔹 زبانشناسی
⭐️ نارساییها و عیبهای زبان فارسی کنونی و راههای توانا و رسا گردانیدن آن
📊 شمار ساتها : ۷۲ (اصلی)
بازپسین پراکنش : خرداد ۱۴۰۱
🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.
کتاب را می‌توانید از اینجا دریافت کنید.
.
🔶 چرا با حقایق نبرد می‌کنند
🔸 تکه‌ی یک از یک
گروهی عنودانه با حقایقی که در مهنامه‌ی پیمان و روزنامه‌ی پرچم درج می‌شود نبرد می‌کنند و از خیره‌روئی بازنمی‌ایستند. هنگامی که دلائل محکم می‌شنوند سرخود را پائین انداخته بجای اینکه دست از لجاجت برداشته بگفتارهای خردمندانه و روح‌پرور پیمان و پرچم که همه به صلاح توده‌ی ایران است گردن گزارند و خود نیز مردانه بکوشش در این راه برخیزند ، با دست خالی آشفتگی نشان داده و بایستادگی می‌کوشند غافل از اینکه این حقایق بسرعت پیش می‌رود و همچون سیل همه‌ی آلودگیهای نابود کننده‌ی توده را ریشه¬کن کرده و می‌کند.
کنون برای آگاهی کسانی که بگفتار پرچم و پیمان آشنایی ندارند و یک بار با هیاهوی سبکمغزان روبرو می‌شوند می‌گوییم که آنهایئی که با حقایق نبرد می‌کنند کیانند و انگیزه‌ی لجاجتشان چیست. خودشان را بمردم می‌شناسانیم و مقصودشان را گوشزد می‌کنیم تا توده بدانند و راز این هایهو را دریابند.
مهنامه‌ی پیمان و روزنامه‌ی پرچم از آغاز انتشار (مهنامه از سال 1312 و روزنامه از سال 1320) به نشر حقایق پرداخته (مهنامه هنگامی منتشر میشد و حقایق را صریح و روشن و بی‌پرده می‌گفت که کسی را یارای دم زدن نبود یک کلمه تملق نگفت و دیدید که دیگران چه می‌کردند) سرپوش از کار بسیاری برداشته و آنها را رسوا نمود و سرمایه‌شان را از دستشان گرفته بازارشان را کساد و دکانشان را تخته نموده از جمله کسانی که پایه و مایه‌شان از دست رفته پاره‌ای شعرای بیهوده‌گویند که هنری و صنعتی یا زراعت و تجارتی ندانسته‌اند (صنعتشان فریب دادن مردم بوده) از وجودشان کاری ساخته نیست ، یک عمر تن بکار نداده‌اند ، یک عمر به پستی خو گرفته‌اند ، یک عمر مفتخواری داشته‌اند ، یک عمر سربار جامعه بوده‌اند ، یک عمر توده را اغفال کرده‌اند ، یک عمر به عمد مردم را گمراه نموده‌اند ، کنون چه کنند که دانشمندی به یاری پروردگار با بیان خردمندانه و متین و دلایل محکم براهنمایی توده برخاسته! اگر اینان راستی را گردن نهند راه روزیشان که بریده می‌ترسند مورد ملامت و موآخذه‌ی ملت هم واقع شوند چه کنند. جز اینکه چون شغالان در تاریکی ایستاده هایهو کنند.
کردار اینان بدان ماند که کشاورزی چرس و بنگ کشته و از حاصل آن دماغ جمعی را از کار انداخته و خود از فروش چرس و بنگ امرار معاش می‌کند و خردمندی این سبزه¬زار شوم را زیر و رو کرده و کشاورز را بکشتهای سودمندتری وادارد کشاورز بدبخت چه کند که نمی‌فهمد یک توده‌ای از این کشت نابود می‌شوند تازه بفهمد کی دست از سود خویش برمی‌دارد توده‌ی بیچاره چگونه بآسانی بزیان خود پی می‌برد و با چه سختیها این عادت نابود کننده را ترک کند؟
کسانی که سالیان دراز به بیکاری ، مفتخواری ، ستایشگری ، چاپلوسی ، هجو و دشنام ، گزافه و دروغ نان خورده‌اند و هرچه بخیالشان رسیده به نظم کشیده‌اند عقاید پوچِ خانه‌برانداز جبریگری ، خراباتیگری ، باده و ساده‌پرستی ، صوفیگری ، مادّیگری ، تعلیمات ضد وطن پرستی و ... را بین توده انتشار داده‌اند حال بآنها بگویند اینها بیهوده است و یک قسمت از ناتوانی ایران از شماست.
پیداست گریبان چاک می‌کنند و داد و فریاد نموده و چون حرف حسابی ندارند به بیهوده‌گویی برمی‌خیزند.
این بدآموزیها که در قالب اشعار شیوا ریخته شده چنان در دلها جا کرده و مغزها را از کار انداخته و اراده و غیرت‌کشی نموده که مگر با فداکاری و قوه‌ی دانش و تدبیر و همان راهی که پاکمرد دارنده‌ی پیمان و پرچم تعقیب می‌کند اینهمه درماندگیها چاره شود.
تا اینجا انگیزه‌ی دشمنی این گروه را گفتیم این هم مدافعات آنان : یکی می‌آید سراغ من و با خشونت می‌گوید پرچم به شعرا بد گفته و آبروی مفاخر ما را برده. می‌گویم این را که می‌گویی شنیده یا دیده‌ای؟ می‌گوید شنیده‌‌ام. می‌گویم چگونه با شنیدن می‌توان درباره‌ی موضوعی قضاوت کرد و دیگری از زبان که شنیده‌ای؟!! شما بجای شنیدن حق بود آنچه را شنیده بودی پیدا نموده و می‌خواندی اگر با خواندن و اندیشیدن قانع نمی‌شدی و می‌توانستی دلیلی بر رد آن می‌نوشتی و در روزنامه‌ای چاپ می‌کردی و یا می‌دادی من برای درج باداره‌ی روزنامه‌ی پرچم می‌فرستادم تا مردم بدانند که یکی یک گفتار پرچم را با دلیل پاسخ گفته!!! و الا ندیده و نفهمیده چگونه بخود حق می‌دهی که خشونت کنی؟! می‌گوید می‌خوانم و جواب می‌آورم و می‌رود و دیگر او را نمی‌بینم.
یکی دیگر می‌گوید پرچم به شعرا بد گفته. می‌گویم اگر خوانده‌ای چه گفته که بد بوده؟ در پاسخ می‌ماند. دیگری می‌گوید پرچم به بزرگان ما بد گفته. می‌گویم آقای ارجمند شما چگونه اشخاصی را بزرگ می‌دانید هر کس را که نمی‌توان بزرگ شناخت. یکی می‌گوید آبروی مفاخر ما را برده ، می‌گویم قلندران شاهدپرست چگونه می‌توانند مفاخر ملی باشند (مگر اینکه مفاخر گلِ مولاها باشند).
👇
🔸 تکه‌ی یک از یک
گروهی عنودانه با حقایقی که در مهنامه‌ی پیمان و روزنامه‌ی پرچم درج می‌شود نبرد می‌کنند و از خیره‌روئی بازنمی‌ایستند. هنگامی که دلائل محکم می‌شنوند سرخود را پائین انداخته بجای اینکه دست از لجاجت برداشته بگفتارهای خردمندانه و روح‌پرور پیمان و پرچم که همه به صلاح توده‌ی ایران است گردن گزارند و خود نیز مردانه بکوشش در این راه برخیزند ، با دست خالی آشفتگی نشان داده و بایستادگی می‌کوشند غافل از اینکه این حقایق بسرعت پیش می‌رود و همچون سیل همه‌ی آلودگیهای نابود کننده‌ی توده را ریشه¬کن کرده و می‌کند.
کنون برای آگاهی کسانی که بگفتار پرچم و پیمان آشنایی ندارند و یک بار با هیاهوی سبکمغزان روبرو می‌شوند می‌گوییم که آنهایئی که با حقایق نبرد می‌کنند کیانند و انگیزه‌ی لجاجتشان چیست. خودشان را بمردم می‌شناسانیم و مقصودشان را گوشزد می‌کنیم تا توده بدانند و راز این هایهو را دریابند.
مهنامه‌ی پیمان و روزنامه‌ی پرچم از آغاز انتشار (مهنامه از سال 1312 و روزنامه از سال 1320) به نشر حقایق پرداخته (مهنامه هنگامی منتشر میشد و حقایق را صریح و روشن و بی‌پرده می‌گفت که کسی را یارای دم زدن نبود یک کلمه تملق نگفت و دیدید که دیگران چه می‌کردند) سرپوش از کار بسیاری برداشته و آنها را رسوا نمود و سرمایه‌شان را از دستشان گرفته بازارشان را کساد و دکانشان را تخته نموده از جمله کسانی که پایه و مایه‌شان از دست رفته پاره‌ای شعرای بیهوده‌گویند که هنری و صنعتی یا زراعت و تجارتی ندانسته‌اند (صنعتشان فریب دادن مردم بوده) از وجودشان کاری ساخته نیست ، یک عمر تن بکار نداده‌اند ، یک عمر به پستی خو گرفته‌اند ، یک عمر مفتخواری داشته‌اند ، یک عمر سربار جامعه بوده‌اند ، یک عمر توده را اغفال کرده‌اند ، یک عمر به عمد مردم را گمراه نموده‌اند ، کنون چه کنند که دانشمندی به یاری پروردگار با بیان خردمندانه و متین و دلایل محکم براهنمایی توده برخاسته! اگر اینان راستی را گردن نهند راه روزیشان که بریده می‌ترسند مورد ملامت و موآخذه‌ی ملت هم واقع شوند چه کنند. جز اینکه چون شغالان در تاریکی ایستاده هایهو کنند.
کردار اینان بدان ماند که کشاورزی چرس و بنگ کشته و از حاصل آن دماغ جمعی را از کار انداخته و خود از فروش چرس و بنگ امرار معاش می‌کند و خردمندی این سبزه¬زار شوم را زیر و رو کرده و کشاورز را بکشتهای سودمندتری وادارد کشاورز بدبخت چه کند که نمی‌فهمد یک توده‌ای از این کشت نابود می‌شوند تازه بفهمد کی دست از سود خویش برمی‌دارد توده‌ی بیچاره چگونه بآسانی بزیان خود پی می‌برد و با چه سختیها این عادت نابود کننده را ترک کند؟
کسانی که سالیان دراز به بیکاری ، مفتخواری ، ستایشگری ، چاپلوسی ، هجو و دشنام ، گزافه و دروغ نان خورده‌اند و هرچه بخیالشان رسیده به نظم کشیده‌اند عقاید پوچِ خانه‌برانداز جبریگری ، خراباتیگری ، باده و ساده‌پرستی ، صوفیگری ، مادّیگری ، تعلیمات ضد وطن پرستی و ... را بین توده انتشار داده‌اند حال بآنها بگویند اینها بیهوده است و یک قسمت از ناتوانی ایران از شماست.
پیداست گریبان چاک می‌کنند و داد و فریاد نموده و چون حرف حسابی ندارند به بیهوده‌گویی برمی‌خیزند.
این بدآموزیها که در قالب اشعار شیوا ریخته شده چنان در دلها جا کرده و مغزها را از کار انداخته و اراده و غیرت‌کشی نموده که مگر با فداکاری و قوه‌ی دانش و تدبیر و همان راهی که پاکمرد دارنده‌ی پیمان و پرچم تعقیب می‌کند اینهمه درماندگیها چاره شود.
تا اینجا انگیزه‌ی دشمنی این گروه را گفتیم این هم مدافعات آنان : یکی می‌آید سراغ من و با خشونت می‌گوید پرچم به شعرا بد گفته و آبروی مفاخر ما را برده. می‌گویم این را که می‌گویی شنیده یا دیده‌ای؟ می‌گوید شنیده‌‌ام. می‌گویم چگونه با شنیدن می‌توان درباره‌ی موضوعی قضاوت کرد و دیگری از زبان که شنیده‌ای؟!! شما بجای شنیدن حق بود آنچه را شنیده بودی پیدا نموده و می‌خواندی اگر با خواندن و اندیشیدن قانع نمی‌شدی و می‌توانستی دلیلی بر رد آن می‌نوشتی و در روزنامه‌ای چاپ می‌کردی و یا می‌دادی من برای درج باداره‌ی روزنامه‌ی پرچم می‌فرستادم تا مردم بدانند که یکی یک گفتار پرچم را با دلیل پاسخ گفته!!! و الا ندیده و نفهمیده چگونه بخود حق می‌دهی که خشونت کنی؟! می‌گوید می‌خوانم و جواب می‌آورم و می‌رود و دیگر او را نمی‌بینم.
یکی دیگر می‌گوید پرچم به شعرا بد گفته. می‌گویم اگر خوانده‌ای چه گفته که بد بوده؟ در پاسخ می‌ماند. دیگری می‌گوید پرچم به بزرگان ما بد گفته. می‌گویم آقای ارجمند شما چگونه اشخاصی را بزرگ می‌دانید هر کس را که نمی‌توان بزرگ شناخت. یکی می‌گوید آبروی مفاخر ما را برده ، می‌گویم قلندران شاهدپرست چگونه می‌توانند مفاخر ملی باشند (مگر اینکه مفاخر گلِ مولاها باشند).
👇
دیگری را می‌بینی بجای اینکه مؤدبانه با ذکر دلیل ایرادی بگیرد به پرخاش و ناسزاگویی برخاسته و خود بی‌خبر از اینکه بیهوده‌گویی کار عاجزان است و به علاوه دست دیگری او را باین کار مجبور کرده و یک راز سیاسی درمیان است و آن دست او را برانگیخته.
شگفتا در این کشور تاکنون راه تنقید هم شناخته نبوده. هر که می‌خواسته بگفته‌ی دیگری تنقید کند یکباره به ناسزاگویی برمی‌خاسته بدون اینکه در گفتارش کوچکترین دلیلی وجود داشته باشد. فاش می‌گویم ای کسانی که گفتار پیمان و پرچم بر شما ناگوار است اگر دلیلی خردمندانه دارید بگویید و بدهید تا در روزنامه‌ی پرچم و یا در روزنامه‌ی دیگری درج شود وگرنه یاوه‌گویی را دلیل نادانی میدانند و با اینها نمی‌توان جلو حقایق را گرفت و اگر دلیلی ندارید از بیهوده‌گویی بگذرید و از راستی پیروی کنید تا دیگران دارالعلمهای ایران را همردیف هژبرالسلطنه‌ها نخوانند.
شیراز ـ غیاثی
پرچم : این گفتار را آقای غیاثی برای روزنامه‌ی پرچم فرستاده بودند که در آن هنگام چاپ نشده بود و اکنون بچاپ رساندیم. آن رفتاری که یاران ما از مردم ایران می‌بینند یک نتیجه‌اش این باید بود که اندازه‌ی گرفتاری و درماندگی توده‌ی خود را بشناسند. بشناسند و از روی بینش بکوشش پردازند.
پرچم نیمه‌ماهه ، شماره‌ی پنجم
.
شگفتا در این کشور تاکنون راه تنقید هم شناخته نبوده. هر که می‌خواسته بگفته‌ی دیگری تنقید کند یکباره به ناسزاگویی برمی‌خاسته بدون اینکه در گفتارش کوچکترین دلیلی وجود داشته باشد. فاش می‌گویم ای کسانی که گفتار پیمان و پرچم بر شما ناگوار است اگر دلیلی خردمندانه دارید بگویید و بدهید تا در روزنامه‌ی پرچم و یا در روزنامه‌ی دیگری درج شود وگرنه یاوه‌گویی را دلیل نادانی میدانند و با اینها نمی‌توان جلو حقایق را گرفت و اگر دلیلی ندارید از بیهوده‌گویی بگذرید و از راستی پیروی کنید تا دیگران دارالعلمهای ایران را همردیف هژبرالسلطنه‌ها نخوانند.
شیراز ـ غیاثی
پرچم : این گفتار را آقای غیاثی برای روزنامه‌ی پرچم فرستاده بودند که در آن هنگام چاپ نشده بود و اکنون بچاپ رساندیم. آن رفتاری که یاران ما از مردم ایران می‌بینند یک نتیجه‌اش این باید بود که اندازه‌ی گرفتاری و درماندگی توده‌ی خود را بشناسند. بشناسند و از روی بینش بکوشش پردازند.
پرچم نیمه‌ماهه ، شماره‌ی پنجم
.
🔶 «فرهنگ» (احمد کسروی)
🔸 شش پرسش (تکه‌ی یک از یک)
آقای كسروی مدیر روزنامه‌ی پرچم : از آنجایی كه بر هر فردی از افراد این كشور فریضـه‌ی ذمه است كه راجع بامور مختلفه‌ی كشور خویش مطالعاتی بنماید و عقاید و نظریات خود را بمنصه‌ی ظهور و بروز گذارد تا اگر مقرون بصواب است طرف توجه واقع شود و اگر بزیان كشور تمام می‌شود شدیداً مورد انتقاد قرار گیرد ، روی این نظریه من و چند نفر از دوستانم تقاضا می‌كنیم كه پاسخ سئوالات زیر را با قلم موشكاف خود در روزنامه‌ی پرچم درج نمایند تا مورد استفاده‌ی ما و اهالی كشور ایران قرار گیرد.
1ـ آیا صلاح ملت در اینست كه وزارت فرهنگ دبیرستان و دانشكده‌ها را توسعه دهد ، یا اینكه تحصیلات متوسطه و عالیه را محدود نموده و بیشتر بودجه‌ی مملكتی را بهزینه‌ی دبستانها برساند؟.
2ـ آیا شایسته است تحصیلات ابتدایی را مجانی و الزامی نمایند و تمام كودكان را بآموختن دوره‌ی ابتدایی مؤظف كنند و ارزش تحصیلات متوسط و عالی را بالا برده بطوری كه جز اطفال نابغه‌ی فقیر و برخی از ثروتمندان در دبیرستانها و دانشكده‌ها وارد نشوند؟.
3ـ آیا باید بهره‌ی دختران و پسران در آموزش و پرورش مساوی باشد؟.
4ـ تا چه اندازه باید بزنها آزادی داد و آیا می‌توان در تمام شئون اجتماعی آنها را با مردان برابر دانست؟.
5 ـ آیا نیكو است كه در آموزش ابتدایی از لحاظ اقتصاد و صرفه‌جویی دبستانهای مختلط تشكیل دهیم یا باید دبستانهای پسران و دختران را از هم مجزا كنیم؟.
6 ـ آیا لازم است كه قوانین تازه راجع بازدواج وضع نمایند و از جوانانی كه قادر بازدواج هستند و از آن خودداری می‌كنند مالیاتهای سنگین گرفته شود و هنگام ازدواج از زن و شوهر معاینه‌ی طبی شود كه مبتلا بامراض تناسلی نباشند؟.
ا. م . فرهشید
پرچم : با آنكه پرسنده از همراهان ما نیست پرسشهای او را بچاپ رسانیدیم. بچاپ رسانیدیم كه پاسخ دهیم. ولی باید دانست پاسخ این پرسشها در یك شماره نتواند بود و ما باید موضوعهای پرسیده شده را عنوان نموده و در چند شماره در سرمقاله پاسخ نویسیم و چون خود نیز می‌خواستیم از «فرهنگ» بگفتگو پردازیم این پرسشها راه آن را باز خواهد كرد. اینست بآقای فرهشید وعده می‌دهیم كه در شماره‌های آینده بپاسخ این پرسشها خواهیم برخاست.
ولی باید یك نكته را در اینجا روشن گردانیم و آن اینكه كار یك مردم یا یك توده تنها با گفتن و نوشتن و اظهار عقیده نمودن بجایی نمی‌رسد. این یكی از گمراهیهای ایرانیانست كه تنها بگفتن و اظهار عقیده كردن بس می‌كنند و این نمی‌اندیشند كه یك رشته اندیشه هرچه نیك و سودمند باشد تا باجرا گزارده نشود نتیجه‌ای از آن در دست نخواهد بود و راه اجرا آنست كه یك دسته از مردان بافهم از پیر و جوان دست بهم دهند و یك جمعیتی گردند و اراده‌ها را یكی سازند ، و آن وقت رشته‌ی كارها را بدست گرفته آن اندیشه‌های بلند و سودمند را با دست خود اجرا گردانند.
اینست راه و جز این نیست. این شیوه‌ای را كه امروز دارند خود یك بیماریست كه دچار شده‌اند : «بیماری جداسری». اینست باید بچاره‌ی آن نیز كوشیم.
شما از من درباره‌ی فرهنگ می‌پرسید و من هم دانسته‌های خود را خواهم نوشت ولی باید درپی اجرایش باشیم. اجرای آن با دست این وزارت فرهنگ كه ما از ریشه غلط می‌دانیم نتواند بود. باید خودمان نیرومند گردیم و آنها را اجرا كنیم.
(پرچم روزانه شماره‌ی 183 چهارشنبه 11 شهریور ماه 1321)
.
🔸 شش پرسش (تکه‌ی یک از یک)
آقای كسروی مدیر روزنامه‌ی پرچم : از آنجایی كه بر هر فردی از افراد این كشور فریضـه‌ی ذمه است كه راجع بامور مختلفه‌ی كشور خویش مطالعاتی بنماید و عقاید و نظریات خود را بمنصه‌ی ظهور و بروز گذارد تا اگر مقرون بصواب است طرف توجه واقع شود و اگر بزیان كشور تمام می‌شود شدیداً مورد انتقاد قرار گیرد ، روی این نظریه من و چند نفر از دوستانم تقاضا می‌كنیم كه پاسخ سئوالات زیر را با قلم موشكاف خود در روزنامه‌ی پرچم درج نمایند تا مورد استفاده‌ی ما و اهالی كشور ایران قرار گیرد.
1ـ آیا صلاح ملت در اینست كه وزارت فرهنگ دبیرستان و دانشكده‌ها را توسعه دهد ، یا اینكه تحصیلات متوسطه و عالیه را محدود نموده و بیشتر بودجه‌ی مملكتی را بهزینه‌ی دبستانها برساند؟.
2ـ آیا شایسته است تحصیلات ابتدایی را مجانی و الزامی نمایند و تمام كودكان را بآموختن دوره‌ی ابتدایی مؤظف كنند و ارزش تحصیلات متوسط و عالی را بالا برده بطوری كه جز اطفال نابغه‌ی فقیر و برخی از ثروتمندان در دبیرستانها و دانشكده‌ها وارد نشوند؟.
3ـ آیا باید بهره‌ی دختران و پسران در آموزش و پرورش مساوی باشد؟.
4ـ تا چه اندازه باید بزنها آزادی داد و آیا می‌توان در تمام شئون اجتماعی آنها را با مردان برابر دانست؟.
5 ـ آیا نیكو است كه در آموزش ابتدایی از لحاظ اقتصاد و صرفه‌جویی دبستانهای مختلط تشكیل دهیم یا باید دبستانهای پسران و دختران را از هم مجزا كنیم؟.
6 ـ آیا لازم است كه قوانین تازه راجع بازدواج وضع نمایند و از جوانانی كه قادر بازدواج هستند و از آن خودداری می‌كنند مالیاتهای سنگین گرفته شود و هنگام ازدواج از زن و شوهر معاینه‌ی طبی شود كه مبتلا بامراض تناسلی نباشند؟.
ا. م . فرهشید
پرچم : با آنكه پرسنده از همراهان ما نیست پرسشهای او را بچاپ رسانیدیم. بچاپ رسانیدیم كه پاسخ دهیم. ولی باید دانست پاسخ این پرسشها در یك شماره نتواند بود و ما باید موضوعهای پرسیده شده را عنوان نموده و در چند شماره در سرمقاله پاسخ نویسیم و چون خود نیز می‌خواستیم از «فرهنگ» بگفتگو پردازیم این پرسشها راه آن را باز خواهد كرد. اینست بآقای فرهشید وعده می‌دهیم كه در شماره‌های آینده بپاسخ این پرسشها خواهیم برخاست.
ولی باید یك نكته را در اینجا روشن گردانیم و آن اینكه كار یك مردم یا یك توده تنها با گفتن و نوشتن و اظهار عقیده نمودن بجایی نمی‌رسد. این یكی از گمراهیهای ایرانیانست كه تنها بگفتن و اظهار عقیده كردن بس می‌كنند و این نمی‌اندیشند كه یك رشته اندیشه هرچه نیك و سودمند باشد تا باجرا گزارده نشود نتیجه‌ای از آن در دست نخواهد بود و راه اجرا آنست كه یك دسته از مردان بافهم از پیر و جوان دست بهم دهند و یك جمعیتی گردند و اراده‌ها را یكی سازند ، و آن وقت رشته‌ی كارها را بدست گرفته آن اندیشه‌های بلند و سودمند را با دست خود اجرا گردانند.
اینست راه و جز این نیست. این شیوه‌ای را كه امروز دارند خود یك بیماریست كه دچار شده‌اند : «بیماری جداسری». اینست باید بچاره‌ی آن نیز كوشیم.
شما از من درباره‌ی فرهنگ می‌پرسید و من هم دانسته‌های خود را خواهم نوشت ولی باید درپی اجرایش باشیم. اجرای آن با دست این وزارت فرهنگ كه ما از ریشه غلط می‌دانیم نتواند بود. باید خودمان نیرومند گردیم و آنها را اجرا كنیم.
(پرچم روزانه شماره‌ی 183 چهارشنبه 11 شهریور ماه 1321)
.