🔶 نامه‌ی یک دوشیزه

🔸 تکه‌ی یک از یک


آقای کسروی ـ من نیز پیش از آنکه نوشته‌های پرچم را بخوانم یکی از طرفداران جدی شعرا و غزلسرایان بوده و همیشه با یک نوع احترام باشعار آنان توجه داشتم چرا که بگفته‌ی اروپاییها (شعرا عموماً بر اثر پیشامدهای ناگوار دوره‌ی زندگی خویش و دیدن هر گونه ناملایمات از اطرافیان رنجهای درونی خود را باین وسیله برشته‌ی تحریر درآورده‌اند) و از این جهت از خواندن آنها یک نوع لذت توأم به ترحم در من تولید میشد. باور کنید باین جهت اصلاً بدنیا و دنیاگردان کوچکترین ارادتی نداشته بلکه به هر چیز بچشم ناقابلی و دون‌ارزشی نظر می‌کرده و می‌گفتم دنیا برای هیچ کس بقائی نداشته و وفائی نمی‌کند همچنانکه تا بحال با خود و خانواده‌ام رفتار نموده و از این رو نسبت بهمه کس اظهار بی‌علاقگی و حتی‌الامکان دوری میجستم ولی در اواخر که اشعار «آفات قرن» به طبع رسید و آن را خواندم یک نوع حس دلسوزی در من تولید گشت که گویا در عالم رویا این حالت بمن دست می‌داد زیرا هیچ تصور نمی‌کردم که ممکن است دیگر نسبت بمردم خوشبین باشم زیرا می‌دیدم که بدون پروا راز درون ابراز و وضع این دوره را برشته‌ی تحریر درآورده گویی از دل همه کس با خبر است. باری تا اینکه چندی پیش نامه‌ی پرچم بدستم آمد که حقیقتاً بکلی عقیده‌ی مرا تغییر داده و قلباً مرا بطرف خود جلب کرده است ولی هزار افسوس می‌خورم که در این سرزمین با افکار پوسیده و موهوماتی مردم کاری که شایسته‌ی ما دوشیزگان باشد از ما ساخته نیست لذا با قدردانی و سپاسگزاری از کوششهای شما که بهترین و مهمترین وظیفه‌ی بشری بوده سهل‌انگاری و بی‌پروایی در آن زمینه منتهای بی‌وجدانی است موفقیت شما را خواستارم.

مشهد ـ دوشیزه ج. سلیمانی


پرچم : اینکه دوشیزه‌ای خود حقایق را دریابد و بکسانی نیز بفهماند کار ارجداریست و این چیزیست که از همه کس ساخته می‌باشد.

بارها گفته‌ایم و بار دیگر می‌گوییم : سرچشمه‌ی گرفتاریهای ایران گمراهی اندیشه‌هاست ، و چاره نیز جز این نمی‌باشد که بکوشیم و آنها را از گمراهی بیرون آوریم ، و اینست ما بدانستن حقایق ارج بسیار می‌گزاریم و چشم می‌داریم دوشیزه سلیمانی نیز در این راه از کوشندگان باشند.


پرچم نیمه‌ماهه ، شماره‌ی ششم ، نیمه‌ی دوم خردادماه 1322


.

🔶 چه باید کرد (احمد کسروی)

🔸 خرده‌گیری و پاسخ آن (تکه‌ی یک از یک)


آقای صباح كازرونی در پیرامون گفتار «چگونه نیك باشیم؟» كه در شماره‌ی 5 پرچم نشر كردیم شرحی نوشته بخلاصه آنكه دو جمله در آن گفتار باهم متناقض است زیرا در یك جمله گفته شده : «همه باید نیك باشیم» و در دیگری گفته شده «نیك و بد دانسته نیست. یك پایه یا یك قاعده‌ای برای نیك و بد درمیان نمی‌باشد».

آقای صباح این دو جمله را ناسازگار هم دانسته و می‌خواهند در پیرامون آن توضیحی دهیم.

می‌گویم : تناقض درمیان نیست و هر دو جمله در جای خود درست می‌باشد. این یك حقیقتی است كه «نیك و بد دانسته نیست و پایه‌ای برای آنها درمیان نمی‌باشد».

شما اگر نیك سنجید هر كسی یا هر دسته‌ای یك چیزهای دیگری را نیك یا بد می‌شمارند و به چیزهای دیگری ارج می‌گزارند.

شما یك روزنامه‌نویس را با یك واعظ در نظر بگیرید كه اگر پرسیده شود : «نیكیها چیست؟» هر كدام چه پاسخی خواهد داد و چه چیزهایی را به نیكی خواهد شمرد. در حالی كه تنها روزنامه‌نویس و واعظ نیست. پندآموزان یا راهنمایان گوناگون دیگری بسیار است كه هر یكی در راه دیگری هستند و نیك و بد را بنحو دیگری تشخیص می‌دهند.

امروز شما هر موضوعی را بگیرید عقیده‌های گوناگون درباره‌ی آن هست. همان مشروطه كه با صد رنج و فداكاری بدست آمده و سالها در راه گرفتن آن كوششها رفته اكنون دسته‌های چندی هر یكی از راه دیگری آن را نمی‌پسندند.

میهن‌دوستی كه یك چیزیست در طبیعت هر كس نهاده و آنهمه گفتگو در پیرامون آن رفته امروز كسان بسیاری بآن ریشخند می‌كنند و تلخترین سخنان را از دهانشان بیرون می‌ریزند.

دروغگویی كه بدیش از بدیهیات شمرده می‌شود امروز هزاران كسانی آن را بد نمی‌شمارند ، و چون زندگانی را نبرد و جهان را نبردگاه می‌پندارند ، در راه پیشرفت منافع شخصی دروغ را جایز می‌دانند. بلكه راستگویی را دلیل ضعف یك كسی می‌شمارند.

شرم كه یكی از صفات بسیار ارجمند آدمیست در همان روزنامه‌های تهران گفتارها نوشتند كه بعقیده‌ی فلان پرفسور شرم خود بیماریست كه باید بچاره‌ی آن كوشید.

از اینگونه چندانست كه بشمار نیاید و این خود یك موضوع بزرگیست كه بنیاد و پایه‌ای برای نیك و بد نمانده و اینكه ما درباره‌ی آن وارد بحث نشدیم زیرا نخواستیم از سخن خود بكنار بیفتیم.

از آنسوی نباید این كار ما را از نیك شدن بازدارد. ما خواهیم توانست نیكیهایی را كه می‌خواهیم یكایك بشناسیم و دلیلهای آن را بدانیم و بدینسان راه‌بازكنان پیش رویم. مقصود نیز همین است. ما یك رشته مقاصدی را در نظر گرفته‌ایم كه در توده رواج دهیم و آنها را یكایك عنوان كرده در پیرامونش شرحها خواهیم داد و دلیلها خواهیم آورد. چنانكه از شماره‌ی شش بآن آغاز كرده‌ایم و نخست در پیرامون مشروطه سخن می‌رانیم.

آن دو عبارت مثل اینست كه كسی بگوید : «باید برویم» و سپس بگوید : «یك اشكالی هم در جلو است. زیرا راه باز نیست» بدیهی است معنی دو جمله این خواهد بود كه «باید راه را باز كنیم و جلو رویم».

در پایان بآقای صباح سپاس می‌گزاریم كه این خرده را گرفته‌اند و من نه تنها از اینگونه خرده‌گیری‌ها دلتنگ نخواهم بود و خشنود و سپاسمند نیز خواهم بود.

(پرچم روزانه شماره‌ی 8 سه شنبه 14 بهمن ماه 1320)


.

🔶 آیا جهان بهتر از این تواند بود؟..

🔸 تکه‌ی یک از یک


می‌گویند : آیا جهان بهتر از این تواند بود؟..

می‌گویم : چرا نتواند بود؟! جهان همیشه در پیشرفتست و همیشه رو بسوی بهتری می‌دارد.

می‌گویند : آدمیان بهتر از این نتوانند بود.

می‌گویم : این گفته‌ی آن کسانیست که خود از نیکی گریزانند و خواهان آن نمی‌باشند. این بهانه‌ایست که همیشه بدان داشته‌اند.

می‌گویند : آیا ریشه‌ی جنگ را توان برانداخت؟..

می‌گویم : ریشه‌ی جنگ را نتوان برانداخت ولی این توان که مردان باخرد و نیکخواهان جهان بجلوگیری از آن برخیزند.

جنگ میوه‌ی آز و خودخواهی و خشم و کینه و دیگر خویهای پست جانوریست ، و تا اینها هست ریشه‌ی جنگ نخواهد برافتاد. ولی بخردان و نیکخواهان توانند دست بهم دهند و نیرویی پدید آورند و از جنگ جلو گیرند.

بسیار بدیهاست که در نهاد آدمیان نهاده شده ، ولی ما از آنها جلو می‌گیریم.


پرچم نیمه‌ماهه ، شماره‌ی هفتم ، نیمه‌ی یکم تیرماه 1322


.

🔶 چه باید کرد (احمد کسروی)

🔸 باید نیكان از بدان جدا گردند (تکه‌ی یک از یک)


یكی از خوانندگان پرچم نامه‌ای فرستاده و در آن پرسشهایی كرده كه از جمله می‌نویسد : «آیا شما به نتیجه‌ی زحمات خود مطمئن هستید؟!.. آیا این مردم اصلاح خواهند شد؟!.».

می‌گویم : من اگر بنتیجه‌ی زحمتهای خود اطمینان نداشتم باین كوششها برنمی‌خاستم. مرا باین كار هوس برنینگیخته. نه سالست ما این رنج را می‌بریم و اگر از روی هوس بود تاكنون پایان می‌یافت. بهوس كسی نه سال به رنج و سختی تاب نمی‌آورد. ما باین راه از روی بینش درآمده‌ایم و از روی بینش گام برمی‌داریم و بنتیجه‌ی كار خود اطمینان داریم.

اما اینكه می‌پرسید : «آیا این مردم اصلاح خواهند شد؟!..» پیداست اصلاح یا نیكی بآرزو نتواند بود و یك وسیله‌ای می‌خواهد. در جهان هیچ چیزی بی‌وسیله نتواند بود. نیكی این مردم بسته بآنست كه این حقایقی را كه ما در زمینه‌ی زندگانی شرح می‌دهیم بپذیرند و بكار بندند. یگانه راه همین است و بس.

كنون باید دید آیا همه‌ی مردم این حقایق را خواهند پذیرفت؟.. آیا اینها را بكار خواهند بست؟.. آنچه ما می‌بینیم بسیاری از مردم آن شایستگی كه اینها را بپذیرند ندارند. این چیزیست كه با دیده می‌بینیم و هر روز به یك داستانی مصادف می‌گردیم. اكنون كه ‌این را می‌نویسم نامه‌ای در پیش رویم باز است كه یكی از آشنایان می‌نویسد : «در شماره‌ی 151 پرچم كه مقاله در باب تصوف نوشته شده بود در مجلسی بودم آن را خواندند و چند تنی كه از دراویش و صوفیه هستند رنجیدگی نمودند ...» مقصودش آن گفتاریست كه با دستینه‌ی آقای هاشمی‌زاده زیر عنوان «چیزی را كه خرد نمی‌پذیرد خود چرا می‌پذیرند» نوشته شده بود. آن گفتار با زبان بسیار نجیبانه‌ای نوشته شده خلاصه‌اش این بود كه فلان معجزه یا كرامت را از شاه‌نعمت‌الله نقل كردند و من پاسخ دادم كه این با دانش و خرد راست نمی‌آید. یك چنین گفتار منصفانه مایه‌ی رنجش كسانی می‌گردد و بجای آنكه یك مطلبی را با دلیل خردمندانه بپذیرند و از گمراهی خود بیرون آیند می‌نشینند و در پشت سر دشمنی و بدگویی می‌نمایند. چرا چنین می‌كنند؟.. برای آنكه فهمها و خردهاشان تباه گردیده. برای آنكه نیروهای خدادادی را از دست داده‌اند.

تنها اینها نیستند. در ایران شمرده‌ایم چهارده كیش هست ، گذشته از كیش ، دسته‌بندیهای دیگری از صوفی و خراباتی و فیلسوف و حزبهای سیاسی و مانند اینها درمیانست. ما به هر یكی كه ایراد بگیریم و دلیلها بیاوریم همین رفتار را خواهند نمود.

پیداست كه ما از اینها توقع نیكی نتوانیم داشت ، امید اینكه حقایق را بپذیرند و بكار بندند نتوانیم بست ، امید ما بكسانیست كه فهمها و خردهاشان از كار نیفتاده ، بكسانیست كه نیروهای خدادادی را از دست نداده‌اند. ما از اینها توقع داریم كه حقایق را بپذیرند و بكار بندند و نیك گردند و یك توده‌ی نیكی ـ جز از این توده‌ی آلوده‌ی كنونی ـ پدید آورند.

ما دربند این نیستیم كه باید همه را نیك گردانیم و نبایستی باشیم. چنین تقیدی ما را از كار بازمی‌داشت. مَثَل ما مثل آن دسته پزشكانیست كه بیك شهری رسیده‌اند كه در آنجا بیماریهای واگیر همگانی از وبا و تیفوئید و تیفوس شیوع داشته و هزارها و ده‌هزارها كسان گرفتار آن بوده‌اند. این پزشكان نباید دربند باشند كه همگی بیماران را به بهبودی بیاورند. زیرا بیگفتگوست كه بسیاری از آن بیماران درخور بهبود یافتن نیستند و پزشكان اگر بآنها پرداخته پافشاری نمایند از چاره بازخواهند ماند. این پزشكان باید بهمه دارو دهند ولی همینكه دیدند فلان بیمار كارش گذشته او را بخود گزارند و بدیگران كه درخور بهبودند بپردازند و آنانی را كه هنوز گرفتار نشده‌اند از گرفتاری نگه دارند.

رفتار ما نیز همین باید بود و یك نكته‌ای كه بسیار مهمست آنست كه باید كسانی را كه شایستگی خود را از دست نداده‌اند و درخور نیكی هستند از دیگران جدا گردانیم و باید یك توده‌ی جدای دیگر پدید آوریم. این نكته چون بسیار مهمست در شماره‌ی دیگری روشنتر و گشادتر از این خواهیم نوشت.

(پرچم روزانه شماره‌ی 154 یكشنبه 4 مرداد ماه 1321)


.

همبسته با گفتار بالا

🔶 بیرون از آیین سپهر چیزی نتواند بود ..

🔸 تکه‌ی یک از دو


بدگویان و دشمنان شما کسانیند که از نوشته‌هاتان بی‌خبرند!

کسانی از بدگویان پرچم پس از خواندن «حافظ چه می‌گوید؟» با زبان تأسف پوزش خواسته اظهار می‌دارند راستی را آنچه آقای کسروی می‌گویند سخن بدی نیست و بلکه بجاست و برخلاف آنچه ما از زبانها درباره‌ی عقاید ایشان شنیده‌ایم یک سلسله افکار بلندپایه‌ای دارند که قابل تقدیس و پیروی است. گفتم آری این یکی از آلودگیهای ایرانیانست که بدون شناسایی با عقاید کسی زبان به نکوهش باز کرده و احیاناً دشمنی و کارشکنی دریغ نمی‌گویند و همچنین است داوری جمعی درباره‌ی آقای کسروی. چنانکه تاکنون دیده شده دشمنان آقای کسروی کسانی بوده‌اند که از عقاید ایشان هیچ گونه اطلاعی نداشته و حتا یکی از نوشته‌های ایشان را نخوانده‌اند و الا چطور ممکن است شخص باخردی پس از خواندن نوشته‌های سراسر راستی و درستی ایشان در مقام مخالفت برآید.

دیشب جایی بودیم که با دو نفر از جوانان دانش دیده که بزبانهای بیگانه نیز آشنایی داشته و سفری بهندوستان رفته و در عقاید ادیان و کیشهای مختلفه مطالعاتی نموده‌اند گفتگو از امام ناپیدا بمیان آمد و من بآنها گفتم که اولاً در بودن چنین کسی سند تاریخی در دست نیست. ثانیاً آنچه محقق است پس از مرگ امام حسن عسکری داراییش بین برادر و دیگران تقسیم شده و در بیرون پسری نداشته. ثالثاً زنده بودن یک کسی در هزار سال و بیشتر آن هم در زیرزمینی برخلاف قانون طبیعت بوده و خردپذیر نخواهد بود. رابعاً مگر خدای توانا قادر نیست که بهنگام نیاز یکی از آفریدگان را برای اصلاح جهانیان برگزیده گرداند؟.. یکی از آنها با خشونت تمام گفت شما به دین من توهین می‌کنی و اگر بملاحظه‌ی دوستی نبود حق شما را می‌دادم. گفتم چرا از حرف حق عصبانی می‌شوید شما نیز اگر دلیلی برای بودن چنین کسی دارید بیان نمایید. گفت اولاً اینکه برخلاف قانون طبیعت حوادثی رخ نمی‌دهد اشتباه است و من در هندوستان بوده و دیده‌ام که مرتاضی قصد می‌نماید که یک هفته یا بیشتر در گوری بخواند و این کار در حضور تماشاچیان انجام می‌شود. مرتاض در گودال عمیقی می‌خوابد آن قدر خاک بروی او می‌ریزند که بیرون آمدن یا نفس کشیدن نتواند پس از یک هفته باز در حضور تماشاچیان خاکها را از رویش برداشته بیرون می‌آورند و او نفسی کشیده زنده می‌شود و همینطور آدمهای مومیائی شده‌ی هفت‌هزار ساله‌ی مصر و چین که بصورت تازه‌ای هم در موزه‌ها دیده می‌شوند و دیگر مرتاضین جبال هیمالیا که دیده شده اغلب هیچ غذا نمی‌خورند با اینحال سیصد تا هفتصد سال عمر می‌نمایند و همینها به شگفت‌کاریهایی دست می‌یازند که عقل متحیر است و از اینرو دور نیست که امام زمان هم که قدرت او مافوق این مردم است یک نفس عمیقی (هزار سال و بیشتر یا دوهزار ساله) کشیده باشد و اینکه در زیرزمینی رفته برای محفوظ بودن از گزند هوا است.

گفتم اینها که میگویید باور کردنی نیست. فرضاً ما هم قبول نماییم با دانشها نسازد و گرفتم یک چنین چیزهایی راست بود به چه درد زندگانی ما می‌خورد یا کدام از مسائل حیاتی امروزی بشر را حل می‌نماید؟! گفت هیچ. اینها را گفتم که شما بدانید من اطلاعاتم زیادتر از شما و آنهایی که منکر امام ناپیدا می‌باشند بوده و هیچ وقت نخواهید توانست مرا قانع نمایید. گفتم ما هم اصراری نداریم شما را قانع نماییم ولی بگویید روی این باور بیپا باید دست روی دست گزارده بچاره‌ی بدبختیهای امروزی توده‌ی خود نکوشیم؟!. گفت نمی‌گویم که نکوشیم ولی نباید کاری باین مسلمات داشته باشیم.

چون دیدم دنبال نمودن این سخن باعث رنجیدگی و کار بدشمنی می‌انجامد سخن کوتاه نموده و از آن در گذشتم. ولیکن اگر صلاح می‌دانید شرحی در این باره در پرچم بنویسید.

بوشهر ـ برهانی


پرچم نیمه‌ماهه ، شماره‌ی هفتم ، نیمه‌ی یکم تیرماه 1322


.

🔶 چه باید کرد (احمد کسروی)

🔸 باید در اندیشه‌ی آینده باشیم (تکه‌ی یک از دو)


کانال : برخی از نوشته‌های پرچم از یک پیشامدِ روز سخن را آغاز می‌کند ولی نتیجه‌ای که می‌گیرد همگانیست. یک حقیقتی در آن میان بازنموده می‌شود. اینست از خوانندگان چشم داریم بجای آنکه بظاهر نوشته نگرند ، بحقیقت گفتار یا نتیجه‌ی همگانی آن پروا کنند.


در گفتارهای گذشته از خطاهای دولت سخن راندم و اكنون می‌خواهم گفتگویی نیز با مردم كنم :

بدانید ای ایرانیان جنگ بیمناك بسوی ما رو می‌آورد و روزهای تیره‌ای برای این كشور از دور پدیدار می‌گردد. آری روزهای تیره‌ای كه خدا میداند چیست و چه سختیهایی دربر می‌دارد. بدانید اگر آلمانها بقفقاز درآیند ، ایران یكی از میدانهای جنگ خواهد گردید و گزند و آسیب فراوان ، از زمین و آسمان نمودار خواهد شد. چنانكه دیروز گفتم : این یك چیز یقینی نیست ولی احتمال بیشتر دارد و یك مردمی ‌باید در زندگانی احتمالات را هم بدیده گیرند. باید بآمادگی كوشند.

امروز همه‌ی توده‌ها از بزرگ و كوچك در برابر این جنگ یك تكلیفی برای خود قایلند و یك تدبیری برای نگهداری خود می‌اندیشند. هندوستان كه مستعمره‌ی دویست ساله‌ی دولت انگلیس است مردم در آنجا خاموش ننشسته پیاپی مجالس برپا می‌كنند و از سرنوشت هند در این جنگ سخن می‌رانند و با دولت انگلیس و با همدستان او (از آمریكا و چین) گفتگو می‌کنند و درخواستهایی می‌نمایند ، و چون حس زندگی از خود نشان می‌دهند دولت انگلیس هم آنها را زنده شمرده احترامشان می‌گزارد و نماینده بهندوستان می‌فرستد و بدرخواستها و پیامهاشان پاسخ می‌دهد.

مگر شما می‌خواهید در ایران باندازه‌ی آنها نیز حس زندگی نشان ندهید؟. می‌خواهید همچنان بنشینید و چشم براه حوادث بدوزید؟!.. می‌خواهید خود را كنار كشیده اختیار كشور را بدست چند تن وزیرانی بسپارید كه كمترین دلسوزی بشما ندارند و آشكاره تخم «ملوك‌الطوایف» در این كشـور می‌كارند؟!..

باید آشكاره بنویسم كه آن رفتار شما بسیار بیخردانه است. آشكاره بنویسم كه پایان این رفتار جز بدبختی و تیره‌روزی نتواند بود. ای خواب‌رفتگان ، این كشور خانه‌ی شماست! شما در این كشور زن و فرزند دارید! اینجا پناهگاه شماست كه اگر از اینجا بیرون روید در هیچ جا شما را نخواهند پذیرفت. هیچ جا روزی برای خود و خاندان خود نخواهید یافت. شما اگر می‌خواهید وظیفه‌ی پدری را درباره‌ی زنان و فرزندان خود بجا آورید و آنان را از بیم و خطر آسوده گردانید ، اگر میخواهید بوظیفه‌ی مردانگی عمل كنید باید این پرده‌ی غفلت و بیباكی را بكنار اندازید. باید تكانی بخود دهید و درپی چاره و تدبیر باشید.

بدانید ای ایرانیان! شما را پراكندگی بیچاره و درمانده گردانیده. اگر می‌خواهید از درماندگی بیرون آیید راهش آنست كه دور و نزدیك بما پیوندید و دست همدستی بسوی ما دراز كنید. بدانید ای ایرانیان ما این پرچم را برای همین باز كرده‌ایم. من روزنامه‌نویس نیستم. من و یارانم یك مقصد دیگری را دنبال می‌كنیم. این روزنامه‌نویسی و این كوشش برای آن بوده كه در چنین روزی بتوانیم با هم‌میهنان دست بهم دهیم و بیاری خدا و در سایه‌ی همدستی كاری از پیش ببریم.

بدانید ای ایرانیان! از كوششهای تنها به تنها نتیجه بدست نیاید. از تدبیرهایی كه هر كس تنها برای رهایی خود كند سودی نباشد. در چنین هنگامهایی باید همگی دست بهم داد و برای همگان كوشید. از این راهست كه می‌توان بنتیجه‌ای رسید. در ایران كسان چیزفهم و كاردان بسیار است. ولی عیب اینجاست كه از هم پراكنده‌اند و هر كس بتنهایی چیزهایی می‌اندیشد و كاری از پیش نبرده در توی خشم و دلتنگی می‌سوزد. اینان اگر همه یكی گردند بكارهای نتیجه‌داری توانند برخاست.

در اینجا از موضوع جنگ گفتگو نمی‌كنیم و مقصودم آن نیست كه ما در جنگ دخالت كنیم و یا نكنیم. اگر آلمانها بقفقاز بیایند و ایران در معرض تعرض و هجوم (هوایی یا زمینی) باشد بیگفتگوست كه متفقین دفاع خواهند كرد. من در آن زمینه سخن نمی‌رانم. سخن من از چیزهای دیگرست. در این كشور زندگانی بروی یك پایه‌ی استواری نیست و ما نیك می‌دانیم كه با یك پیشامدی راهزنان و تاراجگران از هر سو سر خواهند برآورد ، و راهها بسته خواهد گردید ، و خواروبار نایاب خواهد شد. برای جلوگیری از این نابسامانیهاست كه باید در اندیشه باشیم. امروز برای جلوگیری تهیه‌ی وسائل نمائیم. از آنسوی برای چنان روزی در شهرها پناهگاهها لازم است. باید وسائل سفر و باربری با فراوانی در دست باشد كه اگر نیازی افتد برای نقل عده‌ی انبوهی از خاندانها از جایی بجایی معطل نباشیم. اینها را هم دیگران آماده نخواهند گردانید.



.

🔶 بیرون از آیین سپهر چیزی نتواند بود ..

🔸 تکه‌ی دو از دو

پرچم : این یکی از گمراهیهای بزرگ شرقیانست که بچیزهایی بیرون از آیین سپهرـ از افسانه‌های خضر و رجال‌الغیب و شق‌القمر و ردالشمس و مانند اینها ـ باور میدارند و در زندگانی خود بچنان کارهایی ـ از جادو و طلسم و فال و رمل و مانند اینها ـ دلگرمی نشان می‌دهند. آری این یکی از گمراهیهای بزرگ ایشانست ، و آنچه این گمراهی را بدتر می‌گرداند آنست که باور داشتن باینها را از دین می‌شمارند.

ما می‌گوییم : اینها از بیدینیست. می‌گوییم مردمان چنانکه باید خدا را شناسند باید آیین او را نیز شناسند و به هر چه بیرون از آیین خدا (یا آیین سپهر) است باور نکنند و در زندگانی دلگرمی ننمایند. شناختن آیین خدا یک پایه‌ای از پاکدینی میباشد.

اینکه کسانی داستان جوکیهای هند را برای خود دلیل می‌آورند چون جوکیان از ما دور می‌باشند ما از آنان آگاهی نیکی نمی‌داریم و نمی‌دانیم مایه‌ی کارشان چیست. ولی مانندگان ایشان در ایران نیز هستند. گروه علی‌اللهی بآتش می‌روند و شمشیر و خنجر بشکم خود فرومی‌برند بی‌آنکه گزندی ببینند. اینها چیزهاییست که کسانی با چشم دیده‌اند و بما بازمی‌گویند.

کسانی توانند اینها را نیز کارهای بیرون از آیین سپهر شمارند و به رخ ما کشند. ولی ما نیز یک پرسشی از آنان می‌داریم ، و آن اینکه اگر راستست که بآن کسان شمشیر و خنجر گزند نمی‌رساند آن کسان بایستی بکارهای بزرگی برخیزند. مثلاً اگر ایشان یک سپاه هزار تنی آراستندی توانستندی بهمه‌ی کشورهای آسیا دست یابند و فرمان رانند. زیرا یک سپاه شکست‌ناپذیری بودندی. بسیار شگفت‌آور است که بچنین کاری برنمی‌خیزند. بسیار شگفتست که با داشتن چنان توانایی با صد خواری و زبونی زندگی بسر می‌برند.

بارها می‌شنویم فلان مرد دعوای پیشگویی می‌کند. من می‌گویم : اگر این راستست آن مرد تواند بکارهای بسیار بزرگی برخیزد. مثلاً اگر در آرزوی پولست تواند در اندک‌زمانی دارای گنجینه‌ها گردد. زیرا بالا رفتن و پایین آمدن نرخها را دانسته چیزی را که می‌داند بالا خواهد رفت خریده سودهای بسیار بردارد. اگر در آرزوی جایگاه و شکوه است تواند از دانش خود سودها به یکی از دولتهای جنگنده برساند و با دست آنان بجایگاه بالایی رسد. مثلاً سه سال پیش که هنوز ژاپن با انگلیس و آمریکا بجنگ برنخاسته بود اگر چنین کسی پیدا شدی که بآن دو دولت آگاهی دهد که ژاپن در زمستان ناگهان بحمله خواهد برخاست آنان چاره‌ی کار را از پیش کردندی و سنگاپور و آن پیرامونها را از دست ندادندی و این پیشگو را بجایگاه بسیار بالایی رساندندی.

پس جای شگفت نیست که کسانی که پیشگویی می‌توانند بجای بهره‌برداری از هنر بیمانند خود به در این وزیر و بخانه‌ی آن وکیل می‌روند و همچون گدایان پول می‌خواهند؟!. آیا این دلیل آن نیست که اینان همگی دروغ می‌گویند و اگر برخی از آنان ـ از جوکیان و حقه‌بازان و علی‌اللهیان ـ برخی کارهای شگفتی نشان می‌دهند جز از راه رویه‌‌سازی و فریبکاری نیست؟!.

بسیار چیزهاست که نتیجه‌ مقدمه را از میان می‌برد. فلان حقه‌باز کارهای بسیار شگفتی می‌نماید : دست بهوا باز کرده پر از پول بازمی‌گرداند ، پنبه را بدهان تپانده نخ تابیده بیرون می‌کشد ـ از این کارها بسیار می‌کند. ولی همینکه می‌بینیم پس از همه‌ی اینها دست بلند کرده صد دینار صد دینار پول گرد می‌آورد این نتیجه ، همه‌ی آن هنرها را از میان می‌برد ، و دیگر نیازی نمی‌ماند که ما درباره‌ی آنها بجستجو پردازیم. اینست پاسخی که در برابر آن کسان و دست یازیدنشان بداستان جوکیها باید داد.

اما اینکه کسانی بدستاویز دانشمندی در برابر حقایق گردنکشی می‌کنند این نشان ناپختگی ایشانست. بهترین دانشها شناختن حقایق زندگانی و پی بردن بآیین سپهر است. آن چه دانشیست که نتواند دارنده‌اش را از گرویدن به امام ناپیدا و مانندهای آن بازدارد؟!.. آن چه دانشیست که دارنده‌اش را از پذیرفتن راستیها بی‌بهره می‌گرداند؟!..

ما در ایران و دیگر کشورهای شرق دانشمند کم می‌داریم. تنها دانشکده دیدن یا زبانهای اروپایی را دانستن مایه‌ی چندان دانشی نتواند بود. اگر روزی در این کشور دانشمندان بسیار باشند (که ما آن را آرزومندیم) زیانی به کار ما نخواهد داشت. زیرا این گفته‌های ما در حال آنکه با دانشها سازگار است جدا از آنها می‌باشد. چنین نیست که اگر کسی دانشمند بود از اینها بی‌نیاز باشد. دانشها در جای خود ، این گفته‌های ما از راه فهم و خرد است و چون این خود جستار ارجدار جداییست گفتگو از آن را بجای دیگری نگه می‌دارم.


پرچم نیمه‌ماهه ، شماره‌ی هفتم ، نیمه‌ی یکم تیرماه 1322


.

پرچم نیمه‌‍ماهه شماره‌ی هفتم

(همبسته با گفتار بالا)
.

🔶 چه باید کرد (احمد کسروی)

🔸 باید در اندیشه‌ی آینده باشیم (تکه‌ی دو از دو)


انبوهی از ایرانیان این را عادت خود قرار داده كه از حال و پیشامد گله كنند و بنالند ولی هیچگاه در اندیشه‌ی كوشش و چاره نباشند. این نتیجه‌ی درسیست كه در سی سال گذشته از روزنامه‌ها آموخته‌اند. می‌آیند و می‌نشینند و سر گفتگو را باز می‌كنند ، و دردها و گرفتاریها را بتقریر می‌آورند. ولی همینكه گفته می‌شود كه باید دست بهم داد و چاره‌ای كرد در آنجاست كه صد سستی از خود نشان می‌دهند. در آنجاست كه آدم می‌بیند این بدبختها تنها گله و ناله را می‌خواهند و بهیچ‌گونه كوششی تن درنخواهند داد.

روزی نیست كه من با یك چنین داستانی روبرو نگردم! روزی نیست كه چنین سستی و پستی را از بیشتر ایرانیان پدیدار نیابم. همین امروز كسی بنزد من آمده بگله می‌پردازد كه فلان بازرگان در فلانجا با قیمتهای گزافی خواربار می‌خرد و انبار می‌كند و دانسته نیست اینها را برای كه می‌خرد؟!. دانسته نیست چرا دولت جلوگیری نمی‌كند؟!. آیا با این حال آینده‌ی زندگانی ما چه خواهد بود؟!.. از اینگونه گله‌ها فراوان می‌كند و آنگاه از من درخواست می‌كند كه اینها را در روزنامه بنویسید. من می‌گویم : بارها نوشته‌ایم و سودی نداده ، یگانه چاره آنست كه كسانی كه دلسوزی می‌نمایند اجتماع كنند و یك نیرویی پدید آورند و رشته‌ی كارها را بدست گیرند. با یك حال نیمه‌شرمندگی می‌گوید : «راست می‌فرمایید. ولی برای اجتماع هم باید كسی پیشرو باشد و مردم را بر سر خود گرد آورد». می‌گویم : دیگر پیشرو چگونه باید باشد؟!.. شش ماه است ما این روزنامه را آغاز كرده‌ایم و در این مدت پیاپی دعوت می‌كنیم كه بیایید با ما همدست گردید ، از دور و نزدیك با ما همراهی كنید ـ اینها را پیاپی می‌نویسیم و پیاپی خطرهای آینده را یادآوری می‌كنیم. آیا اینها پیشروی نیست؟!.. مگر شما می‌خواهید كسی بخیابانها بیفتد و جار زند و یا بیكایك شما نامه نوشته دعوت نماید؟!.. اینها را می‌شنود و چون پاسخی پیدا نمی‌كند سرش را پایین انداخته خاموش می‌شود و پس از زمانی برخاسته می‌رود ـ مانند این داستان بسیار است.

حقیقت آنست كه عقیده بقضا و قدر و دلبستگی بجبریگری عزم و اراده‌ی اینها را كشته است. بدبختها تا خطر را در نزدیكی خود نبینند بتكان نخواهند آمد و در چنان هنگامی نیز چاره دشوار خواهد گردید.

باید آشكاره بگویم : چنین مردمی شایسته‌ی زندگی نمی‌باشند. در چنین روزگاری كه توده‌ها سختترین نبردها می‌كنند و مردان و زنان و پیران و جوانان دست بهم داده در آسمان و زمین ، در زیر دریا و در روی آن جنگ و خونریزی می‌كنند ، یك چنین مردم سستنهاد و بی‌اراده‌ای سرنوشتی جز لگدمالی در زیر پای دیگران نتواند داشت. باید اینها را آشكاره بگویم و حقایق را پوشیده ندارم.

بدانید ای ایرانیان : شما سر كلافه را گم كرده‌اید. بدانید شما سررشته را از دست داده‌اید بدانید شما از آیین طبیعت مستثنا نخواهید بود. بدانید اگر تكانی بخود ندهید و خردمندانه بچاره نكوشید مقهور حوادث گردیده آسمان بر شما نخواهد گریست.

خودتان نیك اندیشید كه اگر جنگ باین كشور برسد و ایران میدان هجومهای هوایی و زمینی گردد ، شما با این بیسر و سامانی ، با این پراكندگی ، با این كینه‌ها و تفرقه‌ها ، با این بیرحمیها و سنگدلیها به چه حالی افتید؟.. با چه حوادثی روبرو گردید؟.. پیشامد شهریور ماه سال گذشته یك نمونه‌ی كوچكی بود و بیاد بیاورید كه در نتیجه‌ی چند ساعت جنگ چه نابسامانیها پدید آمد؟.. چه سختیهایی رخ داد؟.. آن سرلشگران بودند كه با صد بیغیرتی عده‌های خود را رها كرده بگریختند ، آن كردان و شاهسونان و بویراحمدیها بودند كه بیدرنگ بتاراج و راهزنی پرداختند ، آن روستاییهایش بودند كه براه‌آهن ریخته ریلهایش كشیدند ، آن شوفرها كه در هر كجا كامیونها را درمیان راه گزارده خود جان بدر بردند. آن بازرگانان و بازاریان بودند كه بیدرنگ خواروبار و كالا را در انبارها پنهان ساختند ـ هنوز فراموش نگردیده كه چه هنگامه‌ای بود.

كنون بیندیشید كه آینده چه خواهد بود؟.. بیندیشید و این سستی و بی‌عزمی را كنار گزارده بیایید دست بهم دهیم و از امروز بچاره كوشیم. بیایید با جانفشانی و پاكدلی خود را برای حوادث آماده گردانیم. نگویید كسی پیش نیفتاد نگویید كسی ما را بهمدستی دعوت نكرد ، ما اینك پیش افتاده‌ایم و برای هر گونه كوشش و جانفشانی آماده می‌باشیم ، ما اینك شما را دعوت می‌كنیم.

(پرچم روزانه شماره‌های 157 و 158 پنجشنبه 8 و شنبه 10 مرداد ماه 1321)



.

📘 حقایق زندگی


🖌 احمد کسروی


🔸 ۴۶- راه چه دور و چه نزدیک با پیمودنست که بپایان می‌رسد


👈 دستیابی

📘 انکیزیسیون در ایران

🔸 بخش دوم : در ایران با چه دشواریها روبرو شدیم؟..

تکه ی یک از دو

🖌 احمد کسروی




👈 دستیابی

🔶 کمونیستی در ایران

🔸 تکه‌ی یک از دو

در شماره‌ی گذشته گفتاری زیر همین عنوان نوشتیم و پیداست که بکسانی از ایرانیان خوش نخواهد افتاد. چیزی که هست در این زمینه‌ها دربند رنجش یا خشنودی یک دسته و یک گروه نتوان بود. این گفتگو از آینده‌ی بیست ملیون مردمست. گفتگو از بنیاد زندگانیست. آن کسان اگر سخنانی با دلیل نوشتند ما نیز با دلیل پاسخ دهیم ، و اگر بسخنان بی‌دلیل برخاستند پیداست که ما پاسخی نخواهیم داد.

چنانکه نوشته‌ایم ما نمی‌خواهیم از نیکی یا بدی کمونیستی سخن رانیم. این گفتگو جای دیگری دارد. سخن ما در این گفتارها از دو چیز است :

1) کسانی که در ایران به کمونیستی می‌گرایند نود درصدشان از معنی راست کمونیستی ناآگاهند و از روی فهم و باور بآن نمی‌گرایند. این رفتار در ایران تنها درباره‌ی کمونیستی نیست. با دموکراسی نیز همین رفتار را کردند. با هر چیز همین رفتار را می‌کنند.

2) کمونیستی چاره‌ی دردهای ایران یا شرق نیست. هر مردمی دردهای دیگری دارند که چاره‌اش نیز دیگر است. کمونیستی برای آسایش زندگانی کارگران و رنجبرانست ، و این در جاییست که گرفتاریهای بزرگ دیگری نباشد.

در این دو زمینه است که ما سخن می‌رانیم. درباره‌ی آن یکی در شماره‌ی گذشته نوشتیم و درباره‌ی این یکی در این شماره می‌نویسیم :

دوباره می‌گویم : کمونیستی چاره‌ی دردهای ایران یا شرق نیست. دردهای ایرانیان چیزهای دیگر است که باید از راهش چاره شود.

مثلاً : یکی از گرفتاریهای شرقیان باور داشتن به «قضا و قدر» است. این باور همه‌ی مغزها را پر گردانیده و انبوه مردم بی‌آنکه خود بفهمند گرفتار این باور بیپا هستند و شما می‌بینید صدها جمله از شعر و نثر درباره‌ی قضا ، و قدر ، و سرنوشت ، و بخت ، و گردش فلک کج¬مدار و مانند اینها درمیان مردم رواج دارد و هر کسی آنها را می‌گوید و می‌شنود بی‌آنکه ایرادی گرفته شود.

در نتیجه‌ی همین باور بیپاست که شرقیان به «کوشش» ارزشی که دارد نمی‌دهند و هیچگاه درپی اینکه از راه کوشش خود را به یک جایی رسانند نمی‌باشند. راستست که کلمه‌ی کوشش را بزبان می‌آورند و جمله‌هایی از اینگونه : «لیس للانسان الا ما سعی» ازبر می‌دارند ، ولی دلهاشان اینها را باور نکرده و اینست رفتارشان بوارونه‌ی آن می‌باشد.

یکی از دردهای شرقیان بی‌پروایی بزندگانی و خوار داشتن جهانست. در این باره نیز صدها جمله از شعر و نثر ، و از عربی و فارسی ، درمیانشان رواج می‌دارد ، و اینست بجهان با دیده‌ی درویشی می‌نگرند و درپی آراستن زندگانی نمی‌باشند. اگر با زبان چیزهایی می‌گویند مغزشان از آن ناآگاهست.

بهترین مثل این ، داستان مشروطه است. مشروطه یا حکومت دمکراسی یا سررشته‌داری توده بهترین شیوه‌ی زندگانیست و در سایه‌ی آن کشورهای اروپا آباد گردیده و پیشرفت یافته است. ولی شما ببینید در ایران با چه دیده‌ای در آن می‌نگرند ، چه ریشخندهایی می‌کنند ، چه دشنامها می‌دهند. آیا نه آنست که این مردم از درون دل علاقه بزندگانی خود و نیکی آن ندارند؟!..

یکی از دردهای ایرانیان گردن نگزاردن بحقایق جهانست. چیزهایی را که امروز دانشها روشن گردانیده و هر بافهم و خردی آنها را می‌پذیرد ، اینها نمی‌پذیرند و باور نمی‌دارند. داستان میکروب و اینکه بیشتر بیماریها از آنها پدید می‌آید امروز یکی از حقایق بیچون و چرا می‌باشد. ولی شما ببینید همین اکنون در ایران چه ارجی بآن حقیقت می‌گزارند؟!.. در همین آخرها که در روزنامه‌ها درباره‌ی تیفوس و شپش آن ، گفتارهایی نوشته می‌شد ، در هر کجا که سخنی بمیان می‌آمد ناگهان کسانی آواز بلند کرده می‌گفتند : «ای بابا ! اینها چیست؟!.. مگر ما بخدا عقیده نداریم؟!. مگر کارها دست خدا نیست؟!». روزنامه‌ها را بخوانید تا بدانید که در شهرستانها برای نگهداری خودشان از تیفوس به چه کارهایی برخاسته‌اند. بجای گوش دادن بدستورهای پزشکان دسته‌های سینه‌زنی می‌بندند ، روضه‌خوانی برپا می‌کنند ، آب نیم‌خورده‌ی فلان سید و بهمان درویش را به بچگان خود می‌خورانند.

می‌دانم خواهند گفت : اینها مردم عامیند و از روی نادانی بآن کارها می‌پردازند. اگر درس خوانند خواهند فهمید. می‌گویم : چنین نیست که فهمیده‌اید. همان درسخواندگان پای کمی از عامیان ندارند. ما درسخواندگان را هم می‌بینیم که هنوز باور استواری بحقایق دانشها پیدا نکرده‌اند. من بارها از درسخواندگان می‌شنوم که می‌گویند : «هنوز همه‌ی حقایق کشف نشده و ما نمی‌توانیم بگوییم که دعا تأثیر نمی‌تواند داشت». این سخنیست که من از یک پزشک نیز شنیده‌ام.


👇

از آنسوی ما این را آزموده‌ایم : پندارهای بیپایی که بنام دین یا هر نام دیگری در دلها جا گرفته با درس خواندن از دلها بیرون نمی‌رود. بلکه نتیجه آن می‌شود که درس آنها را سست می‌گرداند و آنها درس را. اینست که اینگونه درسخواندگان گیج و سرگردان می‌مانند و نمی‌دانند چه کنند و چه چیزها را باور دارند.

یکی از گرفتاریهای ایرانیان و شرقیان این کیشهای پراکنده و گوناگونست. اینها از یکسو مردم را گمراه گردانیده مغزهاشان پر از باورهای پوچ و بیهوده می‌گرداند ، و از یکسو پراکندگی بمیان ایشان می‌اندازد. ما چون در این باره بارها گفتگو کرده‌ایم دیگر نمی‌کنیم. ولی می‌گوییم : آنچه باید چاره شود این گرفتاری و مانند اینست.


پرچم نیمه‌ماهه ، شماره‌ی هفتم ، نیمه‌ی یکم تیرماه 1322


.

🔶 چه باید کرد (احمد کسروی)

🔸 بجوانان و جوان‌اندیشگان (تکه‌ی یک از دو)


در این گفتار روی سخن بجوانان و جوان‌اندیشگان است و می‌خواهم بگفتگویی درباره‌ی رهایی ایران پردازم. ولی باید نخست مقدمه‌ای یاد کنم :

ایرانیان چون سررشته را گم کرده‌اند انبوهی از آنان از نیروهای طبیعی که خدا بآنان داده
بهره‌مندی نمی‌نمایند. مثلاً «اندیشه» یکی از نیروهاییست که خدا به هر کس داده و از این نیرو
بهره‌های بسیار توان برداشت. ولی انبوه ایرانیان خود را از آن بی‌بهره گردانیده و تو گویی از بودن چنان نیرویی در کالبدشان آگاه نمی‌باشند. شما اگر در انجمنی باشید و بحال مردم دقت کنید خواهید دید همینکه یکی بسخنی می‌پردازد دیگران بی‌آنکه نیک بفهمند و بیندیشند بیدرنگ بپاسخ می‌پردازند و هر یکی بپاسخ دیگری برمی‌خیزد.

از سختترین کارها برای ایرانیان همینست که یک موضوعی را باندیشه سپارند و زمانی در پیرامون آن بیندیشند.

دوباره می‌گویم : تو گویی از داشتن یک نیرویی بنام اندیشه ناآگاهند. بارها رخ داده که من با کسی که بگفتگو پرداخته‌ام نخست شرط کرده‌ام که سخنان مرا بیندیش و پس از آن پاسخ بده ، و با این حال دیده‌ام همینکه می‌شنود خودداری نمی‌تواند و بیک پاسخ پوچ و پرتی می‌پردازد. این خود یک گرفتاری برای ایرانیان است.

این مردم درمانده نه تنها از این سرزمین بارده خود که برای زیست دویست و سیصدملیون مردم کفایت دارد بهره‌مندی نمی‌توانند و اکنون که بیش از بیست‌ملیون نیستند با سختی و گرسنگی بسر می‌برند ، نه تنها از کانهای فراوانی که زیر زمین خوابیده و یک سرمایه‌ی بزرگی برای کشور است کمترین برخورداری نمی‌توانند و آنها را بدیگران واگزارده‌اند که بیایند و بیرون آورند ، نه تنها از رودها و آبشارهای طبیعی در خوزستان و دیگر جاها سود برنمی‌دارند و آبهای آنها بجای روان گردیدن بکشتزار و بستان بدریا می‌ریزد و نیروی آبشارها هدر می‌گردد ، نه تنها از جوانان توانا و رشید ایلها بهره نجسته نمی‌توانند یک سپاه آزموده و دلیری پدید آورند و این جوانان بیکار مانده که توانایی و دلیری خود را در دزدی و راهزنی بکار می‌برند ، همچنان از نیروهای روانی که خدا در کالبد آنان گزارده ـ از خرد و فهم و اندیشه و آهنگ (عزم) ـ بهره‌مندی نمی‌توانند و همه‌ی نیروها نیز همچون رودهای خوزستان و آبشارهای شوشتر بیهوده و هدر می‌گردد. آن بدبختی که گفته‌اند همین را باید شمرد. آری بدبختی همین است که یک مردمی خود را باین روز نشانند. بدبختی همین است که یک توده‌ای بجای همه چیز دست بدامن غوغا و‌ هایهوی و ناله و گله بزنند و چنین دانند که از این راه بجایی خواهند رسید. هان ای ایرانیان ، راه را گم کرده‌اید و هان ای بیچارگان سررشته را از دست داده‌اید.

باری من در این رشته گفتارها راه رهایی از این زبونی و درماندگی را نشان خواهم داد! آری رهایی ایران ، راه رستگاری این کشور بدبخت را بازخواهم نمود. بیشتر خوانندگان که آشنا بگفته‌های منند می‌دانند که هیچگاه ناسنجیده نگویم ، هیچگاه بگزافه نگرایم. این سخن از شمار گفته‌های دیگران نیست. از روی بینش و آگاهی می‌گویم که راه رهایی این کشور را [از] این زبونیها و بدبختیها نشان خواهم داد. ولی از آغاز سخن با خوانندگان یک شرط می‌کنم و آن اینکه این رشته گفتارها را با آن ده گفتار گذشته (1) نیک بخوانند و بسنجند و بیندیشند ، چند شبی را در این راه بسر دهند که این گفتارها را خوانده ‌اندیشه و فهم خود را بکار اندازند ، اگر بتوانند چند تنی باهم نشسته در پیرامون این گفته‌ها بشور و گفتگو پردازند. آنگاه اگر این سخنان را استوار یافتند و راهی را که نشان می‌دهیم بسوی رستگاری شناختند در آنحال مردانه با ما همراهی کنند ، از دور و نزدیک خود را بما شناسانیده از همگامی بازنایستند. اینست یگانه شرطی که من می‌کنم و من گمان نمی‌کنم هیچ مرد نیکنهادی این شرط را نخواهد پذیرفت. گمان نمی‌کنم هیچ غیرتمندی از این درخواست رو خواهد گرداند.

بدانید ای ایرانیان : این درد و گرفتاری که شما در آنید بیدرمان و چاره نمی‌باشد ولی باید نخست راه آن دانسته شود و دوم یک دسته از مردان نیک دست بهم دهند و بنام غیرت و مردانگی کوشش و جانفشانی دریغ نگویند.

اینک آن راه که میخواهیم روشن گردانیم و بیاری خدا امیدمندیم که از یافتن آن مردان نیک هم بی‌بهره نخواهیم بود.


پابرگی (از ویرانیده) :
1ـ مقصود ده گفتار بازپسین (شماره‌های 1 تا 10) از رشته گفتارهاییست بنام «پیام به دانشمندان اروپا و آمریکا» که در پرچمهای روزانه شماره‌های 201 تا 210 بچاپ رسیده. این گفتارها سپس جداگانه برویه‌ی کتابی درآمده و در سالهای دیرتر به انگلیسی نیز ترجمه شده. این کتاب و ترجمه‌اش هر دو در کانال کتابخانه‌ی پاکدینی تلگرام هست.


.

🔶 کمونیستی در ایران

🔸 تکه‌ی دو از دو

همین اکنون که این سطرها را می‌نویسم کتابچه‌ای در روی میز است که پست تبریز آورده است ، و چون به تاریخش نگاه می‌کنم می‌بینم همین امسال (1322) بچاپ رسیده ، و زمینه‌ی آن گفتگو از «رجعت» می‌باشد. یکی از ملایان این را نوشته است و می‌خواهد بگوید که دوازده امام که کشته شده یا مرده دوباره زنده خواهند شد و باین جهان خواهند برگشت و هر یکی از دشمنان خود کینه خواهد جست.

این کتاب را از تبریز آقای آژیری فرستاده ، و چنانکه می‌نویسد آن را که یک ملایی نوشته یکی از بازرگانان توانگر دررفت چاپش را پرداخته است.

اینها را برای مثل یاد می‌کنم. ماننده‌هایش بسیار ، و گرفتاریهای توده‌های شرقی اینهاست. اینهاست که باید چاره شود.

می‌دانم خواهند گفت : ما چون مردم را کمونیست گردانیدیم باینها نیز چاره خواهد بود. می‌گویم این سخن بسیار خامست. این گرفتاریها تا هست در ایران نه کمونیستی پیش تواند رفت و نه راه دیگری. بهترین دلیلش داستان مشروطه است. جنبش مشروطه در ایران تکان سختی بود ، و با اینحال در نتیجه‌ی برخوردن باین گرفتاریها نیروی خود را از دست داد. ایرانیان مشروطه را پذیرفتند ، لیکن بدینسان که می‌بینید. داستان اینان داستان حوضیست که لجنهای بدبو ته آن را پر گردانیده ، و شما هرچه آب برویش بندید آن را نیز بدبو خواهد گردانید ، و شما اگر می‌خواهید آب پاک ماند باید آن لجنها را بیرون کشانید.

چنانکه گفته‌ایم چه کمونیستی و چه هر چیز دیگری ، تا کسانی از روی فهم و باور نپذیرند و به آن علاقه¬مند نباشند نه تنها از گرایش آنان سودی نخواهد بود زیانهایی نیز بدست خواهد آمد ، و ایرانیان با این گرفتاریهای مغزی که می‌دارند هیچگاه نخواهد بود که بکمونیستی یا به هر چیز دیگری علاقه پیدا کنند و از روی فهم و باور آن را بپذیرند. اگرهم چیزی را پسندیدند و پذیرفتند و به پیرامون آن گرد آمدند جز برای چند گاهی نبوده سپس دلسردی خواهند کرد. چنانکه با جنبش مشروطه کردند.

ایرانیان با این گرفتاریهای مغزی راستی را بیمارند و اینست تا باین بیماریها چاره نشود به درد هیچ چیزی نخواهند خورد. کسانی که می‌گویند : ما نخست آنان را بکمونیستی می‌خوانیم و سپس بگرفتاریهاشان چاره می‌کنیم ، این گفته بدان می‌ماند که شما بخواهید از یک دسته بیماران سپاهی آرایید و بکسانی که ایراد می‌گیرند پاسخ دهید : ما از اینها سپاه می‌آراییم و سپس به بیماریهاشان چاره خواهیم کرد ـ این پاسخ را داده این ندانید که از یک دسته بیماران سپاه آراسته نخواهد بود.

از آنسوی ما در کمونیستی چاره‌ای باین دردها نمی‌بینیم. کمونیستی جز درباره‌ی کارگران و رنجبران و اینگونه چیزها نیست. ما در آن گفتگویی که بتواند پاسخده این گرفتاریهای شرقیان باشد نمی‌بینیم. هواداران کمونیستی در ایران تنها کاری که می‌کنند آنست که خدا را نپذیرند و با هرچه دین نامیده می‌شود دشمنی کنند ، و این نشانی از ناتوانی ایشانست : چون چاره‌ای به پندارپرستیها نمی‌شناسند بیکبار با دین دشمنی می‌نمایند.

اینان آن نمی‌دانند که داستان آفریدگار جز از داستان پندارهای بیپاست. نمی‌دانند که ما را بسوی آفریدگار حقایق می‌رساند نه پندارها. نمی‌دانند که در جهان جز از آنکه دانشهای اروپایی نشان می‌دهد یک رشته حقایق بسیار ارجداری هست ، حقایقی که سرچشمه‌ی آسایش جهانیان تواند بود.

و چون این ایراد بخود کمونیستی و بهمگی کمونیستهاست و ما گفتیم که در آن باره سخنی نمی‌رانیم بیش از این رشته را دنبال نمی‌کنیم و در جای دیگری در این باره بسخن گشاده‌تری خواهیم پرداخت.

همان هواداران کمونیستی از یکسو خدا را نمی‌پذیرند ، ولی از سوی دیگر از سعدی و حافظ هواداری نشان می‌دهند. در حالی که آن سعدی ، و آن حافظ ، و آن پافشاری که آنان درباره‌ی جبریگری و خوار داشتن جهان نشان می‌دهند ، گذشته از آنکه بدترین پندارهاست و یکی از سرچشمه‌های بدبختی ایرانیان همانها می‌باشد ، خود با کمونیستی و راه آن نیز ناسازگار است ـ آخر در جایی که «بودنیها بوده است» و «ما را هیچ اختیاری نیست» و «بخت و دولت جز به تأیید آسمانی نمی‌باشد» ، دیگر چه جای کمونیستی یا ناکمونیستیست؟!.


پرچم نیمه‌ماهه ، شماره‌ی هفتم ، نیمه‌ی یکم تیرماه 1322


.

🔶 چه باید کرد (احمد کسروی)

🔸 بجوانان و جوان‌اندیشگان (تکه‌ی دو از دو)


از هفتاد و هشتاد سال پیش است که در ایران و دیگر کشورهای شرقی کسانی پی بدرماندگی و گرفتاری این توده‌ها برده باندیشه‌ی چاره افتاده‌اند.

نخست سیدجمال‌الدین اسدآبادی باین اندیشه رسیده و او چاره را «اتحاد اسلام» دانسته ولی چون از کوششهایش هیچ نتیجه‌ای بدست نیامده و دنباله‌اش بریده بگفتگویی از آن در اینجا نیاز نمی‌بینم. سپس کسان دیگری چون شکوه و آراستگی کشورهای اروپا و آمریکا و نیرومندی دولتهای غرب را دیده‌اند برای شرق نیز چاره جز این ندانسته‌اند که پیروی از آنان کنند و «تمدن» ایشان را بگیرند تا همچون آنان نیک و نیرومند گردند.

این اندیشه را حاجی‌میرزاحسین‌خان سپهسالار و میرزاعلیخان امین‌الدوله و میرزامَلکم‌خان و دیگران داشته‌اند و چنانکه می‌دانیم دنباله‌ی کوششهای آنان بود که شادروانان بهبهانی و طباطبایی برخاستند و جنبش مشروطه را پدید آوردند.

اگرچه این دو سید تنها مشروطه می‌خواستند و به بیشتر از این نیازی نمی‌دیدند ولی دیگران که با آنان همراهی نمودند از هر باره پیروی باروپاییان را آرزو می‌کردند و چاره‌ی درماندگی را جز از آن راه نمی‌دانستند و اینبود پافشاری نموده همه چیز اروپا را گرفتند : دبستانها و دانشکده‌ها بنیاد نهادند ، اداره‌ها برپا کردند ، تیاتر و سینما راه‌ انداختند ، قانونهای ایشان را ترجمه کردند. حزبهای سیاسی پدید آوردند. روزنامه‌نویسی را رواج دادند ـ یک کلمه بگویم : از هر باره پیروی باروپاییان نمودند و هر گامی که در این راه برمی‌داشتند آن را یک گامی در راه پیشرفت می‌شماردند.

هنوز هم انبوه مردم ـ بویژه درسخواندگان ـ همین باور را دارند و چنین می‌دانند که شرقیان باید بکوشند و تمدن اروپا را نیک فراگیرند و آن هنگامست که خواهند توانست از این درماندگیها رها گردند و با اروپاییان همسری نمایند.

این عقیده‌ی انبوه مردمست. ولی ما می‌گوییم این عقیده ناسنجیده و نااندیشیده است. زیرا از یکسو شرقیان با حال کنونی این نخواهند توانست که تمدن اروپا را بگیرند و در آن راه با اروپاییان همگام گردند ، و از یکسو اگرهم بتوانند تازه بجایی نخواهند رسید زیرا همان اروپاییان در سختیها گرفتارند و در کار خود درمانده‌اند.

این دو موضوع ، می‌توان درباره‌ی هر کدام سخنان بسیاری راند ولی من بکوتاهی سخن کوشیده به هر کدام یک دلیل کوتاهی یاد می‌کنم : درباره‌ی رسیدن و نرسیدن شرقیان بتمدن اروپا همین بس که بسنجید آیا در این چهل سال گذشته ایرانیان چه کرده‌اند و چه گامهایی در آن راه برداشته‌اند. آری راستست که در بیرون چیزهای بسیاری از اروپاییان گرفته‌اند ولی از درون هیچ کاری نکرده‌اند و فاصله درمیان اینها با اروپاییان همان است که بوده. برای آنکه سخن را با دلیل روشن توأم گردانم می‌گویم : در ایران سی‌وهفت سال است که حکومت مشروطه برپا گردیده و آنهمه کوششها و خونریزیها در راه این رخ داده ، با این حال امروز هزار یک مردم این سرزمین معنی درست مشروطه را نمی‌دانند و از درون دل خواهان آن نمی‌باشند. همین یکی بسست که شما بدانید این توده تمدن اروپا را چگونه می‌گیرد و چه رفتاری با آن می‌کند. مشروطه را گرفته ولی باین حال ننگین انداخته که می‌بینید.

می‌دانم کسانی خواهند گفت تا بامروز مردم بیسواد بودند و این است درست نتوانسته‌اند تمدن را بگیرند. ولی از این پس که همگی باسواد گردند بآسانی خواهند توانست. می‌گویم برای آنکه بی‌پایگی پاسخ خود را دریابید بهتر است حال جوانان درسخوانده را بیاد آورید.

اما موضوع دوم که گرفتاری خود اروپا باشد بهتر است کسانی حال امروزی اروپا و سختیهایی را که توده‌های فرانسه و بلژیک و نروج و یونان و لهستان و دیگران گرفتارند و آسیبهایی را که روسیه دچار گردیده بدیده گیرند و راستی آن گفته‌ی ما را دریابند. (1)

کوتاه سخن : اندیشه‌ی اینکه ایرانیان یا دیگر شرقیان تمدن اروپا را خواهند گرفت و با اروپاییان همسر خواهند گردید بسیار خام است ، و اگر کسانی براستی خواهان رستگاری و رهایی ایرانند راه این همانست که ما در ده گفتار گذشته (گفتارهای پیام بدانشمندان اروپا و آمریکا) بازنمودیم. باید ما هوادار نیکی جهان باشیم. باید بآن کوشیم که آیین زندگانی دیگر گردد و این زورآزمایی که امروز بنیاد زندگانی شده برافتد و آیین همدستی جای آن را گیرد ، وگرنه نه تنها شرقیان ، خود غربیان نیز روی آسایش نخواهند دید.

اکنون ما را آن می‌باید که چه در ایران و چه در دیگر کشورهای شرقی با گمراهیها نبرد کنیم و مردمان را با حقایق زندگانی آشنا گردانیم و خود در نتیجه‌ی همین است که زمینه برای نیکی جهان آماده خواهد گردید.

👇

(پرچم روزانه شماره‌های 212 و 213 پنجشنبه 23 و آدینه 24 مهرماه 1321)


پابرگی (از ویراینده) :
1ـ این گفتار در سال 1942 درست درمیانه‌ی جنگ جهانی دوم نوشته شده و براستی حال اروپا در آن هنگام دردآور و اندوه‌بار بوده است. پس دور نیست که کسانی از جلو درآمده بگویند : اکنون که دهه‌هاست چنین حالی در اروپا و آمریکا نیست. باید گفت : آری ، امروز حال شرق بهتر از غرب نیست لیکن این را نیز باید بدیده گرفت که یک رشته ‌از گرفتاریهای شرقیان از آنجا روی داد که پیروی از شیوه‌ی زندگی غربیان نمودند. از جمله بکار گرفتن بیش از اندازه‌ی ماشینها که در همه جا به پیدایش «غول بیکاری» در شرق انجامید. پیش از آن در شرق این اندازه بیکاری نبوده. از آنسو ، این درست و جای خشنودیست که سایه‌ی جنگ از سر اروپاییان دور گردیده و آنها از فاجعه‌هایی همچون دو جنگ جهانی رسته‌اند ولی این را نیز نباید از دیده دور داشت که با ساخت و فروش اسلحه (و دیگر افزارهای کشتار) بکشورهای ناتوان ، آتش جنگ را در آنجاها زبانه‌زن گردانیده و از سختی بحرانهای اقتصادی خود تا اندازه‌ای کاسته‌‌اند. بماند که سایه‌ی شوم بیکاری را دمادم بر روی سر خود می‌بینند و بگرفتاری پستی و بلندی بیش از اندازه در درآمدها و بهره‌مندیها که سرچشمه‌ی همه گونه فساد و تباهیهاست چاره‌ای نتوانسته‌اند. از اینگونه مثالها باز هم هست. حال یونان بعنوان نمونه‌ای از آن کشورها و جنبش «99 درصدیها» در آمریکا و برخی دیگر از کشورهای اروپایی از سال 2008 به اینسو هنوز در یادها هست.


.

سید جمال‌الدین اسدآبادی و حاجی میرزا حسین‌خان سپهسالار

میرزا علیخان امین‌الدوله و میرزا ملکم‌خان