🔶 آذربایجان و زبان ترکی (احمد کسروی)
🔸 باز هم درباره‌ی آذربایجان (تکه‌ی یک از دو)
یکی از یاران می‌گوید : با چند تن از جوانان آذربایجانی گفتگو می‌کردیم خشنودی از کوششهای شما می‌نمودند. می‌گفتند : «ولی یک عیب دارد و آن اینکه هواداری از فارسی می‌کند. و می‌خواهد آن را در آذربایجان رواج دهیم و ترکی را از میان بریم». گفتم : این چه عیبیست؟!. گفتند : «زبان ما ترکیست و ما با فارسها هنگامی یکی خواهیم شد که زبان ما را محترم شمارند ...» من بسیار کوشیدم که قانعشان گردانم نتیجه نداد. آیا شما نمی‌خواهید خواهش آنها را بپذیریم؟!. چون جوانان کوشایی هستند من می‌خواهم با ما باشند.
گفتم : آنان فریب خورده‌اند و ما نخواهیم توانست که آنان را با این اندیشه‌ی کجشان بپذیریم. در جهان همیشه هوسمندانی هستند که آرزوی پیشوایی کنند و چون دستاویز دیگری نیافتند و کاری از دستشان برنیامد کینه‌های خفته را در دلها بیدار گردانند و یک دسته را با دیگری بدشمنی برانگیخته دیرگاهی بآرزوی خود دست یابند. (1) پارسال که داستان شهریورماه پیش آمد و در همه جا جنبش پیدا شد در تبریز هم هوسمندانی بآرزوی دسته‌بندی افتاد‌ند و چون هیچ کاری از دستشان برنمی‌آمد از دو زبانی که درمیانه‌ی آذربایجان و دیگر گوشه‌های ایرانست بسودجویی برخاسته زبان ترکی را عنوان نمودند ، و چنین گفتند که باید در آموزشگاهها درسها با این زبان باشد ، و باید تهرانیها بآذربایجان نیایند. در نهان خواستهای پست دیگری داشتند و در آشکار این ترانه‌ها می‌سرودند.
ما در آن هنگام پاسخهایی دادیم (2) و آن دستگاه بهم خورد. ولی دیده می‌شود که برخی جوانان هنوز آن گفته‌های فریب‌آمیز را بگوش می‌دارند و هنوز دلهاشان از آن بدآموزیها پاک نگردیده اینست بار دیگر گفتاری در پرچم خواهیم نوشت. این نویدی بود که من بآن نیکمرد دادم و اینک بآن گفتار می‌پردازم و روی سخنم بجوانان آذربایجان است :
بدانید ای جوانان : همچشمی و کینه‌توزی یکی از خویهای طبیعی آدمیست. هر کسی از همچشمی با یک کس دیگری و از بدگویی باو و از برتری‌فروشی لذت می‌برد. به هر آذربایجانی که بگویند : «این تهرانیها چه می‌گویند؟! چرا بآذربایجان آمده بما ریاست می‌کنند؟!. مگر ما از آنها کمتریم؟!.» یا بگویند : «ما زبانمان جداست ، چرا با آنها یکی بشویم؟!. چرا آنها را راه دهیم؟!. چرا در دبستانها با زبان مادرزادی خودمان درس نخوانیم؟!.» اینها را که بگویند خوشش می‌آید ، و از اینکه در اینجا و آنجا بنشیند و از تهرانیها بد گوید و گناه پس ماندن کشور را بگردن آنها بیندازد لذت می‌برد. بویژه اگر نامش را «نهضت جدید آذربایجان» بگزارند ، بویژه اگر برخی نافهمانی از تهرانیان ـ از قبیل آقای عبدالله مستوفی و آقای لقمان نفیسی و آقای غلامحسین سرود و دیگران ـ بآذربایجان رفته و بمردم آنجا بنام ترک‌زبانی توهینها کرده زخمهای زبانی زده باشند ، که اینها محرک دیگری شده هر جوان آذربایجانی را وامی‌دارد که بگفته‌ی آن هوسمندان و فریبندگان بگروند و با تهرانیان بکینه‌توزی پردازند ، و این را یک کاری برای خود شمارند. دوباره می‌گویم : این خوشایند است و لذت دارد.
ولی خدا به هر کس یک خردی نیز داده که باید در هر کاری آن را داور گردانند و سود و زیان و نیک و بد را بشناسند. هوس و کینه‌توزی کورند و راه بجایی نتوانند بُرد و این خرد است که بیناست و آدمی را بجایی تواند رسانید.
اینست که در آن استان نیز باید خرد را بکار برد و این بسنجید که آیا بسود آذربایجانیانست که با تهرانیان بچنان کینه‌توزی پردازند؟!.. آیا بسود ایشانست که بدستاویز زبان دوتیرگی بمیان آورند؟!... این را باید نیک اندیشید.
باید دید آذربایجانیان می‌خواهند با ایران باشند یا نه؟.. اگر می‌خواهند پس بهر چه بکینه‌توزی و دوتیرگی می‌گرایند؟!.. بهر چه نمی‌خواهند این دوزبانی از میان برداشته شود؟!.. مگر نمی‌بینند که در نتیجه‌ی همان دوزبانی چه رمیدگیها درمیانست؟!.. و اگر نمی‌خواهند با ایرانیان باشند باید گفتگو از آن زمینه کرد و آن را دید که چه حالی دارد؟!.. آیا بسود آذربایجان می‌باشد یا زیان از آن خواهد برخاست؟!..
کسانی که پارسال این ترانه را می‌نواختند خواست درونی ایشان جدا گردیدن آذربایجان از ایران بود. چیزی که هست آشکاره بزبان نمی‌توانستند آورد. نه تنها «حزب آذربایجان» که بنیادگزارانش در راه هوس به هر پستی تن درمی‌دادند و بآرزوی پیشوایی از همه چیز می‌گذشتند ، برخی از دیگران این اندیشه را داشتند و من چون در آن هنگام بتبریز رفتم از گفتگوهاشان پی بخواست درونیشان بردم. زیرا چون با من سخن می‌راندند چنین می‌گفتند : «ما با تهرانیها نمی‌توانیم راه برویم ، باید خودمان بسر خود چاره کنیم».
👇
🔸 باز هم درباره‌ی آذربایجان (تکه‌ی یک از دو)
یکی از یاران می‌گوید : با چند تن از جوانان آذربایجانی گفتگو می‌کردیم خشنودی از کوششهای شما می‌نمودند. می‌گفتند : «ولی یک عیب دارد و آن اینکه هواداری از فارسی می‌کند. و می‌خواهد آن را در آذربایجان رواج دهیم و ترکی را از میان بریم». گفتم : این چه عیبیست؟!. گفتند : «زبان ما ترکیست و ما با فارسها هنگامی یکی خواهیم شد که زبان ما را محترم شمارند ...» من بسیار کوشیدم که قانعشان گردانم نتیجه نداد. آیا شما نمی‌خواهید خواهش آنها را بپذیریم؟!. چون جوانان کوشایی هستند من می‌خواهم با ما باشند.
گفتم : آنان فریب خورده‌اند و ما نخواهیم توانست که آنان را با این اندیشه‌ی کجشان بپذیریم. در جهان همیشه هوسمندانی هستند که آرزوی پیشوایی کنند و چون دستاویز دیگری نیافتند و کاری از دستشان برنیامد کینه‌های خفته را در دلها بیدار گردانند و یک دسته را با دیگری بدشمنی برانگیخته دیرگاهی بآرزوی خود دست یابند. (1) پارسال که داستان شهریورماه پیش آمد و در همه جا جنبش پیدا شد در تبریز هم هوسمندانی بآرزوی دسته‌بندی افتاد‌ند و چون هیچ کاری از دستشان برنمی‌آمد از دو زبانی که درمیانه‌ی آذربایجان و دیگر گوشه‌های ایرانست بسودجویی برخاسته زبان ترکی را عنوان نمودند ، و چنین گفتند که باید در آموزشگاهها درسها با این زبان باشد ، و باید تهرانیها بآذربایجان نیایند. در نهان خواستهای پست دیگری داشتند و در آشکار این ترانه‌ها می‌سرودند.
ما در آن هنگام پاسخهایی دادیم (2) و آن دستگاه بهم خورد. ولی دیده می‌شود که برخی جوانان هنوز آن گفته‌های فریب‌آمیز را بگوش می‌دارند و هنوز دلهاشان از آن بدآموزیها پاک نگردیده اینست بار دیگر گفتاری در پرچم خواهیم نوشت. این نویدی بود که من بآن نیکمرد دادم و اینک بآن گفتار می‌پردازم و روی سخنم بجوانان آذربایجان است :
بدانید ای جوانان : همچشمی و کینه‌توزی یکی از خویهای طبیعی آدمیست. هر کسی از همچشمی با یک کس دیگری و از بدگویی باو و از برتری‌فروشی لذت می‌برد. به هر آذربایجانی که بگویند : «این تهرانیها چه می‌گویند؟! چرا بآذربایجان آمده بما ریاست می‌کنند؟!. مگر ما از آنها کمتریم؟!.» یا بگویند : «ما زبانمان جداست ، چرا با آنها یکی بشویم؟!. چرا آنها را راه دهیم؟!. چرا در دبستانها با زبان مادرزادی خودمان درس نخوانیم؟!.» اینها را که بگویند خوشش می‌آید ، و از اینکه در اینجا و آنجا بنشیند و از تهرانیها بد گوید و گناه پس ماندن کشور را بگردن آنها بیندازد لذت می‌برد. بویژه اگر نامش را «نهضت جدید آذربایجان» بگزارند ، بویژه اگر برخی نافهمانی از تهرانیان ـ از قبیل آقای عبدالله مستوفی و آقای لقمان نفیسی و آقای غلامحسین سرود و دیگران ـ بآذربایجان رفته و بمردم آنجا بنام ترک‌زبانی توهینها کرده زخمهای زبانی زده باشند ، که اینها محرک دیگری شده هر جوان آذربایجانی را وامی‌دارد که بگفته‌ی آن هوسمندان و فریبندگان بگروند و با تهرانیان بکینه‌توزی پردازند ، و این را یک کاری برای خود شمارند. دوباره می‌گویم : این خوشایند است و لذت دارد.
ولی خدا به هر کس یک خردی نیز داده که باید در هر کاری آن را داور گردانند و سود و زیان و نیک و بد را بشناسند. هوس و کینه‌توزی کورند و راه بجایی نتوانند بُرد و این خرد است که بیناست و آدمی را بجایی تواند رسانید.
اینست که در آن استان نیز باید خرد را بکار برد و این بسنجید که آیا بسود آذربایجانیانست که با تهرانیان بچنان کینه‌توزی پردازند؟!.. آیا بسود ایشانست که بدستاویز زبان دوتیرگی بمیان آورند؟!... این را باید نیک اندیشید.
باید دید آذربایجانیان می‌خواهند با ایران باشند یا نه؟.. اگر می‌خواهند پس بهر چه بکینه‌توزی و دوتیرگی می‌گرایند؟!.. بهر چه نمی‌خواهند این دوزبانی از میان برداشته شود؟!.. مگر نمی‌بینند که در نتیجه‌ی همان دوزبانی چه رمیدگیها درمیانست؟!.. و اگر نمی‌خواهند با ایرانیان باشند باید گفتگو از آن زمینه کرد و آن را دید که چه حالی دارد؟!.. آیا بسود آذربایجان می‌باشد یا زیان از آن خواهد برخاست؟!..
کسانی که پارسال این ترانه را می‌نواختند خواست درونی ایشان جدا گردیدن آذربایجان از ایران بود. چیزی که هست آشکاره بزبان نمی‌توانستند آورد. نه تنها «حزب آذربایجان» که بنیادگزارانش در راه هوس به هر پستی تن درمی‌دادند و بآرزوی پیشوایی از همه چیز می‌گذشتند ، برخی از دیگران این اندیشه را داشتند و من چون در آن هنگام بتبریز رفتم از گفتگوهاشان پی بخواست درونیشان بردم. زیرا چون با من سخن می‌راندند چنین می‌گفتند : «ما با تهرانیها نمی‌توانیم راه برویم ، باید خودمان بسر خود چاره کنیم».
👇
از خام‌اندیشی چنین می‌پنداشتند که بروی کره‌ی زمین تنها آذربایجانست و استانهای دیگر ایران و این است آرزو می‌کردند که از ایران جدا گردند و خود آسوده زندگی بسر برند و این درنمی‌یافتند که در این جهان پرآشوب یک آذربایجان تنها نتواند زیست و اگر از ایران جدا گردید باید به یکی دیگری پیوندد. من این سخنان را بآنان گفتم ولی از بس هوس پیشوایی و سرجنبانی بر آنان چیرگی داشت از گفته‌های من نیز می‌رنجیدند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ آیا خوانندگان از این کسان چند تنی را در تاریخ ایران و جهان می‌شناسند؟! بیگمان می‌شناسند. ولی دشواری در اینجاست که آنها کوششهای خود را زیر عنوانهای قومیت‌خواهی ، استقلال‌خواهی یا پیشرفت کشور و مانندهای آن پنهان ساخته و می‌سازند.
2ـ در نخستین شماره‌های پرچم ، بهمن ماه 1320
.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ آیا خوانندگان از این کسان چند تنی را در تاریخ ایران و جهان می‌شناسند؟! بیگمان می‌شناسند. ولی دشواری در اینجاست که آنها کوششهای خود را زیر عنوانهای قومیت‌خواهی ، استقلال‌خواهی یا پیشرفت کشور و مانندهای آن پنهان ساخته و می‌سازند.
2ـ در نخستین شماره‌های پرچم ، بهمن ماه 1320
.
🔶 تا چه اندازه از آمیغها [=حقایق] دورند!
🔸 تکه‌ی دو از دو
یادداشت ویراینده : تا کسروی زنده بود کسانی از «بزرگان» کشور ، از «ادبا» و «علما» و «فضلا» و «حکما» و «عرفا»ی آنروز با همه‌ی دشمنی که با او داشتند در برابرش سخن گفتن نمی‌یارستند و بسخنانش ایرادی نمی‌یافتند. اینبود چاره‌ی دیگری جز پیش کشیدن همین بهانه‌های کودکانه نداشتند : «اینها را در آرزوی «شهرت» می‌نویسد» یا مانندهای آن. ولی ده و اند سالی که از کشته شدن او گذشت دیده شد اینجا و آنجا بسخنرانیها و قلم‌دوانیها پرداخته‌اند.
این کار ایشان که جز درماندگی نامی بر آن نمی‌توان گزارد آن روز از چشم دانایان پنهان نماند و چون ایشان را «بیهوده‌گویان» دانستند بخود بازگزاردند. ولی از آنسو چون برخی از ایشان پاسخی نشنیدند دیگران میدان را تهی پنداشته دروغها و کجیهای دیگری به ناراستهای گفته شده افزودند. اینجا بود که پاسخهایی درمی‌بایست و خاموشی اشتباه بود. زیرا این ناکسان دست به نیرنگها یازیده پیشامدها و تاریخ را بدروغ آلودند و از آنسو ساده‌دلانی آنها را بدلهاشان راه می‌دادند.
پس بیجا نیست بنام دفاع از تاریخ هم که شده راست از دروغ و داوری کینه‌جویانه از نیکخواهانه جدا گردد. بویژه آنکه اینجا پای کشور و سرنوشت هشتاد ملیون مردم نیز درمیانست. چگونگی آنکه امروز پس از چهل و اند سال از روی کار آمدن ملایان بسیار کسان که بیاد انقلاب سال 57 می‌افتند سخت افسوس می‌خورند که چرا با بودن «راه» مردم پا به کوره‌راه گزاشتند. زیرا اگر «روشنفکران» در همان سالهای ارتجاع‌پروری (1320 به بعد) «هشیار» بودند و دست یکی کرده از نیرومند گردیدن ارتجاع جلو می‌گرفتند کار این کشور امروز باینجا نمی‌کشید. و ما ناچاریم بایشان این را یاد آوریم که این برآمدن و پا گرفتن ارتجاع علتهایی داشته و یکی از آنها اینکه «برجستگان» (یا «روشنفکران») توده‌ی ما دربند و گرفتار اندیشه‌های زهرآلودی بودند و نه تنها در آن زمان حساسیت موضوع را درنیافته از همدستی با مخالفان ارتجاع سر باززده و در جاهایی خود آب بآسیاب او ریخته‌اند بلکه امروز نیز در کار تکرار کردن همان اشتباهاتند و این علت دیگری ندارد جز اینکه در کارهایی که می‌کنند نه سود توده بلکه هوسها و دلخواسته‌های خود را بدیده می‌گیرند.
بماند که همین راستیها را بازنمودن ، دروغگویان را رسوا کردن و بهانه‌گیران را شناساندن خود استوار گردانیدن بنیادهای دادگری در یک کشور نیز می‌باشد و یک مردمی که می‌خواهند با سربلندی زیند باید کیفر و پاداش را بجا در دست نابکار و نیکخواه بگزارند تا از یکسو نابکاران بسیاهکاری دلیر نگردند و از سوی دیگر نیکمردان پای خود را در کوششهایی که برای توده می‌کنند سست نیابند.
بسیار جدایی هست میان کسانی که سود توده را جلوتر از سود خود گیرند با آنها که در هر گامی جز دربند هوس و بهره‌مندی خود نباشند. آن دسته در کارهایی که می‌کنند چه بسیار زیانها دیده ولی دست از کوشش برندارند و این دسته تا سودی در کاری نباشد بآن نزدیک نیایند. باشد که اینها هر دو از برجستگان و «روشنفکران» باشند ولی پیداست آنان که از دسته‌ی دوم‌اند گرچه عنوان «روشنفکر» داشته باشند زیانهای بزرگی از ایشان برخیزد. چنانکه تاریخ صد سال اخیر ما گواههای بسیار از این دست دارد.
این بیادمان می‌آورد یکی از سخنان پرمغز کسروی بزرگ را :
«آدمی را بیدانش ماندن و پاکدل بودن بهتر که دانش اندوختن و دزد و دغل گردیدن.»
این دسته‌ی دوم را با آنکه از گروه «ادیبان» کشور بوده‌اند ما بی‌درد ، یاوه‌گو و دروغ‌پرداز می‌شناسیم و چون بازنمودن ناراستیهای گفتار و کردارشان چند گفتار نیاز دارد اینجا بیش از این بآن نمی‌پردازیم و این جستار را بزمان دیگری وامی‌گزاریم.
.
🔸 تکه‌ی دو از دو
یادداشت ویراینده : تا کسروی زنده بود کسانی از «بزرگان» کشور ، از «ادبا» و «علما» و «فضلا» و «حکما» و «عرفا»ی آنروز با همه‌ی دشمنی که با او داشتند در برابرش سخن گفتن نمی‌یارستند و بسخنانش ایرادی نمی‌یافتند. اینبود چاره‌ی دیگری جز پیش کشیدن همین بهانه‌های کودکانه نداشتند : «اینها را در آرزوی «شهرت» می‌نویسد» یا مانندهای آن. ولی ده و اند سالی که از کشته شدن او گذشت دیده شد اینجا و آنجا بسخنرانیها و قلم‌دوانیها پرداخته‌اند.
این کار ایشان که جز درماندگی نامی بر آن نمی‌توان گزارد آن روز از چشم دانایان پنهان نماند و چون ایشان را «بیهوده‌گویان» دانستند بخود بازگزاردند. ولی از آنسو چون برخی از ایشان پاسخی نشنیدند دیگران میدان را تهی پنداشته دروغها و کجیهای دیگری به ناراستهای گفته شده افزودند. اینجا بود که پاسخهایی درمی‌بایست و خاموشی اشتباه بود. زیرا این ناکسان دست به نیرنگها یازیده پیشامدها و تاریخ را بدروغ آلودند و از آنسو ساده‌دلانی آنها را بدلهاشان راه می‌دادند.
پس بیجا نیست بنام دفاع از تاریخ هم که شده راست از دروغ و داوری کینه‌جویانه از نیکخواهانه جدا گردد. بویژه آنکه اینجا پای کشور و سرنوشت هشتاد ملیون مردم نیز درمیانست. چگونگی آنکه امروز پس از چهل و اند سال از روی کار آمدن ملایان بسیار کسان که بیاد انقلاب سال 57 می‌افتند سخت افسوس می‌خورند که چرا با بودن «راه» مردم پا به کوره‌راه گزاشتند. زیرا اگر «روشنفکران» در همان سالهای ارتجاع‌پروری (1320 به بعد) «هشیار» بودند و دست یکی کرده از نیرومند گردیدن ارتجاع جلو می‌گرفتند کار این کشور امروز باینجا نمی‌کشید. و ما ناچاریم بایشان این را یاد آوریم که این برآمدن و پا گرفتن ارتجاع علتهایی داشته و یکی از آنها اینکه «برجستگان» (یا «روشنفکران») توده‌ی ما دربند و گرفتار اندیشه‌های زهرآلودی بودند و نه تنها در آن زمان حساسیت موضوع را درنیافته از همدستی با مخالفان ارتجاع سر باززده و در جاهایی خود آب بآسیاب او ریخته‌اند بلکه امروز نیز در کار تکرار کردن همان اشتباهاتند و این علت دیگری ندارد جز اینکه در کارهایی که می‌کنند نه سود توده بلکه هوسها و دلخواسته‌های خود را بدیده می‌گیرند.
بماند که همین راستیها را بازنمودن ، دروغگویان را رسوا کردن و بهانه‌گیران را شناساندن خود استوار گردانیدن بنیادهای دادگری در یک کشور نیز می‌باشد و یک مردمی که می‌خواهند با سربلندی زیند باید کیفر و پاداش را بجا در دست نابکار و نیکخواه بگزارند تا از یکسو نابکاران بسیاهکاری دلیر نگردند و از سوی دیگر نیکمردان پای خود را در کوششهایی که برای توده می‌کنند سست نیابند.
بسیار جدایی هست میان کسانی که سود توده را جلوتر از سود خود گیرند با آنها که در هر گامی جز دربند هوس و بهره‌مندی خود نباشند. آن دسته در کارهایی که می‌کنند چه بسیار زیانها دیده ولی دست از کوشش برندارند و این دسته تا سودی در کاری نباشد بآن نزدیک نیایند. باشد که اینها هر دو از برجستگان و «روشنفکران» باشند ولی پیداست آنان که از دسته‌ی دوم‌اند گرچه عنوان «روشنفکر» داشته باشند زیانهای بزرگی از ایشان برخیزد. چنانکه تاریخ صد سال اخیر ما گواههای بسیار از این دست دارد.
این بیادمان می‌آورد یکی از سخنان پرمغز کسروی بزرگ را :
«آدمی را بیدانش ماندن و پاکدل بودن بهتر که دانش اندوختن و دزد و دغل گردیدن.»
این دسته‌ی دوم را با آنکه از گروه «ادیبان» کشور بوده‌اند ما بی‌درد ، یاوه‌گو و دروغ‌پرداز می‌شناسیم و چون بازنمودن ناراستیهای گفتار و کردارشان چند گفتار نیاز دارد اینجا بیش از این بآن نمی‌پردازیم و این جستار را بزمان دیگری وامی‌گزاریم.
.
🔶 آذربایجان و زبان ترکی (احمد کسروی)
🔸 باز هم درباره‌ی آذربایجان (تکه‌ی دو از دو)
بآن جوانان باید گفت : اگر خواست شما کینه‌توزی و همچشمی با تهرانیان و دیگرانست و از آن لذت می‌برید که بنشینید و از اینکه آذربایجانی هستید بخود بالید و بتهرانیان بد گویید و ریشخند کنید و تهرانیان نیز در نوبت خود از ریشخند و بدگویی بشما بازنایستند ، اینها هوسبازیهای بیخردانه‌ایست که ما از آنها سخت بیزاریم و چه بهتر که از ما دور باشید و ما را نیز آلوده نگردانید. ولی اگر جوانان هوشیار و پاکدلید و می‌خواهید در راه کشور خود بکوششهایی پردازید باید بدانید که این گفتار شما سراسر زیانست. زیرا همین پابستگی به ترکی رمیدگی را که میانه‌ی آذربایجانیان و دیگرانست بیشتر و سختتر خواهد گردانید و بدخواهان از درون و بیرون دامن بآتش خواهند زد و داستانهایی که امروز فهم شما نمی‌رسد رخ خواهد داد. از آنسوی آسوری و ارمنی و ترکمان و کرد و عرب هر یکی پیروی از شما کرده آنها هم خواهند خواست که درسها بزبانهای خودشان باشد ، بلکه لر و بختیاری و سمنانی و گیلانی و مازندرانی نیز همان خواهش را خواهند داشت.
یک مردم باخرد همیشه می‌کوشند که چیزهایی را که مایه‌ی رمیدگی و جدایی درمیان توده تواند بود از میان بردارند. شما نیز پیروی از خرد کنید و بآن کوشید. این سخنانی که می‌گویید جز کینه‌توزی و هوسبازی نیست.
می‌گویید : «باید بزبان ما بی‌احترامی نکنند». کسی بزبان شما ناپاسداری نکرده. چند تن نافهمانی از مستوفی و لقمان نفیسی و غلامحسین سرود در حساب هیچی نیستند. ایرانیان پاکدرون همیشه بآذربایجان پاس گزارده‌اند و همیشه نامش را به نیکی برده‌اند. زبان ترکی را هم کسی بد نمی‌شناسد. چه معنی دارد که زبان بد باشد. این از دیده‌ی سود کشور و توده است که دوراندیشان و دانایانِ خود آذربایجان خواسته‌اند فارسی را در آنجا روان گردانند و کم‌کم ترکی را از میان برند. آن کسانی که پارسال بمیان افتاده و داستان زبان را عنوان کردند از خردمندان نبودند. هوسبازانی بودند که تنها می‌خواستند دسته‌ای بر سر خود گرد آورند ، و چون دستاویز دیگری پیدا نمی‌کردند باین دستاویز برخاستند. شما اگر جوانان باهوش هستید نیک اندیشید که آنان که بودند و چه می‌خواستند ، و با کجاها پیوستگی می‌داشتند.
من از سال 1312 همیشه ببلندی نام آذربایجان کوشیده‌ام. در زمان رضاشاه که کمتر کسی می‌یارَست نام شورش مشروطه را ببرد من تاریخ آن را می‌نوشتم و پراکنده می‌کردم و چون می‌دانستم اگر سانسور ببیند جلو خواهد گرفت بیشتری از بخشهای آن تاریخ را بی‌نشان دادن بسانسور بچاپ می‌رسانیدم و اگر شما می‌خواهید بدانید که این تاریخنویسی من چه خطرهایی را دربر توانستی داشت پرونده‌ی این کار را در شهربانی بخوانید و یا از آقای سرهنگ آرتا بپرسید. همین کار که من تاریخ مشروطه بی‌اجازه از وزارت فرهنگ و بی‌نشان دادن بسانسور چاپ کرده‌ام یک نتیجه‌اش این توانستی بود که من بزندان بیفتم و کسی یارای بردن نام من نداشته باشد. با اینحال برای آنکه تاریخ مشروطه که بیشترش بآذربایجان بستگی دارد از میان نرود من آن تاریخ را با کوششهای بسیار دو بار بچاپ رسانیدم. (1)
این یک بخش از کوششهای من درباره‌ی آذربایجانست و شما آن را ببینید که پارسال در مهرماه که به تبریز رفتم همان هواداران زبان ترکی و همدستان ایشان که از آشفتگی کشور فرصتی یافته برقص و هوسبازی برخاسته بودند از رفتن من بآنجا ناخشنود گردیدند و کسانی چنین گفته بودند که ملایان را ببدگوییها برانگیزند. این نمونه‌ی ناپاکدرونی ایشانست.
رو سیاهان نامرد! چنین می‌پنداشتند که رفتن من میدان را بآنان تنگ خواهد گردانید.
این یک نمونه‌ای از پستی اندیشه‌های ایشانست ، و شما جوانان پیروی از آنان می‌نمایید و هیچ نمی‌اندیشید که چه شده که من باندازه‌ی آنان سود آذربایجان را نمی‌خواهم. راستی‌را باید گفت : بسیار گمراهید ، بسیار پرتید.
می‌شنوم دلیل آورده می‌گویید : در سویس نیز سه زبانست و هر یکی در جای خود سخن گفته می‌شود. این یکی از دلیلهاییست که پارسال روزنامه‌ی آذربایجان می‌نوشت ولی درست مانند آنست که کسی که چشمهایش درد دارد بچاره نپردازد و بلکه بآن دردناکی بنازد و دلیل آورده بگوید : «ابوالعلای معری نیز نابینا بود» و این نداند که آن نابینایی هنری برای ابوالعلاء نبوده.
اگر در سویس سه زبان هست آن نیز مایه‌ی گرفتاری برای آن کشور است که باید درپی چاره باشند. نه اینکه شما در ایران پیروی از ایشان نمایید.
(پرچم روزانه شماره‌های 251 و 252 جمعه سیزدهم و یکشنبه پانزدهم آذرماه 1321)
👇
🔸 باز هم درباره‌ی آذربایجان (تکه‌ی دو از دو)
بآن جوانان باید گفت : اگر خواست شما کینه‌توزی و همچشمی با تهرانیان و دیگرانست و از آن لذت می‌برید که بنشینید و از اینکه آذربایجانی هستید بخود بالید و بتهرانیان بد گویید و ریشخند کنید و تهرانیان نیز در نوبت خود از ریشخند و بدگویی بشما بازنایستند ، اینها هوسبازیهای بیخردانه‌ایست که ما از آنها سخت بیزاریم و چه بهتر که از ما دور باشید و ما را نیز آلوده نگردانید. ولی اگر جوانان هوشیار و پاکدلید و می‌خواهید در راه کشور خود بکوششهایی پردازید باید بدانید که این گفتار شما سراسر زیانست. زیرا همین پابستگی به ترکی رمیدگی را که میانه‌ی آذربایجانیان و دیگرانست بیشتر و سختتر خواهد گردانید و بدخواهان از درون و بیرون دامن بآتش خواهند زد و داستانهایی که امروز فهم شما نمی‌رسد رخ خواهد داد. از آنسوی آسوری و ارمنی و ترکمان و کرد و عرب هر یکی پیروی از شما کرده آنها هم خواهند خواست که درسها بزبانهای خودشان باشد ، بلکه لر و بختیاری و سمنانی و گیلانی و مازندرانی نیز همان خواهش را خواهند داشت.
یک مردم باخرد همیشه می‌کوشند که چیزهایی را که مایه‌ی رمیدگی و جدایی درمیان توده تواند بود از میان بردارند. شما نیز پیروی از خرد کنید و بآن کوشید. این سخنانی که می‌گویید جز کینه‌توزی و هوسبازی نیست.
می‌گویید : «باید بزبان ما بی‌احترامی نکنند». کسی بزبان شما ناپاسداری نکرده. چند تن نافهمانی از مستوفی و لقمان نفیسی و غلامحسین سرود در حساب هیچی نیستند. ایرانیان پاکدرون همیشه بآذربایجان پاس گزارده‌اند و همیشه نامش را به نیکی برده‌اند. زبان ترکی را هم کسی بد نمی‌شناسد. چه معنی دارد که زبان بد باشد. این از دیده‌ی سود کشور و توده است که دوراندیشان و دانایانِ خود آذربایجان خواسته‌اند فارسی را در آنجا روان گردانند و کم‌کم ترکی را از میان برند. آن کسانی که پارسال بمیان افتاده و داستان زبان را عنوان کردند از خردمندان نبودند. هوسبازانی بودند که تنها می‌خواستند دسته‌ای بر سر خود گرد آورند ، و چون دستاویز دیگری پیدا نمی‌کردند باین دستاویز برخاستند. شما اگر جوانان باهوش هستید نیک اندیشید که آنان که بودند و چه می‌خواستند ، و با کجاها پیوستگی می‌داشتند.
من از سال 1312 همیشه ببلندی نام آذربایجان کوشیده‌ام. در زمان رضاشاه که کمتر کسی می‌یارَست نام شورش مشروطه را ببرد من تاریخ آن را می‌نوشتم و پراکنده می‌کردم و چون می‌دانستم اگر سانسور ببیند جلو خواهد گرفت بیشتری از بخشهای آن تاریخ را بی‌نشان دادن بسانسور بچاپ می‌رسانیدم و اگر شما می‌خواهید بدانید که این تاریخنویسی من چه خطرهایی را دربر توانستی داشت پرونده‌ی این کار را در شهربانی بخوانید و یا از آقای سرهنگ آرتا بپرسید. همین کار که من تاریخ مشروطه بی‌اجازه از وزارت فرهنگ و بی‌نشان دادن بسانسور چاپ کرده‌ام یک نتیجه‌اش این توانستی بود که من بزندان بیفتم و کسی یارای بردن نام من نداشته باشد. با اینحال برای آنکه تاریخ مشروطه که بیشترش بآذربایجان بستگی دارد از میان نرود من آن تاریخ را با کوششهای بسیار دو بار بچاپ رسانیدم. (1)
این یک بخش از کوششهای من درباره‌ی آذربایجانست و شما آن را ببینید که پارسال در مهرماه که به تبریز رفتم همان هواداران زبان ترکی و همدستان ایشان که از آشفتگی کشور فرصتی یافته برقص و هوسبازی برخاسته بودند از رفتن من بآنجا ناخشنود گردیدند و کسانی چنین گفته بودند که ملایان را ببدگوییها برانگیزند. این نمونه‌ی ناپاکدرونی ایشانست.
رو سیاهان نامرد! چنین می‌پنداشتند که رفتن من میدان را بآنان تنگ خواهد گردانید.
این یک نمونه‌ای از پستی اندیشه‌های ایشانست ، و شما جوانان پیروی از آنان می‌نمایید و هیچ نمی‌اندیشید که چه شده که من باندازه‌ی آنان سود آذربایجان را نمی‌خواهم. راستی‌را باید گفت : بسیار گمراهید ، بسیار پرتید.
می‌شنوم دلیل آورده می‌گویید : در سویس نیز سه زبانست و هر یکی در جای خود سخن گفته می‌شود. این یکی از دلیلهاییست که پارسال روزنامه‌ی آذربایجان می‌نوشت ولی درست مانند آنست که کسی که چشمهایش درد دارد بچاره نپردازد و بلکه بآن دردناکی بنازد و دلیل آورده بگوید : «ابوالعلای معری نیز نابینا بود» و این نداند که آن نابینایی هنری برای ابوالعلاء نبوده.
اگر در سویس سه زبان هست آن نیز مایه‌ی گرفتاری برای آن کشور است که باید درپی چاره باشند. نه اینکه شما در ایران پیروی از ایشان نمایید.
(پرچم روزانه شماره‌های 251 و 252 جمعه سیزدهم و یکشنبه پانزدهم آذرماه 1321)
👇
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ کوششهای سیاسی کسروی در همراهی با دمکراتهای آذربایجان ، نوشته‌ها و مأموریتهای دلیرانه و فیروزانه‌ای که در عدلیه به انجام رسانیده و آن رأیهای بیباکانه که داده و یک بار هم دربار را محکوم کرده (داستان اوین) و نیز محکوم نمودن هوشمندانه‌ی دسته‌ی بدخواهان در دادگاه مختاری (متهمان شهربانی) همه یکسو ، همین نوشتن تاریخ مشروطه و دو بار چاپ آن در زمان رضاشاه خود یک «شاهکار» می‌باشد. این را کسانی که از تاریخ آن دوره آگاهند نیک دریابند.
.
1ـ کوششهای سیاسی کسروی در همراهی با دمکراتهای آذربایجان ، نوشته‌ها و مأموریتهای دلیرانه و فیروزانه‌ای که در عدلیه به انجام رسانیده و آن رأیهای بیباکانه که داده و یک بار هم دربار را محکوم کرده (داستان اوین) و نیز محکوم نمودن هوشمندانه‌ی دسته‌ی بدخواهان در دادگاه مختاری (متهمان شهربانی) همه یکسو ، همین نوشتن تاریخ مشروطه و دو بار چاپ آن در زمان رضاشاه خود یک «شاهکار» می‌باشد. این را کسانی که از تاریخ آن دوره آگاهند نیک دریابند.
.
🔶 سَهِشهای [=احساسات] پاک یک نیکمرد
🔸 تکه‌ی یک از یک
من به نوبت خود و از سوی همه‌ی یاران آزاده از رهگذر گفتار «خدا با ماست» بشما سپاس می‌گزارم. تاکنون چند بار آن را خوانده‌ام و در هر بار جرقه‌‌هایی در مغزم تولید نموده و به یک جهان سعادتی که از این راه بروی جهانیان گشاده تواند بود عقیده و علاقه‌ی بی‌اندازه پیدا کرده اراده‌ام هرچه نیرومندتر شده است.
آیا روزی خواهد رسید که ما ایرانیان ، دوشادوش دیگر شرقیان ، این آرمان پاک و بزرگ را از پیش برده و در برابر دانشهای غربیان که راه فیروزی و پیشرفت آن نیز همین پاکدینیست با سری فراز و پیشانی باز بایستیم؟!. ای خدای بزرگ کی خواهد رسید چنین روز فیروزی؟!.
من هر زمان که مطالب آن گفتار گرانمایه را به نظر می‌آورم دلم روشن و اراده‌ام نیرومند می‌گردد ، و در آنجهان روشنی که بروی اندیشیده‌‌ام باز می‌شود یاران را از دور و نزدیک بیاد می‌آورم و چنین می‌خواهم که آواز برداشته ، بهمگی آنان بویژه به یاران اهواز پیام فرستاده بگویم : درود بشما ای یاران ، درود بشما ای نیکمردان ، درود بشما که در چنین راهی می‌کوشید ، درود بشما که آنهمه رنجها بخود هموار می‌گردانید. ای یاران روز فیروزی نزدیکست. ای نیکمردان خدا همیشه با ماست.
(از نامه‌ی آقای مجلد از میاندوآب با اندک‌کوتاهی و دیگرگونی)
پرچم : این سَهِشهای پاک که از دلهای جوانان برمی‌خیزد آتش وَرجاوَند [=مقدس] است که زبانه‌ی آن ریشه‌ی گمراهیها و نادانیها را خواهد سوزانید و فروغ آن جهان را روشن خواهد گردانید. اینهاست آن نیروی خدایی که ما چشم براه پدید آمدنش بوده‌ایم ، اینهاست آنچه از سالها بیوسیده‌ایم [=منتظر بوده‌ایم].
پرچم نیمهماهه ـ سال یکم ـ شماره‌ی نهم ـ نیمه‌ی یکم مرداد ماه 1322
.
🔸 تکه‌ی یک از یک
من به نوبت خود و از سوی همه‌ی یاران آزاده از رهگذر گفتار «خدا با ماست» بشما سپاس می‌گزارم. تاکنون چند بار آن را خوانده‌ام و در هر بار جرقه‌‌هایی در مغزم تولید نموده و به یک جهان سعادتی که از این راه بروی جهانیان گشاده تواند بود عقیده و علاقه‌ی بی‌اندازه پیدا کرده اراده‌ام هرچه نیرومندتر شده است.
آیا روزی خواهد رسید که ما ایرانیان ، دوشادوش دیگر شرقیان ، این آرمان پاک و بزرگ را از پیش برده و در برابر دانشهای غربیان که راه فیروزی و پیشرفت آن نیز همین پاکدینیست با سری فراز و پیشانی باز بایستیم؟!. ای خدای بزرگ کی خواهد رسید چنین روز فیروزی؟!.
من هر زمان که مطالب آن گفتار گرانمایه را به نظر می‌آورم دلم روشن و اراده‌ام نیرومند می‌گردد ، و در آنجهان روشنی که بروی اندیشیده‌‌ام باز می‌شود یاران را از دور و نزدیک بیاد می‌آورم و چنین می‌خواهم که آواز برداشته ، بهمگی آنان بویژه به یاران اهواز پیام فرستاده بگویم : درود بشما ای یاران ، درود بشما ای نیکمردان ، درود بشما که در چنین راهی می‌کوشید ، درود بشما که آنهمه رنجها بخود هموار می‌گردانید. ای یاران روز فیروزی نزدیکست. ای نیکمردان خدا همیشه با ماست.
(از نامه‌ی آقای مجلد از میاندوآب با اندک‌کوتاهی و دیگرگونی)
پرچم : این سَهِشهای پاک که از دلهای جوانان برمی‌خیزد آتش وَرجاوَند [=مقدس] است که زبانه‌ی آن ریشه‌ی گمراهیها و نادانیها را خواهد سوزانید و فروغ آن جهان را روشن خواهد گردانید. اینهاست آن نیروی خدایی که ما چشم براه پدید آمدنش بوده‌ایم ، اینهاست آنچه از سالها بیوسیده‌ایم [=منتظر بوده‌ایم].
پرچم نیمهماهه ـ سال یکم ـ شماره‌ی نهم ـ نیمه‌ی یکم مرداد ماه 1322
.
🔶 بدبختی توده و ریشه‌ی آن (احمد کسروی)
🔸 ایرانیان بکوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکه‌ی یک از سه)
اگر خوانندگان فراموش نکرده‌اند ما در شماره‌ی 178 و 179 پرچم گفتار درازی را زیر عنوان «تاریخ مختصر نیروی دریایی ایران» که بخامه‌ی یکی از افسران ایرانی بود بامضای س. ب. بچاپ رسانیدیم. آن گفتار تاریخچه‌ی نیروی دریایی ایران را دربر داشت و از این جهت سودمند بود و ما نیز از چاپش خودداری ننمودیم. ولی برداشت آن گفتار و لحن نویسندگی آن با حقیقت و همچنین با راه پرچم سازشی نداشت اینبود وعده دادیم که سپس در آن پیرامون بگفتگو پردازیم و اینک آن وعده‌ی خود را بکار می‌بندیم و مخصوصاً می‌خواهیم نویسنده‌ی آن گفتار که یک افسر بافهم و دانشسیست این نوشته‌های ما را بخواند.
آقای س. ب. در دیباچه‌ی گفتار خود چنین می‌نویسد : در زوایای تاریخ اغلب ملل دیده شده است که ملتی بعلت انحطاط اخلاقی و باشتباهات تاریخی زعمای آن ملت بپرتگاه نیستی افتاده و مدتها دستخوش هوا و هوس ملل وحشی دیگر واقع شده است. ولی ملل زنده‌ی عالم نه فقط در مقابل اینگونه شداید از میان نرفته‌اند بلکه با نیروی صبر و دانش و فرهنگ آنقدر کوشیده‌اند تا وقتی که تمدن خود را بملل فاتح تحمیل و بدین طریق از رنج زحمت اسارت و بدبختی خود را رهایی بخشند.
یکی از آن مللی که دیوارهای تمدن باستانیش همیشه پایدار و چراغ تابناک فرهنگش سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود ملت ایرانست. این ملت کهنسال آسیایی بارها محل تاخت و تاز بیگانه قرار گرفته است ولی هیچگاه ملت فاتح نتوانسته‌اند تیشه بریشه‌ی تمدن این ملت باستانی زده و آن را از پای درآورد. چه جوانان و خردمندان این کشور همینکه احساس زوال را نموده‌اند فوراً گرد هم آمده و بر بالای کاخ ویران کشور که پایه‌اش همیشه محکم و بر قلوب افراد ملت استوار بوده کاخ نوینی و محکم و زیبایی ساخته‌اند که چشم مردان روزگار را خیره ساخته است و باین علت است که چنین ملتی هیچگاه مضمحل نشده و از بین نرفته و نخواهد رفت.
تا اینجاست گفته‌های آقای س. ب. متأسفانه باید گفت خود را و دیگران را فریب دادن است. این اندیشه از چندی پیش در دلهای بسیاری از ایرانیان پیدا شده که شکستهایی را که ایران در قرنهای گذشته در برابر بیگانگان خورده است تأویل کرده چنین می‌گویند : اگرچه ایران در هر یکی از آنها شکست خورده و استقلال خود را از دست داده ولی چندی نگذشته که تمدن خود را بآن مردم فاتح تحمیل کرده و آنها را در خود بتحلیل برده و بدینسان استقلال خود را نگه داشته است. مثلاً درحادثه‌ی مغول ایرانیان ناگزیر شدند گردن بیوغ آن مردم وحشی بگزارند ولی پس از چندی همان مغولان را تابع تمدن ایران گردانیده و در واقع از خود ساختند که پادشاهان اخیر آنها دیگر یادی از مغولستان نمی‌کردند و خود را ایرانی می‌شناختند و مذهب و عادات ایرانی را پذیرفته بودند. اینست می‌گویند : ایران با این خاصیتی که دارد از میان نرفته و پس از این هم نخواهد رفت.
ولی دوباره می‌گویم این خود را فریفتنست. باین اندیشه ایرادهای بسیاری وارد است که من یکایک شرح خواهم داد. نخست می‌خواهم از «تمدن ایران» که اینهمه بآن می‌نازند و پشتگرمی نشان می‌دهند گفتگو کنم :
تمدن چیست؟.. تمدن یا بزبان فارسی «شهریگری» پیشرفت آدمیان در شیوه‌ی زندگانیست. آدمی یک روز در غارها و جنگلها می‌زیسته که نه رختی می‌پوشیده ، و نه کاچالی (اثاث البیت) داشته ، و نه صنعتی می‌شناخته. از بام تا شام روز می‌گزارده و تنها کارش آن می‌بوده که از میوه‌های جنگل بچیند و بخورد و شکم خود را سیر گرداند و بآسایش و خوشی پردازد. ولی کم‌کم آغاز کرده که کاچال و افزارهایی از سنگ یا از استخوان بسازد و خانه‌ای برای خود بنیاد گزارد و پوشاکی از برگ درختان یا از پوست جانوران آماده گرداند ، سپس دست بآهن و مس و دیگر فلزات یافته و افزارهای فلزی برای خود ساخته ، کشاورزی آغاز کرده ، صنعت یاد گرفته ، چهارپایانی را برای کمک خود خانگی گردانیده و بدینسان روز بروز در پیشرفت بوده تا بآنجا رسیده که بمعنی حکومت پی برده و حکومت و قانون بنیاد نهاده و از این راه منتقل بشهرنشینی گردیده است. این پیشرفت پی هم که آدمیان از آغاز زندگی داشته‌اند و هنوز دارند شهریگری یا تمدن نامیده می‌شود.
معنی درست تمدن این است و باید دانست که این نه چیزی است که ایرانی و ناایرانی داشته باشد. من نمی‌دانم اینهایی که می‌گویند : «تمدن ایرانی» چه معنایی می‌خواهند؟!. از سوی دیگر تمدن یا پیشرفت آدمیان ـ چنانکه گفتیم ـ از صدها هزار سال پیش آغاز یافته است و خود چیزی که مایه‌ی بخود بالیدن باشد نیست. برای بخود بالیدن باید چیزهای دیگری پیدا کرد.
👇
🔸 ایرانیان بکوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکه‌ی یک از سه)
اگر خوانندگان فراموش نکرده‌اند ما در شماره‌ی 178 و 179 پرچم گفتار درازی را زیر عنوان «تاریخ مختصر نیروی دریایی ایران» که بخامه‌ی یکی از افسران ایرانی بود بامضای س. ب. بچاپ رسانیدیم. آن گفتار تاریخچه‌ی نیروی دریایی ایران را دربر داشت و از این جهت سودمند بود و ما نیز از چاپش خودداری ننمودیم. ولی برداشت آن گفتار و لحن نویسندگی آن با حقیقت و همچنین با راه پرچم سازشی نداشت اینبود وعده دادیم که سپس در آن پیرامون بگفتگو پردازیم و اینک آن وعده‌ی خود را بکار می‌بندیم و مخصوصاً می‌خواهیم نویسنده‌ی آن گفتار که یک افسر بافهم و دانشسیست این نوشته‌های ما را بخواند.
آقای س. ب. در دیباچه‌ی گفتار خود چنین می‌نویسد : در زوایای تاریخ اغلب ملل دیده شده است که ملتی بعلت انحطاط اخلاقی و باشتباهات تاریخی زعمای آن ملت بپرتگاه نیستی افتاده و مدتها دستخوش هوا و هوس ملل وحشی دیگر واقع شده است. ولی ملل زنده‌ی عالم نه فقط در مقابل اینگونه شداید از میان نرفته‌اند بلکه با نیروی صبر و دانش و فرهنگ آنقدر کوشیده‌اند تا وقتی که تمدن خود را بملل فاتح تحمیل و بدین طریق از رنج زحمت اسارت و بدبختی خود را رهایی بخشند.
یکی از آن مللی که دیوارهای تمدن باستانیش همیشه پایدار و چراغ تابناک فرهنگش سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود ملت ایرانست. این ملت کهنسال آسیایی بارها محل تاخت و تاز بیگانه قرار گرفته است ولی هیچگاه ملت فاتح نتوانسته‌اند تیشه بریشه‌ی تمدن این ملت باستانی زده و آن را از پای درآورد. چه جوانان و خردمندان این کشور همینکه احساس زوال را نموده‌اند فوراً گرد هم آمده و بر بالای کاخ ویران کشور که پایه‌اش همیشه محکم و بر قلوب افراد ملت استوار بوده کاخ نوینی و محکم و زیبایی ساخته‌اند که چشم مردان روزگار را خیره ساخته است و باین علت است که چنین ملتی هیچگاه مضمحل نشده و از بین نرفته و نخواهد رفت.
تا اینجاست گفته‌های آقای س. ب. متأسفانه باید گفت خود را و دیگران را فریب دادن است. این اندیشه از چندی پیش در دلهای بسیاری از ایرانیان پیدا شده که شکستهایی را که ایران در قرنهای گذشته در برابر بیگانگان خورده است تأویل کرده چنین می‌گویند : اگرچه ایران در هر یکی از آنها شکست خورده و استقلال خود را از دست داده ولی چندی نگذشته که تمدن خود را بآن مردم فاتح تحمیل کرده و آنها را در خود بتحلیل برده و بدینسان استقلال خود را نگه داشته است. مثلاً درحادثه‌ی مغول ایرانیان ناگزیر شدند گردن بیوغ آن مردم وحشی بگزارند ولی پس از چندی همان مغولان را تابع تمدن ایران گردانیده و در واقع از خود ساختند که پادشاهان اخیر آنها دیگر یادی از مغولستان نمی‌کردند و خود را ایرانی می‌شناختند و مذهب و عادات ایرانی را پذیرفته بودند. اینست می‌گویند : ایران با این خاصیتی که دارد از میان نرفته و پس از این هم نخواهد رفت.
ولی دوباره می‌گویم این خود را فریفتنست. باین اندیشه ایرادهای بسیاری وارد است که من یکایک شرح خواهم داد. نخست می‌خواهم از «تمدن ایران» که اینهمه بآن می‌نازند و پشتگرمی نشان می‌دهند گفتگو کنم :
تمدن چیست؟.. تمدن یا بزبان فارسی «شهریگری» پیشرفت آدمیان در شیوه‌ی زندگانیست. آدمی یک روز در غارها و جنگلها می‌زیسته که نه رختی می‌پوشیده ، و نه کاچالی (اثاث البیت) داشته ، و نه صنعتی می‌شناخته. از بام تا شام روز می‌گزارده و تنها کارش آن می‌بوده که از میوه‌های جنگل بچیند و بخورد و شکم خود را سیر گرداند و بآسایش و خوشی پردازد. ولی کم‌کم آغاز کرده که کاچال و افزارهایی از سنگ یا از استخوان بسازد و خانه‌ای برای خود بنیاد گزارد و پوشاکی از برگ درختان یا از پوست جانوران آماده گرداند ، سپس دست بآهن و مس و دیگر فلزات یافته و افزارهای فلزی برای خود ساخته ، کشاورزی آغاز کرده ، صنعت یاد گرفته ، چهارپایانی را برای کمک خود خانگی گردانیده و بدینسان روز بروز در پیشرفت بوده تا بآنجا رسیده که بمعنی حکومت پی برده و حکومت و قانون بنیاد نهاده و از این راه منتقل بشهرنشینی گردیده است. این پیشرفت پی هم که آدمیان از آغاز زندگی داشته‌اند و هنوز دارند شهریگری یا تمدن نامیده می‌شود.
معنی درست تمدن این است و باید دانست که این نه چیزی است که ایرانی و ناایرانی داشته باشد. من نمی‌دانم اینهایی که می‌گویند : «تمدن ایرانی» چه معنایی می‌خواهند؟!. از سوی دیگر تمدن یا پیشرفت آدمیان ـ چنانکه گفتیم ـ از صدها هزار سال پیش آغاز یافته است و خود چیزی که مایه‌ی بخود بالیدن باشد نیست. برای بخود بالیدن باید چیزهای دیگری پیدا کرد.
👇
این چه چیز است که کسانی بگویند ما اگرچه در برابر فلان بیگانگان شکست خوردیم و زبون گردیدیم و صدها هزار جوانان و مردان خود را بکشتن دادیم ، و صدها هزار دختران و زنان باسارت فرستادیم ، و سالیان دراز توسری‌خور بودیم ولی خوشبختانه تمدنمان از میان نرفت و همان بیگانگان کم‌کم از ما گردیدند و عادتهای ما را پذیرفتند؟!.. این چه نازیدن است؟!.. این چه بخود بالیدن است؟!..
یک مثلی بیادم می‌افتد که باید بنویسم : یک سالی که در زنجان بودم می‌شنیدم یک مردی سالیان دراز در راه کیمیا رنج برده و یک دارایی بزرگی را در آن راه هدر گردانیده است که اکنون با سختی زندگی می‌کند. روزی با خود او مصادف گردیدم. درمیان صحبت داستان خود را شرح داد که چه رنجهایی کشیده و چه زیانی برده. می‌گفت : ولی یک نتیجه‌ی خوبی بدست آمده و آن اینکه در ضمن آزمایشهای شیمیایی ساختن سلفات دُ سود را یاد گرفتم که حالا اگر گاهی بیماری در خانه اتفاق افتد و نیاز بسلفات دُ سود باشد خودم می‌سازم و احتیاج بدواخانه ندارم. در برابر آنهمه زیانهای بزرگ باین یک نتیجه‌ی بسیار کوچک خوشدلی می‌نمود.
.
یک مثلی بیادم می‌افتد که باید بنویسم : یک سالی که در زنجان بودم می‌شنیدم یک مردی سالیان دراز در راه کیمیا رنج برده و یک دارایی بزرگی را در آن راه هدر گردانیده است که اکنون با سختی زندگی می‌کند. روزی با خود او مصادف گردیدم. درمیان صحبت داستان خود را شرح داد که چه رنجهایی کشیده و چه زیانی برده. می‌گفت : ولی یک نتیجه‌ی خوبی بدست آمده و آن اینکه در ضمن آزمایشهای شیمیایی ساختن سلفات دُ سود را یاد گرفتم که حالا اگر گاهی بیماری در خانه اتفاق افتد و نیاز بسلفات دُ سود باشد خودم می‌سازم و احتیاج بدواخانه ندارم. در برابر آنهمه زیانهای بزرگ باین یک نتیجه‌ی بسیار کوچک خوشدلی می‌نمود.
.
🔶 مردگان بجهان بازخواهند گشت؟!
🔸 تکه‌ی یک از دو
بتازگی در تبریز کتابچه‌ای بنام «رساله فصول المهمه فی مسئلة الرجعه» بچاپ رسیده که از نامش پیداست در چه زمینه است و نویسنده‌اش از کدام دسته می‌باشد. نسخه‌ای از این کتاب را آقای آژیر برای دفتر پرچم فرستاده و چنانکه ایشان نوشته‌اند ملایان که از نوشته‌های شماره‌ی نهم پیمان شوریده بودند و نشستها برپا می‌کردند ، نتیجه‌ی آن نشست و برخاست این شده که رساله‌ای در پاسخ گفته‌ها و ایرادهای ما نویسند و بچاپ رسانند ، و این همان رساله می‌باشد.
لیکن ما در این کتابچه چیزی که پاسخی بگفته‌های پیمان شمرده شود نمی‌بینیم تنها چیزی که در این باره می‌یابیم آنست که در یک جا می‌بینیم نوشته شده : «باید دانست هر آن مسئله که علماء ملت به صحت آن اتفاق نمود مستلزم ضرورت می‌شود. دانشوران عالم اسلام آمدن حضرت مهدی و آمدن عیسی علیه‌السلام را بعد از ظهور آن حضرت به آخر زمان محول و اتفاق نموده‌اند ... پس ظهور مهدی عجل‌الله فرجه و آمدن عیسی ضروری دین می‌شود و انکار ضروری مستلزم کفر است ...»
این جمله‌هاست که اندک‌ارتباطی با نوشته‌های پیمان تواند داشت. می‌خواهد بگوید داستان امام ناپیدا که در پیمان بآن ایراد گرفته می‌شود از «ضروریات» دینست و علمای شیعی بآن «اتفاق» دارند ، و اینست مردم باید بپذیرند چه با فهم و خردشان بسازد و چه نسازد ، و چه دلیلی باشد و چه نباشد ، و اگر نپذیرفتند کافر خواهند بود. اینست کوتاهشده‌ی سخن او.
چون نویسنده خود را از پیروان قرآن شمارده (در حالی که نیست و دروغ می‌گوید) و از آیه‌های قرآن دلیل آورده (در حالی که از همان جمله‌های غلط عربی که نوشته پیداست که عربی را نمی‌داند و قرآن را نمی‌فهمد) ما نیز پاسخ او را با یک آیه از قرآن داده میگوییم : «إِنْ هِی إِلَّا أَسْمَاءٌ سَمَّیتُمُوهَا أَنتُمْ وَآبَاؤُکم مَّا أَنزَلَ اللَّهُ بِهَا مِن سُلْطَانٍ» [سوره‌ی نجم ، آیه‌ی 23]
آری آقای نجمی خویی ، این نامگزاریها را شما و پیشینیان شما خودتان کرده‌اید و خدا از آن ناآگاهست. فلان داستان را چون علما همگی پذیرفته‌اند «ضروری دین» است و کسی که «ضروری دین» را نپذیرد از دین بیرونست. اینها را شما از خودتان ساخته‌اید و بیکبار بی‌پایه و بنیاد می‌باشد. شما و آن علماتان که به رخ مردم می‌کشید هیچ ندانسته‌اید دین چیست و بهر چیست؟! آنچه را که با پندارپرستی‌های خود سازگار یافته و سود خود را در آن دیده‌اید از «ضروریات دین» شمرده‌اید. شما اگر معنی دین را می‌دانستید ، می‌دانستید که خدا را در راهبردن اینجهان آیینی هست ـ آیین بسیار استواری که هیچگاه دیگر نگردد ، این می‌دانستید که داستان امام ناپیدا و آن «عجایب و غرائب» که بآن داستان بسته‌اید : «دجال از چاه بیرون خواهد آمد ، آفتاب از مغرب سر خواهد زد ، عیسا از آسمان فرود خواهد آمد ، توپ و تفنگ از کار خواهد افتاد ، مردگان زنده خواهند گردید ...» همه با آیین خدا ناسازگار است. ولی چون از نادانی معنی دین را نمی‌دانید اینست گستاخانه بخدای آفریدگار چنین دروغهایی می‌بندید. آنگاه شرم نکرده می‌گویید : «اینها از ضروریات دینست هر کس اینها را نپذیرد بیدینست». در حالی که بیدین و خداناشناس شما ملایان هستید که اینگونه کارهای خردناپذیر را بخدا می‌بندید ، بیدین شمایید که از آیین خدا ناآگاهید ، بیدین شمایید که جز شکم‌پرستی آرزویی در جهان ندارید. ببینید : شما تا چه اندازه نادانید که چون ما میگوییم یک مردی هزار سال زنده نتواند ماند ، شما پاسخ داده می‌گویید : «از قدرت خدا چه بعید است؟!..» و از بس نافهمید این نمی‌دانید که خدا برای توانایی خود مرزی پدید آورده و برای کارهای خود آیینی گزارده. این نمی‌دانید که هرچه تواند بود نباید بود.
ما این را بارها نوشته‌ایم : کارهای این جهان همه شگفت است و هر یکی نشان دیگری از توانایی آفریدگار می‌باشد. همان کارهایی که ما هر روز آنها را می‌بینیم و با یک نگاه عادی می‌نگریم اگر نیک اندیشیم هر کدام کار شگفت دیگری می‌باشد. شما اگر اکنون به یک باغی روید و در برابر یک درخت زردآلو ایستاده به برگها و میوه‌های آن تماشا کنید در شگفت مانید : این برگهای سبز و میوه‌های زرد در کجا می‌بوده؟.. چگونه بیرون آمده؟.. از یک هسته‌ی کوچکی درخت باین بزرگی چگونه روییده است؟.. همچنین در دیگر چیزها.
پیداست آفریدگاری که از یک هسته‌ی کوچکی درخت اینچنانی پدید آورده تواند هر کاری کند و هر چیزی پدید آورد. کسی نباید در توانایی آفریدگار به چون و چرایی پردازد.
لیکن همان آفریدگار برای توانایی خود مرزی پدید آورده و کارهای او همه از روی آیینیست. باینمعنی همان آفریدگار تواند که بی‌آنکه هسته‌ای کاشته شود درخت پدید آورد و میوه دهد ، تواند در یکدم یک هسته‌ای را درخت تناوری گرداند.
👇
🔸 تکه‌ی یک از دو
بتازگی در تبریز کتابچه‌ای بنام «رساله فصول المهمه فی مسئلة الرجعه» بچاپ رسیده که از نامش پیداست در چه زمینه است و نویسنده‌اش از کدام دسته می‌باشد. نسخه‌ای از این کتاب را آقای آژیر برای دفتر پرچم فرستاده و چنانکه ایشان نوشته‌اند ملایان که از نوشته‌های شماره‌ی نهم پیمان شوریده بودند و نشستها برپا می‌کردند ، نتیجه‌ی آن نشست و برخاست این شده که رساله‌ای در پاسخ گفته‌ها و ایرادهای ما نویسند و بچاپ رسانند ، و این همان رساله می‌باشد.
لیکن ما در این کتابچه چیزی که پاسخی بگفته‌های پیمان شمرده شود نمی‌بینیم تنها چیزی که در این باره می‌یابیم آنست که در یک جا می‌بینیم نوشته شده : «باید دانست هر آن مسئله که علماء ملت به صحت آن اتفاق نمود مستلزم ضرورت می‌شود. دانشوران عالم اسلام آمدن حضرت مهدی و آمدن عیسی علیه‌السلام را بعد از ظهور آن حضرت به آخر زمان محول و اتفاق نموده‌اند ... پس ظهور مهدی عجل‌الله فرجه و آمدن عیسی ضروری دین می‌شود و انکار ضروری مستلزم کفر است ...»
این جمله‌هاست که اندک‌ارتباطی با نوشته‌های پیمان تواند داشت. می‌خواهد بگوید داستان امام ناپیدا که در پیمان بآن ایراد گرفته می‌شود از «ضروریات» دینست و علمای شیعی بآن «اتفاق» دارند ، و اینست مردم باید بپذیرند چه با فهم و خردشان بسازد و چه نسازد ، و چه دلیلی باشد و چه نباشد ، و اگر نپذیرفتند کافر خواهند بود. اینست کوتاهشده‌ی سخن او.
چون نویسنده خود را از پیروان قرآن شمارده (در حالی که نیست و دروغ می‌گوید) و از آیه‌های قرآن دلیل آورده (در حالی که از همان جمله‌های غلط عربی که نوشته پیداست که عربی را نمی‌داند و قرآن را نمی‌فهمد) ما نیز پاسخ او را با یک آیه از قرآن داده میگوییم : «إِنْ هِی إِلَّا أَسْمَاءٌ سَمَّیتُمُوهَا أَنتُمْ وَآبَاؤُکم مَّا أَنزَلَ اللَّهُ بِهَا مِن سُلْطَانٍ» [سوره‌ی نجم ، آیه‌ی 23]
آری آقای نجمی خویی ، این نامگزاریها را شما و پیشینیان شما خودتان کرده‌اید و خدا از آن ناآگاهست. فلان داستان را چون علما همگی پذیرفته‌اند «ضروری دین» است و کسی که «ضروری دین» را نپذیرد از دین بیرونست. اینها را شما از خودتان ساخته‌اید و بیکبار بی‌پایه و بنیاد می‌باشد. شما و آن علماتان که به رخ مردم می‌کشید هیچ ندانسته‌اید دین چیست و بهر چیست؟! آنچه را که با پندارپرستی‌های خود سازگار یافته و سود خود را در آن دیده‌اید از «ضروریات دین» شمرده‌اید. شما اگر معنی دین را می‌دانستید ، می‌دانستید که خدا را در راهبردن اینجهان آیینی هست ـ آیین بسیار استواری که هیچگاه دیگر نگردد ، این می‌دانستید که داستان امام ناپیدا و آن «عجایب و غرائب» که بآن داستان بسته‌اید : «دجال از چاه بیرون خواهد آمد ، آفتاب از مغرب سر خواهد زد ، عیسا از آسمان فرود خواهد آمد ، توپ و تفنگ از کار خواهد افتاد ، مردگان زنده خواهند گردید ...» همه با آیین خدا ناسازگار است. ولی چون از نادانی معنی دین را نمی‌دانید اینست گستاخانه بخدای آفریدگار چنین دروغهایی می‌بندید. آنگاه شرم نکرده می‌گویید : «اینها از ضروریات دینست هر کس اینها را نپذیرد بیدینست». در حالی که بیدین و خداناشناس شما ملایان هستید که اینگونه کارهای خردناپذیر را بخدا می‌بندید ، بیدین شمایید که از آیین خدا ناآگاهید ، بیدین شمایید که جز شکم‌پرستی آرزویی در جهان ندارید. ببینید : شما تا چه اندازه نادانید که چون ما میگوییم یک مردی هزار سال زنده نتواند ماند ، شما پاسخ داده می‌گویید : «از قدرت خدا چه بعید است؟!..» و از بس نافهمید این نمی‌دانید که خدا برای توانایی خود مرزی پدید آورده و برای کارهای خود آیینی گزارده. این نمی‌دانید که هرچه تواند بود نباید بود.
ما این را بارها نوشته‌ایم : کارهای این جهان همه شگفت است و هر یکی نشان دیگری از توانایی آفریدگار می‌باشد. همان کارهایی که ما هر روز آنها را می‌بینیم و با یک نگاه عادی می‌نگریم اگر نیک اندیشیم هر کدام کار شگفت دیگری می‌باشد. شما اگر اکنون به یک باغی روید و در برابر یک درخت زردآلو ایستاده به برگها و میوه‌های آن تماشا کنید در شگفت مانید : این برگهای سبز و میوه‌های زرد در کجا می‌بوده؟.. چگونه بیرون آمده؟.. از یک هسته‌ی کوچکی درخت باین بزرگی چگونه روییده است؟.. همچنین در دیگر چیزها.
پیداست آفریدگاری که از یک هسته‌ی کوچکی درخت اینچنانی پدید آورده تواند هر کاری کند و هر چیزی پدید آورد. کسی نباید در توانایی آفریدگار به چون و چرایی پردازد.
لیکن همان آفریدگار برای توانایی خود مرزی پدید آورده و کارهای او همه از روی آیینیست. باینمعنی همان آفریدگار تواند که بی‌آنکه هسته‌ای کاشته شود درخت پدید آورد و میوه دهد ، تواند در یکدم یک هسته‌ای را درخت تناوری گرداند.
👇
لیکن این را نمی‌کند و این تاکنون نبوده که بی‌آنکه هسته‌ای کاشته شود درختی روید ، و یا از یک هسته در یکدم درختی پدید آید. چنین کاری بیرون از آیین خداست.
از اینجاست اگر کسی مدعی شود که در باغ او بی‌کاشتن هسته یا فروبردن نهال درخت روییده ، یا یک هسته‌ای در یک دم یا در یک روز درخت گردیده ما او را دروغگو شناسیم ، و اگر بگوید : «از قدرت خدا چه بعید است؟!.» نافهم و بیدینش شمارده پاسخ دهیم که رشته‌ی توانایی خدا در دست این و آن نیست. پاسخ دهیم که بسیار کارهاست که خدا تواند ولی نکند. زیرا بیرون از آیین اوست. از اینجاست که ما میگوییم : نه هرچه تواند بود باید بود. میگوییم : مردم باید آیین خدا را بشناسند و در زندگانی پیروی از آن نمایند. شناختن آیین خدا در پاکدینی یک پایه‌ای می‌باشد.
به هر حال مردم عامی و پیروان کیشها از این حقایق ناآگاه می‌باشند. زیرا آنان از یکسو این جهان و کارهای آن را که سراپا شگفت و سراپا نشان توانایی خداست با دیده‌ی عادی نگریسته ارجی نگزارند ، و تنها چیزهای ناهمیشگی و بیمانند است که مایه‌ی شگفتی آنها باشد. مثلاً اینهمه درختها که در بهار گل می‌دهد در پیش آنها ارج ندارد. ولی اگر درختی در پاییز گل دهد آن هنگامست که بیاد توانایی خدا افتند و چنین گویند : «قدرت خدا را تماشا کن. درخت در پاییز هم گل داده»
این همه مرغها تخم کنند و در اندیشه‌ی آنها ارجی پیدا نکند. ولی اگر مرغی یک تخم دو زرده گزاشت در آن هنگامست که یاد توانایی خدا کنند.
این شیوه‌ایست که عامیان دارند و ملایان نیز که خود سردسته‌ی همان عامیان می‌باشند و در خداناشناسی آموزگار ایشانند همان شیوه را دنبال می‌کنند ، و اینست بکارهای بیرون از آیین خدا (از داستان امام ناپیدا و افسانه‌ی خضر و معراج و شق‌القمر و مانند اینها) دلبستگی می‌نمایند و ما چون ایراد می‌گیریم می‌گویند : «از قدرت خدا چه بعید است؟..» که تو گویی ما گفته‌ایم خدا نتواند که چنین پاسخی بما می‌دهند.
پرچم نیمهماهه ـ سال یکم ـ شماره‌ی نهم ـ نیمه‌ی یکم مرداد ماه 1322
.
از اینجاست اگر کسی مدعی شود که در باغ او بی‌کاشتن هسته یا فروبردن نهال درخت روییده ، یا یک هسته‌ای در یک دم یا در یک روز درخت گردیده ما او را دروغگو شناسیم ، و اگر بگوید : «از قدرت خدا چه بعید است؟!.» نافهم و بیدینش شمارده پاسخ دهیم که رشته‌ی توانایی خدا در دست این و آن نیست. پاسخ دهیم که بسیار کارهاست که خدا تواند ولی نکند. زیرا بیرون از آیین اوست. از اینجاست که ما میگوییم : نه هرچه تواند بود باید بود. میگوییم : مردم باید آیین خدا را بشناسند و در زندگانی پیروی از آن نمایند. شناختن آیین خدا در پاکدینی یک پایه‌ای می‌باشد.
به هر حال مردم عامی و پیروان کیشها از این حقایق ناآگاه می‌باشند. زیرا آنان از یکسو این جهان و کارهای آن را که سراپا شگفت و سراپا نشان توانایی خداست با دیده‌ی عادی نگریسته ارجی نگزارند ، و تنها چیزهای ناهمیشگی و بیمانند است که مایه‌ی شگفتی آنها باشد. مثلاً اینهمه درختها که در بهار گل می‌دهد در پیش آنها ارج ندارد. ولی اگر درختی در پاییز گل دهد آن هنگامست که بیاد توانایی خدا افتند و چنین گویند : «قدرت خدا را تماشا کن. درخت در پاییز هم گل داده»
این همه مرغها تخم کنند و در اندیشه‌ی آنها ارجی پیدا نکند. ولی اگر مرغی یک تخم دو زرده گزاشت در آن هنگامست که یاد توانایی خدا کنند.
این شیوه‌ایست که عامیان دارند و ملایان نیز که خود سردسته‌ی همان عامیان می‌باشند و در خداناشناسی آموزگار ایشانند همان شیوه را دنبال می‌کنند ، و اینست بکارهای بیرون از آیین خدا (از داستان امام ناپیدا و افسانه‌ی خضر و معراج و شق‌القمر و مانند اینها) دلبستگی می‌نمایند و ما چون ایراد می‌گیریم می‌گویند : «از قدرت خدا چه بعید است؟..» که تو گویی ما گفته‌ایم خدا نتواند که چنین پاسخی بما می‌دهند.
پرچم نیمهماهه ـ سال یکم ـ شماره‌ی نهم ـ نیمه‌ی یکم مرداد ماه 1322
.
🔶 بدبختی توده و ریشه‌ی آن (احمد کسروی)
🔸 ایرانیان بکوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکه‌ی دو از سه)
من اگر بخواهم از یکایک شکستهای تاریخی ایران گفتگو کنم سخن بدرازی می‌انجامد. تنها از داستان مغول بگفتگو می‌پردازم. این داستان چندان دردآور است که ایرانیان باید جز بافسوس و دریغ یاد ننمایند. اگر وزارت فرهنگ دانشور می‌پرورانید تاکنون بایستی ده کتاب بیشتر در رازهای آن حادثه و علت زبونی ایران نوشته شود. ایرانِ آن روزی از هر باره بسیار بزرگتر از ایرانِ امروزی بوده. از حیث خاک ، مرز شرقی از کنار سیحون (می‌گویم سیحون ، نمی‌گویم جیحون) آغاز شده تا بهمدان می‌رسید و این قسمت در زیر دست خوارزمشاهیان بود ، و از همدان ، قلمرو خلیفه‌ی بغداد آغاز یافته تا شام ممتد می‌گردید ، و اینها همه بهم بسته می‌بود. از حیث انبوهی نفوس بیگمان انبوهی آن روزی سه برابر امروز بوده است. آن روز شهرهای ری و نیشابور و مرو و هرات و خوارزم و بخارا هر کدام بیش از دوملیون و سه‌ملیون مردم داشته.
پس چه شد که یک چنین کشور پهناوری با آن مردم انبوه ، زبون چند صدهزار مغول گردید؟.. می‌دانم خواهند گفت سلطان‌محمد خوارزمشاه ناشایستی نشان داد و او باعث شد. ولی این سخن پذیرفتنی نیست. مردم اگر حس مردانگی داشتند همینکه می‌دیدند خوارزمشاه جنگ نکرد خود بمیان می‌افتادند و دسته‌ها می‌بستند و با دشمن بجنگ و آویز می‌پرداختند. در هر شهری بزرگان آنجا پیش افتاده و جوانان را شورانیده شهر خود را نگاه می‌داشتند.
برای اینکه موضوع نیک روشن گردد باید فراموش نکرد که چنگیزخان چون بر سر ایران آمد خود او با انبوه مغولان در ماوراءالنهر نشست و بقصابی پرداخت. ولی دو تن از سرداران خود را بنام یمه و سوتای با سی‌هزار تن دنبال خوارزمشاه فرستاد و این سی‌هزار تن از رود جیحون گذشته از خراسان گرفته بکشتار و تاراج پرداختند و چون بسمنان رسیدند بدو دسته گردیده یکی از راه مازندران و دیگری از راه خوار کشتارکنان پیش آمده در ری بهم رسیدند و شهری باین بزرگی را که بیش از دومیلیون مردم داشت کشتار کردند و از آنجا روانه‌ی همدان گردیده از آنجا از راه زنجان بآذربایجان رفته و زمستان را در آنجا گذرانیدند و بهار دوباره کشتارکنان از راه قفقاز و شمال دریای خزر بلشگرگاه مغول پیوستند و از اینهمه شهرهای بزرگ تنها تبریز بود که ایستادگی نمود و در سایه‌ی مردانگی و غیرت شمس‌الدین طُغرایی از کشتار و تاراج آسوده ماند.
این یک داستان بسیار حیرت‌آوری است که ایرانیان در آن روز تا باین اندازه زبون و پست بودند. ولی ما علت آن را می‌دانیم. علت آن همان بدآموزیهای صوفیان و باطنیان و خراباتیان و شاعران بوده که غیرت و مردانگی را در تنهای مردان افسرده گردانیده بودند. در جایی که یک مردمی همه چیز را از خدا بدانند و کوشش را وظیفه‌ی خود نشمارند ، در جایی که مردم ، جهان را هیچ و پوچ شناخته و تنها دم را غنیمت دانند ، در جایی که در یک کشوری صد دسته‌بندی باشد پیداست که اینگونه زبون و خوار خواهند بود. شاعر آن زمان سعدی است که بهم‌میهنان خود دستور بیغیرتی داده می‌گوید :
چون زهره‌ی شیران بدرد نعره‌ی کوس زینهار مده جان گرامی بفسوس
با هر که خصومت نتوان کرد بساز دستی که بدندان نتوان برد ببوس
یکی از بزرگان صوفیان آن زمان ابوبکر رازیست که از مشایخ سلسله شمرده می‌شود و یکی از «اقطاب» بوده. این مرد در دیباچه‌ی کتاب خود شرح می‌دهد که چون آمدن مغول را به ری شنیده با چند تن درویش لخت و پخت جان خود را برداشته گریخته است و زنان و فرزندان خود را بازگزارده که می‌گوید مغولان همه را از تیغ گذرانیدند. ببینید چنین بیغیرتی در کجا بوده است؟!.
از این گذشته داستان مغول چند آسیب بزرگی را بایران زده. زیرا بیگمان در آن حادثه یک سوم مردم ایران کشته شده و یا باسارت رفتند. یک سوم دیگر نیز در آشوبهای دیگر در پایان پادشاهی مغولان نابود شدند. این کمی مردم ایران از آن زمان است ، و آنگاه مغولان تا توانستند بپستی و زبونی ایرانیان کمک کردند و خویهای ایرانیان که پست شده بود پستترش گردانیدند. بدآموزیهای صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری و مانند اینها که گفتیم باعث زبونی ایرانیان در برابر مغول شده بود در زمان آنها چند صد برابر بالا رفت. یک رشته پستیها درمیان ایرانیان امروز هم هست (از جمله باب پنجم گلستان) که یادگار مغولانست.
چیرگی مغولان بایران ، نژاد ایرانی را چندان پایین آورد که پس از مرگ ابوسعید آخرین پادشاه مغول ، چون او فرزندی برای جانشینی نداشت و درمیان امراء کشاکش افتاده بود می‌رفتند و از گوشه و کنار یک بچه مغول گمنامی را بشرط بودن از خاندان چنگیز می‌جستند و بپادشاهی برمی‌داشتند و چون در همان زمان در خراسان امیرحسین غوری پادشاهی آشکار کرده تاریخنگار بیغیرت ایرانی عبدالرزاق سمرقندی باو دشنام می‌دهد که چرا پادشاه شده :
👇
🔸 ایرانیان بکوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکه‌ی دو از سه)
من اگر بخواهم از یکایک شکستهای تاریخی ایران گفتگو کنم سخن بدرازی می‌انجامد. تنها از داستان مغول بگفتگو می‌پردازم. این داستان چندان دردآور است که ایرانیان باید جز بافسوس و دریغ یاد ننمایند. اگر وزارت فرهنگ دانشور می‌پرورانید تاکنون بایستی ده کتاب بیشتر در رازهای آن حادثه و علت زبونی ایران نوشته شود. ایرانِ آن روزی از هر باره بسیار بزرگتر از ایرانِ امروزی بوده. از حیث خاک ، مرز شرقی از کنار سیحون (می‌گویم سیحون ، نمی‌گویم جیحون) آغاز شده تا بهمدان می‌رسید و این قسمت در زیر دست خوارزمشاهیان بود ، و از همدان ، قلمرو خلیفه‌ی بغداد آغاز یافته تا شام ممتد می‌گردید ، و اینها همه بهم بسته می‌بود. از حیث انبوهی نفوس بیگمان انبوهی آن روزی سه برابر امروز بوده است. آن روز شهرهای ری و نیشابور و مرو و هرات و خوارزم و بخارا هر کدام بیش از دوملیون و سه‌ملیون مردم داشته.
پس چه شد که یک چنین کشور پهناوری با آن مردم انبوه ، زبون چند صدهزار مغول گردید؟.. می‌دانم خواهند گفت سلطان‌محمد خوارزمشاه ناشایستی نشان داد و او باعث شد. ولی این سخن پذیرفتنی نیست. مردم اگر حس مردانگی داشتند همینکه می‌دیدند خوارزمشاه جنگ نکرد خود بمیان می‌افتادند و دسته‌ها می‌بستند و با دشمن بجنگ و آویز می‌پرداختند. در هر شهری بزرگان آنجا پیش افتاده و جوانان را شورانیده شهر خود را نگاه می‌داشتند.
برای اینکه موضوع نیک روشن گردد باید فراموش نکرد که چنگیزخان چون بر سر ایران آمد خود او با انبوه مغولان در ماوراءالنهر نشست و بقصابی پرداخت. ولی دو تن از سرداران خود را بنام یمه و سوتای با سی‌هزار تن دنبال خوارزمشاه فرستاد و این سی‌هزار تن از رود جیحون گذشته از خراسان گرفته بکشتار و تاراج پرداختند و چون بسمنان رسیدند بدو دسته گردیده یکی از راه مازندران و دیگری از راه خوار کشتارکنان پیش آمده در ری بهم رسیدند و شهری باین بزرگی را که بیش از دومیلیون مردم داشت کشتار کردند و از آنجا روانه‌ی همدان گردیده از آنجا از راه زنجان بآذربایجان رفته و زمستان را در آنجا گذرانیدند و بهار دوباره کشتارکنان از راه قفقاز و شمال دریای خزر بلشگرگاه مغول پیوستند و از اینهمه شهرهای بزرگ تنها تبریز بود که ایستادگی نمود و در سایه‌ی مردانگی و غیرت شمس‌الدین طُغرایی از کشتار و تاراج آسوده ماند.
این یک داستان بسیار حیرت‌آوری است که ایرانیان در آن روز تا باین اندازه زبون و پست بودند. ولی ما علت آن را می‌دانیم. علت آن همان بدآموزیهای صوفیان و باطنیان و خراباتیان و شاعران بوده که غیرت و مردانگی را در تنهای مردان افسرده گردانیده بودند. در جایی که یک مردمی همه چیز را از خدا بدانند و کوشش را وظیفه‌ی خود نشمارند ، در جایی که مردم ، جهان را هیچ و پوچ شناخته و تنها دم را غنیمت دانند ، در جایی که در یک کشوری صد دسته‌بندی باشد پیداست که اینگونه زبون و خوار خواهند بود. شاعر آن زمان سعدی است که بهم‌میهنان خود دستور بیغیرتی داده می‌گوید :
چون زهره‌ی شیران بدرد نعره‌ی کوس زینهار مده جان گرامی بفسوس
با هر که خصومت نتوان کرد بساز دستی که بدندان نتوان برد ببوس
یکی از بزرگان صوفیان آن زمان ابوبکر رازیست که از مشایخ سلسله شمرده می‌شود و یکی از «اقطاب» بوده. این مرد در دیباچه‌ی کتاب خود شرح می‌دهد که چون آمدن مغول را به ری شنیده با چند تن درویش لخت و پخت جان خود را برداشته گریخته است و زنان و فرزندان خود را بازگزارده که می‌گوید مغولان همه را از تیغ گذرانیدند. ببینید چنین بیغیرتی در کجا بوده است؟!.
از این گذشته داستان مغول چند آسیب بزرگی را بایران زده. زیرا بیگمان در آن حادثه یک سوم مردم ایران کشته شده و یا باسارت رفتند. یک سوم دیگر نیز در آشوبهای دیگر در پایان پادشاهی مغولان نابود شدند. این کمی مردم ایران از آن زمان است ، و آنگاه مغولان تا توانستند بپستی و زبونی ایرانیان کمک کردند و خویهای ایرانیان که پست شده بود پستترش گردانیدند. بدآموزیهای صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری و مانند اینها که گفتیم باعث زبونی ایرانیان در برابر مغول شده بود در زمان آنها چند صد برابر بالا رفت. یک رشته پستیها درمیان ایرانیان امروز هم هست (از جمله باب پنجم گلستان) که یادگار مغولانست.
چیرگی مغولان بایران ، نژاد ایرانی را چندان پایین آورد که پس از مرگ ابوسعید آخرین پادشاه مغول ، چون او فرزندی برای جانشینی نداشت و درمیان امراء کشاکش افتاده بود می‌رفتند و از گوشه و کنار یک بچه مغول گمنامی را بشرط بودن از خاندان چنگیز می‌جستند و بپادشاهی برمی‌داشتند و چون در همان زمان در خراسان امیرحسین غوری پادشاهی آشکار کرده تاریخنگار بیغیرت ایرانی عبدالرزاق سمرقندی باو دشنام می‌دهد که چرا پادشاه شده :
👇
مگر نسل چنگیزخان شد هبا که غوری بدرگ شود پادشا؟!
پس از زمان مغول بیپروایی ایرانیان بکشور و خاک خود و پرهیز و گریزشان از جنگ باندازه‌ای بود که پادشاهان صفوی چون بکار برخاسته می‌کوشیدند که ایران را مستقل گردانند ناگزیر شدند که دست بدامن ایلهای بیابان‌نشین ترک زنند و از آنان سپاه پدید آورند و در سایه‌ی همان بود که کاری از پیش بردند.
در زمان صفویان یک ایرانی‌نژاد که تاجیک نامیده می‌شد حق نداشت در سپاه باشد یا بسرکردگی برسد یا وزارت یابد. همه‌ی اینها حق ترکها بود. از تاجیکها تنها مستوفی و منشی و دفتردار و ندیم و مطرب و شاعر درباری برگزیده می‌شد. اینها همه نتیجه‌ی چیرگی مغول بود.
کنون چه اندازه پرت است که کسانی بخود بالند و بگویند مغولان اگرچه ما را شکست دادند ولی نتوانستند پایه‌ی تمدن ما را متزلزل سازند بلکه خودشان مغلوب این تمدن گردیدند. نمی‌دانم این تمدن که می‌گویند چیست؟!..
.
🔶 مردگان بجهان بازخواهند گشت؟!
🔸 تکه‌ی دو از دو
در آن کتاب گذشته از گفتگوی امام ناپیدا از «رجعت» نیز سخن رفته است. بلکه چنانکه از نامش پیداست خود کتاب در همان زمینه است. «رجعت» چیست؟. «رجعت» بمعنی بازگشت است. ملایان می‌گویند : چون امام ناپیدا پیدا گردید و کارهای خود را کرد و کشتنی‌ها را کشت و گزاشتنی‌ها را گزاشت ، آنگاه نوبت بامامان دیگر خواهد رسید که باین جهان بازگردند و هر یکی دشمنی را که در زمان زندگی خود داشته زنده خواهد گردانید و ازو کینه خواهد جست و هر یکی از آنان روزگاری بجهان فرمان خواهد راند. اینست معنی بازگشت یا «رجعت». در آن کتاب بیشتر از همه در این باره سخن می‌راند.
آدم نمی‌داند باینها چه نامی دهد و چه گوید. یک روزی در عربستان درباره‌ی خلافت کشاکش بسیار سختی می‌رفته است. سه خاندان بزرگی از بنی‌امیه و بنی‌عباس و علویان در آن راه می‌کوشیده‌اند و ریشه‌ی همدیگر را می‌کنده‌اند. سپس چون بنی‌عباس فیروز درآمد خلافت را از دست بنی‌امیه بیرون آورده‌اند و علویان از کوششهای خود نتیجه نبرده و در خانه نشسته‌اند و برای آنکه پیروان نومید نگردند و رو نگردانند پیاپی دروغها ساخته و بیرون ریخته‌اند. گاهی مهدیگری را عنوان ساخته چنین گفته‌اند : مهدی از ما خواهد بود. زمانی از بازگشت سخن رانده چنین سروده‌اند : ما دوباره بجهان آمده از دشمنان خود کینه خواهیم جست. هنگامی زبان بگزافه باز کرده چنین گفته‌اند : «خدا ما را از یک گوهر والایی آفریده و پیروان ما را از آن گوهر پدید آورده» در راه پیشرفت سیاست خود پروای هیچی نداشته‌اند. پاکمردی که با آن جایگاه ، خود را یک تن از دیگران می‌شمرد بازماندگان او بچنین ستایشهایی از خود برمی‌خاسته‌اند.
اینها هرچه بوده گفته شده ، و نتیجه‌ای که می‌بایست از آنها گرفته شده و زمانه گذشته و خلافت از خاندانی بخاندانی افتاده و سرانجام بیکبار ناپدید گردیده ، ولی هنوز ملایان دست برنداشته‌اند ، و امروز که نه علویان هستند و نه از عباسیان نشانی بازمانده ، هنوز آن سخنان را رها نکرده‌اند و پیاپی تازه می‌گردانند.
بآنان باید گفت :
نخست : این سخنان دروغست و این هیچگاه نشده و نخواهد شد که مرده‌ای بجهان بازگردد. این از آیین خدا بیرونست.
دوم : بازماندگان پیغمبر اسلام اگرهم نزد خدا گرامی بوده‌اند جدا از دیگران نبوده‌اند ، اگر بکسانی از آنان ستمی رفته چون دیگر ستمدیدگان بوده‌اند اینهمه بسرگذشت آنان پرداختن و بداستانهاشان ارج گزاردن بیمعنی است. داستان کربلا هرچه بوده یک داستان بوده. در جهان داستانهایی از آنگونه کم نبوده است. خونریزیهای چنگیزخان و تیمور لنگ در ایران دلگدازتر از آن می‌باشد. این گستاخی با خداست که بگویید خدا بازماندگان پیغمبر را جدا از دیگران گرفته و رفتار خود را درباره‌ی آنان دیگر گردانیده است.
سوم : گرفتم که گفته‌های شما راستست. در یک زمانی که دانسته نیست کی خواهد بود امام ناپیدا ، پیدا خواهد شد و سپس امامان دیگر بجهان بازخواهند گشت و هر یکی از ایشان از دشمن خود کینه خواهد جست ـ اینها همه راستست و رو خواهد داد ، تازه بمردم چه که آنها را بدانند؟!. بمردم چه که کارهای زندگانی را رها کرده باین داستانها که هیچ سودی بحال آنان نمی‌دارد و نخواهد داشت بپردازند؟!.
اگر می‌گویید : از پرداختن مردم باین داستانها و در یاد داشتن این پندارها خدا خشنود گردد و بمردم پاداش دهد ، باید گفت : بسیار نادانید و از زور نادانیست که چنین دروغهایی را بخدا می‌بندید. ای بیخردان شما خدا را چه می‌شناسید که چنین کارهایی را ازو شاینده می‌شمارید؟! مگر خدا اسکندر مکدونیست که زبون هوسهای پست خود باشد و چون یکی از دوستانش مرد مردم را ناچار گرداند که چهار ماه باو بگریند ، دستور دهد که دمهای اسبها را ببرند و دیوارهای شهر را براندازند؟!.. شما خدا را چه اندیشیده‌اید که اینگونه هوسبازیهای بیهوده را باو می‌بندید؟!.
بیش از این بسخن دامنه نمی‌دهیم. نتیجه‌ی گفتگو آنست که ملایان یک رشته از پندارهای بیهوده و بیپایی را که نه با خرد سازگار می‌باشد ، و نه سودی را دربر می‌دارد ، و نه بخدا و آیین او شاینده است ، و نه دلیل برایش درمیان می‌باشد ، گرفته‌اند ، و می‌گویند : اینها از «ضروریات» دینست ، و هر آنچه از «ضروریات» دین باشد باید پذیرفت ، و اگر کسی نپذیرد «کافر» خواهد گردید ، و ما در پاسخشان میگوییم : اینها نامگزاریهاییست که خودتان کرده‌اید و نزد ما کمترین ارجی نمی‌دارد و نخواهد داشت. که گفت اینها «از ضروریات دینست»؟!. که گفت : آنچه «از ضروریات دین» باشد باید پذیرفت؟!. که گفت : اگر کسی نپذیرفت «کافر» گردد؟!..اینها چیزهاییست که شما برای گرمی دکان خود پدید آورده‌اید و همه بیپا می‌باشد. «کافر» شمایید که آیین خدا را نمی‌شناسید و با آفریدگار چنین گستاخی و نادانی می‌نمایید.
👇
🔸 تکه‌ی دو از دو
در آن کتاب گذشته از گفتگوی امام ناپیدا از «رجعت» نیز سخن رفته است. بلکه چنانکه از نامش پیداست خود کتاب در همان زمینه است. «رجعت» چیست؟. «رجعت» بمعنی بازگشت است. ملایان می‌گویند : چون امام ناپیدا پیدا گردید و کارهای خود را کرد و کشتنی‌ها را کشت و گزاشتنی‌ها را گزاشت ، آنگاه نوبت بامامان دیگر خواهد رسید که باین جهان بازگردند و هر یکی دشمنی را که در زمان زندگی خود داشته زنده خواهد گردانید و ازو کینه خواهد جست و هر یکی از آنان روزگاری بجهان فرمان خواهد راند. اینست معنی بازگشت یا «رجعت». در آن کتاب بیشتر از همه در این باره سخن می‌راند.
آدم نمی‌داند باینها چه نامی دهد و چه گوید. یک روزی در عربستان درباره‌ی خلافت کشاکش بسیار سختی می‌رفته است. سه خاندان بزرگی از بنی‌امیه و بنی‌عباس و علویان در آن راه می‌کوشیده‌اند و ریشه‌ی همدیگر را می‌کنده‌اند. سپس چون بنی‌عباس فیروز درآمد خلافت را از دست بنی‌امیه بیرون آورده‌اند و علویان از کوششهای خود نتیجه نبرده و در خانه نشسته‌اند و برای آنکه پیروان نومید نگردند و رو نگردانند پیاپی دروغها ساخته و بیرون ریخته‌اند. گاهی مهدیگری را عنوان ساخته چنین گفته‌اند : مهدی از ما خواهد بود. زمانی از بازگشت سخن رانده چنین سروده‌اند : ما دوباره بجهان آمده از دشمنان خود کینه خواهیم جست. هنگامی زبان بگزافه باز کرده چنین گفته‌اند : «خدا ما را از یک گوهر والایی آفریده و پیروان ما را از آن گوهر پدید آورده» در راه پیشرفت سیاست خود پروای هیچی نداشته‌اند. پاکمردی که با آن جایگاه ، خود را یک تن از دیگران می‌شمرد بازماندگان او بچنین ستایشهایی از خود برمی‌خاسته‌اند.
اینها هرچه بوده گفته شده ، و نتیجه‌ای که می‌بایست از آنها گرفته شده و زمانه گذشته و خلافت از خاندانی بخاندانی افتاده و سرانجام بیکبار ناپدید گردیده ، ولی هنوز ملایان دست برنداشته‌اند ، و امروز که نه علویان هستند و نه از عباسیان نشانی بازمانده ، هنوز آن سخنان را رها نکرده‌اند و پیاپی تازه می‌گردانند.
بآنان باید گفت :
نخست : این سخنان دروغست و این هیچگاه نشده و نخواهد شد که مرده‌ای بجهان بازگردد. این از آیین خدا بیرونست.
دوم : بازماندگان پیغمبر اسلام اگرهم نزد خدا گرامی بوده‌اند جدا از دیگران نبوده‌اند ، اگر بکسانی از آنان ستمی رفته چون دیگر ستمدیدگان بوده‌اند اینهمه بسرگذشت آنان پرداختن و بداستانهاشان ارج گزاردن بیمعنی است. داستان کربلا هرچه بوده یک داستان بوده. در جهان داستانهایی از آنگونه کم نبوده است. خونریزیهای چنگیزخان و تیمور لنگ در ایران دلگدازتر از آن می‌باشد. این گستاخی با خداست که بگویید خدا بازماندگان پیغمبر را جدا از دیگران گرفته و رفتار خود را درباره‌ی آنان دیگر گردانیده است.
سوم : گرفتم که گفته‌های شما راستست. در یک زمانی که دانسته نیست کی خواهد بود امام ناپیدا ، پیدا خواهد شد و سپس امامان دیگر بجهان بازخواهند گشت و هر یکی از ایشان از دشمن خود کینه خواهد جست ـ اینها همه راستست و رو خواهد داد ، تازه بمردم چه که آنها را بدانند؟!. بمردم چه که کارهای زندگانی را رها کرده باین داستانها که هیچ سودی بحال آنان نمی‌دارد و نخواهد داشت بپردازند؟!.
اگر می‌گویید : از پرداختن مردم باین داستانها و در یاد داشتن این پندارها خدا خشنود گردد و بمردم پاداش دهد ، باید گفت : بسیار نادانید و از زور نادانیست که چنین دروغهایی را بخدا می‌بندید. ای بیخردان شما خدا را چه می‌شناسید که چنین کارهایی را ازو شاینده می‌شمارید؟! مگر خدا اسکندر مکدونیست که زبون هوسهای پست خود باشد و چون یکی از دوستانش مرد مردم را ناچار گرداند که چهار ماه باو بگریند ، دستور دهد که دمهای اسبها را ببرند و دیوارهای شهر را براندازند؟!.. شما خدا را چه اندیشیده‌اید که اینگونه هوسبازیهای بیهوده را باو می‌بندید؟!.
بیش از این بسخن دامنه نمی‌دهیم. نتیجه‌ی گفتگو آنست که ملایان یک رشته از پندارهای بیهوده و بیپایی را که نه با خرد سازگار می‌باشد ، و نه سودی را دربر می‌دارد ، و نه بخدا و آیین او شاینده است ، و نه دلیل برایش درمیان می‌باشد ، گرفته‌اند ، و می‌گویند : اینها از «ضروریات» دینست ، و هر آنچه از «ضروریات» دین باشد باید پذیرفت ، و اگر کسی نپذیرد «کافر» خواهد گردید ، و ما در پاسخشان میگوییم : اینها نامگزاریهاییست که خودتان کرده‌اید و نزد ما کمترین ارجی نمی‌دارد و نخواهد داشت. که گفت اینها «از ضروریات دینست»؟!. که گفت : آنچه «از ضروریات دین» باشد باید پذیرفت؟!. که گفت : اگر کسی نپذیرفت «کافر» گردد؟!..اینها چیزهاییست که شما برای گرمی دکان خود پدید آورده‌اید و همه بیپا می‌باشد. «کافر» شمایید که آیین خدا را نمی‌شناسید و با آفریدگار چنین گستاخی و نادانی می‌نمایید.
👇
رویتان سیاه باد که با خدای جهان می‌نبردید.
پرچم نیمهماهه ـ سال یکم ـ شماره‌ی نهم ـ نیمه‌ی یکم مرداد ماه 1322
.
پرچم نیمهماهه ـ سال یکم ـ شماره‌ی نهم ـ نیمه‌ی یکم مرداد ماه 1322
.
🔶 بدبختی توده و ریشه‌ی آن (احمد کسروی)
🔸 ایرانیان بکوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکه‌ی سه از سه)
آقای س. ب. در گفتار خود یکی هم نام فرهنگ را می‌برد و در یک جایی می‌گوید : «یکی از آن مللی که دیوارهای باستانیش همیشه پایدار و چراغ تابناک فرهنگش سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود ملت ایران است».
من نمی‌دانم ایران در زمان مغول چه فرهنگی داشته (و یا امروز چه فرهنگی دارد)؟! فرهنگ ایران یک رشته‌ی آن ، این شعرهاست که همگی حالش را می‌دانند. باید گفت : خشک و تر هرچه اندیشیده و یا شنیده‌اند برشته‌ی نظم کشیده‌اند. یک نمونه‌ای از آنها بیشرمیهای انوری و دشنامگویی‌های یغما و یاوه‌سراییهای قاآنی است.
یک رشته‌ی دیگر بافندگیهای باطنیان و صوفیان و خراباتیان است که سراپا بیپا و سراپا گمراهی است. یک رشته‌ی دیگر این کتابهای تاریخست ، از قبیل جهانگشای جوینی ، ظفرنامه‌ی علی یزدی ، تاریخ وصاف ، تاریخ معجم و مانند اینها که ما نمی‌دانیم آنها را چاپلوسـ[یـ]نامه بنامیم یا کتابهای تاریخی. بدبختان چندان چاپلوسی و یاوه‌گویی بسخنان خود افزوده‌اند که تاریخ درمیان آن گم شده. یک رشته‌ی دیگر کتابهای پندی است که یک نمونه‌ی نیکی از آنها گلستان سعدی ، و یک نمونه‌ی نیکی از این داستان قاضی همدانست.
باین فرهنگهاست که می‌نازید؟!.. باین فرهنگهاست که پشتگرمی نشان داده می‌گویید : «سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود»؟!.. دریغا که پرده‌ی غفلت بروی چشمهای شما فروهشته شده! دریغا که از حقایق بسیار دورید!
یک نمونه‌ای از فرهنگ ایران در زمان مغول و از نتیجه‌ی آن بشما نشان دهم : همان ابوبکر رازی که دیروز گفتیم آمدن یمه و سوتای را شنیده شبانه با چند تن درویش لخت و پخت بگریخت ، و زنان و فرزندان خود را بی‌سرپرست گزاشت که خودش می‌نویسد مغولان چون به ری رسیدند همگی را از تیغ گذرانیدند ، چنین مرد پست بیغیرتی در همان مرصاد‌العباد که همین داستان را در دیباچه‌ی آن نوشته بیک رشته تحقیقات صوفیانه‌ی شگفتی پرداخته که روی نادانی و کودنی را سفید گردانیده. از جمله یک عبارت عربی هست : «خمرت طینة آدم بیدی اربعین صباحا» (من گل آدم را با دست خود چهل روز سرشتم) که می‌گویند «حدیث قدسی» است و راستی آنست که خود صوفیان ساخته‌اند.
به هر حال آقای ابوبکر رازی این جمله را عنوان کرده و هشت صفحه بیهوده‌گوییهای شگفتی کرده.
اینان چنین می‌پنداشته‌اند که چنانکه کوزه و لولهنگ را از گِل می‌سازند خدا نیز آدم را از گل ساخته. بدینسان که گلی از خاک درست کرده و از آن کالبدی پدید آورده و سپس جانی یا روانی به وی دمیده. این اندیشه‌ی همگی آنان درباره‌ی آفرینش آدمی بوده. آنوقت ابوبکر رازی بتحقیقات پرداخته می‌گوید خدا کالبد آدم را از گل درست کرده و درمیانه‌ی مکه و طائف بروی زمین افکنده چهل‌هزار سال بساختن آن می‌پرداخت. فرشته‌ها که از آنجا می‌گذشتند از اینهمه اهتمام خدا باین یک آفریده‌ی گلی در شگفت می‌شدند و از همدیگر می‌پرسیدند : مگر می‌خواهد چه بسازد که اینهمه بآن اهتمام می‌ورزد؟!. در دلهای خود بآدم رشک می‌بردند و از ارجمندی آن در نزد خدا دلتنگ می‌گردیدند. روزی شیطان بآنجا می‌گذشت آن کالبد را دید و خیره ماند ، و گفت این تو تهیست من می‌توانم بدرون آن بروم و از راز کار ، آگاه گردم. این گفت و از سوراخ بینی بدرون آدم رفت و همه جا را گردید. ولی به یک جا رسید که در آن را بسته یافت و بدرون آن رفتن نتوانست. آن یک جا دل بود. آری دل مخزن اسرار الهیست و شیطان را بآن راه نیست ... هفت یا هشت صفحه را با این سخنان یاوه پر کرده است.
این است نمونه‌ای از فرهنگ ایران در زمان مغول که هر کس باید بخواند و از شرمندگی سر پایین اندازد ، نه آنکه ببالد و بنازد و بخودستایی پردازد؟!.. این بسود دشمنان ایران است که ایرانیان باین چیزهای مفت و بیهوده بنازند و آنها را هر زمان تازه گردانند و غفلت را تا بآنجا رسانند که بگویند ما چون تمدن و فرهنگ داریم همیشه پایدار خواهیم ماند.
دوباره تکرار می‌کنم : ایرانیان بکوشش بیشتری نیاز دارند تا بخودستایی.
این چیزها که از گذشته به ایران رسیده و یادگار زمانهای زبونی و درماندگیست باید کوشید و همه را از میان برد و نشانی بازنگزاشت. این کتابهای سراپا گمراهی و نادانی که از زمان مغول بازمانده باید همه را بآتش کشید و مردم را از زیان آنها بازداشت. اگر ایرانیان در آرزوی فرهنگ می‌باشند باید بکوشند و حقایق زندگی را یاد گیرند و دارای یک فرهنگ بسیار ارجدار گرانمایه‌ای گردند.
(پرچم روزانه شماره‌های 193 ، 194 ، 195 پنجشنبه 26 ، شنبه 28 ، و یکشنبه 29 شهریور ماه 1321)
.
🔸 ایرانیان بکوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکه‌ی سه از سه)
آقای س. ب. در گفتار خود یکی هم نام فرهنگ را می‌برد و در یک جایی می‌گوید : «یکی از آن مللی که دیوارهای باستانیش همیشه پایدار و چراغ تابناک فرهنگش سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود ملت ایران است».
من نمی‌دانم ایران در زمان مغول چه فرهنگی داشته (و یا امروز چه فرهنگی دارد)؟! فرهنگ ایران یک رشته‌ی آن ، این شعرهاست که همگی حالش را می‌دانند. باید گفت : خشک و تر هرچه اندیشیده و یا شنیده‌اند برشته‌ی نظم کشیده‌اند. یک نمونه‌ای از آنها بیشرمیهای انوری و دشنامگویی‌های یغما و یاوه‌سراییهای قاآنی است.
یک رشته‌ی دیگر بافندگیهای باطنیان و صوفیان و خراباتیان است که سراپا بیپا و سراپا گمراهی است. یک رشته‌ی دیگر این کتابهای تاریخست ، از قبیل جهانگشای جوینی ، ظفرنامه‌ی علی یزدی ، تاریخ وصاف ، تاریخ معجم و مانند اینها که ما نمی‌دانیم آنها را چاپلوسـ[یـ]نامه بنامیم یا کتابهای تاریخی. بدبختان چندان چاپلوسی و یاوه‌گویی بسخنان خود افزوده‌اند که تاریخ درمیان آن گم شده. یک رشته‌ی دیگر کتابهای پندی است که یک نمونه‌ی نیکی از آنها گلستان سعدی ، و یک نمونه‌ی نیکی از این داستان قاضی همدانست.
باین فرهنگهاست که می‌نازید؟!.. باین فرهنگهاست که پشتگرمی نشان داده می‌گویید : «سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود»؟!.. دریغا که پرده‌ی غفلت بروی چشمهای شما فروهشته شده! دریغا که از حقایق بسیار دورید!
یک نمونه‌ای از فرهنگ ایران در زمان مغول و از نتیجه‌ی آن بشما نشان دهم : همان ابوبکر رازی که دیروز گفتیم آمدن یمه و سوتای را شنیده شبانه با چند تن درویش لخت و پخت بگریخت ، و زنان و فرزندان خود را بی‌سرپرست گزاشت که خودش می‌نویسد مغولان چون به ری رسیدند همگی را از تیغ گذرانیدند ، چنین مرد پست بیغیرتی در همان مرصاد‌العباد که همین داستان را در دیباچه‌ی آن نوشته بیک رشته تحقیقات صوفیانه‌ی شگفتی پرداخته که روی نادانی و کودنی را سفید گردانیده. از جمله یک عبارت عربی هست : «خمرت طینة آدم بیدی اربعین صباحا» (من گل آدم را با دست خود چهل روز سرشتم) که می‌گویند «حدیث قدسی» است و راستی آنست که خود صوفیان ساخته‌اند.
به هر حال آقای ابوبکر رازی این جمله را عنوان کرده و هشت صفحه بیهوده‌گوییهای شگفتی کرده.
اینان چنین می‌پنداشته‌اند که چنانکه کوزه و لولهنگ را از گِل می‌سازند خدا نیز آدم را از گل ساخته. بدینسان که گلی از خاک درست کرده و از آن کالبدی پدید آورده و سپس جانی یا روانی به وی دمیده. این اندیشه‌ی همگی آنان درباره‌ی آفرینش آدمی بوده. آنوقت ابوبکر رازی بتحقیقات پرداخته می‌گوید خدا کالبد آدم را از گل درست کرده و درمیانه‌ی مکه و طائف بروی زمین افکنده چهل‌هزار سال بساختن آن می‌پرداخت. فرشته‌ها که از آنجا می‌گذشتند از اینهمه اهتمام خدا باین یک آفریده‌ی گلی در شگفت می‌شدند و از همدیگر می‌پرسیدند : مگر می‌خواهد چه بسازد که اینهمه بآن اهتمام می‌ورزد؟!. در دلهای خود بآدم رشک می‌بردند و از ارجمندی آن در نزد خدا دلتنگ می‌گردیدند. روزی شیطان بآنجا می‌گذشت آن کالبد را دید و خیره ماند ، و گفت این تو تهیست من می‌توانم بدرون آن بروم و از راز کار ، آگاه گردم. این گفت و از سوراخ بینی بدرون آدم رفت و همه جا را گردید. ولی به یک جا رسید که در آن را بسته یافت و بدرون آن رفتن نتوانست. آن یک جا دل بود. آری دل مخزن اسرار الهیست و شیطان را بآن راه نیست ... هفت یا هشت صفحه را با این سخنان یاوه پر کرده است.
این است نمونه‌ای از فرهنگ ایران در زمان مغول که هر کس باید بخواند و از شرمندگی سر پایین اندازد ، نه آنکه ببالد و بنازد و بخودستایی پردازد؟!.. این بسود دشمنان ایران است که ایرانیان باین چیزهای مفت و بیهوده بنازند و آنها را هر زمان تازه گردانند و غفلت را تا بآنجا رسانند که بگویند ما چون تمدن و فرهنگ داریم همیشه پایدار خواهیم ماند.
دوباره تکرار می‌کنم : ایرانیان بکوشش بیشتری نیاز دارند تا بخودستایی.
این چیزها که از گذشته به ایران رسیده و یادگار زمانهای زبونی و درماندگیست باید کوشید و همه را از میان برد و نشانی بازنگزاشت. این کتابهای سراپا گمراهی و نادانی که از زمان مغول بازمانده باید همه را بآتش کشید و مردم را از زیان آنها بازداشت. اگر ایرانیان در آرزوی فرهنگ می‌باشند باید بکوشند و حقایق زندگی را یاد گیرند و دارای یک فرهنگ بسیار ارجدار گرانمایه‌ای گردند.
(پرچم روزانه شماره‌های 193 ، 194 ، 195 پنجشنبه 26 ، شنبه 28 ، و یکشنبه 29 شهریور ماه 1321)
.