پرچم نیمه‌‍ماهه شماره‌ی نهم

(همبسته با گفتار بالا)
.

🔶 بدبختی توده و ریشه‌ی آن (احمد کسروی)

🔸 ایرانیان بکوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکه‌ی سه از سه)


آقای س. ب. در گفتار خود یکی هم نام فرهنگ را می‌برد و در یک جایی می‌گوید : «یکی از آن مللی که دیوارهای باستانیش همیشه پایدار و چراغ تابناک فرهنگش سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود ملت ایران است».

من نمی‌دانم ایران در زمان مغول چه فرهنگی داشته (و یا امروز چه فرهنگی دارد)؟! فرهنگ ایران یک رشته‌ی آن ، این شعرهاست که همگی حالش را می‌دانند. باید گفت : خشک و تر هرچه ‌اندیشیده و یا شنیده‌اند برشته‌ی نظم کشیده‌اند. یک نمونه‌ای از آنها بیشرمیهای انوری و دشنامگویی‌های یغما و یاوه‌سراییهای قاآنی است.

یک رشته‌ی دیگر بافندگیهای باطنیان و صوفیان و خراباتیان است که سراپا بیپا و سراپا گمراهی است. یک رشته‌ی دیگر این کتابهای تاریخست ، از قبیل جهانگشای جوینی ، ظفرنامه‌ی علی یزدی ، تاریخ وصاف ، تاریخ معجم و مانند اینها که ما نمی‌دانیم آنها را چاپلوسـ[یـ]نامه بنامیم یا کتابهای تاریخی. بدبختان چندان چاپلوسی و یاوه‌گویی بسخنان خود افزوده‌اند که تاریخ درمیان آن گم شده. یک رشته‌ی دیگر کتابهای پندی است که یک نمونه‌ی نیکی از آنها گلستان سعدی ، و یک نمونه‌ی نیکی از این داستان قاضی همدانست.

باین فرهنگهاست که می‌نازید؟!.. باین فرهنگهاست که پشتگرمی نشان داده می‌گویید : «سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود»؟!.. دریغا که پرده‌ی غفلت بروی چشمهای شما فروهشته شده! دریغا که از حقایق بسیار دورید!

یک نمونه‌ای از فرهنگ ایران در زمان مغول و از نتیجه‌ی آن بشما نشان دهم : همان ابوبکر رازی که دیروز گفتیم آمدن یمه و سوتای را شنیده شبانه با چند تن درویش لخت و پخت بگریخت ، و زنان و فرزندان خود را بی‌سرپرست گزاشت که خودش می‌نویسد مغولان چون به ری رسیدند همگی را از تیغ گذرانیدند ، چنین مرد پست بیغیرتی در همان مرصاد‌العباد که همین داستان را در دیباچه‌ی آن نوشته بیک رشته تحقیقات صوفیانه‌ی شگفتی پرداخته که روی نادانی و کودنی را سفید گردانیده. از جمله یک عبارت عربی هست : «خمرت طینة آدم بیدی اربعین صباحا» (من گل آدم را با دست خود چهل روز سرشتم) که می‌گویند «حدیث قدسی» است و راستی آنست که خود صوفیان ساخته‌اند.

به هر حال آقای ابوبکر رازی این جمله را عنوان کرده و هشت صفحه بیهوده‌گوییهای شگفتی کرده.
اینان چنین می‌پنداشته‌اند که چنانکه کوزه و لولهنگ را از گِل می‌سازند خدا نیز آدم را از گل ساخته. بدینسان که گلی از خاک درست کرده و از آن کالبدی پدید آورده و سپس جانی یا روانی به وی دمیده. این اندیشه‌ی همگی آنان درباره‌ی آفرینش آدمی ‌بوده. آنوقت ابوبکر رازی بتحقیقات پرداخته می‌گوید خدا کالبد آدم را از گل درست کرده و درمیانه‌ی مکه و طائف بروی زمین افکنده چهل‌هزار سال بساختن آن می‌پرداخت. فرشته‌ها که از آنجا می‌گذشتند از اینهمه اهتمام خدا باین یک آفریده‌ی گلی در شگفت می‌شدند و از همدیگر می‌پرسیدند : مگر می‌خواهد چه بسازد که اینهمه بآن اهتمام می‌ورزد؟!. در دلهای خود بآدم رشک می‌بردند و از ارجمندی آن در نزد خدا دلتنگ می‌گردیدند. روزی شیطان بآنجا می‌گذشت آن کالبد را دید و خیره ماند ، و گفت این تو تهیست من می‌توانم بدرون آن بروم و از راز کار ، آگاه گردم. این گفت و از سوراخ بینی بدرون آدم رفت و همه جا را گردید. ولی به یک جا رسید که در آن را بسته یافت و بدرون آن رفتن نتوانست. آن یک جا دل بود. آری دل مخزن اسرار الهیست و شیطان را بآن راه نیست ... هفت یا هشت صفحه را با این سخنان یاوه پر کرده است.

این است نمونه‌ای از فرهنگ ایران در زمان مغول که هر کس باید بخواند و از شرمندگی سر پایین اندازد ، نه آنکه ببالد و بنازد و بخودستایی پردازد؟!.. این بسود دشمنان ایران است که ایرانیان باین چیزهای مفت و بیهوده بنازند و آنها را هر زمان تازه گردانند و غفلت را تا بآنجا رسانند که بگویند ما چون تمدن و فرهنگ داریم همیشه پایدار خواهیم ماند.

دوباره تکرار می‌کنم : ایرانیان بکوشش بیشتری نیاز دارند تا بخودستایی.

این چیزها که از گذشته به ایران رسیده و یادگار زمانهای زبونی و درماندگیست باید کوشید و همه را از میان برد و نشانی بازنگزاشت. این کتابهای سراپا گمراهی و نادانی که از زمان مغول بازمانده باید همه را بآتش کشید و مردم را از زیان آنها بازداشت. اگر ایرانیان در آرزوی فرهنگ می‌باشند باید بکوشند و حقایق زندگی را یاد گیرند و دارای یک فرهنگ بسیار ارجدار گرانمایه‌ای گردند.


(پرچم روزانه شماره‌های 193 ، 194 ، 195 پنجشنبه 26 ، شنبه 28 ، و یکشنبه 29 شهریور ماه 1321)


.

پرچم روزانه شماره‌ی 195

(همبسته با گفتار بالا)
.

🔶 پرسش از علما و دانشمندان و نویسندگان و روزنامه‌نگاران ایران

🔸 تکه‌ی یک از یک

سی و اند سال است که مشروطه بنیاد یافته ، زبان و قلم آزاد شده ، من و هزارها مانند من گوش بگفته‌ها و چشم بنوشته‌های شماها دوخته یک عمر در انتظار اینکه شما هادیان افکار و راهنمایان پندار راهی برگزیده و در پیش پای توده بگزارید بسر بردیم افسوس افسوس که هرچه بیشتر گوش دادیم و چشم به سطور و کلمات شما دوختیم و خواندیم و سنجیدیم ـ علمی ـ ادبی ـ سیاسی ـ اجتماعی ـ فکاهی و و و نتیجه جز گیجی و گمراهی عاید ما نشد. اینک که بزرگمردی برخاسته و راهی بنام پاکدینی برگزیده و برایگان در دسترس گمراهان گزارده و دانشمندان جهان را بداوری طلبیده مزدی نخواسته و نامی بخود ننهاده آیا سزاوار است بجای اینکه یاری کنید و یا از روی انصاف پاسخ دهید و یا راه بهتری (اگر بتوانید) برگزیده و نشان دهید ، زبان و قلم خود را به بدگوییهای بیهوده باز و به خلط مبحث و گمراهی جامعه می‌کوشید؟!. چرا نوشته‌های آقای کسروی را نمی‌خوانید و از روی انصاف قضاوت نمی‌کنید؟!.. اگر می‌خوانید و ایرادی دارید اینهمه مطبوعاتی که ستونهای آنها در اختیار شماست بزبان توده بنویسید و بفهمانید اما بطور صریح و آشکارا نه به کنایه و استعاره که خوانندگان جز درماندگی و ناتوانی شما نامی برآن نگزارند.

من و هزارها مانند من در انتظار پاسخ شما هستیم.

قزوین ص ـ نصری


پرچم نیمه‌ماهه ـ سال یکم ـ شماره‌ی نهم ـ نیمه‌ی یکم مرداد ماه 1322


.

🔶 گفتار کسروی در روزبه مشروطه‌ی 1323

🔸 تکه‌ی یک از سه


سپاسگزارم که آقایان از راههای دور آمده‌اند که در این جشن باهم باشیم. ما امروز را بنام مشروطه «روزبه» گرفته بجشن پرداخته‌ایم. در جشنهای دیگر نیز گفته‌ایم که عید (یا چنانکه ما نام گزارده‌ایم : روزبه) آن روزیست که در تاریخ یک توده پیشامد بزرگ و تاریخی رخ داده باشد ، و توده برای یادآوری از آن پیشامد و ارجشناسی از کسانی که پا درمیان داشته‌اند ، آن روز را برگزینند و همه ساله در چنان روزی جشن گیرند و یاد گذشته را تازه گردانند.

روزبه یا عید باین معنیست. این عیدهایی که در ایران می‌گیرند ما معنایی برای آنها نمی‌توانیم شناخت و اینست آنها را نمی‌توانیم پذیرفت. ما از روزبه‌های ایران یکی امروز را پذیرفته‌ایم که جشن مشروطه است ، دیگری نوروز را که آغاز سال می‌باشد.

اما اینکه ما روز سیزدهم را گرفته‌ایم ، در حالی که خود مجلس شورا و دیگران روز چهاردهم را می‌گیرند ، در این باره نیز فیروزی با ماست. داستان آنست که چون در ایران جنبش مشروطه‌خواهی می‌رفت مظفرالدین‌شاه روز یکشنبه چهاردهم جمادی‌الثانی ۱۳۲۴ (که از روی تاریخ شمسی سیزدهم مرداد ۱۲۸۵ می‌بود) فرمان مشروطه را داد. در سال آینده که مجلس شورا برپا و شور مشروطه‌خواهی در سراسر کشور کارگر می‌بود با دستور مجلس همان روز چهاردهم جمادی‌الثانیه را عید گرفتند و در تهران و شهرستانها جشنهای بسیار باشکوهی برپا گردانیدند. سالها چنین می‌بود که روز چهاردهم جمادی‌الثانیه عید گرفته می‌شد تا چون تاریخ قمری را بکنار نهاده تاریخ خورشیدی را بجای آن روان گردانیده‌اند این عید را نیز خورشیدی گردانیده‌اند. ولی دانسته نیست که آیا در حساب دچار لغزش گردیده بجای سیزدهم مرداد ، چهاردهم را گرفته‌اند یا شماره‌ی سیزده را ناخجسته (نحس) شمارده دانسته و فهمیده آن را بچهارده انداخته‌اند.

هرچه بوده ما نمی‌بایست پیروی از آنان نماییم. ما حسابِ درست توانیم کرد و سیزده نیز در نزد ما شوم یا ناخجسته نمی‌باشد. شوم یا ناخجسته ، بودنِ چنین پندارهایی درمیان مردم است. ما باید این روز را روزبه گیریم و این بسود ماست که از دیگران جدا باشیم.

مشروطه[=دمکراسی][1] (یا چنانکه ما نام نهاد‌ه‌ایم : سررشته‌داری توده) بهترین شکل حکومتهاست و این یک فیروزی تاریخی برای ایران بود که مردان نیکی همچون بهبهانی و طباطبایی برخاستند و دربار خودکامه‌ی قاجاری را برانداختند و ایران را دارای مشروطه گردانیدند. مشروطه را همه‌ی توده‌های بزرگ پذیرفته بودند ایران هم بایستی پذیرد.

ولی جای افسوس است که مردم ایران ارج مشروطه را نمی‌دانند و خود را آماده‌ی آن نگردانیده‌اند. این مردم هنوز معنی مشروطه را ندانسته‌اند تا ارج آن شناسند. بماند آنکه روستاییان که دسته‌ی انبوه مردمند از مشروطه تنها نامش را شنیده‌اند ، بماند آنکه بازاریان از مشروطه جز کینه‌ی آن را در دل نمی‌دارند ، جوانان درسخوانده از معنی مشروطه ناآگاهند.

وزارت فرهنگ در پروگرام خود یک درسی از مشروطه و معنی آن نگنجانیده و این را بایای خود ندانسته که در کشور مشروطه جوانان را از معنی آن آگاه گرداند و آنان را برای چنان زندگانی بپروراند.

در ایران از روز نخست خامی این بود که نخواستند مردم را از معنی مشروطه آگاه گردانند و آنان را برای زندگانی با سررشته‌داری توده آماده گردانند. بچنین کاری نیاز ندیدند. خود پیشگامان ، مشروطه را تنها این می‌دانستند که قانونهایی باشد و مجلسی برای شور و قانونگزاری برپا گردد.

[1] : در سالهای اخیر از لفظ مشروطه سودجویی نابجا شده و به معنی حکومتی وانمود شده که در آن پادشاهی با اختیاراتی (هرچند محدود) باشد (همچون حکومت کشورهایی مانند بلژیک ، انگلیس ، سوئد).
ولی این بیرون بردن یک واژه از معنای خود و سودجویی برای هدفهای سیاسی ویژه است. مشروطه چنانکه در این گفتار نیز نشان داده شده معادل و به همان معنی دمکراسی و با دادن اختیارات به پادشاه ناسازگار است.
در زمان این گفتار ، واژه‌ی دمکراسی به رواج واژه‌ی مشروطه نبود. نویسنده در چندین جا که واژه‌ی مشروطه را بکار برده در میان پارانتز دمکراسی نوشته یا با شرحی نشان داده که این دو به یک معنیست.


.

🔶 دولت بما پاسخ دهد

🖌 احمد کسروی

🔍 جُستار : دعوای حکومت نمودن ملایان و درخواست از دولت برای اقدام جدی و تعیین تکلیف خود با آنان در این زمینه

📊 شمار ساتها : ۴۴

🔸 بازپسین پراکنش : مهرماه ۱۴۰۱

کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.

کتاب را می‌توانید از اینجا دریافت کنید.


.

🔶 کار ما با اینها چه خواهد بود؟.

🔸 تکه‌ی یک از یک

چنانکه آقای احمد پاکروان از قزوین ، و آقای صمدی از میاندوآب نوشته‌اند و از تهران نیز آگاهیها رسیده به بهائیان دستور داده شده که پرچم و یا دیگر نوشته‌های ما را نخوانند و با کسی از پاکدینان بسخن نپردازند. اینست پاسخی که انجمنهای بهائی به پرسشهای ما داده‌اند.

کنون ما از خوانندگان می‌پرسیم : باین چه نامی باید داد؟.. اینکه کسانی خود را از مردم جدا گردانند ، و یکرشته سخنانی را دستاویز ساخته انجمنها سازند و کتابها نویسند ، و کوششها بکار برند ، ولی چون یکی برخیزد و ایرادهای گیرنده‌ای گیرد و از پاسخ درمانند ، ازو رو گردانند و خود را بخاموشی زنند ـ چنین چیزی چه عنوانی تواند داشت؟!

اگر نیک اندیشید اینان دسته‌بندی را دوست می‌دارند ، و از آنکه یک تیره‌ی جدایی باشند و با دیگران کشاکش و گفتگو کنند لذت می‌برند ، و در این راه هوسبازیست که آن کوششها را می‌کنند و بآن خودنماییها می‌پردازند ، وگرنه چه خواست دیگری را توانند داشت؟..

تنها بهائیان نیستند. چنانکه بارها گفته‌ایم همه‌ی کیشها که امروز هست در همین حالست. همه‌ی آنها جز برای دسته‌بندی نیست. دسته‌بندی یکی از چیزهاییست که هوسمندان از آن لذت برند ، بویژه که درمیان آن دسته‌بندی سودهایی نیز باشد و پولهایی نیز دربیاید.

همان ملایان که خود را با آن «فرم بوالعجایب» می‌آرایند و نامهای شگفتی از «آیت‌الله» و «حجت‌الاسلام» و «مصلح کبیر» و مانند اینها بروی خود می‌گزارند ، و در راه نگهداری دستگاهشان دست بدامن خودی و بیگانه می‌زنند ، در این زمینه پای کمی از بهائیان نمی‌دارند. بلکه این راه را بروی بهائیان همینان گشاده‌اند.

همین ملایان نیز ما هرچه می‌پرسیم و ایراد می‌گیریم پاسخی نداده خود را بخاموشی می‌زنند. آنان نیز به پیروان خود می‌سپارند که نوشته‌های ما را نخوانند و با کسی از ما گفتگو نکنند.

صوفیان نیز چنینند ، شیخیان نیز چنینند ، علی‌اللهیان نیز چنینند ، کریمخانیان نیز چنینند ، مسیحیان نیز چنینند. یکایک چه بشماریم. همگی کیشها و راهها که امروز رواج می‌دارد چنینند. همگی آنها بهر دسته‌بندی و سودجوییست. همگی آنها در راه هوس و سود خود مایه‌ی تیره‌روزی مردم می‌باشند.

در همینجاست که ما می‌خواهیم خوانندگان داوری کنند. می‌خواهیم نیک بیندیشند و خواستی را که از این کیشها و دسته‌بندیها درمیانست ، و زیانهای بزرگی را که از آنها برمی‌خیزد بدیده گیرند ، و آنگاه داوری کنند که بآنان با چه دیده‌ای باید نگریست؟.. چه نامی بآنها باید داد؟.. چه رفتاری با آنان پیش باید گرفت؟.

ما اکنون باین دسته‌ها برخورده‌ایم و این برخورد سالها در میان خواهد بود تا به پایانی رسد (یا بهتر گویم : به پایانی رسانیم). اکنون یاران ما بیندیشند که این برخورد را چگونه به پایان خواهیم رسانید. این دسته‌ها که در راه هوس و دلخواه خود یک توده‌ی بیست ملیونی را لگدمال کرده درمی‌گذرند ، این ملایان و کشیشان و پیران و مبلغان و دیگران که گمراهیهای پست و پراکنده‌ی خود را «دین» نامیده بخدا دروغ می‌بندند ـ کار ما با اینها چه خواهد بود ، و چه باید بود؟.. من می‌خواهم یاران ما نیک اندیشند که یک دسته شاهسون که از آشوب کشور فرصت جسته تفنگهای خود را برمی‌دارند و سر گردنه‌ای می‌گیرند و کاروانها را می‌زنند و آدم می‌کشند با این ملایان و بهائیان و درویشان و دیگران چه جدایی می‌دارند؟.. اگر آن شاهسونان تنها سود خود را می‌جویند و در راه بهره‌مندی خود از ایمنی کشور و آسایش توده و پیشرفت بازرگانی و کشاورزی و مانند اینها چشم می‌پوشند ، و هرچه در این باره گفته شود ناشنیده می‌انگارند ، این ملایان و کشیشان و سر دستگان بهائی و صوفی و دیگران نیز همان رفتار را می‌کنند و درباره‌ی توده و آسایش و پیشرفت آن همان بی‌پروایی را نشان می‌دهند ، بلکه گستاخی و بی‌پروایی اینان فزونتر از آنان می‌باشد. زیرا اینان در راه آرزوی پست خود ، بخدا نیز دروغ می‌بندند ، مردمان را گمراه و نادان می‌سازند ، توده‌ها را به پستی می‌کشانند. شاهسون اگر کسی را لخت کرد جبران آن آسانست. ولی اینان چون مردم را گمراه می‌گردانند چاره‌اش بسیار دشوار است. اینست بدی آنان ده برابر بدی شاهسون بلکه فزونتر از ده برابر است. اکنون شما بیندیشید که ما براهزنان شاهسون با چه دیده می‌نگریم ، و چه کیفری بهر آنان می‌خواهیم باینان باید کیفری بالاتر از آن را خواست.

هنوز داوری ناانجام است. اگر راستی را بخواهیم باید این کسان را با زیانهایی که به توده‌ها می‌رسانند ، نه با شاهسون ، بلکه با میکروبهای بیماری ، با جانوران گزا ، با مارها و کژدمها به سنجش گزاشت.

👇

چنانکه در آفرش میکروبها و جانوران گزا رخ داده که بدیهای جهانند و هر نیکخواهی باید به نابودی آنها کوشد ، در همان آفرش ، درمیان آدمیان نیز ، اینگونه مردان پست-اندیشه و بی‌ارج پدیدار گردیده ، که در راه هوسهای کوچک خود چشم از نیکی جهان و خرسندی جهانیان می‌پوشند ، و در هر کاری همینکه اندک‌زیانی بهر خود گمان می‌برند ، با آن بدشمنی می‌پردازند ، اگرچه مایه‌ی پیشرفت جهان و جهانیان باشد ، و چنانکه می‌دانیم بسیاری از آنان همچون مار و کژدم از نیش زدن و زهر فروریختن لذت می‌برند ، و یا همچون سگان هار از گزیدن و زخم رسانیدن بازنمی‌ایستند.

ما می‌خواهیم یاران ما این داوریها را بکنند و درباره‌ی این کسان اندیشه‌ی خود را راست گردانند. می‌خواهیم نیک بدیده گیرند که ما از دور و نزدیک دست بهم داده و رنجها بخود هموار کرده ، بی‌آنکه بهر خودمان سودی بدیده گیریم ، تنها بنام آنکه خواست خدا در جهان پیش رود ، و جهانیان به یک زندگانی بهتر از این رسند ، و در آن میان این توده‌ی بدبخت نیز که ما خودمان از آنیم از گرفتاریهای خود رها گردد و همچون دیگر توده‌ها آزاد و سرفراز زندگی کند ـ به یک کوششهای بزرگی برخاسته‌ایم ، و آن کیشها و دسته‌بندیها و پیشروان و پیروان آنها یک سدی در برابر ما می‌باشند ، و ما اگر چاره‌ای باین سد نکنیم همه‌ی کوششهامان بیهوده گردیده و نتیجه‌ای بدست نخواهد آمد ، و این را بیندیشند که چگونه باید این سد را بشکنیم ، و چگونه باید این جلوگیر را از میان برداریم ، می‌خواهیم نیک بیندیشند که کار ما با آنها چه خواهد بود. [1]

پرچم نیمه‌ماهه ـ سال یکم ـ شماره‌ی نهم ـ نیمه‌ی یکم مرداد ماه 1322

[1] : یک سخن ننگینی بنام کسروی شهرت داده‌اند که او گفته : مردم ایران یک حکومت به آخوندها بدهکارند.

بارها در همین کانال گفته‌ایم که این جز یک دروغ رسوایی نیست. هم گفته‌ایم چرا سخنی که از کسی نقل می‌کنید جایش را نشان نمی‌دهید؟!.. آیا این ساخته‌کاری با چه معیاری سازگارست ـ با آدمیگری ، با دین ، با دمکراسی با اصول ژورنالیزم ، با کدامیک؟!

چون اعتراض ما به گوش روایت کنندگان رسیده ، پیش افتاده گفته‌اند کسروی این را در یک نشست خصوصی گفته و باشندگان بازگفته‌اند! روی دروغگویان سیاه باد!

نخست آنکه مگر تنها این سخن است که ما چنین بهانه‌ای را بپذیریم؟! چشمها را بسته هرچه خواسته‌اند ـ بشرط آنکه در نکوهش ملایان باشد ـ به او نسبت داده‌اند. چندین سخن ازو در فضای مجازی در گردشست که همه ساختگی است. همه میوه‌ی گستاخی و خیره‌رویی سازندگانش است.

مردان بیدرد بجای آنکه نوشته‌های او را بخوانند و به روشنی اندیشه‌هاشان کوشند ، نشسته دروغهای رسوا بنام او می‌سازند و این را کوشش سیاسی شمارده بنام او به دیگران پز می‌دهند. از همه‌ی سرفرازیهای زندگی همین پز دادن را یاد گرفته به آن می‌کوشند.

بارها گفته‌ایم چنین سخنی با کوششهای خستگی‌ناپذیر و جانفشانانه‌ی او سازش ندارد. با نوشته‌هایش سازش ندارد. او خود این دروغسازیها را پیش‌بینی کرده گفته است : «سخنان من اینهاست که می‌نویسم بآنچه دیگران از زبان من گویند ارج نگزارید.» (510409)

اکنون گفتار بالا یک نمونه است که دانسته شود آن سخن تا چه اندازه پرت می‌باشد. خوانندگان خوانده خود داوری کنند که مرد جانفشانی همچون او با کوششهای خستگی‌ناپذیر سیزده‌ساله‌اش چنان سخنی ازو تا چه اندازه دور می‌باشد. همه‌ی آن کوششها بکنار ، یکی نیست بپرسد : همان کتاب شیعیگری را اگر نیک خوانده بودید این می‌فهمیدید که در آنجا مردم و دولت را هوشیار دعوای نهانی حکومت ملایان می‌گرداند تا فریب سخنان نیرنگ‌آمیز آنها را نخورند ، پس چه جا دارد که به مردم بگوید شما یک حکومت به آخوندها بدهکارید؟!

افسوس از این نادانیها ! افسوس!
.

🔶 گفتار کسروی در روزبه مشروطه‌ی 1323

🔸 تکه‌ی دو از سه


در حالی که مشروطه[=دمکراسی] بسیار والاتر از اینست. مشروطه آنست که مردمی که در یک کشوری می‌زیند آنجا را خانه‌ی خود دانند و آبادیش را خواهند و در راه آزادیش آماده‌ی جنگ و جانفشانی باشند. آنگاه بیست‌ملیون توده (یا بیشتر یا کمتر) در زندگانی همدست باشند که هر یکی پروای آسایش و خوشی دیگران کند.

یک مردمی که می‌شورند و از دولت خودکامه مشروطه می‌خواهند تو گویی چنین می‌گویند : «ما می‌خواهیم با آزادی زندگی کنیم و خودمان دست بهم داده این کشور را راه بریم ، خودمان سپاه آماده گردانیم ، خودمان اداره‌ها بنیاد گزاریم ، خودمان زمینها را آباد سازیم ...». بدین عنوانست که سررشته را از دست دربار می‌گیرند و دستگاه فرمانروایی پادشاهان را برمی‌اندازند. از اینرو هر کسی باید دربند کشور و آزادی و آبادی آن باشد ، و کوشش و جانفشانی را در آن راه بایای خود شمارد.

از آنسوی مردمی که بیست‌ملیون یا بیشتر توده‌ای پدید آورده در یکجا می‌زیند تو گویی پیمانی باهم بسته‌اند که در زندگانی همدست و همدرد باشند و در پیشامدها پشتیبانی به یکدیگر کنند. اگر از سوی شمال دشمنی رخ نمود جنوبیان خود را کنار نکشند و برای جلوگیری به یاوری شتابند. اگر شهرستانی در شرق گزند از آتش یا از لرزش زمین دید غربیان بی‌پروایی ننمایند و از دستگیریها بازنایستند. یک جمله بگویم : بیست‌ملیون مردم همچون یک خاندان باهم زیند.

اینهاست معنی مشروطه. مشروطه تنها بودن قانونها و برپا شدن مجلس شورا نیست. از اینجاست که مردمی که مشروطه می‌خواهند باید خود را آماده‌ی آن گردانند. مردمی که با مشروطه توانند زیست جز آنهایند که در زیر یوغ استبداد زیسته‌اند.

در زیر یوغ استبداد کسی را درباره‌ی کشور بایایی بگردن نیست. یک پادشاه خودکام بهمگی فرمان می‌راند و رشته‌ی کارهای کشور نیز در دست اوست. ولی در مشروطه راهبردن کشور بگردن خود توده است و هر کسی باید خود را پاسخده[=مسئول] آن شناسد و باندازه‌ی خود از کوشش و جانفشانی بازنایستد.

لیکن در ایران در جنبش مشروطه‌خواهی اینها دانسته نشد و اینست ما می‌بینیم پس از چهل سال هنوز ده درصد مردم معنی مشروطه را نمی‌دانند و آن شایندگی[=لیاقت] و آمادگی که می‌بایست نمی‌دارند.

آنگاه در ایران سنگ بزرگ دیگری در راه پیشرفت مشروطه هست ، و آن کیشهای گوناگون و صوفیگری و خراباتیگری و مانند اینهاست. می‌باید آشکاره گفت : مشروطه که بکشور دلبستگی داشتن و در راه آن جانفشانی کردنست ، با صوفیگری که بنیادش خوار داشتن جهان و بگوشه‌ای خزیدن [و] مفت خوردن است نتواند ساخت. با خراباتیگری که پایه‌اش دم غنیمت دانستن و مست بودن و بگذشته و آینده پروا ننمودنست نتواند ساخت. با شیعیگری که آغاز و انجامش دل بمردگان بستن و رشته‌ی کارها را در دست آنان دانستن و چشم براه امام ناپیدا دوختنست نتواند ساخت.

برای پیشرفت مشروطه بایستی بکوشند و اینها را از میان بردارند که این را هم تاکنون ندانسته‌اند و بکوششی در این باره برنخاسته‌اند.

اینهاست شُوَند[=سبب] آنکه مشروطه در ایران نتیجه‌ی درستی نداده. در اروپا در هر کشوری ، مشروطه مایه‌ی آبادی و فیروزی آن کشور گردیده. سی و چند ملیون مردم انگلیس که به یک نیم جهان فرمان می‌رانند این نیرومندی بیش از همه نتیجه‌ی مشروطه است. فرزندان آمریکا که از آن سوی جهان دست بکارهای اروپا و آسیا و اقیانوسیا یازیده‌اند این چیرگی را در سایه‌ی مشروطه بدست آورده‌اند. در همه جا مشروطه مایه‌ی پیشرفت بوده. ولی در ایران در این چهل سال جز افزودن بآشفتگی کشور نتیجه‌ای از آن بدست نیامده.


.

دفتر سیزدهم مرداد 1323

(همبسته با گفتار بالا)
.

🔶 بهتر است بکارهای زندگی پردازید

🔸 تکه‌ی یک از یک

یکی از کاشان نامه‌ای فرستاده که چنین می‌نویسد : «تقاضامندم بیان نمایید مقصود خداوند متعال را از آفریدن جهان و جهانیان». چون از اینگونه پرسشها بسیار می‌شود اینست می‌خواهیم بهمه‌ی آنها در یک جا پاسخ دهیم.

بهتر است ایرانیان بجای پرداختن به اینگونه جستارهای دور بکارهای زندگانی خود پردازند. همین آقای کاشانی بهتر است از چگونگی بازرگانی یا داد و ستد یا کشاورزی یا پارچه‌بافی بپرسند و گفتگو کنند. آنچه بایرانیان سود دارد و نتیجه‌ای در زندگیشان تواند داد اینهاست. بگفته‌ی عامیان کار زمین را نساخته بآسمان نباید پرداخت. مردمی که نه معنی راست بازرگانی یا داد و ستد را می‌دانند ، و نه از زمین پهناور باردهی که خدا بدستشان سپرده بهره‌مندی می‌توانند ، و رویهم‌رفته در هر رشته از کارهای زندگانی درمانده‌اند و کارشان بزیردستی بیگانگان کشیده است بسیار نابجاست که سخن از رازهای پوشیده‌ی آفرش رانند و یا در آن باره به پرسش پردازند ، ما نیز پرچم را برای گفتگو از فلسفه برپا نگردانیده‌ایم. بلکه بیش از همه می‌خواهیم معنی زندگانی و کارهای آن را بمردم بفهمانیم. اینست پاسخی که به اینگونه پرسشها توانیم داد.


پرچم نیمه‌ماهه ـ سال یکم ـ شماره‌ی نهم ـ نیمه‌ی یکم مرداد ماه 1322


.

🔶 گفتار کسروی در روزبه مشروطه‌ی 1323

🔸 تکه‌ی سه از سه


بسخن بیش از این دامنه نمی‌دهم. شادروانان بهبهانی و طباطبایی و دیگران کوشیدند و مشروطه را باین کشور آوردند و ما که آن را پذیرفته‌ایم و ارجمندش می‌داریم باید بکوشیم و روانش گردانیم. باید بکوشیم و زمینه‌اش آماده سازیم.

از این گفته‌ها می‌خواهیم دو نتیجه گیریم : یکی آنکه چاره‌ی دردهای ایران جز این کوششهایی که ما می‌کنیم نمی‌باشد. همان داستان مشروطه بهترین گواهست که در این توده آلودگیهایی هست و تا از آنها پاک نگردد از هیچ چیزی نتیجه‌ی درستی بدست نخواهد آمد. داستان ایران با این آلودگیها داستان استخریست با لجنهای بدبو. استخری با لجنهای بدبو اگر گلاب برویش بندند آن را نیز بدبو ‌گرداند و چاره‌ای جز آن نباشد که لجنها را بیرون ریزند و پاکش گرداند.

چنانکه می‌دانیم کسانی در این کشور حزبهای سیاسی می‌سازند. باید دید خواستشان چیست؟. اگر می‌خواهند دسته‌ای پدید آورند و با دست آنها در مجلس نماینده باشند یا در کارهای کشور سرجنبانی نمایند بخواست خود توانند رسید. ولی اگر می‌خواهند تکانی در توده پدید آورند و چاره‌ای بدردها کنند و یا نیرویی پدید آورده در برابر بیگانگان بالا افرازند این نتیجه‌ها نتواند بود و نخواهد بود.
حزب ساختن از این مردم آلوده بدان می‌ماند که کسی از بیماران مالاریایی و روماتیسمی سپاهی آراید و پیداست که از چنان سپاهی هیچ کاری نتواند برخاست.

نتیجه‌ی دوم اینکه ما در این کوششهای خود بکار بسیار بزرگی برخاسته‌ایم. کاری که خشنودی خدا در آنست و نتیجه‌های بسیار نیکی را درپی خواهد داشت.

بارها کسانی درباره‌ی نیایش (عبادت) پرسشهایی می‌کنند. چنانکه گفته‌ایم باز می‌گوییم : امروز بهترین نیایش همین کوششهاست. آن تندیسه‌های بدبختی که با فراوانی در بیخ دیوارها دیده می‌شود از مردم این کشورند ، برادران و خواهران شمایند ، چرا بآن روز افتاده‌اند؟!. چرا این کشور که از روی حساب باید به سیصدملیون نان دهد به بیست‌ملیون نتواند داد و در این کشور همیشه گرسنگیست؟!. آیا اینها جز نتیجه‌ی گمراهیها و نادانیهاست؟!. جز نتیجه‌ی نبودن راه زندگانیست؟!. آیا کوشیدن و از راهش باین بدبختیها چاره کردن مایه‌ی خشنودی خدا نیست؟!. آیا چنان کوششی بهترین نیایش نمی‌باشد؟!. آیا تنها خم شدن و راست شدنست که پرستش بخدا یا نیایش تواند بود؟!.

چنانکه بارها گفته‌ام ما یک بایای وَرجاوَند[= ارجمند از دیده‌ی دین و خداشناسی] خدایی را بگردن گرفته‌ایم و اینست باید تا می‌توانیم خود را پاک و نیک گردانیده شاینده‌ی چنان بایای ورجاوند سازیم.


.

✴️ در پیرامون نظام آموزشی ما

🖌 کوشاد تلگرام

تکه‌ی 1
آدمی در زندگی به هوا برای تنفس و نوشاک و خوراک و خانه و دیگر چیزها نیاز دارد. چون در اینها نیک و بد توأم است ، او همیشه کوشیده نیک آنها را گرفته از بدشان دوری کند : هوای آلوده تنفس نکند ، خوراک و نوشاک ناسالم را دور ریزد و جز نیک و پاک آنها را نخورد. همچنان در جاهای ناپاک ننشیند.

این رفتار یا رعایت «بهداشت» تنها برای تن نیست. برای روان نیز بهداشت درمی‌باید. مثلاً در پرورش روانِ نوجوانان گفتار و کردار دوستان او اهمیت فراوان دارد. زیرا در آن نیز نیک و بد توأم است و گفتار و کردار دوست چه نیک و چه بد در آدمی تأثیر می‌گزارد. چون رفتار و گفتارهایی هست که جوان ، آنها را نیک از بد بازنمی‌تواند شناخت ،‌ پدر و مادر و آموزگاران راهنمایی می‌کنند که با که دوستی و همنشینی کند و با که نکند. آدمیان این را از دیرباز شناخته و به آن کار بسته‌اند.

در هر کشوری چندین سازمان همچون «غذا و دارو» و «حفاظت از محیط زیست» دستگاههای دیده‌بانی (نظارت) بر بهداشت تنی می‌باشند.[1] این سازمانها وظیفه دارند هوا و خوراک و نوشاک و دارو (ورودیها به تن) را از آلودگی و ناپاکی نگاه دارند.

اکنون جای پرسشست که بهداشت روانی چگونه بدست می‌آید و تأمین آن به گردن چه دستگاهی است؟!.. آیا نه آنست که بهداشت روانی از راه توجه داشتن به نیک و بد ورودیهای چشم و گوش (دیده‌ها و شنیده‌ها) بدست می‌آید؟!. آیا نه آنست که باید راه ورودیهای نیک گشاده و راه بدهایش بسته باشد.

یک بخش بزرگی از ورودیهای مغز یا همان دیده‌ها و شنیده‌ها ، اندیشه‌هاست. در این زمینه تربیت ، آن دانش باستانی‌ ، این وظیفه را بگردن دارد که برواج اندیشه‌های نیک بکوشد و از اندیشه‌های بد جلو گیرد. از روی قانون در ایران ، وزارت فرهنگ در گذشته و وزارتخانه‌های آموزش و پرورش ، ارشاد و آموزش عالیِ کنونی چنان وظیفه‌ای را بگردن داشته و دارند.

اینها ظاهر داستانست. ولی رازهایی از باطن کار آنها به آشکار افتاده : یکم آنکه این وزارتخانه‌ها شایستگی (صلاحیت) چنان وظیفه‌ای را نداشته و ندارند. زیرا باید سود توده را نیک دانسته و بدین سان اندیشه‌های نیک و سودمند را از اندیشه‌های بد و زیانمند بازشناسند ـ در جایی که خود خفتگانی‌اند که خفته را بیدار نتوانند کرد. دوم ، در این کشور دستهایی در کارست تا اندیشه‌های جوانانْ هرچه آشفته‌تر و زهرآلودتر شود و در نتیجه در کار و زندگانی بیکاره و زبون بمانند. فسوسا در این خیانت پلید آن وزارتخانه‌ها خود از کارآمدترین افزارهایند. بیچاره توده‌ی ایران که فرزندانشان را برای تأمین بهداشت روانی و یادگیری حقایق زندگی به چنان دستگاههایی می‌سپارند.

برای آنکه پنداشته نشود این یک تهمت است به شرحهای زیر می‌پردازیم :

نخست می‌پرسیم : مگر نه آنست که نظام آموزشی باید برنامه‌ی آموزش و پرورش کشور را چنان تدوین کند که خروجیهای مدرسه‌ها و دانشگاهها از درسهایی که یاد گرفته‌اند در کار و پیشه و در زندگانی آینده‌‌ی خود سود برند؟!. از این دیدگاه به نظام آموزشی پیش و کنونی خرده‌های فراوان توان گرفت.

در مدرسه دو رشته درس یاد داده می‌شود : نخست ، یک رشته دانشهایی همچون فیزیک و شیمی و ریاضی و زیست‌شناسی ، دوم ، هرچه جز آنهاست. جای پرسش است : آیا همه‌ی آنچه بدانش‌آموزان (بویژه دبیرستانیها) یاد داده می‌شود در زندگی و کار و پیشه‌شان سودمند می‌افتد؟!
همان جبر و مثلثات و شیمی و فیزیک که در سودمندی آنها جای گفتگویی نمی‌باشد ، آن اندازه که در برنامه‌ی دیپلم دبیرستان یاد می‌دهند در بیشتر کار و پیشه‌ها بکار نمی‌آید و ناچار تباه گردانیدن عمر جوانان بشمار می‌آید ، لیکن چون آنها باری بدآموزی نیست کنون از آنها چشم پوشیده به دیگر «آموزشها» می‌پردازیم.

نظام آموزشی باید از عهده‌ی این دو وظیفه نیک برآید :

1) حقایق زندگی به بچگانمان بیاموزد و 2) آنها را از بدآموزیها دور دارد تا بهداشت روانیشان فراهم شود.

لیکن دیده می‌شود که در هر دو زمینه این دستگاه خود نادان و ناپاکست.




[1] : در ایران وزارتخانه‌ها و سازمانهای زیردست دیگری هستند که هر کدام بر بخشی از تولید ، تدارک و فروش خوراک و نوشاک دخالت دارند.‌ از جمله وزارتخانه‌های کشاورزی ، بهداشت ، نیرو و بازرگانی ، و سازمانهای دامپروری و شیلات.



.

🔶 چگونه «حزب» می‌سازند (احمد کسروی)

(تکه‌ی یک از چهار)


آخر روز بیست‌و‌نهم اردی‌بهشت بود كه از باغ ملی رو بخانه‌ی خود می‌رفتم در بین راه به یك تن از یاران كه یك نفر دیگر هم همراه او بود برخورد نمودم كمی ایستاده و چند سخنی بمیان آمد آنكه از یاران بود گفت شنیده‌ام جمعی بنام حزب ... در اهواز گرد هم آمده‌‌اند و امشب را هم نشست دارند اگر آهنگ جایی ندارید بد نیست براهنمایی ایشان (اشاره بشخصی كه همراهش بود) بآنجا برویم تا ببینیم چه گفتگویی درمیان دارند و آرمان آنها كه بچنین كاری برخاسته‌اند چه می‌باشد.

بیدرنگ پذیرفتم و هنوز چند گامی پیش نرفته بودیم كه یك نفر از یاران تازه‌وارد بما رسید او هم گویا از پیش خبر این حزب را شنیده بود چون از آهنگ ما خبردار شد با ما همراهی كرد و چهار نفری براه افتادیم همینكه درب خانه رسیدیم و خبر دادیم شخصی كه پس از آن دانسته شد رئیس حزب است و آقای ... نام دارد از خانه بیرون آمد و با خوشرویی ما را پذیرفت و بدرون خانه رهنمایی كرد همگی داخل خانه شدیم و در سالنی كه از فرش قالی و مبل و صندلی و بادبزن و چراغ الكتریكی آراسته بود نشستیم. كمی بی‌حرف بودیم سپس یكی از یاران رو برئیس حزب كرد و گفت گویا امشب نشست دارید. بیدرنگ پاسخ داد : نشست نیست مجلس است زیرا فرهنگستان كلمه‌ی نشست را مورد استعمال قرار نداده است.

پس از آن بسخن خود ادامه داده و گفت : لابد آقایان برای آگهی از حزب باینجا آمده‌اند. گفتم بلی. گفت منظور ما از تشكیل این حزب كه مركز آن در تهران است از این قرار است كه در مرامنامه‌ی آن هم بچاپ رسیده.

1ـ حفظ استقلال ایران. این توضیح را هم داد (استقلال بر سه قسم است سیاسی ، اقتصادی ، قضائی) 2ـ تجدید مجد و عظمت ایران. 3ـ جلب بمحاكمه‌ی خائنین و خیانتكاران مملكت. 4ـ شركت در انتخابات (از این بند خواستشان كه بچنین كاری دست زده‌اند بر من آشكار و دیگر نیازی بگفتگو نمی‌دیدم) 5‌ ـ منع استعمال تریاك و الكل و جلوگیری از هرگونه عملی كه ضرر اخلاقی داشته باشد. 6‌ ـ بستن سدها و تعمیرات قنوات برای امور كشاورزی 7ـ توسعه و پیشرفت بهداشت و فرهنگ مملكت. اینهاست مرام ما و مثل حزب آزادگان كه گویا آقایان در آن شركت دارند هیچ پیوستگی با دین و مذهب ندارد. فقط اشخاصی در این حزب پذیرفته می‌شوند كه مسلمان باشند (بیچاره معنی مسلمان را هم خود نمی‌دانست) و در احزاب دیگر وارد نباشد و این مرامنامه را هم بپذیرند. ما به عقاید و مذاهب اشخاص كاری نداریم البته یكی طرفدار شعر و شاعری است یكی طرفدار ملا و آخوند است یكی طرفدار چیز دیگر است. اینها چون در اقداماتی كه ما می‌خواهیم بكنیم منشاء اثری نیست كاری نداریم. البته یكی قورمه¬سبزی دوست دارد یكی باقله¬پلو. (جمله‌ی اخیر ما را بخنده انداخت ولی خودداری كردیم) ما چه كار باین موضوعها داریم ما می‌خواهیم اشخاصی كه وارد این حزب می‌شوند دور هم جمع شده و بنشینیم صحبت بكنیم و حكومتی تشكیل دهیم و وزرایی روی كار بیاوریم كه بالاخره این مرامنامه را عملی كنیم. چنانچه آقایان مایل باشند تشریف بیاورند با ما همدست شوند.

(در این گفتگو از جای خود بلند شد و روزنامه‌ای بنام ... برداشت) و گفت مرام ما از این روزنامه معلوم است آقایان بخوانید خواهید فهمید. من با اینكه از شنیدن چرندهای آقای رئیس حزب از سخن گفتن چشم پوشیده بودم پرسیدم : از گرد آمدن جمعیتی كه می‌گویید هر كدام كیشی جداگانه داشته باشند چه سودی توان برد و چه كاری می‌توان انجام داد؟! چون پاسخی نداشت دو مرتبه همان سخنان اولی خود را از اول تا آخر بازنمود و در آخر هم این جمله را زیاد كرد : «این حزب یگانه حزب رسمی در ایران می‌باشد». تا اینجا چون درجه‌ی نافهمی و نادانی او دانسته شد دیگر دم نزدم. دیگری از همراهان پرسید مرام شما را نفهمیدم آیا اگر مثلاً من می‌خواهم وارد حزب شما بشوم بایستی سدسازی را بلد باشم؟ رئیس حزب سخت برآشفت و گفت شما ملتفت نشدید مرام چیست اینجا چاپ شده (كتابچه‌ی آن را نشان داد) تركی نیست عربی هم نیست فارسی است بخوانید و ببینید. آن شخص با لبخند كوچكی گفت خواندم و فهمیدم اینها برنامه‌ی حزب است كه به قول خودتان وقتی حكومت را در دست گرفتید و وزرایی روی كار فرستادید باید این برنامه را عملی كند ولی اكنون كه من یا آقایان بخواهیم وارد حزب بشویم چگونه باشیم آیا مسلمان كه می‌گویید یعنی چه؟. باز آقای رئیس حزب پاسخی نتوانست بدهد گفته‌های اولی خود را بر زبان آورد. آن شخص بتكان آمد و گفت آقا ببخشید : این كه حزب نیست بلكه بچه‌بازی است.

در اینجا چون دیده شد كه كار به چَخِش[=مرافعه] كشیده می‌شود و دانسته شد كه آقا چیزی در نهادش نیست و این سخنان را هم كسی یادش داده نشستن را بیهوده دانسته و پا شدیم.

اهواز ـ پیامی


.

✴️ در پیرامون نظام آموزشی ما

🖌 کوشاد تلگرام

تکه‌ی 2

🔸 سنجش ارزش نظام آموزشی

نخست از حقایق زندگی مثالهایی آورده ببینیم نظام آموزش ما آنها را می‌داند و یاد می‌دهد؟!. یکی از ارجدارترین حقایق زندگی اینست : «کار و کسب برای راه افتادن کارهای اجتماع است. برای روزی بدست آوردن یا ثروت اندوختن نیست». این یک حقیقت پرارجی می‌باشد. فرق بسیارست میان توده‌ای که باور دارد کارهایی که می‌کند و پیشه‌هایی که برمی‌گزیند باید بسود توده باشد و اینست از مفتخواری و کارهایی که توده را سودی از آنها نیست می‌پرهیزد ، با آن توده‌ای که افرادش کار و کسب را تنها وسیله‌ا‌ی برای کسب درآمد و راه افتادن زندگی خود می‌دانند. اینست از هر راهی پول درآمد ، آن راه‌ را مشروع و پولش را سزا می‌دانند و کاری به سود و زیان آن به توده ندارند. چون در این باره در نوشته‌های ما شرح کامل آمده[1] اینجا به آن نپرداخته می‌پرسیم :

آیا فرزندان ما در نظام آموزشی کشور چنان حقیقتی را یاد می‌گیرند (نه آنکه می‌شنوند)؟! آیا نه آنست که همینکه از درس آسودند و بکار پرداختند هر کدام درپی آنست که بیشترین درآمد را بدست آورد و به چیزی که نمی‌اندیشد سودیست که از کار او به توده می‌رسد؟! اگر چنان حقیقتی یاد داده می‌شد ، آیا شرکتهای هرمی مانند گلدکوئست آنهمه «شریک» پیدا می‌کرد؟! آنچه ما می‌بینیم آنست که بسیاری از خروجیهای نظام آموزشی کشور بکار بورس و پایش نرخ ارز و سکه و خانه و خودرو و خرید و فروش آنها مشغول می‌باشند. این راه کسب روزی آنهاست که کالاهایی را کم‌بها خریده گران بفروشند و با سود آنها زندگی بسر برند. بسیار کسان هستند که چون پیشه‌شان را بپرسید با گردنی افراشته می‌گویند : فلان رشته را در دانشگاه خواندم ولی اکنون «در بورس مشغولم».

مثال دیگری بیاوریم. می‌پرسیم : آیا فرزندان ما از دبیرستان یا دانشگاه که درآمدند میهن‌پرست بار می‌آیند؟! آیا اساساً معنی درست میهن‌پرستی به شاگردان مدرسه‌ها و دانشگاهها یاد داده می‌شود؟! شاید کسانی برخی شعرها در ستایش میهن‌ که در کتابهای درسی پراکنده‌وار گنجانیده شده را یاد کنند ، در حالی که میهن‌پرستی با شعر سرودن و خواندن نتواند بود. بویژه آنکه شاگردانی که آنها را می‌خوانند صد چیز دیگر شنیده یا می‌خوانند که بضد آنهاست. مثلاً اندیشه‌های جبریگری و خراباتیگری که شعرها را فراگرفته کجا با میهن‌پرستی سازش دارد؟! یا صوفیگری با میهن‌پرستی سازش دارد؟! یا دستگاه ملایان (شیعیگری) با آن اندیشه‌های سراسر زهر و آلودگی که میهن‌پرستی را «بت‌پرستی‌» می‌خواند؟!

چندی پیش به پیامی در پیامرسانها برخوردم که شاهدی است از غیب بر اینکه معنی میهن‌پرستی در اندیشه‌ی برخی جوانان به چه حال پستی درآمده. نوشته بود : «اگر می‌خواهید آخوندها را دق‌مرگ و از این سرزمین بیرون کنید فقط کافیست ایرانی باشید! یعنی برقصید ، بخندید ، شادی کنید ، زیبا بپوشید ، به زنان احترام بگذارید ، بجای گداخانه‌های کربلا و سامرا به تخت‌جمشید و آرامگاه فردوسی سفر کنید ، گریه نکنید ، نام ایرانی بر همه چیز بگذارید ، کورش و حافظ و مولانا و فردوسی را گرامی بدارید ، بفرزندانتان شاهنامه بیاموزید ، آهنگ شجریان با سنتور و کمانچه برایشان بگذارید ،‌ نوروز و مهرگان ، شب یلدا و چهارشنبه سوری را اجرا کنید و در یک جمله انسان باشید. با انتشار همین متن چند خطی ، به نجات ایرانیان دربند کمک کنید».

این سخن در نوشته‌های ما بارها آمده : «میهن‌پرستی اگر چهار دیوار داشته یکم را کیشها ، دوم را ادبیات ، سوم را مادیگری ، چهارم را شکستها و نافیروزیهای سی و اند ساله برانداخته. شما اگر کاری می‌خواهید باید باینها چاره اندیشید. باید این جلوگیرها را از میان بردارید».

یاد دادن معنی میهن‌پرستی جزو آموزاکهایی بوده که می‌بایست نظام آموزشی به آن بهای فراوان دهد. فسوسا که نداده و نخواسته‌اند داد. افسوس‌انگیز است که کسان بسیاری میهن‌پرستی را دلبستگی به فلان شاعر و بهمان عارف ایرانی و ازبر داشتن شعرها و سخنان آنها می‌دانند. از چنین میوه‌هایی می‌توان درخت نظام آموزشی را شناخت.

مثال دیگر را از معنی مشروطه یا دمکراسی بیاوریم تا نظام آموزشی در ایران هرچه بهتر شناخته گردد. این معنی یکی از حقایق زندگی است که باید به دانش‌آموزان یاد داد.




[1] : در کتابهای «ورجاوندبنیاد» ، «کار و پیشه و پول» و «حقایق زندگی».



.

🔸 چگونه «حزب» می‌سازند (تکه‌ی دو از چهار)


پرچم : این گفتار از آقای پیامی یک ماه پیش رسیده و چاپ آن بدیر افتاده. این یک چیز شگفتیست که کسانی نه تنها در این راه روشن کوشش با ما همراهی نمی‌نمایند ، از کنار ایستاده زباندرازی هم می‌کنند ، سرکوفت و ریشخند نیز دریغ نمی‌گویند. بگفته‌ی عوام : یک چیزی هم طلبکار می‌شوند.

این را یک ایرادی بما پیدا کرده‌اند که بکیشهای پراکنده‌ی گوناگون خرده می‌گیریم. با گمراهیها نبرد می‌کنیم. تو گویی یک گناهی کرده‌ایم ، به یک لغزشی افتاده‌ایم.

این دلیل روشنیست که این مردم بیکبار کوردلند و هیچی را نمی‌فهمند ، دلیل روشنیست که این آلودگیهای کیشی را عیب خود نمی‌شمارند ، و با این آلودگیهای ناپاک خود را پاکیزه می‌پندارند. این رفتار آنان درست ماننده‌ی اینست که گروهی از مردم دچار بیماریهای گوناگونی ، از مالاریا و رماتیسم و سفلیس و مانند اینها باشند ، و با آنحال خود را درست پندارند و اگر کسی خواست به بیماریهای آنان چاره کند باو نیز زباندرازی کنند و بریشخند پردازند و بنشینند و برتری‌فروشی کنند و چنین گویند : «ما چه کار به بیماری مردم داریم؟!.. هر کس خودش می‌داند» ، بلکه نادانی را بالاتر برده چنین خواهند که از همان کسان بیمار و ناتندرست یک دسته سپاه نیز پدید آورند ، و این ندانند که از بیماران سپاهیگری برنیاید.

شگفتتر از همه آن مثلیست که می‌زنند : «یکی قورمه‌سبزی دوست می‌دارد و یکی فلان دوست می‌دارد». اینان جدایی میانه‌ی خوراکهای بیزیان با گمراهیهای سراپا زیان نمی‌گزارند. باید گفت : در همان خوراک نیز مردم آزاد نیستند و نتوانند بود. اگر کسی خواست زهر خورد نباید آزادش گزاشت. اگر کسی به باده‌خواری و مستی پرداخت باید جلوش را گرفت. اگر کسی خوراکهای بدبو خورد باید باو نکوهش کرد. همان خوراک خوردن یک آیینی یا دستوری برای خود می‌خواهد ، و چنین نیست که هر کس به هرگونه که دلش خواست خوراک خورد.

اینان از نادانی و نافهمی این نمی‌دانند که این کیشهای گوناگون که درمیان ایرانیان می‌باشد همچون زهر است و زیان آنها کمتر از زیان زهر نیست.

کسانی از اینها گاهی به نزد من آمده گستاخانه براهنمایی می‌پردازند : «عجالتاً باید مردم را بسر خود گرد آورد سپس هر کاری می‌شود کرد. مذاهب را هم آن وقت اصلاح می‌کنید ...». اینها را می‌گویند و من درمی‌مانم که چه پاسخی بآنان دهم. ناچار شده می‌گویم : نخست این مردم با این گمراهیها و نادانیها بسر کسی گرد نیایند. دوم از گرد آمدنشان سودی نتواند بود ، زیرا چون از روی باور نیست پس از زمانی از هم پراکنند.


.

🔶 در پیرامون نظام آموزشی ما (تکه‌ی 3)

🔸 معنی درست دمکراسی

«سی‌وهشت سال پیش در ایران جنبش مشروطه خواهی پدید آمد و پس از کشاکشها و خونریزیها مشروطه در این کشور پذیرفته گردید. این پیشامد برای ایران بسیار ارجمند می‌بود. زیرا مشروطه بهترین گونه از گونه‌های سررشته‌داریست. چیزی که هست مشروطه‌پذیرفتنِ یک کشور تنها با آن نیست که یک قانون اساسی نوشته شود و یک پارلمانی باز شود. برای پایدار گردیدن مشروطه در یک کشور ، بیش از همه ، باید توده معنی مشروطه را بفهمد و آن را بخواهد و خود را شاینده‌ی [=لایق] آن گرداند. زندگانی در زیر یوغ پادشاهانِ خودکام با زندگی آزاد در یک کشورِ مشروطه دو تاست. برای این ، شایستگی دیگری می‌خواهد. مردمی که به شورش[=انقلاب] برخاسته با پادشاه خودکام می‌جنگند و مشروطه می‌خواهند ، این جنگ و شورش معنایش آنست که می‌خواهند دست آن پادشاه را کوتاه گردانیده ، مردمْ خودشانْ کشور را راه برند. اینست در کشور مشروطه باید هر یکی از جوان و پیر ، زن و مرد ، توانگر و کمچیز ، و شهری و روستایی ، خود را پاسخده[=مسئول] نگهداری آن کشور بشناسد و کوشش بآبادی آن را بایای[وظیفه] خود بداند. چنانکه در معنی میهن‌پرستی گفتم باید درمیانه پیمان ورجاوندی[1] بنام «هم‌‌زیستن» باشد.

اینهاست معنی مشروطه. ولی در ایران چون جنبش برخاست این سخنان بمیان نیامد. شورش مشروطه‌خواهی در ایران ، بیش از همه ، جنگ دادخواهی با ستمگری می‌بود. اینست معنی درست مشروطه بمردم فهمانیده نشد و هنوز پس از سی‌وهشت سال یکی از هزار مردم معنی راست آن را نمی‌داند.[2]

از آنسوی ایرانیان چند هزار سال در زیر یوغ پادشاهان زیسته کتابهاشان و دلهاشان پر از پندارهای پست شاه‌پرستی و دستورهای زیردستی و مانند اینها بود که پس از مشروطه بایستی از میان رود و بازنماند. یک توده‌ای که بزندگانی آزاد دمکراسی پا می‌گزارند ، باید اندیشه و سَهِشهای[احساسات] آنان نیز دیگر گردد.

از اینرو یکی از کارهایی که بایستی در ایران انجام گیرد این می‌بود که آن پندارهای کهن زمانهای گذشته از میان رود و آن کتابها از دست مردم گرفته شود».[3]

کسروی می‌گوید : «هنوز پس از سی‌وهشت سال یکی از هزار مردم معنی راست آن را نمی‌داند». ما می‌گوییم : امروز هم پس از 116 سال معنی راست دمکراسی را جز چند تن از هزار مردم نمی‌دانند (نه آنکه شنیده‌اند). بیشتر درسخواندگان ما گمان دارند مشروطه جز از دمکراسی است. گمان دارند کشور مشروطه آنست که پادشاه دارد. ولی دمکراسی جز آنست و مثلاً رئیس‌جمهور دارد.

«درخور صد شگفتست که پس از آنکه مشروطه در ایران روان گردید بایستی وزارت فرهنگ یکی از بایاهای خود این را داند که دلهای نوآموزان را از بدآموزیهای کهن قرنهای تاریک گذشته پاک گرداند و بجای آنها معنی مشروطه و زندگانی مشروطه‌ای (دمکراسی) و میهن‌پرستی و اینگونه چیزها را بگزارد. لیکن وزارت فرهنگ درست وارونه‌ی این را گرفته و بایای خود دانسته که بدآموزیهای کهن را ـ با یک رویه‌ی[ruye=صورت] رسمی ـ در دلهای جوانان جا دهد و مغزهای آنان را آلوده‌تر از مغزهای پدران درس‌ناخوانده‌شان گرداند».[4]

می‌گوییم : فسوسا امروز هم همانست و هیچ دیگری رخ نداده. چنانکه دلیل آن را خواهید دید.

پابرگیها :
[1] : ورجاوند = ارجمند ، بویژه از دیده‌ی دین و خداشناسی ـ مقدس
[2] : مردم کوچه و بازار بکنار ، پیشوایان مشروطه نیز این معنی را از آن کلمه کمتر فهمیده بودند. علی‌اکبر دهخدا که از روزنامه نویسان زمان مشروطه و از پیشگامان آن جنبش بوده در یکی از نوشتارهایش چنین می‌نویسد : «... من از قدیم از همه مشروطه‌تر بودم. من از روز اول به سفارت رفتم ؛ به شاه عبدالعظیم رفتم ؛ پای پیاده همراه آقایان به قم رفتم. برای اینکه من از روز اول فهمیده بودم که مشروطه یعنی عدالت ؛ مشروطه یعنی رفع ظلم ؛ مشروطه یعنی آسایش رعیت ، مشروطه یعنی آبادی مملکت.» (مقالات دهخدا ص 131).
[3] : کتاب «فرهنگ چیست؟»
[4] : کتاب «دادگاه»


.

🔸 چگونه «حزب» می‌سازند (تکه‌ی سه از چهار)


روزی کسی آمده چنین پیشنهادی می‌کرد گفتم : شما معنی گرد آمدن را هم نمی‌دانید. گرد آمدن (یا اجتماع) چیست؟.. آیا آنست که یک دسته در یک اتاقی گرد آیند؟.. یا آنست که زیر یک نامی بهمدیگر بستگی پیدا کنند؟.. اگر گرد آمدن در یک اتاقست پیداست که هیچ سودی نتواند داشت و چون اندیشه‌ها و باورهاشان یکی نیست چه‌بسا که از میانشان غوغا برخیزد. اگر زیر یک نامی با همدیگر بستگی پیدا کردنست آن نیز هیچ سودی ندارد. زیرا در زیر همان نام با یکدیگر بکشاکش توانند برخاست و در هیچ کاری همدستی نتوانند داشت. این چیزیست که شما بارها می‌آزمایید. ده تن یا صد تن گرد می‌آیند و نام خود را مثلاً «برجستگان» می‌گزارند و چند روزی در روزنامه‌ها نام خود را بگوشها می‌رسانند. ولی دیری نمی‌گذرد که می‌بینید با یکدیگر کشاکشی پیدا کرده‌اند و بچند گروه شده‌اند و هر یکی با دیگری بدشمنی می‌کوشد.

شما تاکنون این را ندانسته‌اید که «اجتماع» یا «باهمی» یا «گرد هم آمدن» جز در سایه‌ی یکی بودن باورها و اندیشه‌ها نتواند بود. اینست نخست باید به یکی گردانیدن اندیشه‌ها کوشید و این همانست که ما می‌کوشیم و ایراد شما بیکبار بیجاست.

آنهمه حزبها یا باهَمادها که در جهان بوده‌اند و هستند جز در سایه‌ی هم‌اندیشگی پدید نیامده‌اند. هزار تن یا ده هزار تن را بهمدیگر با طناب نتوان بست. تنها هم‌اندیشگیست که آنان را بهمدیگر بسته یک دسته تواند گردانید.

اینکه می‌گویید : «عجالتاً باید مردم را بسر خود گرد آورد سپس هر کاری توان کرد» باین لغزش کسان بسیاری دچار گردیده و زیانش را کشیده‌اند. کسان بسیاری همین را اندیشیده‌اند که با یک نامی مردم را بسر خود گرد آورند و آورده‌اند ، ولی دیری نگذشته که همان مردم پراکنده گردیده و او را تنها گزارده‌اند. این آزمایش بهتر از همه در جنبش مشروطه بکار بسته شده. زیرا شادروان طباطبائی و بهبهانی که بنیادگزار آن جنبش می‌بودند همین اندیشه را می‌داشتند. می‌گفتند : « امروز باید کاری کرد که همگی را بسوی مشروطه کشانید و هیچگاه نباید کسی را رنجانید». اینان به تفنگ گرفتن و مشق جنگ کردن مجاهدان تبریز نیز ایراد گرفته می‌گفتند : «مایه‌ی رنجش دربار خواهد گردید». در نتیجه‌ی این خامی هر کسی که مشروطه‌خواهی نشان می‌داد او را می‌پذیرفتند و هیچگاه دربند این نمی‌بودند که معنی راست مشروطه را بمردم بفهمانند که کسانی که می‌پذیرند از روی فهم و باور پذیرند و بآن دلبستگی پیدا کنند ، و آنان که نمی‌پذیرند خود را بکناری کشند. کار بجایی رسیده بود که صوفیان و درویشان با آن صوفیگریشان ، روضه‌خوانان با آن روضه‌خوانیشان مشروطه‌خواهی می‌نمودند. چون معنی راست مشروطه را نفهمیده بودند این نمی‌دانستند که روضه‌خوانی یا درویشی با مشروطه نخواهد ساخت.

در اسپهان درویشها و گلِ‌مولاها در یک میدانی گرد آمده و پیکره از خود برداشته به تهران فرستاده پیام می‌دادند که ما «سپاه مشروطه‌ایم».

در سایه‌ی این خامیها بود که همینکه حاجی‌شیخ فضل‌الله و چند تن دیگر از ملایان بیرق دشمنی با مشروطه افراشتند و چنین گفتند : «مشروطه با اسلام مخالفست». انبوهی از آنان که مشروطه را نافهمیده پذیرفته بودند و از درون دل خواهان آن نمی‌بودند بازگشتند و بدشمنی پرداختند. سپس نیز که محمدعلی‌میرزا به باغشاه رفت و با توپ و قزاق مجلس شورا را برانداخت همان مشروطه‌خواهان پراکنده شدند و روز جنگ جز دسته‌ی اندکی به یاری مجلس نیامده رو نهان کردند و همان طباطبائی و بهبهانی در چنان روزی دانستند که معنی آن مشروطه‌خواهیها که مردم می‌نمودند چه بوده است.


.

سید محمد طباطبایی

سید عبدالله بهبهانی