امروز با همه‌ی تکانهایی که ایران خورده باز هزارها و ده‌هزارها کسان را می‌توان پیدا کرد که این کار را پیشه‌ی خود ساخته‌اند و آن را هنری می‌پندارند. مردک به کوچکترین کاری شایستگی ندارد و از سرپرستی خاندان خود نیز سر بازمی‌زند و همواره درپی آنست که انجمنی باشد و چند تنی گوش فرادارند و آقا عبارتی یا شعری را عنوان نماید و داد یاوه‌بافی دهد.

این بدتر که آن را هنری می‌پندارند. یکی با من چنین می‌گفت : شما هر عبارتی را بدست من بدهید ده جور معنی از آن بیرون می‌آورم. ...

پابرگیها :

1ـ همانا در سالهای نخست پیمان ، نویسنده واژه‌ی بیهوده را بمعنی «بیعلت» نیز بکار می‌برده. بکار بردن واژه‌های فارسی در معنیهای درست خود و بکار بستن قاعده‌ی : «برای هر معنی یک واژه و برای هر واژه یک معنی» در نوشته‌های او در مدت چندین سال و بآرامی انجام گرفت. (کتاب «نوشته‌های کسروی در زمینه‌ی زبان فارسی» دیده شود). اینست سپس واژه‌های زیر رفته‌رفته جای خود را یافت و در معنیهای پایدار خود بکار رفت :
بیهوده = بی‌نتیجه / هوده = نتیجه / انگیزه = علت (محرک) / شُوند (همچون بلند) = علت (باعث) / بیشوند = بیعلت / . هر جا از واژه‌ی بیهوده معنی بیعلت خواسته شده آن را با حروف خوابیده آورده‌ایم. ـ و

2ـ امروز هم این نادانیها بجای خود بازمی‌ماند. از این گونه سخنان کم نمی‌شنویم : «اینها معانی عرفانی دارد» ، «آن چنان نیست که من و تو بآسانی بفهمیم!» ، «مقصود از می ، شراب و الکل نیست. مقصود از شاهد و معشوق آنچه من و تو می‌پنداریم نیست ، ساقی و باده و خرابات معانی دیگری دارند». بدینسان شاعران بدآموز «تطهیر» می‌گردند تا دکان پرسود اینان بسته نگردد!.. روی فریبکار سیاه و دهانش شکسته بادا ! ـ و


.

🔶 ملایان شوشتر بخوانند

🔸 تکه‌ی سه از چهار


2) شما داستان کتابسوزان را دستاویزی گرفته و از اینکه ما کتابهایی را سوزانده‌ایم سخت خشمگین شده‌اید. براستی جای بسی افسوس است که شما خود را علما (دانشمندان) می‌نامید و در سن چهل سالگی و پنجاه سالگی هنوز معنی کتاب را ندانسته‌اید!

برای اینکه به این نادانی خود پی برید نخست به شناسانیدن کتاب می‌پردازم : کتاب چندین برگ کاغذ یا پوست یا آجر است (مانند کتابهای کتابخانه‌ی آشور بانیپال که در ویرانه‌ی شهر اور پیدا شده) که بر آنها اندیشه‌هایی نوشته شده باشد. ارج کتاب از آنجاست که بوسیله‌ی آن می‌توان بی‌آنکه نیازی به بودن صاحب آن افکار باشد افکار نوشته شده در کتاب را به هر جا و هر کس و نسلهای آینده رسانید. پس کتاب مانند دیگر وسائل وسیله‌ایست که اگر در جای نیک بکار برده شود سودمند است و اگر در جای بد بکار رود زیانمند می‌باشد. پس کتاب بخودی خود یا بگفته‌ی شما «فی نفس الامر» ارجی ندارد و اگر در آن اندیشه‌های سودمندی نوشته شده باشد ، اندیشه‌هایی که بزندگی آدمیانه‌ی توده‌ها سود دهد ارجدار خواهد بود. برعکس اگر در کتاب افکار پست و اندیشه‌های شومی نوشته شده چون وسیله‌ی بازماندن و پراکنده شدن اندیشه‌های زشت و زیان‌آور خواهد شد بسیار پست و بی‌ارج است. اکنون اگر چنین کتابهای سراسر زیانی از دوره‌های تاریکی بازمانده و فریبکاران و بدخواهانی آنها را در راه نابودی این توده بکار می‌برند ، آیا باید برای جلوگیری از زیان آنها به نابود کردن اینگونه کتابها پرداخت یا نه؟!

اگر بگویید : آنچه در کتابی نوشته شده نیک است و باید نگاه داشت براستی وای بر نادانی شما ! وای بر نادانیتان که از نادانی لرهای کوه‌نشین ، که هر چند برگ کاغذ را در جلدی دیدند قرآن پنداشته و بر آن سوگند می‌خورند ، کمتر نیست. اگر این دلیل را بپذیرید آنگاه آیا ما حق نداریم بگوییم : بدگویی شما نشانه‌ی فریبکاری و پستنهادی است؟ آیا نشانه‌ی این نیست که شما آقایان روحانی به بلندی نام آفریدگار ارزش نمی‌دهید؟ نشانه‌ی این نیست که شما بهیچ اندیشه‌ای پابندی ندارید و تنها در اندیشه‌ی گرمی دکانهای خویش هستید؟

آقایان روحانی! من از شما می‌پرسم اسلام از شاعری نکوهش کرده. شما براستی اگر معنی دین را می‌دانید و غم توده را می‌خورید ، چرا از شاعران بیهوده‌گو نکوهش نکردید؟ چرا توده را از پرداختن باین کار بازنداشتید؟ این با بودن هزاران مانندگان شما است که صدها هزار شعر در دروغ ، تملق ، هزل ، میخوارگی ، جبریگری و حتا بیفرهنگی نسبت بآفریدگار سروده شده و چاپ گردیده ، و حتا شعرهای بیشرمانه‌ی خیام و قاآنی و ایرج‌میرزا در خانه‌های خود شما راه یافته.

آقایان دیندار ! بچه‌بازی گذشته از اینکه در نزد خرد بسیار پست و نکوهیده است ، کیفر آن در دین ، همان دینی که شما بنام آن نان می‌خورید ، از کوه پرت کردن مرتکب می‌باشد. از آنسوی این با بودن شما است که باب پنجم گلستان که شرح این بی‌ناموسی پست است در مدرسه‌ها به پسران و دختران این توده درس داده می‌شود و شما گذشته از اینکه بجلوگیری برنخاستید پسران و دختران خودتان را از خواندن آن بازنداشتید! (1)

آقایان ، دروغ‌سازی بسیار کار زشتی است و در قرآن حتا افسانه‌های باستانی (اساطیر الاولین) به نکوهیدگی یاد شده ، شما چگونه از اینهمه رمانهای شرم و عفت بر- باد- ده بجلوگیری نکوشیدید و باری توده را از خواندن آنها منع نکردید؟ آقایان روحانی! شما از رواج این زشتیها و مانندهای آنها هیچ جلوگیری نکردید بلکه برای آنکه دکانهایتان از گرمی نیفتد در برابر آنها روی خوش نشان دادید ، و اکنون که ما بجلوگیری از آسیب این پستیها برخاسته و بکندن ریشه‌ی آنها کمر بسته‌ایم از در همدستی با ما پیش نیامدید بجای خود ، از این کوششهای خداپسندانه نکوهش می‌کنید! براستی آفرین بر روحانیت شما آفرین بر خداپرستی شما !.

(پرچم نیمه‌ماهه ـ سال یکم ـ شماره‌ی یازدهم ـ نیمه‌ی یکم شهریور ماه 1322)


👇

پابرگی : (از ویراینده)

1ـ پیش از جنبش مشروطه دهها سال بلکه بیشتر گلستان کتاب درسی بود. پس از آن در مدرسه‌های تازه که جای مکتبخانه‌ها را گرفت ، بخشهایی از آن را درس می‌گفتند. سپس که کتابهای درسی نوشته شد ، باز تکه‌هایی از آن را بکتابهای نوآموزان وارد کردند.

بیخردی و پستی سران «وزارت جلیله‌ی معارف» (آموزش و پرورش کنونی) از آنجا دانسته می‌گردد که گلستان را با همان باب پنجمش بعنوان جایزه به نوجوانان می‌دادند و کسی باک از زشتی این کار نمی‌کرد.

لیکن سپس که کسروی بخرده‌گیری از آن پرداخت ، برای آنکه از زشتی گلستان بکاهند ، باب پنجم آن را «سانسور» کردند و با این کار بزبان حال فهماندند : ما بداوری خرد گردن نخواهیم گزارد ، تنها آنگاه که ناچار شویم یک سنگر پس خواهیم نشست.

اکنون دهها سال است گلستان را با باب پنجم سانسور شده چاپ می‌کنند ولی آیا ایراد بگلستان تنها به باب پنجمش بوده؟!.


.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش یکم

🔸 نادانیها ـ 5 : بیماری گزارش (تکه‌ی سه از چهار)


یک دسته‌ی دیگر این نادانیها را با عبارتهای عربی دارند. یک عبارتی راست یا دروغ پیدا نموده چندان سخنان یاوه در پیرامون آن از خود بیرون می‌ریزند که بیا و ببین. در این زمینه چندان نادانیها شده که اگر گفته شود خود آن یک کتاب جداگانه خواهد خواست. آن یکی عبارت «انا مدینة العلم و علی بابها» را گرفته و شهری با چندین هزار محله و دروازه در آسمان پدید آورده و برای یک محله پاسبان یا خداوندی با نام و نشان یاد نموده. (1) این یکی بر خود می‌بالد که درباره‌ی‌ «باء بسم‌الله» چندین جلد کتاب نوشته و هنوز معنیهای این یک حرف را بپایان نرسانیده. سومی جمله‌ی : «حب الوطن من الایمان» را در چهار جلد تفسیر نموده. چهارمی عبارت دروغ «کنت کنزا مخفیا ...» (2) عنوان یک مثنوی درازی گرفته! دریغا از نادانی! فسوسا از دیوانگی!

اینان می‌پندارند یک عبارتی را هرچه بیشتر گزارش نموده و هرچه بیشتر سخنان بیسر و ته پدید آورند دانش و هنر خود را فزونتر نشان داده‌اند ولی بی‌پرده باید گفت بیخردی و دیوانگی خود را نشان داده‌اند.

کسانی خواهند گفت : عیب این کار چیست؟.. می‌گوییم عیب آن کجی فهمها و پستی خردها و رواج ننگین‌کاریها و از میان رفتن تفاوت نیک و بد. آیا درماندگی و بیکارگی‌ای که از قرنها شرق را فراگرفته جز نتیجه‌ی اینگونه نادانیهاست؟! آیا در هزار سال پیش شرقیان این حال را داشتند؟! آیا اینهمه کج‌فهمی و تباه‌اندیشی از نخست بهره‌ی شرقیان بوده؟!

یک نادانی چون رواج گرفت نادانیهای دیگر از آن پدید می‌آید و کم‌کم بر خردها کارگر افتاده آنها را از رونق می‌اندازد و کار بجایی می‌رسد که با چشم دیدیم و هنوز فراموش نکرده‌ایم.

آنهمه کارهای بیخردانه و عادتهای نکوهیده در ایران و دیگر شهرهای شرق که تا چندی پیش رواج داشت چرا مردم بدی آنها را درنمی‌یافتند؟! چرا زیر بار آن ننگین‌کاریها می‌رفتند؟! آیا نه اینست که خردها از کار افتاده بوده؟! آیا همیشه حال شرق آنچنان بوده؟!

کسانی در شگفت هستند که از ایران مردی بدعوای امامت یا پیغمبری برخاست و با آنکه یک جمله‌ی درست و بامعنایی نمی‌سرود هزاران مردم باو بگرویدند. راستی را این یک ننگ تاریخی بر ایرانست! ولی آیا این کار بیجهت بود؟..

در بازاری که تفاوتی میانه‌ی مس و زر نگزارند و صدها کسان در آن بازار مس را بجای زر خریدار باشند بلکه مس را بهتر بپذیرند تا زر و نقره را ، در چنین بازاری چه شگفت که مس رواج گیرد و بازاریان بهترین کالای خود را در برابر آن از دست دهند؟!


پابرگیها :

1ـ اشاره‌ایست به بافندگیهای سیدکاظم رشتی. برای آگاهی بیشتر کتاب «بهائیگری» دیده شود. ـ و

2ـ پیداست آن را یک فارسی‌زبان ساخته و اینست که غلط ساخته. ماده‌ی خفی یخفی لازم است و از فعل لازم اسم مفعول آورده نمی‌شود. اینست در عربی «خفی» گفته می‌شود نه «مخفی» ولی در فارسی چون چندان دربند نحو و صرف عربی نبودند کلمه‌ی مخفی را بکار می‌بردند و تاکنون بکار برده می‌شود از اینجا آشکار است که عبارت ساختگی است و آن را فارسی‌زبانی ساخته ، گذشته از آنکه مضمون آن سراپا نادرست است و هرگز این نشده که خدا با یکی درد دل کند و تاریخچه برای خود بازگوید. ایکاش آنان که آنهمه یاوه‌بافیها در پیرامون این عبارت کرده‌اند غلط آن را هم درمی‌یافتند.

3ـ اشاره به سیدعلی‌محمد باب است. ـ و


.

🔶 ملایان شوشتر بخوانند

🔸 تکه‌ی چهار از چهار


3) در یک ماه [و] نیم پیش آخوندی که عمر خود را با بیکاری و مفتخواری گذرانیده بود مرد. شما نزدیک یک ماه مردم عامی زبان‌بسته را در این روزگار سخت از کار و پیشه بازداشته به سینه‌زنی و روضه‌خوانی واداشته و در کوچه‌های پرخاک و کثافت شوشتر بجست و خیزهایی مانند جست و خیزهای وحشیان آفریقا ، بنوای دهل و سرنا ، برانگیختید!

من می‌پرسم : این جست و خیزهای وحشیانه چه دلیل خردپذیری می‌دارد و جز در نزد وحشیان جنگلی کجا نشانه‌ی چیزی تواند بود؟! اگر گویید نشانه‌ی سوگواری است ما می‌گوییم کی و در کجا چنین رسم زشتی در اسلام بوده است؟!. وانگهی پایگاه این آخوند از پایگاه خود پیغمبر یا امام علی که بالاتر نبوده پس چرا یارانشان در مرگ آنان بچنین نمایشهایی برنخاستند ، و در کوچه‌ها و بازارها گل بسرمالان دسته نبستند و براه نیافتادند؟!. اگر این کارها که عامیان را بآنها وامی‌دارید ثواب دارد ، چرا از خودتان حتا یک تن هم لخت نشدید و گل بسر نمالیدید و سینه نزدید و جست و خیز نکردید؟!. شما که روحانی هستید و به پندارتان در ثوابکاری پیشوایید و با این نام برتری می‌فروشید چرا از این ثوابکاری بازایستادید؟! مرگ خوبست اما برای همسایه؟!

آقایان : گفتنی بسیار است و اگر من تاکنون چیزی ننوشته‌ام از آنست که نمی‌خواهم وقتمان باین کشاکشهای بیهوده تلف شود. زیرا در شما نه آن راستی‌پژوهی است که بدلیل گردن گزارید و نه آن دلسوزی که غم بیچارگی مردم خورید.

آقایان ! این گفتگو را در اینجا به پایان می‌رسانم و چشم براه می‌مانم تا ببینم در برابر این ایرادها چه خواهید گفت و چه خواهید کرد.

اهواز ـ محمدعلی امام


پرچم : آقایان ملایان بدانند که این پرسشهایی که امروز از آنان می‌شود و پاسخ نمی‌توانند داد ، (و زیرکانه خود را به ناشنیدن می‌زنند) یک روزی خواهد رسید که ناچار باشند باین پرسشها پاسخ دهند. آری یک روز داوری بزرگی با این مردمفریبان در پیشست و خدای آفریدگار بیش از این مهلت بسیاهکاران نخواهد داد.



(پرچم نیمه‌ماهه ـ سال یکم ـ شماره‌ی یازدهم ـ نیمه‌ی یکم شهریور ماه 1322)




.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش یکم

🔸 نادانیها ـ 5 : بیماری گزارش (تکه‌ی چهار از چهار)


این رسم هزار ساله‌ی ایرانست که سخنان پیچیده و بی‌معنی را بهتر پذیرفته کسانی از پیش خود برای آن معناهای دور و دراز می‌تراشند و آنها را نقل هر انجمن می‌سازند و اگر کسی سخنان ساده و روانی سرود چندان باو نمی‌پردازند. در چنین کشوری چه شگفتی داشت که مردم فریب یاوه‌بافیهای نادرستِ مردی را بخورند و باو بگروند؟! شنیدنیست که چون در تبریز آن مرد را در مجلس ناصرالدین‌میرزا ولیعهدِ محمدشاه بآزمایش کشیدند با آنکه سرشناس‌ترین ملایان را در آنجا گرد آورده بودند بیمعنی‌ترین پرسشها را از او کرده‌اند. از جمله عبارت پیچیده و زشتی که از شیخ بهایی مشهور است و بجای لغز بکار می‌رود آن را پرسیده‌اند. کسی نگفته آیا از این پرسشها چه گرهی از کار گشاده می‌گردد؟! گیرم که او پاسخ این پرسشها را می‌داد آیا مردم بایستی او را بامامت یا پیغمبری بپذیرند؟!

این خود نمونه است که چگونه نادانی چیره بوده و کسانی که رشته‌ی فهم و هوش توده را در دست داشتند جز بسخن‌بازی و اینگونه بیهوده‌کاریها نمی‌پرداختند. با اینحال پیداست که توده تا چه اندازه گرفتار نادانی می‌شد.

ما بیهوده نمی‌گوییم : آن زمانها دوره‌ی زبونی و تیره‌روزی ایران بوده و یادگارهایی که از آن زمان بازمانده باید امروز همه را نابود ساخت وگرنه از زیان آنها نخواهیم رست.

ببینید : عبارت «حب الوطن من الایمان» ، این عبارت برای توده‌ی انبوه سروده شده. اگر بایستی معنای آن را کسی نفهمد تا پس از هزار و سیصد سال ملایی چهار کتاب درباره‌ی معنای آن بنویسد آیا چه سودی از آن منظور می‌شد؟! اینان از کج‌فهمی می‌پندارند مگر پیغمبران «لغزبافی» می‌نمودند و بایستی دیگران پیدا شوند و لغزهای آنان را شرح دهند! ای نادانان اگر مقصود پیغمبر از آن عبارت جز معنای ساده و آشکارش بود آیا خودش نمی‌توانست بگوید؟! مگر مردم را دست انداخته بود که سخنی بگوید و معنای نهانی دیگری از آن منظور دارد؟! آیا «باء بسم‌الله» با دیگر باءها چه تفاوتی دارد که چندین جلد معنی را دربر داشته باشد؟! مگر قرآن جز بزبان مردم سروده شده؟!

آیا این بهتر است که مردم بمعنای ساده‌ی قرآن بسنده کنند و دستورهای آن را بکار بسته مردان درستکار و گردنفراز و پاکدامن و غیرتمند باشند و از عبارت : «حب الوطن من الایمان» معنای آشکار آن را گرفته بآبادی کشور و میهن خود بکوشند چنانکه در قرنهای نخستین اسلام می‌کردند یا آنکه برای باء بسم الله چندین جلد کتاب معنی تراشیده و از بهر حب الوطن چهار جلد گزارش نویسند ولی نه گامی در راه میهن‌دوستی بردارند و نه دستوری از قرآن را بکار بندند؟! نمی‌دانم اینان از سادگی و راست‌فهمی چه زیان دیده‌اند که اینهمه در کج‌فهمی و نادانی پافشاری دارند؟!

از گفتار خود نتیجه می‌گیریم : هر گفته‌ای را جز بمعنای ساده‌ی آن نباید گرفت و هر سخنی را جز برای معنای ساده‌ی آن نباید گفت. گزارشِ سخنی جز نشان نادانی نمی‌تواند بود. اگر سخنی معنای روشن ندارد باید آن را کنار نهاد یا دور انداخت.


.

🔶 راه ایراد را هم نمی‌شناسند

🔸 تکه‌ی یک از یک


آقای کسروی

بعضی از دشمنان شما که با استادان ادبیات آشنایی دارند می‌گویند که آقای ... که یکی از استادان دانشگاهست گفته چون آقای کسروی خودش شعر نمی‌گوید از این جهت با شعر و شعرا مخالف است و اگر می‌توانست شعر بگوید همانا با شعر مخالفت نمی‌کرد. پاسخ اینها را چه باید داد؟!.

اهواز ـ بهبهانی


پرچم : آری این سخن را آن استاد دانشگاه و دیگران بارها گفته‌اند و همین سخن نمونه‌ی نیکی از پوچ‌مغزی ایشان می‌باشد. استاد دانشگاه را تماشا کن که راه ایراد گرفتن را نیز نمی‌شناسد. بارها دیده بودم که در دادگاه فلان متهم چون بیسواد و عامیست نمی‌داند چگونه پاسخ دهد و یا دلیل بیاورد ، و اکنون همان حال را از استاد دانشگاه می‌بینیم. اما پاسخ :

نخست ، مگر آدمی هر چیزی را خود نداشت یا نتوانست با آن دشمنی می‌کند؟!. همین من موزیک زدن و آواز خواندن نمی‌توانم ، از خشنویسی نیز بی‌بهره‌ام ، بسیاری از دانشهای نوین را از فیزیک و شیمی و ریاضیات عالی و پزشکی و مانند اینها نمی‌دانم. آیا با آنها دشمنی نموده‌ام؟!. من نه تنها با اینها که نمی‌دانم دشمنی نکرده‌ام خود همیشه هوادار آنها بوده‌ام و خواهم بود. از آنسوی من منطق و اصول خوانده‌ام و سالها در شناختن ریشه‌ی نامها بکوشش پرداخته‌ام. با اینحال گفته‌ام و می‌گویم : اینها رشته‌های بیهوده‌ایست. استاد روسیاه چون خودش در پنجاه و شصت سال زندگانی جز هوسبازی و سودجویی نشناخته می‌پندارد همگی مردم از تیپ او می‌باشند.

دوم ، من اگر شعر نگفته‌ام و نمی‌گویم نه آنست که نتوانسته‌ام و نمی‌توانم. شعر گفتن نه چیزیست که یکی همچون من نتواند. من اگر آن بودمی که پی هوس را گیرم ، من نیز بشعر پرداختمی و همچون دیگران قصیده‌ها و غزلهایی (نیک یا بد) بیرون ریختمی. من اگر شعر نگفته‌ام از نتوانستن نبوده. خدا مرا نگه داشته است.

سوم ، گرفتم که سخن شما راستست ولی ما در ایرادهای خود بشاعران دلیلهایی نیز یاد می‌کنیم. آیا شما بآن دلیلها چه می‌گویید؟!. از همان حافظ و سعدی و خیام که شما بدانسان بلندشان می‌گردانید صدها بدآموزیهای زهرناک ، که نشان نافهمی و تیره‌درونی ایشانست گرد آورده به رخ شما کشیدیم. شما بآنها چه پاسخ می‌دهید؟!.



(پرچم نیمه‌ماهه ـ سال یکم ـ شماره‌ی یازدهم ـ نیمه‌ی یکم شهریور ماه 1322)



.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش یکم

🔸 نکوخوییها ، بدخوییها : چاره‌ی زشتخوییها را چگونه باید کرد؟.. (تکه‌ی یک از چهار)


کسانی می‌پرسند : برای چه در پیمان گفتگو از نکوخوییها و بدخوییها نمی‌داریم؟.. پاره‌ای نیز گفتارها در این زمینه می‌نگارند و از ما چاپ آنها را خواستار می‌گردند. اینان مقصود ما را درنیافته‌اند و چنین می‌پندارند ما بسرِ خود راهی را می‌پیماییم و آزادانه به هر سویی می‌توانیم پیچید.

پیمان برای آن نیست هر سخنی را خوش داشتیم بنگاریم و یا درپی خشنودی این و آن باشیم. ما «بنام خدا» این راه را پیش گرفتیم و در هر کاری تا به نتیجه‌ی روشنی امیدوار نباشیم و خرسندی خدا را درنیابیم آن گام را برنمی‌داریم و هر گامی را که برداشتیم هرگز بازپس نمی‌گردیم.

در این زمینه هم : نکوخویی بنیاد می‌خواهد. کسانی که بمردم یاد نکوخویی می‌دهند نخست باید دین روشنی بایشان بیاموزند و از پندارها سبکبارشان گردانند. دوم آیین خردمندانه‌ای از بَهرِ زندگی برپا کنند. سوم دلها را از زنگ بدآموزیها و پراکنده‌گوییها پاک سازند. پس از اینهاست که گفتگو از نکوخویی و زشتخویی نمایند و سودی از آن امیدوار باشند.

در ایران مکرر گفتگو از این زمینه‌ها نشده؟.. چه فراوان سخن که در این زمینه رانده گردیده. هزارها کتاب تألیف یافته. همیشه هزاران واعظ گوشها را پر می‌کرده. کنون نیز آنهمه نگارشها می‌شود. هر شاگرد دبیرستانی دم از پیشوایی می‌زند. هر پینه‌دوزی صد جمله‌ی حکمت‌آمیز ازبر می‌داند. پس از چیست که باز توده‌ی انبوه گرفتار پستیها می‌باشند؟!.

آیا نه از آنست که چون دین و آیین درستی درمیان نبوده و دلها همه زنگ بدآموزیها و پراکنده‌گوییها داشته از گفتن سودی بدست نیامده؟! کنون هم ما هرچه بگوییم پهلوی گفته‌های دیگران خواهد خوابید؟!

بدتر از همه پراکنده‌گوییهاست. من گزند آن را با مثالی روشن گردانم :

اگر سه تن بر سر چهارراهی ایستاده باشند و در این میان دسته‌ای از روستاییان از راهی رسیده براه دیگری روانه شوند و آن سه تن یکی دست راست را نشان داده آواز دهد : «ای راهروان راه اینست.» دیگری دست چپ را نشان داده داد زند : «ای برادران راه اینست.» سومی فریاد برآورد : «ای روستاییان شما راه را در پشت سر گزارده‌اید بازگردید.» آیا آن روستاییان چه حالی را پیدا می‌کنند؟.. نه اینست که گیج شده درمی‌مانند و چه‌بسا که پراکنده شوند و هر چند تنی راه دیگری را گیرند و هر کدام در راهی که می‌رود دلگرمی نداشته پس از پیمودن مقداری دوباره بازگردد.

اینست نتیجه‌ی پراکنده‌گویی! کودکی اگر پدرش دستورهایی دهد و مادرش وارونه‌ی آنها را بگوید بیگمان هیچ یک را فرانخواهد گرفت و بچه‌ای کج و خیره‌سر بار خواهد آمد و یا آنچه را که با دلخواه خود سازگار است یاد گرفته بر پستیها و زشتکاریها هرچه دلیرتر خواهد گردید.

پس چه می‌خواهید از توده‌ای که ده گونه کیشی در آن رواج گرفته و از قرنها هر زبان‌آوری که برخاسته سخنانی بنام پند و دستور زندگانی بهم بافته میانه‌ی مردم رواج داده؟! از چنین توده‌ای چه نیکوخویی را امید توان داشت؟!

کسانی از خوشبختی ایران می‌شمارند که هزاران گوینده و نویسنده از این کشور برخاسته. چه دانند که مایه‌ی بدبختی ایرانیان همانان بوده‌اند. چه بدبختی بالاتر از این که در سایه‌ی پراکنده‌گوییها مردم را گیج و آواره گردانیده‌اند؟! چه بدبختی بالاتر از این که راه پیشرفت و فیروزی را بروی این توده‌ی گرانمایه بسته ساخته‌اند؟!


.

🔶 چه بهانه‌هایی می‌آورند

🔸 تکه‌ی یک از یک


چند روز پیش در جمعیتی بودم. یک نفر از آنها چنین می‌گفت : ایرانیان هر چند بکوشند نمی‌توانند دولت شاهنشاهی پیشین خود را بنیاد گزارند. هر مردمی یک زمانی بزرگ و نیرومند خواهند بود و چون آن دوره به پایان رسید دیگر بزرگ نخواهد شد. بعضیها علتش را پرسیدند گفت : بدانسان که دیدیم ایتالیا خواست دوباره امپراتوری پیشین خود را بدست آورد و آخرالامر شکست خورد و نتوانست پیروزمند گردد. امروز دیگر امپراتوری ازآن دیگرانست. شگفت در اینست که اینان خود می‌گویند اسلام نیز بزرگی خود را کرده است و در ضمن امیدوارند که بار دیگر اسلام جهانگیر گردد و بار دیگر امپراتوری پیشین خود را بنیاد نهند.

ببینید که چه دستهایی که در این کشور کار می‌کند و چه افکار زهرآلودی را در خون این مردم تزریق می‌کنند. این فکر و امثال اینگونه افکار از یک ملیون سرباز برای دیگران بهتر است. اینگونه افکار ، ناامیدی را در مردم بیشتر خواهد کرد.

(از یک نامه‌ی آقای بهبهانی از اهواز)


پرچم ـ این هم از سخنانیست که شنیده و در آن لجنزار مغز خود جا داده‌اند و اکنون در برابر ما بیرون می‌ریزند. بدبختان برای آنکه نیک نشوند صد بهانه می‌آورند. نادانان جدایی میانه‌ی توده و یکه (فرد) نگزارده می‌پندارند توده نیز همچون یکه پیر شود که دیگر چاره نپذیرد ، ما در این باره گفتاری نیز خواهم نوشت.



(پرچم نیمه‌ماهه ـ سال یکم ـ شماره‌ی یازدهم ـ نیمه‌ی یکم شهریور ماه 1322)


.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش یکم

🔸 نکوخوییها ، بدخوییها : چاره‌ی زشتخوییها را چگونه باید کرد؟.. (تکه‌ی دو از چهار)


ایران دینش اسلام بوده. این دین می‌گوید : باید کار کرد و روزی دریافت ، از گوشه‌گیری و بیکاری دوری گزید ، زیر بار ستم نرفت ، با دشمنان جنگ کرد و بر آنان چیرگی یافت ، همیشه دهنده بود نه گیرنده. در برابر اینها کسانی برخاسته چنین دستور داده‌اند : نباید در اندیشه‌ی زندگی بود و پی کاری رفت ، یک لقمه از هر راهی بدست آمد بآن خرسند بوده در گوشه‌ی خانقاه یا در کنج خرابات بیاسود ، فروتنی و ستمکشی را شیوه‌ی خود ساخت ، گدایی را عار ندانست ، بجای جنگ با دشمن با خویشتن جنگ نمود ، همیشه گیرنده بود نه دهنده.

هنوز اینها چیزهای خُردی می‌باشد. بدآموزیهایی است که باید آنها را «زهر کشنده» نام دهیم. پیشرفت هر توده‌ای بسته بر کوشش و کاردانی آنان می‌باشد. ولی در ایران صدها بدنهادان پیدا شده‌اند که بمردم درس جبریگری می‌آموخته‌اند و این پندار را چنان در مغزها جا داده‌اند که امروز هم مردم بهنگام هر پیشامد دشواری دست بدان پندار زده خود را از کوشش و چاره‌جویی آسوده می‌گردانند.

ایرانیان از هوشیارترین و شایسته‌ترین توده‌های شرقی می‌باشند ولی من بارها آزمودم که بسیاری از ایشان در چهل‌سالگی و پس از آن گیج‌سر می‌گردند و خرد خود را می‌بازند و باعث آن را جز آلودگی بکیشها و دستورهای پراکنده نمی‌شناسم. دلیل این سخن آنکه بیسوادان یا آنان که درپی کار و پیشه بوده کمتر کتاب می‌خوانند ، از این گیج‌سری و درماندگی آسوده‌اند و در آنان خویهای ستوده را بیشتر می‌توان یافت.

گزارش سی سال اخیر ایران در پیش چشم ماست. تا دوازده و سیزده سال پیش که جنبشهای مشروطه‌خواهی و آزادی در کار بود چون نیک بسنجیم بیشتر نیکیها و سرفرازیها ازآنِ بازرگانان و بازاریان و برزگران می‌باشد که بآیین مسلمانی بار آمده کمتر سر و کار با کتابها دارند. از آنسوی بیشتر پستیها و ننگین‌کاریها ازآنِ دانشوران و ادیبان است که شاید هر یکی صد کتاب بیشتر خوانده‌اند.

در سال 1287 که محمدعلی‌میرزا نقشه‌ی برانداختن مجلس را می‌کشید در آن هنگام همه‌ی «ادبا و فضلا» از هر سوی در تهران گرد آمده در مجلس نمایندگی داشتند و یا به روزنامه‌نویسی و کارهای دیگری می‌پرداختند. از دو سال پیش همه‌ی اینان لاف جانسپاری در راه مشروطه می‌زدند ولی چون روز آزمایش رسید بجز چند تن که مردانگی نمودند دیگران جز مایه‌ی رسوایی نبودند. از آنسوی توده‌ی کم‌سواد چه در تهران و چه در تبریز جانبازی و مردانگی دریغ نساختند.

فلان نماینده یا بَهمان روزنامه‌نویس پس از دو سال خودستایی و لاف‌زنی چون غرش توپ برخاست در کنجی نهان گردیده و شبانه خود را بسفارتی رسانیده و پس از چند روزی از محمدعلی‌میرزا خرج راه گرفته بهمراهی غلامِ سفارت از ایران بیرون رفت و تا در ایران کشاکش برپا بود او در استانبول و دیگر شهرها سورچرانی کرد. ولی یارمحمدخان کرمانشاهی که یک ایرانی گمنام بیسوادی بیش نبود و چنانکه می‌گویند سالها سبزه‌فروشی (1) می‌کرده در این هنگام چون فریادهای مجلس را شنید خونش بجوش آمده همراه برادر خویش آهنگ تهران نمودند و چون در قم داستان بمباردمان و ویرانی مجلس را دانستند اسب و ابزار خود را فروخته از راه نهانی خود را بتبریز رسانیده در همه‌ی آن جانبازیها و مردانگیها با تبریزیان همدست و همگام شدند.

آیا این تفاوت از کجا برخاسته؟! اگر این از پراکنده‌گوییهای کتابها نیست پس از چیست؟!..


پابرگی :
1ـ سبزه = کشمش سبز ، کشمش سایه‌خشک ـ و


.

🔶 بسا گمشدگان که با راهنمایی پرچم به آمیغها [=حقایق] راه یافته‌اند

🔸 تکه‌ی یک از یک


من یکی از دهاتیهای بخش ارونق تبریز (دیزج خلیلی) و از یک خانواده‌ی ملایی می‌باشم ولی شغل کنونی‌مان کشاورزی می‌باشد. از زمان دانش‌آموزی یکی از خوانندگان کتابهای رمان و شعر بودم. آنان که با کشاورزی سر و کار دارند می‌دانند که این کار با افزارهایی که امروزه ما دهاتی‌ها در دسترس داریم چه دشواریها و چه زحمات توانفرسایی دارد. با وجود اینهمه زحمات شبها را هم بجای آسایش بخواندن رمان و و و می‌گذراندم.

این کتابها باندازه‌ای در من اثر کرده بود که میان آمیغها و پندارها گیج و سرگردان مانده بودم و هرچه درباره‌ی گرفتاریهای امروزی‌مان فکر می‌کردم چاره‌ای به نظرم نمی‌رسید باین جهت ریشه‌ی امیدم بریده و فروغ آمیغ از دلم رخت بربسته بجهان و جهانیان بدبین شده بودم.

سپاس خدای را پس از آنکه با پرچم آشنا شده و چند شماره از آن را با اندیشه خواندم مانند تشنه‌ای که بسرچشمه برسد من نیز بآمیغها رسیدم و معنی دین و دانش و زندگانی در جهان را دانستم. اکنون با یک دلی شاد و خاطر آسوده همان کتابهای خانمان‌برانداز را به یک گوشه‌ی تاریکی انداخته و در انتظار روز فرخنده‌ی جشن کتابسوزان می‌باشم و در خود یک نیرویی حس می‌کنم که به نبرد کردن با خرافات وادارم می‌کند. با اینکه درمیان یک توده‌ی مردمان بیسواد واقع شده‌ام و بانگیزه‌ی همین بیسوادی موانع بزرگی پیش پایمان است.

ولی به یاری آفریدگار و به یاری نیرویی که بهمگان ارزانی داشته (خرد) و این نیرو با راهنمایی پیشوای آزادگان (آقای کسروی) بیش از همه در آزادگان بتکان آمده و روز بروز بر شماره‌ی پاکدلان و پاکدرونان افزوده می‌شود جای شگفت نیست هرچه زودتر این موانع را از میان برداشته و بر مشکلات بزرگتر از این چیره گردیم.

اینست می‌گویم کسانی که از پرچم آگاهی ندارند و یا بگفته‌ی یکمشت خائنان فرومایه و پست‌درون گوش داده‌اند ، هزاران فرسنگ از آمیغها دورند و راهی پیدا نتوانند جز پرچم. اینک بسپاس نیکیهایی که دارنده‌ی پرچم به عالم بشریت بویژه به ایران و ایرانیان نموده‌اند بایای هر ایرانی میهن‌پرست است که با کوشش و همراهی از زحمات ایشان قدردانی و سپاسگزاری نموده گامی فراتر نهد من نیز به نوبه‌ی خود باین کوشش و همراهی برخاسته‌ام و از خدای پاک فیروزی خواستارم.

شبستر ـ دیزج خلیلی. محمدباقر حسین‌پور


(پرچم نیمه‌ماهه ـ سال یکم ـ شماره‌ی یازدهم ـ نیمه‌ی یکم شهریور ماه 1322)


.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش یکم

🔸 نکوخوییها ، بدخوییها : چاره‌ی زشتخوییها را چگونه باید کرد؟.. (تکه‌ی سه از چهار)


کسانی آزادی اندیشه را میانه‌ی اروپاییان یکی از نیکیها می‌شمارند. اینان نمی‌دانند که آن آزادی همیشه در ایران بوده و این سستی و پراکندگی میانه‌ی ایرانیان همانا نتیجه‌ی آن می‌باشد.

چرا می‌گویید : آزادی اندیشه؟.. بگویید : دیوانه‌بازی ، نابسامانی ، پراکندگی ، بدبختی! این چه کاریست که ما میدان دهیم هر میخواره‌ی پوچ‌مغزی و هر بلهوس کج‌اندیشی سخنان زهرآلودی بهم بافته درمیانه‌ی توده پراکنده سازند و مایه‌ی گمراهی و تباهی مردم گردند؟! (1)

شما چون فوج سپاهی را روانه‌ی میدان می‌کنید با آنکه یقین دارید یکایک ایشان بنگهداری خویش و دیگران خواهد کوشید و سستی بخود راه نخواهد داد باز آزادی بآنان نمی‌دهید که هر یکی که خواست ، دستورهایی دهد و یا تنها تنها در جنبش و کوشش سرخود باشند. بلکه ناگزیرشان می‌سازید که با یک فرمان پیش روند و با یک فرمان پس نشینند و همه یکباره آتش افروزند و همه یکباره خاموشی گزینند. چرا که رهاییشان بهم بسته و هرگاه یکی خطایی کرد دیگران را هم در خطر خواهد انداخت.

آیا زندگانی یک توده بی‌ارجتر از آن می‌باشد؟! پس چگونه آزادی می‌توان داد که هر که هرچه خواست بگوید و هر اندیشه‌ی ناروایی که از دلش برخاست بر زبان براند؟!...

ما در نگهداری تن خود این نمی‌کنیم که به هر کسی راه دهیم دستور خوراک و رفتار دهد. این کار را خاص پزشکان می‌شماریم و آنان نیز نه از روی اندیشه و پندار خود بلکه از روی علم پزشکی دستورهایی می‌دهند. آیا آسایش و رستگاری یک توده تا باین اندازه ارج ندارد؟!

در توده‌ای که اندیشه آزاد بود و هر کسی آنچه اندیشید توانست بگوش مردم برساند بلهوسان و فریبکاران از هر سو برخاسته سخنان زهرآلود ـ سخنانی که شنوندگان را خوش آید ولی مایه‌ی تباهی و تیره‌روزی آنان باشد ـ میانه‌ی مردم پراکنده می‌سازند. در هر زمان صدها بدنهادان هستند که بر آسایش و رستگاری مردم رشک می‌برند و اینست بگمراه کردن آنان می‌کوشند. صدها آزمندان هستند که تن بکار و کوشش نداده همیشه خواستارند ساده‌دلان را فریفته نان از دست آنان بربایند. صدها تیره‌درونان هستند که از کشاکش و دوتیرگی میانه‌ی توده لذت می‌یابند ....

در توده‌ای که آزادی اندیشه باشد اینان بکار برخاسته مایه‌ی پریشانی و پراکندگی مردم می‌گردند و با وارونه‌گوییهای خود توده را گیج‌سر می‌سازند. کم‌کم نوبت بیرگان و بی‌آزرمان می‌رسد که برای زشت‌ترین خویها فلسفه می‌بافند و بر روی زشتی آنها پرده کشیده بزور شیرین‌زبانی میانه‌ی توده رواج می‌دهند. چنانکه در شرق کرده‌اند و چنانکه در اروپا می‌کنند.

در شرق کار بآنجا کشیده که برای بیکاری و مفتخواری عذرهایی تراشیده‌اند و گدایی را که از بدترین گناهانست بنام «عبادت و ریاضت» رواج داده‌اند. بیغیرتی و ناپروایی را که مایه‌ی هرگونه پستی است «دم را غنیمت شمردن» نام نهاده فلسفه‌بافیها کرده‌اند. گریه و زاری را در برابر دشواریها و اندوه‌ها که خود درماندگی و نادانیست بنیکی ستوده مردم را بر آن واداشته‌اند. از اینگونه پستی چندانست که بشمار نیاید و از یاد برخی از آنها ما را شرم می‌آید.

در غرب نیز چنانکه می‌بینیم برای دزدی و نابکاری و ستمگری و آزمندی و دروغبافی و دورویی و پیمانشکنی و هرگونه زشتکاری فلسفه‌ها می‌تراشند و کار را بجایی می‌رسانند که سرحدی میانه‌ی نیک و بد نگزارند. (2) و چون مقصود گفتگو از غرب نمی‌باشد بهمین اشاره بسنده نموده بر سر سخن خود می‌رویم.

ما مردی را می‌بینیم که در داستان دلگداز مغولان بهنگامی که دشمن بعراق (3) نزدیک می‌شده شبانه با درویشانِ لخت و پا برهنه که پیروان او بودند از شهر گریخته و زنان و کودکان خود را بی‌پناه بشمشیر خونخواران واگزارده. با آنکه اگر می‌ماند و مردانگی از خود می‌نمود چون عنوان پیشوایی داشت شاید شهر را نگه می‌داشت و صدها هزار مردان و زنان را از نابودی رها می‌ساخت ، به هر حال می‌توانست که چون می‌گریخت زنان و فرزندان خود را نیز همراه سازد و باری اینان را آزاد گرداند. ولی از پستنهادی و بیرگی این را هم ننموده و تنها با یکمشت پیروان بیکاره بدررفته. آن بدتر که خویشتن این داستان را با آب و تاب بسیاری یاد می‌کند که تو گویی کار بسیار پرارجی را انجام داده که این خود گواه دیگر بر پستی و فرومایگی او می‌باشد.

کنون ببینید که چنین کسی یکی از پیشوایان بوده و صد سخن بهم بافته بنام پند و دستور زندگانی میانه‌ی مردم رواج می‌داده. پندها و دستورهایی که درخورِ پستی و بی‌ارجی خود بوده و مردم را نیز همرنگ خویش می‌خواسته! آیا این جز در سایه‌ی آزادی اندیشه بوده؟!


👇

پابرگیها :
1ـ امروز «آزادی گفتار» بیشتر در برابر «خفقان» بکار می‌رود و خواست از آن جلوگیری از «آزادی» بی‌مرز و اندازه (یا بهتر بگویم : لگام‌گسیختگی) خودکامگان است! حال آنکه در اینجا معنی هرج و مرج و پراکنده‌گویی و از آن بدتر بدآموزیش خواسته شده و نکوهش رفته. آزادی گفتار و مطبوعات بیگمان نمی‌تواند بی‌مرز باشد. اگر می‌توانست ، چه جای تبصره‌ها و «اما و ‌اگرها» در قانون مطبوعات کشورهای جهان بود؟! این یکی از نمونه‌های بدفهمی درمیان ما ایرانیان است که کوششی برای دست یافتن به آزادی و دمکراسی یا باری ، دانستن معناشان نمی‌کنیم ولی چون سخن از آنها بمیان آید می‌بینی چنان بی‌مرز و اندازه‌شان نشان می‌دهیم که معنایی جز هرج و مرج از آن درنمی‌آید. ـ و
2ـ مثالهایی از این فلسفه‌بافیها درمیان غربیان : God is green! (کنایه از دلار است که برنگ سبز می‌باشد ، همسنگِ جمله‌ایست که درمیان ایرانیان رواج یافته : با پول هر کاری می‌توان کرد.) یا Bussines is bussiness! یعنی بازرگانی جدا از کارهای دیگر است و از نیکیها پیروی نمی‌کند : در آن دروغ ، نیرنگ ، دورویی ، پیمانشکنی و ... رواست! ـ و
3ـ خواست «عراق عجم» است که ری و اسپهان و همدان و کرمانشاه از شهرهای بزرگ آن بشمار بوده. ـ و
.

🔶 از این راه چه هوده‌ای توانند برداشت؟!

🔸 تکه‌ی یک از یک


یکی نامه‌ای فرستاده می‌نویسد : کسانی نوشته‌های شما را برداشته گفتار می‌پردازند یا کتاب می‌سازند. برخی ملایان همین رفتار را بالای منبر می‌کنند ، آیا نمی‌خواهید جلو گیرید؟..

می‌گویم : از جوانانی که جز درپی خودنمایی نمی‌باشند و از خوشیهای زندگانی تنها آن را شناخته‌اند ، و از ملایانی که در همه‌ی زیست خود جز دکانداری و مردم‌فریبی کاری یاد نگرفته‌اند ، چه شگفت که بچنین نادانی برخیزند. ولی آنان را از این کار چه سودی ، و ما را چه زیانی تواند بود؟!..

آیا این نه ماننده‌ی آنست که کسی در برابر کاریز زاینده‌ای جویی کند و آب با دست از آن کاریز بردارد و در جوی ریزد و چنین وانماید که آن نیز کاریزی زاینده‌ایست؟!.. آیا این کار را تا کی تواند کرد؟!.. از این راه چه هوده تواند برداشت؟!.. از چنین نادانی رسوا چه نیاز بجلوگیری می‌باشد؟!...


(پرچم نیمه‌ماهه ـ سال یکم ـ شماره‌ی دوازدهم ـ نیمه‌ی دوم شهریور ماه 1322)


.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش یکم

🔸 نکوخوییها ، بدخوییها : چاره‌ی زشتخوییها را چگونه باید کرد؟.. (تکه‌ی چهار از چهار)


پندآموزانی که بوده‌اند این شیوه را داشته‌اند که امروز کرداری را خوش داشته و زبان بستایش آن باز کنند و هرگز اندازه نگاه ندارند. فردا وارونه‌ی آن را گرفته همین رفتار را کنند. آنکه امروز درس می‌دهد : «اگر ستمگری سنگ بر سرت زد و نتوانستی سزایش دهی آن سنگ را نگاه دار تا هنگامی که روزگار دست او را ببندد و در چاهش بیفکند آن زمان سنگ را بر سرش فروکوب.» همو فردا می‌گوید : «اگر مستی با طنبور بر سرت کوفت که سر تو و طنبور او هر دو شکست چون سر تو خود بخود بهبودی خواهد یافت ولی طنبور همچنان شکسته می‌ماند مشتی زر نیز بدست آن مست بریز تا طنبوری خریداری کند». آن کینه‌توزی بی‌اندازه که کار را به دورویی و نامردی می‌کشاند و این نوازش بیجا که بر خیره‌سری بدکرداران می‌افزاید!

آنکه دهش را می‌ستاید ، افسانه‌های گزافه‌آمیز از حاتم می‌آورد : «حاتم در جنگی جز یک نیزه بدست نداشت و با آن دشمنان را دنبال می‌کرد. یکی برگشته چنین گفت : ای حاتم نیزه‌ات را بمن بده. او نیزه را بدست دشمن سپرد.» آیا چنین دهشی ستوده می‌باشد؟!

ما در زمان خود می‌بینیم کسی که امروز هواداری از زنان را شیوه‌ی خود می‌سازد و از نادانی حدی را که خدا برای زنان نهاده نمی‌پذیرد فردا در سایه‌ی اندک رنجش زبان نکوهش باز نموده زنان را «اژدها» می‌نامد و صد زشتی بر آنان می‌شمارد.

این را نیکی می‌شمارند که چون خویی را می‌ستایند آخرین پایه‌ی او را برگیرند و اندازه نگاه ندارند. چنین می‌انگارند از این راه رواج آن نکوخویی را فزونتر خواهند گردانید. ولی اینگونه پندآموزی خطاست. باید این را هوسبازی نام داد ، نه پندآموزی. نتیجه هم جز گیجی مرم نمی‌تواند بود.

هنوز اینان نیکو بوده‌اند. چه خواهید گفت بخراباتیان که همه درس بی‌پروایی[=بی‌توجهی] می‌دهند و مردم را از نکوخوییها رمیده می‌سازند؟! آیا گفته‌های آنان با دستورهای دینی چه سازش دارد؟!

آیا کسانی که هم آنها را می‌شنوند و هم اینها را بیاد می‌سپارند جز گیجی و درماندگی نتیجه‌ی دیگری خواهند برداشت؟!

شما کسی را که با این کتابها و با کتابهای دینی سروکار داشته گیر آورده بپرسید : آیا در زندگی چه راهی را پیش باید گرفت؟.. چه‌بسا که از پاسخ درمانَد. و هرگاه زیرکی نموده پاسخی داد گفتگو را دنباله بدهید. خواهید دید سخنهای رنگارنگ بمیان می‌آورد!

نیز اگر در رفتارها باریک‌بین شوید خواهید دید بسیاری از اینان پیاپی خوی خود را عوض می‌سازند و به هر کجا رنگ دیگری برفتار خود می‌دهند. آیا اینها جز نتیجه‌ی آن پراکنده‌گوییها می‌باشد؟!.

کسانی می‌گویند : ما از گفته‌های گویندگان و نویسندگان آنچه را که نیک است گرفته و آنچه را که بد است دور می‌اندازیم. این سخن را همیشه در برابر نگارشهای پیمان تکرار نموده گاهی نیز آیه‌ی : «فَبَشِّرْ عِبَادِ الَّذِینَ یسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ» را گواه پندار خود می‌گیرند. ولی این آیه با مقصود ایشان سازگار نیست. اگر معنای ساده‌ی آن را بگیریم می‌فرماید : «مژده بده بر آن بندگان من که سخن را شنوده نیکوترین آن را پیروی می‌نمایند.» این آیه درباره‌ی‌ کسانیست که چون دو سخن نیکو را شنیدند نیکترین آن را پیروی نمایند. اما کسانی که به یاوه‌گویان پردازند و بر گفته‌های زشت آنان خرده نگیرند چنین کسانی درخورِ مژده‌ی قرآنی نمی‌باشند. کدام بدآموز است که در میان سخنان زهرآلود خود گفته‌های نیکی را نیاورد؟!

آیا باید مردم بر ایشان بخشوده گفته‌های نیکشان را بپذیرند؟! مگر چه نیازی بر آن گفته‌ها دارند؟!

وانگاه مگر توده می‌تواند نیک را از بد بازشناسد تا ما بدآموزان را آزاد بگزاریم؟! پس چرا همین رفتار را درباره‌ی پزشکان روا نمی‌داریم؟! چرا نمی‌گزاریم هر نادانی به پزشکی برخیزد و مردم هر درمانی را که سودمند است از ایشان پذیرفته ناسودمندها را نپذیرند؟! اگر توده می‌توانست نیک از بد بازشناسد دیگر چه نیازی به پیشوایان و راهنمایان داشت؟!

این خود نمونه‌ای از پستی خردهاست که کسانی بچنین سخن زبان باز می‌کنند و در برابر کوششهای ما که می‌خواهیم ریشه‌ی پراکنده‌گوییها را از ایران براندازیم ایستادگی می‌نمایند!

از سخن خود نتیجه بگیریم : در ایران باید نخست چاره‌ی پراکنده‌گوییها را و بدآموزیها را کرد و دلها را از آلودگی آنها پاک نمود و پس از آنست که می‌توان یاد نکوخوییها داد. وگرنه صد پند که شما در زمینه‌ی کوشش و گردنفرازی و جانسپاری برانید یک شعر خراباتی یا یک جمله‌ی قلندری اثر همه‌ی آنها را از میان برمی‌دارد.

👇

همین راه را ما در پیمان پیش گرفته‌ایم و این بیهوده نیست که با بدآموزیها و پراکنده‌گوییهای گذشتگان نبرد می‌نماییم. دیگران نیز اگر راستی را هوادار ستوده‌خویی هستند و همی‌خواهند راستی و درستی و گردنفرازی و دادپروری و نیکوکاری در ایران رواج گرفته سستی و تنبلی و دورویی و بی‌پروایی رخت بربندد باید یاری از ما دریغ نگفته در این نبرد همدست باشند وگرنه بآرزوی خود نخواهند رسید. ...


.

🔶 بی‌آبروگری در رادیو تهران

🔸 تکه‌ی یک از یک


از چندی پیش یک نفر آخوندی بنام سید ... در جلو رادیو سخنرانی مذهبی می‌کند. کسانی که سخنان او را شنیده‌اند می‌دانند که چه مهملاتی می‌گوید. مرد تیره‌درون رادیو را مجلس روضه‌خوانی نه‌نه زینب فرض می‌کند که آسمان و ریسمان و خشک و تر را بهم بافته و هرچه بدهانش می‌آید بیرون می‌ریزد و این نمی‌داند سخنانی که در رادیو گفته می‌شود در همه جای جهان پخش شده و جهانیان نیک و بد آن را سنجیده از آن سخنان بروحیه‌ی آن ملت پی می‌برند. آری من این مرد را مقصر نمی‌دانم زیرا کالا و اندوخته‌ی پنجاه ساله‌ی او و همکارانش سخنان پوچ و بیهوده است که می‌گوید و از حقایق زندگی[؟!] جز اینها را نمی‌داند. کسانی را مقصر می‌دانم که این سخنان بیهوده را در رادیو شنیده قفل خاموشی بر لب زده و بجلوگیری نمی‌پردازند. البته اینجا آبرو و حیثیت بیست ملیون ایرانی درمیان است. مردان غیرتمند و میهن‌پرست باید بکوشند و میدان را از این ناکسان خالی کرده نگزارند که هر مرد شیاد و تیره‌دل در سخنرانیهای رادیو دخالت کرده و آبروی ایران و ایرانی را بر باد دهند و به متصدیان رادیو یادآوری کرده که این قبیل اشخاص را اجازه ندهند که ایرانی را در انظار جهانیان اینقدر خوار و زبون نشان بدهند.

محمدتقی فروتن


🔶 در پیرامون «ورجاوندبنیاد»
کتاب ورجاوندبنیاد چنانکه در پشت جلد آن نوشته شده «کتابیست سراپا پاکی و سراپا آمیغها». من چند بار آن را خواندم یک کلمه و جمله را که خردناپذیر باشد در آن نیافتم. از خوانندگان پرچم و دیگران خواستارم که این کتاب را با دیگر کتابها که علما و دانشمندان درباره‌ی دین و راه زندگانی نوشته‌اند مقایسه کرده نظریه‌ی خودشان را بعنوان داوری یا ایراد دانشمندانه درباره‌ی نوشته‌های آن باداره‌ی پرچم بفرستند تا در پیرامون آن هرچه بیشتر بحث شده و مطالب آن کتاب روشنتر شود.

تبریز 20 شهریور 1322 محمدتقی فروتن


(پرچم نیمه‌ماهه ـ سال یکم ـ شماره‌ی دوازدهم ـ نیمه‌ی دوم شهریور ماه 1322)


.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش یکم

🔸 نکوخویی و بدخویی ـ بدا حال مردمی که پندسرایان فراوان دارند (تکه‌ی یک از یک)


اگر دیگران از کم داشتن پندسرایان می‌نالند باید شرقیان از فراوان داشتن آنان بنالند.

در سرزمینی که گویندگی پیشه‌ای بوده و هر نادان و درمانده‌ای زبان بگفتار باز داشته ، هر کسی آن خیم یا کردار را که با نهاد سست خود سازگار می‌یافته بستایش آن برخاسته است و هرچه را که ستوده یا نکوهیده‌اند گزافه را از اندازه بیرون ساخته‌اند. چه‌بسا که خیمی را امروز ستوده و فردا آن را نکوهیده‌اند. اینانند که مردم را از خویهای ستوده بی‌بهره گردانیده‌اند.

گفتگو از خویها باید از روی بنیادی باشد و این کار هر کس نیست در این باره سخن براند و با گفته‌های پریشان و نارسای خود مردم را بیراه گرداند. دوباره یادآوری می‌کنم سخنان پرگزافه و پراکنده که در این زمینه در کتابهاست باید از آنها چشم پوشید.


.

🔶 باز چند سخنی از بهائیان

🔸 تکه‌ی یک از یک


می‌شنویم از شوقی افندی ربانی برای بهائیان ایران دستور رسیده که از شهری که هستند و می‌باشند سفر کنند و هر یکی در دیهی یا قصبه‌ای نشسته مردم را به بهائیگری خوانند. نیز می‌شنویم کسانی از بهائیان تهران به دماوند و دیگر جاها رفته بکار پرداخته‌اند.

ما در شگفتیم که بآن ایرادهای روشنی که ما گرفتیم و پاسخ تلبیدیم پاسخی ندادند (و نتوانستند داد) ، و از آنسوی به اینچنین کاری برخاسته‌اند. ایرادهای ما را در اینجا بی‌پاسخ گزارده در دیهها به سراغ فلان کشاورز بیسواد و بهمان دروگر عامی رفته‌اند. راستی را درشگفتیم.

ما می‌خواهیم از ایشان بپرسیم : شما درپی چه هستید؟.. آیا یک دین راست و درستی می‌دارید و می‌خواهید مردمان را برستگاری رسانید و این کوششها را در آن راه می‌کنید و یا درپی آنید که مردم را فریب داده به گرد سر خود آورید و سودجویی نمایید؟.. اگر آن یکیست پس چرا بایرادهای ما پاسخ ندادید؟.. کسانی که یک دین راست و درستی می‌دارند پس چرا در برابر ایراد زبان بسته خود را بخاموشی می‌زنند؟!.. اگر این یکیست و تنها خواستتان دسته‌بندی و سودجوییست (که راستی نیز همینست) وای بشما که مردان بسیار بدی می‌باشید ، وای بشما که دشمن جهان آدمیگری هستید!

من از شما می‌پرسم : آن روستایی که می‌خواهید بکیش شما بیاید و بهائی گردد ، آیا از این کیش عوض کردن چه سودی او را خواهد بود؟!.. باین جهانش چه نتیجه داده بآن جهانش چه نتیجه خواهد داد؟!.. گرفتم که کسی نام شیعی را از خود برکنار گردانیده نام بهائی برگزید ، و بهاءالله را خدا و شوقی افندی را ولی امر دانست ، از الواح یا از کتاب اقدس چیزهایی ازبر کرد. پس از همه‌ی اینها آن نتیجه‌ای که بدست خواهد آمد چیست؟.. کدام حقیقتی را که نمی‌دانست خواهد دانست؟!.. از کدام گمراهی که گرفتار می‌بود رها خواهد شد؟!.. بهائیگری با شیعیگری چه جدایی می‌دارد؟!.. کدام گمراهی و نادانیست که در آن بوده و در این نیست؟!..

از شگفتیهاست که کسانی از بهائیان پیام داده می‌گویند : «ما حاضریم بیاییم با شما مباحثه کنیم و به ایرادهاتان پاسخ دهیم». می‌گویم : «چرا نمی‌نویسید؟» می‌گویند : «ما ممنوعیم که با شما گفتگو کنیم» می‌گویم : «در جایی که ممنوعید پس آن پیام چه معنی دارد؟! مگر مباحثه جز از گفتگوست؟!».

راستی آنست که آنان پاسخی بایرادهای ما نمی‌توانند و اینست از نوشتن می‌گریزند. ولی می‌خواهند بیایند و بنشینند ، و بسخن پردازند ، و از این شاخ بآن شاخ پرند ، درهم‌گویی کنند ، و اگر ما گفته‌هاشان را با پاسخی که داده‌ایم در مهنامه نوشتیم بگردن نگیرند و بگویند : ما چنان سخنی نگفته بودیم. این را هر کسی می‌داند که در گفتگوی زبانی میدان وارونه‌گویی و پراکنده‌سرایی باز می‌باشد ولی در نوشتن چنین نیست.

یک دلیل دیگر باین سخن آنکه با همه‌ی دستوری که داده شده که بهائیان با ما بگفتگو نپردازند باز برخی از آنان نامه‌هایی از پست شهری (بینام و نشان) می‌فرستند ، و بگمان خود پاسخ بایرادهای ما می‌دهند. از جمله تازگی یکی نامه‌ای فرستاده که به یکایک ایرادهای ما پاسخ داده ولی در پایان نامی از خود نبرده است و برای آنکه خوانندگان بدانند که پاسخها از چه جنس است یکی از آنها را در اینجا یاد می‌کنم. می‌نویسد :

«جواب ایراد اول ـ به قرآن نیز ایراد گرفتند»

ما چون نوشته‌ایم : سید باب بجمله‌های مهملی پرداخته که هیچ معنایی دربر نمی‌دارد همچون «بسم الله الفرید الفراد المنفرد ذی الافراد» اینها برای چه بوده؟!.. در برابر آن ایراد است که باین پاسخ برخاسته است.

می‌گوید : «به قرآن نیز ایراد گرفتند» می‌گویم : به هر کسی و به هر چیزی که ایراد گرفته شده باید پاسخ داده شود. ما نمی‌دانیم به قرآن که ایراد گرفته است آنچه ما می‌دانیم آیه‌های قرآن از بس شیوا و دلکش و استوار می‌بود شنوندگان را شیفته‌ی خود می‌گردانید. اکنون نیز ما عربی می‌دانیم و در جمله‌های قرآن جای ایرادی نمی‌بینیم.

با این حال ایراد گرفتن آزاد است. اگر راست باشد که کسی به قرآن ایراد گرفته است پیداست که باید بآن پاسخ داده شود. باید قرآنیان ببینند ایرادش چیست و اگر پاسخی دارند بگویند. همچنین بهائیان باید بایراد ما پاسخ دهند.

اینکه به قرآن ایراد گرفته‌اند (چه آن ایراد بجا میبود ، و چه بیجا) دلیل این نخواهد بود که ما به غلطهای آشکار سید باب و بگفته‌های تهی از معنای او ایراد نگیریم.

اینست نمونه‌ای از پاسخهایی که کسانی از بهائیان قاچاقی بایرادهای ما می‌دهند. از این پاسخ من بیاد آن داستان می‌افتم که روزی در دیوان جنایی یکی از متهمان که بنام دزدی گرفتار شده و دلیلهای استوار بدزد بودنش در دست می‌بود درمیان سخنانش چنین می‌گفت : «حضرت یوسف را نیز گفتند دزدی کرده است» از این سخن او همگی بخنده افتادیم.

👇

بدبخت افسانه‌ای شنیده بوده که یوسف در بچگیش عمه‌اش یا خاله‌اش او را بدزدی بدنام گردانید که در نزد خود نگاه دارد ، و این افسانه را دستاویز خود می‌ساخت. در برابر دلیلهای استوار بچنین بهانه‌ی سستی دست می‌یازید.

این خود یک جستاریست که انبوه ایرانیان راه دلیل آوردن و یا ایراد گرفتن را هم نشناسند و دلیلهایی که آورند و ایرادهایی که گیرند کودکانه و غلط باشد. در شماره‌ی گذشته ایرادی که یکی از استادان دانشگاه بما گرفته است یاد کرده نشان دادیم که عامیانه و بیراه است. یک نمونه‌ی دیگری از آن ، همین پاسخ بهائیانست. این پاسخ بسیار عامیانه و بیراه است. یک نمونه‌ی سومی نیز در دست است که آن را هم در پایان این گفتار می‌نویسم :

بتازگی یک ملایی مرا دیده و بسخن پرداخته چنین می‌گوید : «شما که می‌گویید آسمان نیست پس چرا در قرآن پیاپی نام «سماوات» می‌برد؟!.» گفتم : نبودن آسمان را من نگفته‌ام. دانشها نشان داده. آن دانشها که امروز همگی درس می‌خوانند و شما فرزندان خود را برای خواندن آنها می‌فرستید نشان می‌دهد که آسمانی که گذشتگان در بالای سر اینجهان می‌پنداشتند نیست. گفت : «در قرآن که گفته است». گفتم : خواستتان چیست؟.. اگر می‌خواهید از این راه بدانشها ایراد گیرید و بودن آسمان را نشان دهید آن یک کار غلطیست. زیرا دانشها میدانش جداست. اگر می‌خواهید ایراد به قرآن گیرید آن را آشکار بگویید تا بدانیم.

بدبخت درماند و همچون کودک ندانست چه بگوید. پس از چندی با زبان لابه چنین پرسید : «عقیده‌ی شما چیست؟..». گفتم من باور خود را بارها نوشته‌ام. گفته‌ی دانشها را باید پذیرفت. گفت : پس به قرآن چه باید کرد؟.. گفتم : شما ملایید و خود را پیشوای قرآنیان می‌شمارید و می‌خواهید این را هم از من بپرسید. آنگاه من که در این باره دانسته‌ی خود را بارها نوشته‌ام. شما اگر آنها را می‌پذیرید دیگر چه جای پرسشست؟!. اگر نمی‌پذیرید چه جای این خواهشست؟!.. بدینسان خاموشش گردانیدم ولی بسیار آرزومند می‌بود که یک پاسخی از روی دلخواه او داده باشم.


(پرچم نیمه‌ماهه ـ سال یکم ـ شماره‌ی دوازدهم ـ نیمه‌ی دوم شهریور ماه 1322)


.