این نامه ، بنیاد دعوای آقایان ملایان را برمی‌اندازد. ما خواستاریم آقایان نخست باین ایراد پردازند و هر پاسخی می‌دارند بدهند. گفته‌اند : گرهی که با ناخن توان گشایید چرا باید آن را بدندان انداخت؟!. چیزی که می‌توان پاسخ داد و با گفتگو به پایان رسانید چه نیاز به رنجش و خشم دارد؟!.
از آنسو خشم و رنجش و بدگویی و دشمنی نتیجه ندهد. زیرا پس از همه‌ی آنها باز این ایراد بسر جای خود خواهد ماند و باز مایه‌ی دودلی مردم خواهد بود. چاره جز پاسخ گفتن و دلیل آوردن نیست.
چنانکه نوشتیم نامه‌ی امام علی‌بن‌ابیطالب در نهج‌البلاغه هست. با اینحال ما جمله‌هایی را از آن به همان زبان خودش در پایین می‌آوریم :
«انه بایعنی القوم الذین بایعوا ابابکر و عمر و عثمان علی ما بایعوهم فلم یکن للشاهد ان یختار و لا للغائب ان یرد و انما الشوری للمهاجرین و الانصار فان اجتمعوا علی رجل و سموه اماما کان ذالک لله رضی فان خرج من امرهم بطعن او بدعة ردوه الی ما خرج منه فان ابی قاتلوه علی اتباعه غیر سبیل المؤمنین».
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی سوم ـ 12 فروردین ماه 1323)
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ گفتار «ما از همه‌ی پاکدلان داوری میخواهیم 1»
2ـ یکی از نتیجه‌های شوم پیشامدهای شهریور 20 و برافتادن رضاشاه ، برآمدن «کمپانی خیانت» (نک. کتاب دادگاه و یا افسران ما) و بکار افتادن سیاست «ارتجاع‌پرور» سالهای نخست دهه‌ی بیست می‌باشد. از میان آن پیشامدهای رنگارنگ : جنگ ، خشکسالی ، گرسنگی ، نایابی ، تیفوس ، هرج و مرج از رهگذر حزبسازیها و دیگر گرفتاریها ، از همه شومتر و زیانمندتر برای ایران ، همانا میدان دادن بملایان و بازگردانیدن ایشان را باید دانست.
در این سالهاست که کسروی می‌کوشد زیان میدان‌یابی ایشان را به توده شناسانده دولت را نیز از بیمی که از رهگذر ایشان می‌رود بیاگاهاند.
هر دولتمردی که غمخوار توده بوده ولی نادانسته بملایان نزدیک شده هواداری از ایشان را پیشه‌ی خود ساخته بود از خواندن نوشته‌های پیاپی او می‌بایست تکان خورده بیمناکی کارش را دریابد و هرچه زودتر دست از پشتیبانی از ملایان بردارد. زیرا این چیزی جز بزیان توده و کشور کوشیدن نمی‌بود.
جای بسی افسوس است که کمپانی خیانت در کوتاه‌زمانی توانسته بود در بیشتر وزارتخانه‌ها و اداره‌ها جا گیرد و سیاست پلید خود را بکار بندد. اینبود نوشته‌های کسروی را که جز از توده بسود «دولت» نیز می‌بود بضد بهره‌مندیهای خود یافته از پراکنده شدن روزنامه و کتابهایش جلو گرفتند.
باین نیز بسنده نکرده دمادم به نیرومندی ملایان و دستگاه ایشان کوشیدند. این پشتیبانیهای دولت بملایان ـ یا مار در آستین پروردن ـ تا آنجا پیش رفت که همه‌گونه یاوری بدستگاه ملایی را جزو بایاهای خود گردانیده بود (در پیشگفتار کتاب «انکیزیسیون در ایران» باین جستار پرداخته‌ایم).
بدینسان نهال لرزانی که جز بدستیاری «قیم» ماندگار نمی‌بود از همان زمان رو به رویش و بالش گزاشت و سرانجام میوه‌اش همین «ولایت فقیهی» گردید که نه تنها زهرش را بکام مردم ایران بلکه بکام پشتیبانان خویش نیز ریخت.
.
از آنسو خشم و رنجش و بدگویی و دشمنی نتیجه ندهد. زیرا پس از همه‌ی آنها باز این ایراد بسر جای خود خواهد ماند و باز مایه‌ی دودلی مردم خواهد بود. چاره جز پاسخ گفتن و دلیل آوردن نیست.
چنانکه نوشتیم نامه‌ی امام علی‌بن‌ابیطالب در نهج‌البلاغه هست. با اینحال ما جمله‌هایی را از آن به همان زبان خودش در پایین می‌آوریم :
«انه بایعنی القوم الذین بایعوا ابابکر و عمر و عثمان علی ما بایعوهم فلم یکن للشاهد ان یختار و لا للغائب ان یرد و انما الشوری للمهاجرین و الانصار فان اجتمعوا علی رجل و سموه اماما کان ذالک لله رضی فان خرج من امرهم بطعن او بدعة ردوه الی ما خرج منه فان ابی قاتلوه علی اتباعه غیر سبیل المؤمنین».
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی سوم ـ 12 فروردین ماه 1323)
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ گفتار «ما از همه‌ی پاکدلان داوری میخواهیم 1»
2ـ یکی از نتیجه‌های شوم پیشامدهای شهریور 20 و برافتادن رضاشاه ، برآمدن «کمپانی خیانت» (نک. کتاب دادگاه و یا افسران ما) و بکار افتادن سیاست «ارتجاع‌پرور» سالهای نخست دهه‌ی بیست می‌باشد. از میان آن پیشامدهای رنگارنگ : جنگ ، خشکسالی ، گرسنگی ، نایابی ، تیفوس ، هرج و مرج از رهگذر حزبسازیها و دیگر گرفتاریها ، از همه شومتر و زیانمندتر برای ایران ، همانا میدان دادن بملایان و بازگردانیدن ایشان را باید دانست.
در این سالهاست که کسروی می‌کوشد زیان میدان‌یابی ایشان را به توده شناسانده دولت را نیز از بیمی که از رهگذر ایشان می‌رود بیاگاهاند.
هر دولتمردی که غمخوار توده بوده ولی نادانسته بملایان نزدیک شده هواداری از ایشان را پیشه‌ی خود ساخته بود از خواندن نوشته‌های پیاپی او می‌بایست تکان خورده بیمناکی کارش را دریابد و هرچه زودتر دست از پشتیبانی از ملایان بردارد. زیرا این چیزی جز بزیان توده و کشور کوشیدن نمی‌بود.
جای بسی افسوس است که کمپانی خیانت در کوتاه‌زمانی توانسته بود در بیشتر وزارتخانه‌ها و اداره‌ها جا گیرد و سیاست پلید خود را بکار بندد. اینبود نوشته‌های کسروی را که جز از توده بسود «دولت» نیز می‌بود بضد بهره‌مندیهای خود یافته از پراکنده شدن روزنامه و کتابهایش جلو گرفتند.
باین نیز بسنده نکرده دمادم به نیرومندی ملایان و دستگاه ایشان کوشیدند. این پشتیبانیهای دولت بملایان ـ یا مار در آستین پروردن ـ تا آنجا پیش رفت که همه‌گونه یاوری بدستگاه ملایی را جزو بایاهای خود گردانیده بود (در پیشگفتار کتاب «انکیزیسیون در ایران» باین جستار پرداخته‌ایم).
بدینسان نهال لرزانی که جز بدستیاری «قیم» ماندگار نمی‌بود از همان زمان رو به رویش و بالش گزاشت و سرانجام میوه‌اش همین «ولایت فقیهی» گردید که نه تنها زهرش را بکام مردم ایران بلکه بکام پشتیبانان خویش نیز ریخت.
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم
🔸 پاکخویی ـ 5 (تکه‌ی یک از چهار)
در این باره گفتارهایی رانده زمینه را آماده ساختیم و در شماره‌ی پیش راز نیکخویی و بدخویی را روشن گردانیدیم. لیکن نگارشی از یکی از خوانندگان بما یادآوری کرد که یک گفتگوی بس سودمند و ارجداری ناپرداخته مانده و تا آن را بجایی نرسانیم شمردن خویهای ستوده و ناستوده بیهوده خواهد بود.
آن مرد چنین می‌نگارد : «آیا توان با پاکیزه‌خویی زیستن؟!.. آیا کسی که دربند پاکیست در زندگانی دست‌بسته گردیده و در راه پیشرفت از دیگران پس نماند؟!..»
این پرسش ازو ریشه‌ی دیگری دارد و نتیجه‌ی نگارشهاییست که کسانی از هواداران فلسفه‌ی مادّی کرده‌اند و در همه جا پراکنده شده و بهمه‌ی زبانها درآمده. اینان که آدمی را بپای جانوران می‌برند و از هر باره این را با آن ، یکی می‌شمارند و زندگی را جز نبرد و کشاکش نمی‌انگارند ، ستوده‌خویی را نیز زیان هر کسی می‌دانند و بگمان خود دلیلهایی می‌رانند.
این بدآموزی که بسیار بیپاست ، در دلها کارگر افتاده و ما می‌بینیم بسیاری از مردم آن را باور کرده و از پاکیزه‌خیمی روگردان شده‌اند. آدمی که از سرشت خود خویهای نکوهیده‌ای را دارد و این در سایه‌ی کوشش آموزگاران خداییست که از آنها دوری می‌گزیند ، بدآموزان بآسانی می‌توانند دوباره او را آلوده‌ی آن بدیها سازند. ما صدها کسان را می‌بینیم که با پیشانی باز پابندی بستوده‌خویی را بیهوده می‌شمارند.
پاره‌ای نیز گناه را بگردن زمانه انداخته چنین می‌گویند : «پاکیزه‌خیمی در جای خود نیکوست ولی در این زمان نمی‌توان دربندِ آن بودن».
نیز می‌بینیم بسیاری از آنان که با زبان پندآموزی می‌کنند و بدیگران پاکخویی یاد می‌دهند ، خودشان در دل اندیشه‌ی دیگری دارند و هرگاه درونشان را بکاویم ، با هواداران فلسفه‌ی مادّی هم‌اندیشه می‌باشند. بلکه کسانی اگر پایش افتاد آشکاره از آن فلسفه هواداری نشان می‌دهند.
در زمانهای پیش گفتگو از این بود که آیا خوی بد چاره‌پذیر است یا نیست و ما نشان دادیم که بسیاری از آنان که کتاب نوشته‌اند و پندسرایی کرده‌اند ، در یکجا نیز سخن از چاره‌ناپذیری بدخویان آورده‌اند و این نمونه‌ایست که کار ایشان جز پراکنده‌گویی نبوده است. امروز هم گفتگو از اینست : آیا با خویهای ستوده توان زیستن و از دیگران پس نیفتادن و ما می‌بینیم در اینباره نیز پراکنده‌گویی می‌شود. اینست بار دیگر می‌نگاریم : باید از پراکنده‌گوییها جلوگیری کرد. این چه هوسیست که هر کسی پندآموزی کند؟! آنچه آدمی را تیره‌روز گرداند ، پندارهای نابجاست! آنچه مغزها را آشفته سازد ، پریشانگوییها و وارونه‌سراییهای این و آن می‌باشد.
بارها گفتیم : سخن از خویهای نیکو و بد باید بر روی پایه‌ای باشد. در اینجا نیز ناگزیریم این گفتگو را یکرُویه[=قطعی] گردانیم و سنگ بزرگی از پیش پایها برداریم. چیزی که هست این گفتگو بجای دیگر خواهد کشید. آنان که آدمی را بپای جانوران می‌برند ، نخستین لغزش ایشان اینست که آدمی را نمی‌شناسند و از سرشت روانی او آگاهی ندارند. لیکن ما چون این زمینه را بسیار روشن گردانیده‌ایم نیاز بسخن دوباره نداریم. این شیوه‌ی ماست که هر سخنی را ساده و آرام می‌رانیم و خود جز این نبایستی کنیم. لیکن از این راه ارج گفتارها شناخته نمی‌گردد. گفتاری که پارسال بنام جان و روان نوشتیم ریشه‌ی فلسفه‌ی مادّی را می‌اندازد و ما چون آن را می‌نگاشتیم از این اندازه‌ی ارج آن آگاهی نداشتیم تا سپس از نوشته‌های دیگران کم و بیش آگاه شده این زمان بود که دانستیم چه لغزشهایی درمیان بوده است.
باری گام نخستین برداشته شده. جدایی آدمی از دیگر آفریدگان و برگزیدگی آن روشنتر از آن گردیده که بار دیگر بگفتگو نیازی ماند. پس از آن می‌رسیم به آیین زندگی. در اینجا دوسخنی[=اختلاف] درمیانست. اینان که به خرد بیش از هوس ارجی نمی‌دهند و زندگی را میدان نبرد شناخته هر کسی را می‌گویند تنها از بهر خویش کوشد ، پیداست که راهنمایی خرد را زیان می‌انگارند. ولی ما می‌گوییم : باید آیین زندگی راهنماییهای خرد باشد و بس.
اگرچه در این باره ما بنیاد بس استواری نهاده و راه آسایش و خرسندی جهانیان را نشان داده‌ایم. چیزی که هست در اینگونه گفتگوها سخن گوشه‌های بسیاری پیدا می‌کند و ما می‌توانیم در اینجا از گوشه‌ی دیگری درآییم و بی‌آنکه گفته‌های پیشین را دوباره گوییم بسخنانی پردازیم.
.
🔸 پاکخویی ـ 5 (تکه‌ی یک از چهار)
در این باره گفتارهایی رانده زمینه را آماده ساختیم و در شماره‌ی پیش راز نیکخویی و بدخویی را روشن گردانیدیم. لیکن نگارشی از یکی از خوانندگان بما یادآوری کرد که یک گفتگوی بس سودمند و ارجداری ناپرداخته مانده و تا آن را بجایی نرسانیم شمردن خویهای ستوده و ناستوده بیهوده خواهد بود.
آن مرد چنین می‌نگارد : «آیا توان با پاکیزه‌خویی زیستن؟!.. آیا کسی که دربند پاکیست در زندگانی دست‌بسته گردیده و در راه پیشرفت از دیگران پس نماند؟!..»
این پرسش ازو ریشه‌ی دیگری دارد و نتیجه‌ی نگارشهاییست که کسانی از هواداران فلسفه‌ی مادّی کرده‌اند و در همه جا پراکنده شده و بهمه‌ی زبانها درآمده. اینان که آدمی را بپای جانوران می‌برند و از هر باره این را با آن ، یکی می‌شمارند و زندگی را جز نبرد و کشاکش نمی‌انگارند ، ستوده‌خویی را نیز زیان هر کسی می‌دانند و بگمان خود دلیلهایی می‌رانند.
این بدآموزی که بسیار بیپاست ، در دلها کارگر افتاده و ما می‌بینیم بسیاری از مردم آن را باور کرده و از پاکیزه‌خیمی روگردان شده‌اند. آدمی که از سرشت خود خویهای نکوهیده‌ای را دارد و این در سایه‌ی کوشش آموزگاران خداییست که از آنها دوری می‌گزیند ، بدآموزان بآسانی می‌توانند دوباره او را آلوده‌ی آن بدیها سازند. ما صدها کسان را می‌بینیم که با پیشانی باز پابندی بستوده‌خویی را بیهوده می‌شمارند.
پاره‌ای نیز گناه را بگردن زمانه انداخته چنین می‌گویند : «پاکیزه‌خیمی در جای خود نیکوست ولی در این زمان نمی‌توان دربندِ آن بودن».
نیز می‌بینیم بسیاری از آنان که با زبان پندآموزی می‌کنند و بدیگران پاکخویی یاد می‌دهند ، خودشان در دل اندیشه‌ی دیگری دارند و هرگاه درونشان را بکاویم ، با هواداران فلسفه‌ی مادّی هم‌اندیشه می‌باشند. بلکه کسانی اگر پایش افتاد آشکاره از آن فلسفه هواداری نشان می‌دهند.
در زمانهای پیش گفتگو از این بود که آیا خوی بد چاره‌پذیر است یا نیست و ما نشان دادیم که بسیاری از آنان که کتاب نوشته‌اند و پندسرایی کرده‌اند ، در یکجا نیز سخن از چاره‌ناپذیری بدخویان آورده‌اند و این نمونه‌ایست که کار ایشان جز پراکنده‌گویی نبوده است. امروز هم گفتگو از اینست : آیا با خویهای ستوده توان زیستن و از دیگران پس نیفتادن و ما می‌بینیم در اینباره نیز پراکنده‌گویی می‌شود. اینست بار دیگر می‌نگاریم : باید از پراکنده‌گوییها جلوگیری کرد. این چه هوسیست که هر کسی پندآموزی کند؟! آنچه آدمی را تیره‌روز گرداند ، پندارهای نابجاست! آنچه مغزها را آشفته سازد ، پریشانگوییها و وارونه‌سراییهای این و آن می‌باشد.
بارها گفتیم : سخن از خویهای نیکو و بد باید بر روی پایه‌ای باشد. در اینجا نیز ناگزیریم این گفتگو را یکرُویه[=قطعی] گردانیم و سنگ بزرگی از پیش پایها برداریم. چیزی که هست این گفتگو بجای دیگر خواهد کشید. آنان که آدمی را بپای جانوران می‌برند ، نخستین لغزش ایشان اینست که آدمی را نمی‌شناسند و از سرشت روانی او آگاهی ندارند. لیکن ما چون این زمینه را بسیار روشن گردانیده‌ایم نیاز بسخن دوباره نداریم. این شیوه‌ی ماست که هر سخنی را ساده و آرام می‌رانیم و خود جز این نبایستی کنیم. لیکن از این راه ارج گفتارها شناخته نمی‌گردد. گفتاری که پارسال بنام جان و روان نوشتیم ریشه‌ی فلسفه‌ی مادّی را می‌اندازد و ما چون آن را می‌نگاشتیم از این اندازه‌ی ارج آن آگاهی نداشتیم تا سپس از نوشته‌های دیگران کم و بیش آگاه شده این زمان بود که دانستیم چه لغزشهایی درمیان بوده است.
باری گام نخستین برداشته شده. جدایی آدمی از دیگر آفریدگان و برگزیدگی آن روشنتر از آن گردیده که بار دیگر بگفتگو نیازی ماند. پس از آن می‌رسیم به آیین زندگی. در اینجا دوسخنی[=اختلاف] درمیانست. اینان که به خرد بیش از هوس ارجی نمی‌دهند و زندگی را میدان نبرد شناخته هر کسی را می‌گویند تنها از بهر خویش کوشد ، پیداست که راهنمایی خرد را زیان می‌انگارند. ولی ما می‌گوییم : باید آیین زندگی راهنماییهای خرد باشد و بس.
اگرچه در این باره ما بنیاد بس استواری نهاده و راه آسایش و خرسندی جهانیان را نشان داده‌ایم. چیزی که هست در اینگونه گفتگوها سخن گوشه‌های بسیاری پیدا می‌کند و ما می‌توانیم در اینجا از گوشه‌ی دیگری درآییم و بی‌آنکه گفته‌های پیشین را دوباره گوییم بسخنانی پردازیم.
.
🔶 دین سبکباریست
🔸 تکه‌ی یک از یک
یاد دارم در سالهای اول پیمان نوشته بودید «دین سبکباریست». من معنی آن جمله را اکنون می‌فهمم. حقیقتاً آدم که نوشته‌های شما را می‌خواند و بحقایق آشنا می‌گردد بارهای سنگینی از دوشش برداشته می‌شود.
اگر بخواهم تمام احساسات خودم را در این موضوع بیاورم باید چند صفحه را سیاه گردانم. متأسفانه نه حال آن را دارم و نه آن قلم توانایی که بتوانم احساسات خود را بطوری که هست مجسم گردانم.
همه چیز بکنار : آن زنجیرهایی که ما بنام سیزده و چهارشنبه و صفر و محرم و آمد و نیامد و صبر و امثال این خرافات بدست و پای خود زده بودیم ، اکنون که نوشته‌های شما آن زنجیرها را پاره گردانیده و دستها و پاها را آزاد گردانیده است من می‌فهمم که از چه قیدهای بی‌جایی آزاد گردیده‌ام.
من نمی‌دانم این مردم چرا با شما دشمنی می‌کنند شما که جز خیر آنها را نمی‌خواهید این دشمنی چه معنی دارد؟.
این کتاب «پندارها» لایق آنست که مکرر چاپ شود و در همه‌ی خانواده‌ها باشد و مخصوصاً زنها و دخترها آن را بخوانند.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی چهارم ـ 19 فروردین ماه 1323)
.
🔸 تکه‌ی یک از یک
یاد دارم در سالهای اول پیمان نوشته بودید «دین سبکباریست». من معنی آن جمله را اکنون می‌فهمم. حقیقتاً آدم که نوشته‌های شما را می‌خواند و بحقایق آشنا می‌گردد بارهای سنگینی از دوشش برداشته می‌شود.
اگر بخواهم تمام احساسات خودم را در این موضوع بیاورم باید چند صفحه را سیاه گردانم. متأسفانه نه حال آن را دارم و نه آن قلم توانایی که بتوانم احساسات خود را بطوری که هست مجسم گردانم.
همه چیز بکنار : آن زنجیرهایی که ما بنام سیزده و چهارشنبه و صفر و محرم و آمد و نیامد و صبر و امثال این خرافات بدست و پای خود زده بودیم ، اکنون که نوشته‌های شما آن زنجیرها را پاره گردانیده و دستها و پاها را آزاد گردانیده است من می‌فهمم که از چه قیدهای بی‌جایی آزاد گردیده‌ام.
من نمی‌دانم این مردم چرا با شما دشمنی می‌کنند شما که جز خیر آنها را نمی‌خواهید این دشمنی چه معنی دارد؟.
این کتاب «پندارها» لایق آنست که مکرر چاپ شود و در همه‌ی خانواده‌ها باشد و مخصوصاً زنها و دخترها آن را بخوانند.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی چهارم ـ 19 فروردین ماه 1323)
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم
🔸 پاکخویی ـ 5 (تکه‌ی دو از چهار)
از روزی که آدمی دانشی پیدا کرده و گامی در راه پیشرفت برداشته ، این دوسخنی در کار بوده. گذشته از عامیان که در راه سود خود از دروغ و نادرستی پرهیز نمی‌کنند ، کسانی از آنان که دانشمند بشمار بوده‌‌اند نیز این باور را داشته‌اند که با راستگویی و درست‌کرداری فیروزمند نتوان بودن و تا آنجا رسیده که کسانی از بهر آن فلسفه‌ای پدید آورده‌اند.
این سخن که جهان میدان نبرد است و آدمیان هر کسی باید جز بسود خود نکوشد ، چندان بیخردانه است که باندازه نیاید. این راست است کشاکش در نهاد آدمی نهاده ولی این نیکی او نیست و اینست باید تا تواند از آن ایستادگی کند. از آنسوی دروغگویی و نادرستی بزیان خود دروغگو و نادرست می‌باشد.
اگرچه این به چیستان (معما) می‌ماند که کسی که دروغی می‌گوید و هزار ریال مثلاً از کسی می‌گیرد ، با این سود آشکار ما بگوییم دروغ بزیان او بوده. ولی اگر اندکی باریک‌بین شویم چیستان گشاده خواهد شد.
دروغگویی که یکی را فریب داده پولش را می‌گیرد ، اگر چنین بودی که دروغ را تنها او بتواند و دیگر کسی نتواند و یا آن رفتار را که کرد بیکبار از مردمان کناره گیرد ، می‌شد بگوییم از دروغ سودی برده. ولی چون چنین نیست ، باید گفت : سودی نبرده بلکه زیانکار درآمده. زیرا او که امروز به یکی دروغ گفته پولش را گرفته فردا نیز دیگری باو دروغ گفته پولش را می‌گیرد. در جایی که هر کسی تنها سود خود را جوید و بتواند دروغ نیز بگوید ، همگی این کار را کنند و بدینسان ایمنی از میان مردم برخیزد و هر کسی ناگزیر گردد پیاپی با دیگران کشاکش کند و هیچگاه آسوده نباشد که این خود زیان بزرگی می‌باشد.
اینکه راهنمایان مردمان را براستی و درستی و نیکوکاری برانگیخته‌اند ، از بهر همین بوده که کشاکش هرچه کمتر گردد و بهره‌ی مردمان از آسایش بیشتر باشد. ما این را نشان داده‌ایم که رنج بیشتر جهانیان از راه کشاکش است که اگر کسی روزانه ده ساعت می‌کوشد ، بیگمان هشت ساعت آن در این راه می‌باشد.
همیشه دیده می‌شود کسی که با مردم فریبکاری می‌نماید چون دیگری با او این رفتار را کرد ، آن هنگام است که می‌نالد و زبان بنکوهشِ فریبکاری و نادرستی باز می‌کند. ولی ازو نه سزاست که بنالد و بنکوهد!
.
🔸 پاکخویی ـ 5 (تکه‌ی دو از چهار)
از روزی که آدمی دانشی پیدا کرده و گامی در راه پیشرفت برداشته ، این دوسخنی در کار بوده. گذشته از عامیان که در راه سود خود از دروغ و نادرستی پرهیز نمی‌کنند ، کسانی از آنان که دانشمند بشمار بوده‌‌اند نیز این باور را داشته‌اند که با راستگویی و درست‌کرداری فیروزمند نتوان بودن و تا آنجا رسیده که کسانی از بهر آن فلسفه‌ای پدید آورده‌اند.
این سخن که جهان میدان نبرد است و آدمیان هر کسی باید جز بسود خود نکوشد ، چندان بیخردانه است که باندازه نیاید. این راست است کشاکش در نهاد آدمی نهاده ولی این نیکی او نیست و اینست باید تا تواند از آن ایستادگی کند. از آنسوی دروغگویی و نادرستی بزیان خود دروغگو و نادرست می‌باشد.
اگرچه این به چیستان (معما) می‌ماند که کسی که دروغی می‌گوید و هزار ریال مثلاً از کسی می‌گیرد ، با این سود آشکار ما بگوییم دروغ بزیان او بوده. ولی اگر اندکی باریک‌بین شویم چیستان گشاده خواهد شد.
دروغگویی که یکی را فریب داده پولش را می‌گیرد ، اگر چنین بودی که دروغ را تنها او بتواند و دیگر کسی نتواند و یا آن رفتار را که کرد بیکبار از مردمان کناره گیرد ، می‌شد بگوییم از دروغ سودی برده. ولی چون چنین نیست ، باید گفت : سودی نبرده بلکه زیانکار درآمده. زیرا او که امروز به یکی دروغ گفته پولش را گرفته فردا نیز دیگری باو دروغ گفته پولش را می‌گیرد. در جایی که هر کسی تنها سود خود را جوید و بتواند دروغ نیز بگوید ، همگی این کار را کنند و بدینسان ایمنی از میان مردم برخیزد و هر کسی ناگزیر گردد پیاپی با دیگران کشاکش کند و هیچگاه آسوده نباشد که این خود زیان بزرگی می‌باشد.
اینکه راهنمایان مردمان را براستی و درستی و نیکوکاری برانگیخته‌اند ، از بهر همین بوده که کشاکش هرچه کمتر گردد و بهره‌ی مردمان از آسایش بیشتر باشد. ما این را نشان داده‌ایم که رنج بیشتر جهانیان از راه کشاکش است که اگر کسی روزانه ده ساعت می‌کوشد ، بیگمان هشت ساعت آن در این راه می‌باشد.
همیشه دیده می‌شود کسی که با مردم فریبکاری می‌نماید چون دیگری با او این رفتار را کرد ، آن هنگام است که می‌نالد و زبان بنکوهشِ فریبکاری و نادرستی باز می‌کند. ولی ازو نه سزاست که بنالد و بنکوهد!
.
🔶 ما در سیاست نیز از دیگران پیشتریم
🔸 تکه‌ی یک از یک
در شماره‌ی دوم نوشتیم دیگران می‌گویند : «شما در سیاست وارد نیستید» ولی راستی آنست که ما در سیاست نیز از دیگران پیشتریم. در ایران از صدها سال سیاستی نبوده است و اکنون هم نیست ، و این تنها ماییم که یک راه سیاسی را برای این کشور پیش گرفته‌ایم و در آن راه می‌کوشیم.
سیاست آنست که یک توده راهی برای خود درمیان دیگر توده‌ها باز کند و رفتارش با آن توده‌ها از روی فهم و بینش باشد. دیگران هر معنایی می‌دهند بدهند. معنی راست سیاست همینست.
به هر حال ما در این باره یک اندیشه‌ی روشن بسیار دوررسی می‌داریم و از روی فهم و بینش به یک رشته کوششهایی برخاسته‌ایم.
اندیشه و کوششهای سیاسی ما درباره‌ی ایران بروی پنج چیز بنیاد یافته است :
1) این توده آلودگیهای بسیار می‌دارد که همان آلودگیها مایه‌ی بدبختیش گردیده.
2) باید بآن آلودگیها چاره کنیم و تا بآنها چاره نکنیم این توده و کشور را از درماندگی و بدبختی رها نخواهیم گردانید.
3) از راه کوشش چاره باین آلودگیها تواند بود و جای هیچ نومیدی نیست.
4) از گله و ناله و دسته‌بندی و آرزوهای بیجا سودی نخواهد بود.
5) از پیشامدهای جهان و از جنگهای دولتها و از آشتیهای آنها و از پیمانهایی که با یکدیگر می‌بندند ما را سودی نخواهد بود و کشور ما را از این درماندگی و بدبختی رها نخواهد گردانید.
اینها پنج رشته راستیهاست که ما میدانیم و اندیشه و کوششهای سیاسی ما بروی آنها بنیاد یافته است ، و برای آنکه خواست خود را روشن و دیگران را هم با خود همراه گردانیم باید این پنج رشته را روشن گردانیم و اینک در اینجا آلودگیهای توده را بگفتگو می‌گزاریم.
آلودگی ایرانیان و دیگر توده‌های شرقی داستان بسیار درازیست. آلودگیها یکی دو تا نیست. ما سالهاست در این رشته ، گفتارها نوشته و هر زمان از آلودگی دیگری بسخن پرداخته و آن را روشن گردانیده‌ایم.
این نمونه‌ای از آلودگیهای توده است که سی و هشت سالست مشروطه در این کشور روان گردیده و هنوز یکتن از هزار تن معنی آن را نمی‌دانند ، هنوز انبوهی با آن دشمنی می‌کنند ، هنوز نامش را بریشخند می‌برند.
مشروطه بهترین گونه‌ی سررشته‌داریست. چرا این مردم نمی‌خواهند معنی آن را بدانند؟.. چرا با آن دشمنی می‌نمایند؟.. سرچشمه و شُوند این کار چیست؟..
ما در همین شماره از روزنامه سخن رانده‌ایم که گروه انبوهی در این کشور دولت را «غاصب» می‌دانند. مالیات دادن و بسربازی رفتن را حرام می‌شمارند. سخن رانده‌ایم که رئیس دادگاه قانونی را که بدستش سپارده شده نامحترم می‌شناسد و هر گونه بی‌احترامی را با آن قانون ثواب می‌داند. سخن رانده‌ایم که هنگامی که دولت آگهی داده که مردم به مکه نروند شش‌هزار تن قاچاق رفته‌اند و با پیشانی گشاده و سری فراز بازگشته‌اند. اینها هر یکی نمونه‌ی دیگری از آلودگیهای این توده و از پستی اندیشه‌های مردمست.
این مردم معنی زندگی را نمی‌دانند. در این توده صد پراکندگی هست. این توده همانست که در این هنگام جهان که زندگانی به بالاترین درجه‌ی سختی رسیده و دولتها با یکدیگر جنگهای شش ساله و هفت ساله می‌کنند ، دست از پندارهای پوچ صوفیان و خراباتیان برنداشته است و پایه‌ی فرهنگ خود را بروی آن پندارها گزارده است.
این آلودگیها چیزهای سرسری نیست و بسیار ریشه‌دار است. اینها گذشته از آنکه مردم را گمراه گردانیده و از شاهراه زندگانی بیرون انداخته ، گذشته از آنکه پراکندگیها بمیان آنها انداخته ، چنانکه بارها گفته‌ایم بمغزها و نیروهای مغزی کارگر افتاده و انبوهی از جوانان و پیران را از نیروهای خدادادی و از سهشها و دریافتها بیگانه گردانیده است.
ما این آلودگیها را نیک شناخته ، و از آنسو این دانسته‌ایم که سرچشمه‌ی همگی ، آن پندارهای بیپا و آن بدآموزیهای گوناگونست که از سوی کیشها و کتابها درمیان این توده رواج گرفته است و در این باره تاکنون گفتارهای بسیار نوشته و دلیلهای روشن یاد کرده‌ایم.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی چهارم ـ 19 فروردین ماه 1323)
.
🔸 تکه‌ی یک از یک
در شماره‌ی دوم نوشتیم دیگران می‌گویند : «شما در سیاست وارد نیستید» ولی راستی آنست که ما در سیاست نیز از دیگران پیشتریم. در ایران از صدها سال سیاستی نبوده است و اکنون هم نیست ، و این تنها ماییم که یک راه سیاسی را برای این کشور پیش گرفته‌ایم و در آن راه می‌کوشیم.
سیاست آنست که یک توده راهی برای خود درمیان دیگر توده‌ها باز کند و رفتارش با آن توده‌ها از روی فهم و بینش باشد. دیگران هر معنایی می‌دهند بدهند. معنی راست سیاست همینست.
به هر حال ما در این باره یک اندیشه‌ی روشن بسیار دوررسی می‌داریم و از روی فهم و بینش به یک رشته کوششهایی برخاسته‌ایم.
اندیشه و کوششهای سیاسی ما درباره‌ی ایران بروی پنج چیز بنیاد یافته است :
1) این توده آلودگیهای بسیار می‌دارد که همان آلودگیها مایه‌ی بدبختیش گردیده.
2) باید بآن آلودگیها چاره کنیم و تا بآنها چاره نکنیم این توده و کشور را از درماندگی و بدبختی رها نخواهیم گردانید.
3) از راه کوشش چاره باین آلودگیها تواند بود و جای هیچ نومیدی نیست.
4) از گله و ناله و دسته‌بندی و آرزوهای بیجا سودی نخواهد بود.
5) از پیشامدهای جهان و از جنگهای دولتها و از آشتیهای آنها و از پیمانهایی که با یکدیگر می‌بندند ما را سودی نخواهد بود و کشور ما را از این درماندگی و بدبختی رها نخواهد گردانید.
اینها پنج رشته راستیهاست که ما میدانیم و اندیشه و کوششهای سیاسی ما بروی آنها بنیاد یافته است ، و برای آنکه خواست خود را روشن و دیگران را هم با خود همراه گردانیم باید این پنج رشته را روشن گردانیم و اینک در اینجا آلودگیهای توده را بگفتگو می‌گزاریم.
آلودگی ایرانیان و دیگر توده‌های شرقی داستان بسیار درازیست. آلودگیها یکی دو تا نیست. ما سالهاست در این رشته ، گفتارها نوشته و هر زمان از آلودگی دیگری بسخن پرداخته و آن را روشن گردانیده‌ایم.
این نمونه‌ای از آلودگیهای توده است که سی و هشت سالست مشروطه در این کشور روان گردیده و هنوز یکتن از هزار تن معنی آن را نمی‌دانند ، هنوز انبوهی با آن دشمنی می‌کنند ، هنوز نامش را بریشخند می‌برند.
مشروطه بهترین گونه‌ی سررشته‌داریست. چرا این مردم نمی‌خواهند معنی آن را بدانند؟.. چرا با آن دشمنی می‌نمایند؟.. سرچشمه و شُوند این کار چیست؟..
ما در همین شماره از روزنامه سخن رانده‌ایم که گروه انبوهی در این کشور دولت را «غاصب» می‌دانند. مالیات دادن و بسربازی رفتن را حرام می‌شمارند. سخن رانده‌ایم که رئیس دادگاه قانونی را که بدستش سپارده شده نامحترم می‌شناسد و هر گونه بی‌احترامی را با آن قانون ثواب می‌داند. سخن رانده‌ایم که هنگامی که دولت آگهی داده که مردم به مکه نروند شش‌هزار تن قاچاق رفته‌اند و با پیشانی گشاده و سری فراز بازگشته‌اند. اینها هر یکی نمونه‌ی دیگری از آلودگیهای این توده و از پستی اندیشه‌های مردمست.
این مردم معنی زندگی را نمی‌دانند. در این توده صد پراکندگی هست. این توده همانست که در این هنگام جهان که زندگانی به بالاترین درجه‌ی سختی رسیده و دولتها با یکدیگر جنگهای شش ساله و هفت ساله می‌کنند ، دست از پندارهای پوچ صوفیان و خراباتیان برنداشته است و پایه‌ی فرهنگ خود را بروی آن پندارها گزارده است.
این آلودگیها چیزهای سرسری نیست و بسیار ریشه‌دار است. اینها گذشته از آنکه مردم را گمراه گردانیده و از شاهراه زندگانی بیرون انداخته ، گذشته از آنکه پراکندگیها بمیان آنها انداخته ، چنانکه بارها گفته‌ایم بمغزها و نیروهای مغزی کارگر افتاده و انبوهی از جوانان و پیران را از نیروهای خدادادی و از سهشها و دریافتها بیگانه گردانیده است.
ما این آلودگیها را نیک شناخته ، و از آنسو این دانسته‌ایم که سرچشمه‌ی همگی ، آن پندارهای بیپا و آن بدآموزیهای گوناگونست که از سوی کیشها و کتابها درمیان این توده رواج گرفته است و در این باره تاکنون گفتارهای بسیار نوشته و دلیلهای روشن یاد کرده‌ایم.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی چهارم ـ 19 فروردین ماه 1323)
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم
🔸 پاکخویی ـ 5 (تکه‌ی سه از چهار)
در این باره در تاریخ داستانهای پرارجی هست و چون ما همیشه از تاریخ گواهیها می‌آوریم ، در اینجا نیز آن شیوه را دنبال می‌کنیم. چنانکه در جای دیگری گفته‌ایم یکی از زمانهایی که خرد پیش رفت میانه‌ی یونانیان ، در زمان هخامنشیان بود و اینست می‌توان از کارهای آنان بگواهی یاد کرد.
در آن زمان میانه‌ی یونانیان مردانی بنام شدند که در تاریخ نیز شناخته می‌باشند. از جمله دو تن از ایشان که یکی ثمیستوکلیس (1) و دیگری آریستیدیس (2) نام داشت در بسیار جا باهم یاد کرده می‌شوند. زیرا گذشته از آنکه باهم در یک زمان می‌زیستند در کارها نیز چه‌بسا همدست بودند. در جنگهایی که میانه‌ی [یونانیان و] ایرانیان برخاست و در تاریخ باستان از بزرگترین پیشامدها بشمار است این دو تن در بیشتر آنها پا درمیان داشتند و کارها بنام ایشان یاد کرده می‌شد.
ثمیستوکلیس آن کسی است که فیروزی جنگ سالامین (3) بنام او پایان یافت. آریستیدیس نیز در جنگ پلاتای (4) با فیروزی سرفراز گردید.
این دو تن با همه‌ی نزدیکی و همدستی باهم از رهگذر پابندی براستی و نیکوکاری جدایی از هم داشتند. زیرا ثمیستوکلیس برآن بود که در راه پیشرفت از دروغ و نیرنگ و بیدادگری پرهیز نباید کرد و رفتار خودش از این راه بودی. ولی آریستیدیس از دروغ و ناراستی سخت پرهیز کردی و هرگز گرد بیدادگری نگردیدی.
در آنزمان یونانیان گذشته از جنگی که با ایران داشتند یک کشاکش و دشمنی سختی نیز میانه‌ی آتن و اسپارت همیشه در کار بودی. در آن هنگام این دو شهر ناگزیر شده دست یکی کردند ولی در نهان کینه در دل می‌پروردند. پس از جنگ سالامین چون کشتیهای یونانیان همگی به بندر آتن بازگشت ، ثمیستوکلیس چنین می‌خواست که آتنیان را برانگیزد ناگهان آتش بکشتیهای اسپارت زنند و بدینسان اسپارتیان را از نیروی دریایی بی‌بهره سازند. آریستیدیس بآن خرسندی نداد.
دیگر مردان یونان همه از دسته‌ی ثمیستوکلیس بودند و نیرنگ و نادرستی را روا می‌شمردند و چنین عنوان می‌نمودند که این بیراهی را تنها در کار توده روا می‌شمارند. لیکن این بهانه‌ای بیش نبود. نیرنگ و نادرستی یک توده با یک توده ، با نیرنگ و نادرستی یک مرد با یک مرد چه جدایی دارد؟! راستی اینست که با همه‌ی پیشرفت خرد میانه‌ی یونانیان اینان فریب سودی که از دروغ و نادرستی در گام نخست پدید می‌آید خورده انجام آن را نمی‌توانستندی دریافت. ولی دیری نگذشت که نتیجه‌ی نادانیهای ایشان پدید آمد. در سایه‌ی رفتار اینان روزبروز دشمنی و همچشمی میانه‌ی آتن و اسپارت سختتر گردید. چندین بار آشتی کردند و پیمانها بستند. ولی در هر بار چون بنیاد کار بر نادرستی بود و هیچ یکی از دو سوی از درون دل پابندی بآن پیمانها نداشت ، اینست همینکه فرصت جست نیرنگی بکار برد و آن را یک سودی از بهر توده‌ی خود پنداشت. بدینسان کم‌کم پیمان نیز از ارج افتاد و کینه‌ها چندان سختی گرفت که جز با خونریزی چاره‌ی آن کرده نشود. اینست جنگ درمیان دو شهر درگرفت. همه‌ی یونان دو بخش شده بریختن خون یکدیگر برخاست. بیست‌وهفت سال همیشه جنگ و دشمنی در کار پیشرفت بود. صدها آبادی ویران گردید. هزاران جوانان کارآمدنی در خون غلتید. کشتیهایی که هر دو سوی داشتند همگی نابود شد. آن نیرومندی و شکوهی که یونان پس از جنگها با ایران پیدا کرده بود همگی از میان رفت. هر دو سوی از پا درآمده به ناتوانترین حال افتاد. در نتیجه‌ی اینها بود که فیلیپوس پدر اسکندر فرصت یافته آزادی یونان را از دستشان گرفت.
این بود زیان آن دروغگوییها و پیمان‌شکنیها و ناراستیها که مردان یونان بنام سود توده‌ی خود می‌کردند. دیگر چه گواهی روشنتر از این که نادرستی جز زیان نتیجه‌ی دیگری ندارد؟!..
سراسر تاریخ پر از اینگونه داستانهاست. ما اگر از زمان بسیار دوری گواهی آوردیم از بهر اینست که نخواستیم از زمانهای نزدیک گفتگو نمایم. وآنگاه چنانکه گفتیم به یونانیان با دیده‌ی ارجمندی می‌نگریم. وگرنه سراسر تاریخ پر از پیکار و خونریزی و همگی میوه‌ی نادرستیها و بدخوییهاست وگرنه آدمی را چه نیازی بجنگ و خونریزی می‌باشد؟!.
پابرگیها :
1ـ Themistocles
2ـ Aristides یا Aristeides
3ـ Salamis ـ و
4ـ Plataea ـ و
.
🔸 پاکخویی ـ 5 (تکه‌ی سه از چهار)
در این باره در تاریخ داستانهای پرارجی هست و چون ما همیشه از تاریخ گواهیها می‌آوریم ، در اینجا نیز آن شیوه را دنبال می‌کنیم. چنانکه در جای دیگری گفته‌ایم یکی از زمانهایی که خرد پیش رفت میانه‌ی یونانیان ، در زمان هخامنشیان بود و اینست می‌توان از کارهای آنان بگواهی یاد کرد.
در آن زمان میانه‌ی یونانیان مردانی بنام شدند که در تاریخ نیز شناخته می‌باشند. از جمله دو تن از ایشان که یکی ثمیستوکلیس (1) و دیگری آریستیدیس (2) نام داشت در بسیار جا باهم یاد کرده می‌شوند. زیرا گذشته از آنکه باهم در یک زمان می‌زیستند در کارها نیز چه‌بسا همدست بودند. در جنگهایی که میانه‌ی [یونانیان و] ایرانیان برخاست و در تاریخ باستان از بزرگترین پیشامدها بشمار است این دو تن در بیشتر آنها پا درمیان داشتند و کارها بنام ایشان یاد کرده می‌شد.
ثمیستوکلیس آن کسی است که فیروزی جنگ سالامین (3) بنام او پایان یافت. آریستیدیس نیز در جنگ پلاتای (4) با فیروزی سرفراز گردید.
این دو تن با همه‌ی نزدیکی و همدستی باهم از رهگذر پابندی براستی و نیکوکاری جدایی از هم داشتند. زیرا ثمیستوکلیس برآن بود که در راه پیشرفت از دروغ و نیرنگ و بیدادگری پرهیز نباید کرد و رفتار خودش از این راه بودی. ولی آریستیدیس از دروغ و ناراستی سخت پرهیز کردی و هرگز گرد بیدادگری نگردیدی.
در آنزمان یونانیان گذشته از جنگی که با ایران داشتند یک کشاکش و دشمنی سختی نیز میانه‌ی آتن و اسپارت همیشه در کار بودی. در آن هنگام این دو شهر ناگزیر شده دست یکی کردند ولی در نهان کینه در دل می‌پروردند. پس از جنگ سالامین چون کشتیهای یونانیان همگی به بندر آتن بازگشت ، ثمیستوکلیس چنین می‌خواست که آتنیان را برانگیزد ناگهان آتش بکشتیهای اسپارت زنند و بدینسان اسپارتیان را از نیروی دریایی بی‌بهره سازند. آریستیدیس بآن خرسندی نداد.
دیگر مردان یونان همه از دسته‌ی ثمیستوکلیس بودند و نیرنگ و نادرستی را روا می‌شمردند و چنین عنوان می‌نمودند که این بیراهی را تنها در کار توده روا می‌شمارند. لیکن این بهانه‌ای بیش نبود. نیرنگ و نادرستی یک توده با یک توده ، با نیرنگ و نادرستی یک مرد با یک مرد چه جدایی دارد؟! راستی اینست که با همه‌ی پیشرفت خرد میانه‌ی یونانیان اینان فریب سودی که از دروغ و نادرستی در گام نخست پدید می‌آید خورده انجام آن را نمی‌توانستندی دریافت. ولی دیری نگذشت که نتیجه‌ی نادانیهای ایشان پدید آمد. در سایه‌ی رفتار اینان روزبروز دشمنی و همچشمی میانه‌ی آتن و اسپارت سختتر گردید. چندین بار آشتی کردند و پیمانها بستند. ولی در هر بار چون بنیاد کار بر نادرستی بود و هیچ یکی از دو سوی از درون دل پابندی بآن پیمانها نداشت ، اینست همینکه فرصت جست نیرنگی بکار برد و آن را یک سودی از بهر توده‌ی خود پنداشت. بدینسان کم‌کم پیمان نیز از ارج افتاد و کینه‌ها چندان سختی گرفت که جز با خونریزی چاره‌ی آن کرده نشود. اینست جنگ درمیان دو شهر درگرفت. همه‌ی یونان دو بخش شده بریختن خون یکدیگر برخاست. بیست‌وهفت سال همیشه جنگ و دشمنی در کار پیشرفت بود. صدها آبادی ویران گردید. هزاران جوانان کارآمدنی در خون غلتید. کشتیهایی که هر دو سوی داشتند همگی نابود شد. آن نیرومندی و شکوهی که یونان پس از جنگها با ایران پیدا کرده بود همگی از میان رفت. هر دو سوی از پا درآمده به ناتوانترین حال افتاد. در نتیجه‌ی اینها بود که فیلیپوس پدر اسکندر فرصت یافته آزادی یونان را از دستشان گرفت.
این بود زیان آن دروغگوییها و پیمان‌شکنیها و ناراستیها که مردان یونان بنام سود توده‌ی خود می‌کردند. دیگر چه گواهی روشنتر از این که نادرستی جز زیان نتیجه‌ی دیگری ندارد؟!..
سراسر تاریخ پر از اینگونه داستانهاست. ما اگر از زمان بسیار دوری گواهی آوردیم از بهر اینست که نخواستیم از زمانهای نزدیک گفتگو نمایم. وآنگاه چنانکه گفتیم به یونانیان با دیده‌ی ارجمندی می‌نگریم. وگرنه سراسر تاریخ پر از پیکار و خونریزی و همگی میوه‌ی نادرستیها و بدخوییهاست وگرنه آدمی را چه نیازی بجنگ و خونریزی می‌باشد؟!.
پابرگیها :
1ـ Themistocles
2ـ Aristides یا Aristeides
3ـ Salamis ـ و
4ـ Plataea ـ و
.
🔶 در پیرامون روزبه نوروز
🔸 تکه‌ی یک از یک
خواهشمندم جواب سئوال زیرین را در روزنامه‌ی پرچم بنویسید.
روزبه نوروز ، روزبه ملی است یا مذهبی؟. اگر ملی است علت اینکه ارامنه و یهودیان و دارندگان سایر مذاهب تبعه‌ی ایران این روزبه را جشن نمی‌گیرند چیست؟.
مهندس زنوزی
پرچم : بهتر است در پاسخ این پرسش نخست روزبه را معنی کنیم. روزبه یا عید از چیزهاییست که در این کشور معنی خود را از دست داده.
روزبه یا عید آنست که در پیشرفتهای جهان یا در زندگانی یک توده پیشامد بزرگی رخ دهد و مردانی جانفشانیهایی نمایند و مردم جهان یا آن توده بنام ارج گزاردن بآن پیشامد و بزرگ گردانیدن آن جانفشانان ، روز آن پیشامد را برگزیده همه ساله در همچنان روزی بجشن و شادی پردازند.
این معنی راست روزبه است. از اینجاست که می‌گوییم در ایران معنی روزبه را نمی‌دانند. روزبه‌هایی که در این کشور است بیشتر آنها بی‌معنی است.
اما نوروز ، این یک روزبه ویژه‌ایست. این روزبه آغاز سالست. ایرانیان سال خود را از نوروز که آغاز بهار ـ یا بهتر گویم : آغاز سال سپهری ـ است می‌گیرند و اینست آن روز را نیز بجشن و شادی می‌پردازند.
این کار نیکیست. زیرا گذشته از شادی و خوشی که دربر می‌دارد خود پرداختن بآغاز سال ، دارای یک معناییست. این پرداختن معنایش آنست که ما نگاهی بسال گذشته انداخته کارهای نیک و بد خود را در آن بدیده آوریم ، و برای سال نو نیکوکاریهایی را باندیشه گیریم ، و پیداست که این کار باید با سهشهای پاکدلانه و نیکخواهانه توأم باشد. هر کسی در آغاز سال زمانی را باندیشه‌ی جهان و جهانیان بگذراند و آمیغهای زندگانی را بجلو دیده بیاورد. گردش سال را بدیده گرفته این بداند که آن گردش از روی یک دستگاه بسیار بسامانیست و آن دستگاه برای خوش زیستن جهانیان و آسایش ایشان می‌باشد.
نوروز روزبه بزرگیست. ولی باید پیرامون آن را نیز از پندارپرستیها و نادانیها پاک گردانیم. نادانیها که گرد نوروز را گرفته تنها هفت‌سین و مانند آن نیست. نادانیهای بت‌پرستانه‌ی دیگری نیز در پیرامون آن می‌باشد.
بدبختان از شاهراه زندگانی فرسنگها دور افتاده‌اند و می‌خواهند با گذرانیدن آغاز سال در نزدیکی فلان مرده‌ی هیچ‌کاره خود را در زندگانی خوشبخت گردانند.
اما پرسشی که کرده‌اید پیداست که نوروز روزبه همه‌ی ایرانیان است و بستگی بکیشی نمی‌دارد. اینکه می‌پرسید : چرا ارامنه و یهود و دیگران آن را جشن نمی‌گیرند باید این پرسش را از خود ایشان کرد. ولی اگر کار بآنجا رسد پرسشهای دیگر بزرگتری بمیان خواهد آمد. این دسته‌ها از هر باره خود را از ایرانیان جدا گردانیده‌اند.
آنان سال‌شماریشان نیز جداست و پیداست که خود روزبه سرسال دیگری می‌دارند و به نوروز ارج نباید گزارند.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی پنجم ـ 26 فروردین ماه 1323)
.
🔸 تکه‌ی یک از یک
خواهشمندم جواب سئوال زیرین را در روزنامه‌ی پرچم بنویسید.
روزبه نوروز ، روزبه ملی است یا مذهبی؟. اگر ملی است علت اینکه ارامنه و یهودیان و دارندگان سایر مذاهب تبعه‌ی ایران این روزبه را جشن نمی‌گیرند چیست؟.
مهندس زنوزی
پرچم : بهتر است در پاسخ این پرسش نخست روزبه را معنی کنیم. روزبه یا عید از چیزهاییست که در این کشور معنی خود را از دست داده.
روزبه یا عید آنست که در پیشرفتهای جهان یا در زندگانی یک توده پیشامد بزرگی رخ دهد و مردانی جانفشانیهایی نمایند و مردم جهان یا آن توده بنام ارج گزاردن بآن پیشامد و بزرگ گردانیدن آن جانفشانان ، روز آن پیشامد را برگزیده همه ساله در همچنان روزی بجشن و شادی پردازند.
این معنی راست روزبه است. از اینجاست که می‌گوییم در ایران معنی روزبه را نمی‌دانند. روزبه‌هایی که در این کشور است بیشتر آنها بی‌معنی است.
اما نوروز ، این یک روزبه ویژه‌ایست. این روزبه آغاز سالست. ایرانیان سال خود را از نوروز که آغاز بهار ـ یا بهتر گویم : آغاز سال سپهری ـ است می‌گیرند و اینست آن روز را نیز بجشن و شادی می‌پردازند.
این کار نیکیست. زیرا گذشته از شادی و خوشی که دربر می‌دارد خود پرداختن بآغاز سال ، دارای یک معناییست. این پرداختن معنایش آنست که ما نگاهی بسال گذشته انداخته کارهای نیک و بد خود را در آن بدیده آوریم ، و برای سال نو نیکوکاریهایی را باندیشه گیریم ، و پیداست که این کار باید با سهشهای پاکدلانه و نیکخواهانه توأم باشد. هر کسی در آغاز سال زمانی را باندیشه‌ی جهان و جهانیان بگذراند و آمیغهای زندگانی را بجلو دیده بیاورد. گردش سال را بدیده گرفته این بداند که آن گردش از روی یک دستگاه بسیار بسامانیست و آن دستگاه برای خوش زیستن جهانیان و آسایش ایشان می‌باشد.
نوروز روزبه بزرگیست. ولی باید پیرامون آن را نیز از پندارپرستیها و نادانیها پاک گردانیم. نادانیها که گرد نوروز را گرفته تنها هفت‌سین و مانند آن نیست. نادانیهای بت‌پرستانه‌ی دیگری نیز در پیرامون آن می‌باشد.
بدبختان از شاهراه زندگانی فرسنگها دور افتاده‌اند و می‌خواهند با گذرانیدن آغاز سال در نزدیکی فلان مرده‌ی هیچ‌کاره خود را در زندگانی خوشبخت گردانند.
اما پرسشی که کرده‌اید پیداست که نوروز روزبه همه‌ی ایرانیان است و بستگی بکیشی نمی‌دارد. اینکه می‌پرسید : چرا ارامنه و یهود و دیگران آن را جشن نمی‌گیرند باید این پرسش را از خود ایشان کرد. ولی اگر کار بآنجا رسد پرسشهای دیگر بزرگتری بمیان خواهد آمد. این دسته‌ها از هر باره خود را از ایرانیان جدا گردانیده‌اند.
آنان سال‌شماریشان نیز جداست و پیداست که خود روزبه سرسال دیگری می‌دارند و به نوروز ارج نباید گزارند.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی پنجم ـ 26 فروردین ماه 1323)
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم
🔸 پاکخویی ـ 5 (تکه‌ی چهار از چهار)
کسانی می‌گویند : جنگ در سرشت آدمیان نهاده. می‌گویم : کی رخ داده که دو تن آدمی یا دو گروهی از آدمیان همینکه بهم رسیدند بیکبار جنگ آغازند؟!.. جنگ و کشاکش و دشمنی هرچه هست نتیجه‌ی آنست که کسانی دربند راستی و درستی نباشند و از آزمندی و کوتاه‌بینی دست‌درازی بدارایی و زندگانی دیگران و یا فریفتن این و آن را روا شمارند و این کارها در دلها کینه پدید آورد و کم‌کم آتش دلها زبانه‌زن گردیده کار بخونریزی انجامد.
گفتگوی ما از زیان دروغگویی و نادرستی و بدخویی است و میخواهیم این را نشان دهیم که این نارواییها بخود دروغگو و نادرست و بدخو نیز زیان است. در این باره یک گواه دیگر زندگانی خاندانیست. از چیست هر کسی در خاندان خود آسوده‌تر است تا در بیرون و میان بیگانگان؟.. آیا نه از اینست که در خاندان بنیاد زندگی راستی و درستی و نیکوکاریست و در آنجا هر کسی بجای کشاکش بدستگیری برمی‌خیزد ، توانا از دست ناتوان می‌گیرد و بزرگ پرستاری کوچک می‌کند؟!.. اگر در خاندان هم یکی دروغ و نادرستی را سود خود پندارد و چند بار فریبکاری کند آیا نه اینست که دیگران ازو رمیده و بیزاری جویند و او را بیرون کنند و بدینسان خود او میوه‌ی تلخ فریبکاری و نادرستی را می‌چشد؟!.. همین حالست در بیرون درمیان توده‌ها. هر کسی از بدیهای خود جز زیان بهره برنخواهد داشت.
کسانی خواهند گفت : اینها درست است. لیکن هرگاه من یک تن دربند راستی و درستی باشم و خوی خود را آراسته گردانم جهان به نیکی می‌گراید؟!.. می‌گوییم فراموش نباید کرد که هر کس یک تن بیشتر نیست و جهان از همین یک تنها پدید می‌آید و اینست هر کسی بنام نیکی جهان ناگزیر است دربند نیکی خود باشد. اگر این پوزش را توان پذیرفت کیست آن را پیش نیاورد؟! وآنگاه اگر این بهانه درخور پذیرفتن است پس چگونه هنگامی که از یکی ستمی می‌بینی یا زیانی می‌کشی زبان بناله و فریاد باز می‌کنی؟! نه اینکه آن کس یک تن است و در دل خود همین بهانه را پرورده است!؟ سخن را بپایان می‌رسانیم : این بیگمان است که باید بنیاد زندگانی آدمی راستی و درستی باشد.
.
🔸 پاکخویی ـ 5 (تکه‌ی چهار از چهار)
کسانی می‌گویند : جنگ در سرشت آدمیان نهاده. می‌گویم : کی رخ داده که دو تن آدمی یا دو گروهی از آدمیان همینکه بهم رسیدند بیکبار جنگ آغازند؟!.. جنگ و کشاکش و دشمنی هرچه هست نتیجه‌ی آنست که کسانی دربند راستی و درستی نباشند و از آزمندی و کوتاه‌بینی دست‌درازی بدارایی و زندگانی دیگران و یا فریفتن این و آن را روا شمارند و این کارها در دلها کینه پدید آورد و کم‌کم آتش دلها زبانه‌زن گردیده کار بخونریزی انجامد.
گفتگوی ما از زیان دروغگویی و نادرستی و بدخویی است و میخواهیم این را نشان دهیم که این نارواییها بخود دروغگو و نادرست و بدخو نیز زیان است. در این باره یک گواه دیگر زندگانی خاندانیست. از چیست هر کسی در خاندان خود آسوده‌تر است تا در بیرون و میان بیگانگان؟.. آیا نه از اینست که در خاندان بنیاد زندگی راستی و درستی و نیکوکاریست و در آنجا هر کسی بجای کشاکش بدستگیری برمی‌خیزد ، توانا از دست ناتوان می‌گیرد و بزرگ پرستاری کوچک می‌کند؟!.. اگر در خاندان هم یکی دروغ و نادرستی را سود خود پندارد و چند بار فریبکاری کند آیا نه اینست که دیگران ازو رمیده و بیزاری جویند و او را بیرون کنند و بدینسان خود او میوه‌ی تلخ فریبکاری و نادرستی را می‌چشد؟!.. همین حالست در بیرون درمیان توده‌ها. هر کسی از بدیهای خود جز زیان بهره برنخواهد داشت.
کسانی خواهند گفت : اینها درست است. لیکن هرگاه من یک تن دربند راستی و درستی باشم و خوی خود را آراسته گردانم جهان به نیکی می‌گراید؟!.. می‌گوییم فراموش نباید کرد که هر کس یک تن بیشتر نیست و جهان از همین یک تنها پدید می‌آید و اینست هر کسی بنام نیکی جهان ناگزیر است دربند نیکی خود باشد. اگر این پوزش را توان پذیرفت کیست آن را پیش نیاورد؟! وآنگاه اگر این بهانه درخور پذیرفتن است پس چگونه هنگامی که از یکی ستمی می‌بینی یا زیانی می‌کشی زبان بناله و فریاد باز می‌کنی؟! نه اینکه آن کس یک تن است و در دل خود همین بهانه را پرورده است!؟ سخن را بپایان می‌رسانیم : این بیگمان است که باید بنیاد زندگانی آدمی راستی و درستی باشد.
.
🔶 یک کار ارجدار ـ یا ترجمه‌ی تاریخ موسی خورنی
🔸 تکه‌ی یک از یک
روزنامه‌ی ایران کنونی که آقای یقیکیان هفته‌ای یک شماره در تهران بچاپ می‌رسانند یکی از کارهای نیکی که آقای یقیکیان بانجام می‌رسانند ترجمه‌ی کتاب موسی خورنی است که تکه به تکه در روزنامه آن بچاپ می‌رسد.
کتاب موسی خورنی با آنکه تاریخ ارمنستانست تاریخ ایران نیز هست و آگاهیهای بسیاری را از پادشاهان اشکانی دربر می‌دارد.
این کتاب بزبانهای بسیاری از کشورهای اروپایی ترجمه یافته و جای افسوس بود که بفارسی که می‌بایست زودتر از آنها ترجمه شود نشده بود و اکنون جای خشنودیست که آقای یقیکیان این کار باینده را بانجام می‌رساند.
ما چنانکه بارها نوشته‌ایم به تاریخ ارج می‌گزاریم. تاریخ برای شناختن جهان و چگونگی زندگانی که یکی از خواستهای ماست یاوری بسیار تواند کرد. گذشته از آنکه خود چیز خوشایندیست و چه بهتر که ساعتهای بیکاری هر کسی با اینگونه خواندنیها بسر رود.
یکی از کارهایی که باید بکنیم آنست که کتابهای تاریخی شیرین و راست نوشته و بچاپ رسانیده در دسترس زنان و مردان بگزاریم تا آنان را از پرداختن بکتابهای زیانمند بازداریم.
به هر حال بآقای یقیکیان از آن کارشان سپاس می‌گزاریم و ما دوست می‌داریم آن را جداگانه هم بچاپ رسانند. ولی باید یادآوری کنیم که روزنامه‌شان با غلطهای بسیار بچاپ می‌رسد. آنگاه جمله‌های ترجمه نیز بشیوه‌ی گفتارنویسی روزنامه‌هاست. در حالی که برای کتاب شیوه‌ی بهتر دیگری باید بود. بویژه برای کتاب ارجداری همچون کتاب موسس خورناتسی.
موسی خورنی (یا موسس خورناتسی) کتاب دیگری در جغرافی دارد که چند صفحه‌اش درباره‌ی ایرانست و جغرافی کشور ایران را در زمان ساسانیان نشان می‌دهد. یکی از شرقشناسان آلمانی مارکوارت نام ، آن چند صفحه را گرفته و در پیرامونش بجستجوهای دانشمندانه پرداخته و کتابی بنام «ایرانشهر» پدید آورده که بچاپ رسیده و خود یکی از کتابهاییست که باید بفارسی ترجمه شود و بچاپ رسد. ما امیدمندیم جوانان بجای رمان نوشتن و یا گفتارهای بیهوده برای روزنامه‌ها فرستادن به اینگونه کارهای سودمند پردازند.
ما در حال آنکه از رمان بد می‌گوییم و میخواهیم جوانان بآن نپردازند این هم میخواهیم که آنان هوش و جُربُزه‌ی خدادادی خود را در کارهای سودمند بکار برند و بجای رُمان بدانش پردازند.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی پنجم ـ 26 فروردین ماه 1323)
.
🔸 تکه‌ی یک از یک
روزنامه‌ی ایران کنونی که آقای یقیکیان هفته‌ای یک شماره در تهران بچاپ می‌رسانند یکی از کارهای نیکی که آقای یقیکیان بانجام می‌رسانند ترجمه‌ی کتاب موسی خورنی است که تکه به تکه در روزنامه آن بچاپ می‌رسد.
کتاب موسی خورنی با آنکه تاریخ ارمنستانست تاریخ ایران نیز هست و آگاهیهای بسیاری را از پادشاهان اشکانی دربر می‌دارد.
این کتاب بزبانهای بسیاری از کشورهای اروپایی ترجمه یافته و جای افسوس بود که بفارسی که می‌بایست زودتر از آنها ترجمه شود نشده بود و اکنون جای خشنودیست که آقای یقیکیان این کار باینده را بانجام می‌رساند.
ما چنانکه بارها نوشته‌ایم به تاریخ ارج می‌گزاریم. تاریخ برای شناختن جهان و چگونگی زندگانی که یکی از خواستهای ماست یاوری بسیار تواند کرد. گذشته از آنکه خود چیز خوشایندیست و چه بهتر که ساعتهای بیکاری هر کسی با اینگونه خواندنیها بسر رود.
یکی از کارهایی که باید بکنیم آنست که کتابهای تاریخی شیرین و راست نوشته و بچاپ رسانیده در دسترس زنان و مردان بگزاریم تا آنان را از پرداختن بکتابهای زیانمند بازداریم.
به هر حال بآقای یقیکیان از آن کارشان سپاس می‌گزاریم و ما دوست می‌داریم آن را جداگانه هم بچاپ رسانند. ولی باید یادآوری کنیم که روزنامه‌شان با غلطهای بسیار بچاپ می‌رسد. آنگاه جمله‌های ترجمه نیز بشیوه‌ی گفتارنویسی روزنامه‌هاست. در حالی که برای کتاب شیوه‌ی بهتر دیگری باید بود. بویژه برای کتاب ارجداری همچون کتاب موسس خورناتسی.
موسی خورنی (یا موسس خورناتسی) کتاب دیگری در جغرافی دارد که چند صفحه‌اش درباره‌ی ایرانست و جغرافی کشور ایران را در زمان ساسانیان نشان می‌دهد. یکی از شرقشناسان آلمانی مارکوارت نام ، آن چند صفحه را گرفته و در پیرامونش بجستجوهای دانشمندانه پرداخته و کتابی بنام «ایرانشهر» پدید آورده که بچاپ رسیده و خود یکی از کتابهاییست که باید بفارسی ترجمه شود و بچاپ رسد. ما امیدمندیم جوانان بجای رمان نوشتن و یا گفتارهای بیهوده برای روزنامه‌ها فرستادن به اینگونه کارهای سودمند پردازند.
ما در حال آنکه از رمان بد می‌گوییم و میخواهیم جوانان بآن نپردازند این هم میخواهیم که آنان هوش و جُربُزه‌ی خدادادی خود را در کارهای سودمند بکار برند و بجای رُمان بدانش پردازند.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی پنجم ـ 26 فروردین ماه 1323)
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم
🔸 کسانی نیکی را تنها از بهر گفتن می‌خواهند (تکه‌ی یک از یک)
کسانی هستند که چون در جایی نشستند و یا بکسی رسیدند از بدیها نکوهش می‌کنند و چون پایش بیفتد خودشان از آنها پرهیز نمی‌جویند.
اینان آن نادانانیند که نیکی را تنها گفتن می‌دانند. آن بیخردانیند که نمی‌دانند نیکی بکردار است نه بگفتار.
اگر دیگران بد باشند اینان بدترند. باید اینان را خوار داشت و پستی‌شان را به رخشان کشید تا گستاختر نگردند.
برخی نیز چنین وامی‌نمایند که چون دیگران بد می‌باشند آنان را از بدیها گزیری نیست ولی این بهانه هرگز پذیرفتنی نیست. از کجا داستان باژگونه نباشد؟! ما اگر این بهانه را بپذیریم هر کس آن را دستاویز خواهد داشت.
اینان می‌خواهند از یکسو در شمار نیکان باشند و از سوی دیگر از بدیها بهره بردارند و این آرزوییست که هرگز پیش نخواهد رفت.
تو هرچه می‌خواهی بگوی. تا نیکی نکنی نیک نخواهی بودن.
.
🔸 کسانی نیکی را تنها از بهر گفتن می‌خواهند (تکه‌ی یک از یک)
کسانی هستند که چون در جایی نشستند و یا بکسی رسیدند از بدیها نکوهش می‌کنند و چون پایش بیفتد خودشان از آنها پرهیز نمی‌جویند.
اینان آن نادانانیند که نیکی را تنها گفتن می‌دانند. آن بیخردانیند که نمی‌دانند نیکی بکردار است نه بگفتار.
اگر دیگران بد باشند اینان بدترند. باید اینان را خوار داشت و پستی‌شان را به رخشان کشید تا گستاختر نگردند.
برخی نیز چنین وامی‌نمایند که چون دیگران بد می‌باشند آنان را از بدیها گزیری نیست ولی این بهانه هرگز پذیرفتنی نیست. از کجا داستان باژگونه نباشد؟! ما اگر این بهانه را بپذیریم هر کس آن را دستاویز خواهد داشت.
اینان می‌خواهند از یکسو در شمار نیکان باشند و از سوی دیگر از بدیها بهره بردارند و این آرزوییست که هرگز پیش نخواهد رفت.
تو هرچه می‌خواهی بگوی. تا نیکی نکنی نیک نخواهی بودن.
.
🔶 آدمی با جانوران یکی نیست
🔸 تکه‌ی یک از یک
یک چیزی که ما در بیشتر ایرانیان می‌بینیم ترس است. بارها از پست نامه بما می‌رسد که می‌بینیم کسی با نام پوشیده ایرادی گرفته یا پرسشی کرده است. در حالی که اگر آن را با نام آشکاری پرسیدی یا ایراد گرفتی هیچ زیانی نبودی.
بتازگی از پست نامه‌ای رسیده که یکی با دستینه‌ی ا. ح. چنین می‌نویسد : «شما که می‌گویید گوشت نباید خورد و گوشت خوردن را عیب آدمیان می‌شمارید حرف شما مخالف با قوانین طبیعت است دنیا دستگاه آکل و مأکولست. درمیان حیوانات آنچه قویتر است ضعیف را شکار می‌کند و می‌خورد. از عنکبوت ناتوان گرفته تا شیر و خرس توانا هر یکی برای خود شکاری دارد که می‌گیرد و می‌خورد. درمیان مرغان هوا و ماهیهای دریا نیز همین رفتار جاریست. انسان که یک فردی از حیواناتست نمی‌تواند خود را مستثنا گرداند ... جلو قوانین طبیعت را نمی‌توان گرفت».
می‌گویم : نخست ایراد ما بشما آنست که چرا نام خود را پنهان داشته‌اید. این پرسش یا ایراد چیزی نبوده که ما از آن برنجیم یا کسی شما را بیدین شناخته بآزارتان کوشد.
ما نیک میدانیم که از سالهاست اینگونه اندیشه‌های پراکنده از اروپا یا از دیگر جاها بایران رسیده و رنگ برنگ در دلها جا گرفته است. روزنامه‌ها هرچه از کتابها یا از روزنامه‌های اروپایی گرفته‌اند بی‌باک و پروا بچاپ رسانیده در دلها جایگیر گردانیده‌اند.
عنوان « آکل و مأکول» از پیش درمیان ایرانیان بوده است. ولی سپس که فلسفه‌ی داروین پراکنده شده و هایهوی آن بیش از خودش به ایران رسیده ، و جمله‌های «زندگانی نبرد است» و «هر توانا می‌تواند ناتوانی را در راه زیست خود نابود گرداند» و مانند اینها بگوشها رسیده ، این نیز عنوان دیگری گردیده. به هر حال اگر جوانی یا پیری اینگونه اندیشه‌ها را در مغز خود جا داده جای نکوهش نخواهد بود. بلکه باید کوشید و حقایق را روشن گردانید تا این آموزاکهای پراکنده از دلها بیرون رود.
من بآقای ا.ح. پاسخ کوتاهی خواهم نوشت. ولی بهتر میدانم او کتابهای ما بویژه کتاب [ورجاوند]بنیاد را بخواند تا در این زمینه با یک رشته آمیغهای ارجدار و روشنی روبرو گردد.
اما ایرادهای شما : نمی‌دانم خواست شما از «قوانین طبیعت» چیست؟!. ما قانونی یا چیز دیگری که ما را از گوشتخواری ناچار گرداند نمی‌شناسیم. ما اگر گوشت نخوریم و کارد بگلوی گوسفندان بی‌آزار و سودمند نکشیم نافرمانی به سپهر (یا طبیعت) نکرده‌ایم.
اگر چنین باشد که هر چیزی که مردم از روی هوس یا سهش می‌کنند از قانونهای طبیعت شماریم کار بسیار دشوار خواهد بود. در آن حال باید بآدمکشان سخنی نگوییم ، بدزدان نیز ایرادی نگیریم. اگر سخنی گفتیم یا ایرادی گرفتیم اینان نیز زبان باز کنند و بگویند : «این مخالف قوانین طبیعت است». یا بگویند : «دنیا دستگاه کشتن و کشته شدن است». همان اندازه که گوشتخواری در طبیعت جا می‌دارد آدمکشی و دزدی و دیگر بدیها نیز می‌دارد. هر رختی که شما بگوشتخواری پوشانید دیگران توانند بدزدی و آدمکشی پوشانند.
این نکته را باید فراموش نکرد که بسیار چیزها در جهان هست که ما می‌کوشیم نباشد. در جهان یا در طبیعت یا هر نامی که دهید بیماری هست ، ستمگری هست ، دزدی هست ، آدمکشی هست ، مار هست ، کژدم هست ، پشه‌ی مالاریا هست ، گمراهی هست ، نادانی هست ، تاریکی هست ... اینها چیزهاییست که هست و ما می‌کوشیم نباشد.
قانون طبیعت (یا آیین سپهر) که می‌گوییم چیزهایی را می‌گوییم که گردش جهان بروی آنهاست و ما نمی‌توانیم و نخواهیم توانست از آنها جلو گیریم یا دیگر گردانیم. «نه هرچه در سپهر است از آیین اوست».
اینکه می‌نویسید : «دنیا دستگاه آکل و مأکولست» راست نیست. سخنیست شنیده و نااندیشیده پذیرفته‌اید. آری در جهان «خوردن و خورده شدن» هست. آری بسیاری از زندگان با خوردن دیگری زندگی می‌کنند و خود نیز خورده می‌شوند.
چیزی که هست این از نیکیهای جهان نیست. بلکه از بدیهای اوست که باید تا می‌توان بجلوگیری کوشید. باید تا می‌توان با آن نبرد کرد.
آنگاه این دستگاه «خوردن و خورده شدن» در جانورانست. آدمی را بپای جانوران نباید برد. این یک لغزش بزرگی از «نواندیشان» است که آدمی را با جانوران یکسان می‌شناسند و آنچه را که در جانوران می‌بینند می‌خواهند در آدمی نیز باشد.
دوباره می‌گویم : این یک لغزش بزرگیست. لغزشیست که فلسفه دچار آن گردیده. لغزشیست که زیانهای بسیاری را بجهان رسانیده است.
آدمی اگرهم جان دارد و از جنس جانورانست با آنها نه یکسانست. آدمی دارای گوهر ویژه‌ای بنام دستگاه روان و خرد است که بسیار والاست.
👇
🔸 تکه‌ی یک از یک
یک چیزی که ما در بیشتر ایرانیان می‌بینیم ترس است. بارها از پست نامه بما می‌رسد که می‌بینیم کسی با نام پوشیده ایرادی گرفته یا پرسشی کرده است. در حالی که اگر آن را با نام آشکاری پرسیدی یا ایراد گرفتی هیچ زیانی نبودی.
بتازگی از پست نامه‌ای رسیده که یکی با دستینه‌ی ا. ح. چنین می‌نویسد : «شما که می‌گویید گوشت نباید خورد و گوشت خوردن را عیب آدمیان می‌شمارید حرف شما مخالف با قوانین طبیعت است دنیا دستگاه آکل و مأکولست. درمیان حیوانات آنچه قویتر است ضعیف را شکار می‌کند و می‌خورد. از عنکبوت ناتوان گرفته تا شیر و خرس توانا هر یکی برای خود شکاری دارد که می‌گیرد و می‌خورد. درمیان مرغان هوا و ماهیهای دریا نیز همین رفتار جاریست. انسان که یک فردی از حیواناتست نمی‌تواند خود را مستثنا گرداند ... جلو قوانین طبیعت را نمی‌توان گرفت».
می‌گویم : نخست ایراد ما بشما آنست که چرا نام خود را پنهان داشته‌اید. این پرسش یا ایراد چیزی نبوده که ما از آن برنجیم یا کسی شما را بیدین شناخته بآزارتان کوشد.
ما نیک میدانیم که از سالهاست اینگونه اندیشه‌های پراکنده از اروپا یا از دیگر جاها بایران رسیده و رنگ برنگ در دلها جا گرفته است. روزنامه‌ها هرچه از کتابها یا از روزنامه‌های اروپایی گرفته‌اند بی‌باک و پروا بچاپ رسانیده در دلها جایگیر گردانیده‌اند.
عنوان « آکل و مأکول» از پیش درمیان ایرانیان بوده است. ولی سپس که فلسفه‌ی داروین پراکنده شده و هایهوی آن بیش از خودش به ایران رسیده ، و جمله‌های «زندگانی نبرد است» و «هر توانا می‌تواند ناتوانی را در راه زیست خود نابود گرداند» و مانند اینها بگوشها رسیده ، این نیز عنوان دیگری گردیده. به هر حال اگر جوانی یا پیری اینگونه اندیشه‌ها را در مغز خود جا داده جای نکوهش نخواهد بود. بلکه باید کوشید و حقایق را روشن گردانید تا این آموزاکهای پراکنده از دلها بیرون رود.
من بآقای ا.ح. پاسخ کوتاهی خواهم نوشت. ولی بهتر میدانم او کتابهای ما بویژه کتاب [ورجاوند]بنیاد را بخواند تا در این زمینه با یک رشته آمیغهای ارجدار و روشنی روبرو گردد.
اما ایرادهای شما : نمی‌دانم خواست شما از «قوانین طبیعت» چیست؟!. ما قانونی یا چیز دیگری که ما را از گوشتخواری ناچار گرداند نمی‌شناسیم. ما اگر گوشت نخوریم و کارد بگلوی گوسفندان بی‌آزار و سودمند نکشیم نافرمانی به سپهر (یا طبیعت) نکرده‌ایم.
اگر چنین باشد که هر چیزی که مردم از روی هوس یا سهش می‌کنند از قانونهای طبیعت شماریم کار بسیار دشوار خواهد بود. در آن حال باید بآدمکشان سخنی نگوییم ، بدزدان نیز ایرادی نگیریم. اگر سخنی گفتیم یا ایرادی گرفتیم اینان نیز زبان باز کنند و بگویند : «این مخالف قوانین طبیعت است». یا بگویند : «دنیا دستگاه کشتن و کشته شدن است». همان اندازه که گوشتخواری در طبیعت جا می‌دارد آدمکشی و دزدی و دیگر بدیها نیز می‌دارد. هر رختی که شما بگوشتخواری پوشانید دیگران توانند بدزدی و آدمکشی پوشانند.
این نکته را باید فراموش نکرد که بسیار چیزها در جهان هست که ما می‌کوشیم نباشد. در جهان یا در طبیعت یا هر نامی که دهید بیماری هست ، ستمگری هست ، دزدی هست ، آدمکشی هست ، مار هست ، کژدم هست ، پشه‌ی مالاریا هست ، گمراهی هست ، نادانی هست ، تاریکی هست ... اینها چیزهاییست که هست و ما می‌کوشیم نباشد.
قانون طبیعت (یا آیین سپهر) که می‌گوییم چیزهایی را می‌گوییم که گردش جهان بروی آنهاست و ما نمی‌توانیم و نخواهیم توانست از آنها جلو گیریم یا دیگر گردانیم. «نه هرچه در سپهر است از آیین اوست».
اینکه می‌نویسید : «دنیا دستگاه آکل و مأکولست» راست نیست. سخنیست شنیده و نااندیشیده پذیرفته‌اید. آری در جهان «خوردن و خورده شدن» هست. آری بسیاری از زندگان با خوردن دیگری زندگی می‌کنند و خود نیز خورده می‌شوند.
چیزی که هست این از نیکیهای جهان نیست. بلکه از بدیهای اوست که باید تا می‌توان بجلوگیری کوشید. باید تا می‌توان با آن نبرد کرد.
آنگاه این دستگاه «خوردن و خورده شدن» در جانورانست. آدمی را بپای جانوران نباید برد. این یک لغزش بزرگی از «نواندیشان» است که آدمی را با جانوران یکسان می‌شناسند و آنچه را که در جانوران می‌بینند می‌خواهند در آدمی نیز باشد.
دوباره می‌گویم : این یک لغزش بزرگیست. لغزشیست که فلسفه دچار آن گردیده. لغزشیست که زیانهای بسیاری را بجهان رسانیده است.
آدمی اگرهم جان دارد و از جنس جانورانست با آنها نه یکسانست. آدمی دارای گوهر ویژه‌ای بنام دستگاه روان و خرد است که بسیار والاست.
👇
در اینجاست که دوباره به آقای ا.ح. می‌سپارم کتابهای ما را بخواند. بخواند و این لغزشها را از خود دور گرداند. این خود زیانست که آدمی گوهر خود را نشناسد ، زیانست که از ارج و جایگاه خود ناآگاه باشد.
آنگاه همان جانوران مگر همگی گوشت می‌خورند؟!. گرفتیم که آدمی همچون جانورانست و باید پیروی از ایشان کند ، مگر همگی جانوران گوشتخوارند؟!..
درمیان جانوران گوشتخوارها دسته‌ای می‌باشند. دسته‌های دیگری جز با گیاه زندگی نمی‌کنند. پس چه شده که آدمی پیروی از گوشتخواران کند و از این گیاهخواران نکند؟!..
اگر باین زمینه‌ها درآییم این خود داستانیست که آدمی در ساختمان تنی خود افزار گوشتخواری نمی‌دارد ، نه دندان و چنگال شیر را می‌دارد و نه معده‌اش همچون معده‌ی او می‌باشد.
اینها سخنهاییست که دیگران گفته‌اند و ما نبایستی بگوییم. اینست یاد نکرده‌ایم. ولی از این باره نیز بگوشتخواری ایرادی هست.
یک چیزی که در ایرانیان ـ بویژه در جوانان ـ پیدا شده و مایه‌ی اندوه ماست آنست که اینگونه اندیشه‌های بدبینانه درمیان ایشان رواج یافته ، و ما می‌بینیم برای هر کار بدی فلسفه یاد می‌کنند. چون سهشها از کار افتاده و کمتر می‌خواهند به نیکیها گرایند باین بهانه‌ها دست می‌یازند. آیا گفتن اینکه گوشتخواری شاینده‌ی آدمی نیست چیزیست که کسی ایرادی گیرد و یا در برابرش فلسفه بیاورد؟!.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی پنجم ـ 26 فروردین ماه 1323)
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم
🔸 رویه‌کاریها (تکه‌ی یک از یک)
آقای حقانی از مرند نوشته : در انجمنی یا بزمی که چند تنی نشسته‌اند و یکی دیگر از در درمی‌آید اینان بپا برمی‌خیزند و هر یکی جای خود را باو نشان می‌دهند. نیز چند تنی چون به دم در می‌رسند بهمدیگر بفرمایید بفرمایید (یا بگفته‌ی عوام : تعارف) می‌کنند. شما باینها با چه دیده می‌نگرید؟!
می‌گوییم : این شیوه‌ها برادرِ دیگر عنوانهای پوچ است. این رویه‌کاریها با عنوانهای پوچ و چاپلوسیهای شاعرانه و گزافه‌نویسیهای دبیرانه همگی یادگار زمانهاییست که خرد و مردمی یکجا پایمال بوده و مردمان فرهنگ را جز از این چیزها نمی‌شناخته‌اند.
اگر کسی براستی دیگری را بر خود برتری نهد و پیشی دهد ما را برو نکوهش نیست. لیکن سخن ما با کسانیست که این رویه‌کاریها را می‌کنند و در دل خود چیزهای دیگری دارند. بارها دیده شده آنکه جای خود را در انجمن بتازه‌رسیده‌ای نشان می‌دهد ، اگر او پذیرد و در آنجای نشیند سخت می‌رنجد. نیز بارها دیده شده کسانی که در برابرِ در با زبان بهمدیگر بفرمایید می‌گویند با پا بیکدیگر پیشی می‌جویند. آیا چنین نمایش ناشایسته نیست؟!..
ما نیک می‌شناسیم که کسانی که باین رویه‌کاریها گرفتارند از درون دورترین کسان از مهربانی و نیکخواهی می‌باشند. چنین هم بایستی بودن زیرا اینگونه خودنماییها با پاکدلی نمی‌سازد و جز از فریبکاران سر نمی‌زند.
هرچه هست باید اینها را بترک گفت. چیزی که هست نباید پاسداری بیکبار از میان مردم برخیزد و بزرگ و کوچک هرگز پروای یکدیگر ندارند. ما چنین چیزی را نمی‌خواهیم.
اداره‌ها و میان لشگر و انجمنهایی که برای انجام کارهایی برپا می‌شود هر کدام راه خود را دارد و در آنها بزرگ و کوچک و پیش و پس شناخته می‌باشد. اما در انجمنهای همگانی و در بزمها که بیش از همه این رویه‌کاریها در آنها رخ می‌دهد ما برآنیم که آنکه سالش بیشتر است بالاتر نشیند و در دم در نیز جلوتر بگذرد. این شیوه‌ایست که در نشستهای خود همیشه بکار می‌بندیم و چنانکه آزموده‌ایم رنجش از آن پدید نمی‌آید. زیرا سالخوردگی چیزی نیست که مردم بر سر آن کشاکش کنند بلکه چه‌بسا کسانی بر کم نمودن سال خود می‌کوشند.
اینگونه راهنماییها نخست ناگوار می‌افتد و سبکسران بخرده‌گیری برمی‌خیزند ولی چون بکار بسته شد هر کسی از آن خرسند می‌گردد زیرا می‌بیند که چه سودی را دربر داشته و چه آسانی در کارها پدید می‌آورد. گذشته از اینکه از یک رشته دروغگوییها و نادرستیها جلو می‌گیرد و مردمان را براستی و درستی نزدیک می‌سازد.
چنانکه در جای دیگری گفته‌ایم : ما برآنیم بنیاد زندگانی آدمیان همه بر راستی باشد و اینها گامهاییست که در آن راه برداشته می‌شود.
.
🔸 رویه‌کاریها (تکه‌ی یک از یک)
آقای حقانی از مرند نوشته : در انجمنی یا بزمی که چند تنی نشسته‌اند و یکی دیگر از در درمی‌آید اینان بپا برمی‌خیزند و هر یکی جای خود را باو نشان می‌دهند. نیز چند تنی چون به دم در می‌رسند بهمدیگر بفرمایید بفرمایید (یا بگفته‌ی عوام : تعارف) می‌کنند. شما باینها با چه دیده می‌نگرید؟!
می‌گوییم : این شیوه‌ها برادرِ دیگر عنوانهای پوچ است. این رویه‌کاریها با عنوانهای پوچ و چاپلوسیهای شاعرانه و گزافه‌نویسیهای دبیرانه همگی یادگار زمانهاییست که خرد و مردمی یکجا پایمال بوده و مردمان فرهنگ را جز از این چیزها نمی‌شناخته‌اند.
اگر کسی براستی دیگری را بر خود برتری نهد و پیشی دهد ما را برو نکوهش نیست. لیکن سخن ما با کسانیست که این رویه‌کاریها را می‌کنند و در دل خود چیزهای دیگری دارند. بارها دیده شده آنکه جای خود را در انجمن بتازه‌رسیده‌ای نشان می‌دهد ، اگر او پذیرد و در آنجای نشیند سخت می‌رنجد. نیز بارها دیده شده کسانی که در برابرِ در با زبان بهمدیگر بفرمایید می‌گویند با پا بیکدیگر پیشی می‌جویند. آیا چنین نمایش ناشایسته نیست؟!..
ما نیک می‌شناسیم که کسانی که باین رویه‌کاریها گرفتارند از درون دورترین کسان از مهربانی و نیکخواهی می‌باشند. چنین هم بایستی بودن زیرا اینگونه خودنماییها با پاکدلی نمی‌سازد و جز از فریبکاران سر نمی‌زند.
هرچه هست باید اینها را بترک گفت. چیزی که هست نباید پاسداری بیکبار از میان مردم برخیزد و بزرگ و کوچک هرگز پروای یکدیگر ندارند. ما چنین چیزی را نمی‌خواهیم.
اداره‌ها و میان لشگر و انجمنهایی که برای انجام کارهایی برپا می‌شود هر کدام راه خود را دارد و در آنها بزرگ و کوچک و پیش و پس شناخته می‌باشد. اما در انجمنهای همگانی و در بزمها که بیش از همه این رویه‌کاریها در آنها رخ می‌دهد ما برآنیم که آنکه سالش بیشتر است بالاتر نشیند و در دم در نیز جلوتر بگذرد. این شیوه‌ایست که در نشستهای خود همیشه بکار می‌بندیم و چنانکه آزموده‌ایم رنجش از آن پدید نمی‌آید. زیرا سالخوردگی چیزی نیست که مردم بر سر آن کشاکش کنند بلکه چه‌بسا کسانی بر کم نمودن سال خود می‌کوشند.
اینگونه راهنماییها نخست ناگوار می‌افتد و سبکسران بخرده‌گیری برمی‌خیزند ولی چون بکار بسته شد هر کسی از آن خرسند می‌گردد زیرا می‌بیند که چه سودی را دربر داشته و چه آسانی در کارها پدید می‌آورد. گذشته از اینکه از یک رشته دروغگوییها و نادرستیها جلو می‌گیرد و مردمان را براستی و درستی نزدیک می‌سازد.
چنانکه در جای دیگری گفته‌ایم : ما برآنیم بنیاد زندگانی آدمیان همه بر راستی باشد و اینها گامهاییست که در آن راه برداشته می‌شود.
.
🔶 بیرون از آیین سپهر چیزی نتواند بود
🔸 تکه‌ی یک از دو
یکی از آشنایان مرا دیده و جلو مرا گرفته چنین می‌گوید :
«در مجلسی بودیم اطلاعات هفتگی را می‌خواندند. چیزهایی نوشته که مخالف مطالب شماست. بعضیها که می‌خواندند بمطالب شما ایراد می‌گرفتند».
می‌گویم : اطلاعات هفتگی چه نوشته؟!.
می‌گوید : «حکایت جوکیان را نوشته است. خواندنیست ، بخوانید و پاسخ هم بنویسید». این گفته او مرا واداشت که «اطلاعات هفتگی» را بدست آورم. در آنجا در زیر عنوان «بچشم خود دیدم که کودکی در آسمان قطعه قطعه شد» چنین می‌نویسد :
«هندوستان عجایب بسیار دارد. ولی از همه چیز عجیب‌تر کارهای خارق‌العاده‌ی جوکیان و فقیران و جادوگران آنست که قوانین مسلم طبیعی را با عملیات عجیب خود بر هم زده‌اند. پیش از این هرچه در این باب می‌شنیدیم باور نمی‌کردیم و به حقه‌بازی و چشم‌بندی تعبیر می‌نمودیم. ولی اینک یکی از خبرنگاران فرنگی پرده‌ای از این عملیات حیرت‌انگیز را عکس برداشته و در این صفحه بشما نشان می‌دهد. درست در این تصاویر دقت کنید شاید از روی آنها بتوانید باسرار جادوگران هندی پی برید».
سپس در زیر آن نه تکه پیکره (یا تصویر) بچاپ رسانیده و در زیر هر یکی جمله‌هایی نوشته که از رویهم‌رفته آنها چنین داستانی بدست می‌آید :
یک جوکی یا جادوگر به نمایش پرداخته درمیان تماشاییان نخست ریسمان بلندی را با سختی بگرد سر خود می‌گرداند. ناگهان ریسمان مانند چوب استواری بی‌آنکه بزمین تکیه داشته باشد در هوا راست می‌ایستد. بفرمان جادوگر پسر بچه‌ای از آن چوب (یا درخت بی‌ریشه) بالا می‌رود چندانکه از دیده‌ها ناپدید می‌گردد. جادوگر شمشیری بدندان گرفته و خنده‌ی شومی بر لبانش پدیدار گردیده او نیز از آن چوب یا ریسمان بالا می‌رود و او نیز از دیده‌ها ناپدید می‌گردد. از میان آسمان فریادهای ناله و لابه‌ی پسر بچه بگوشها می‌رسد و سپس تکه‌های تن او یکی پس از دیگری بزمین می‌افتد. در همان هنگام جادوگر نیز پیدا شده و پایین آمده تکه‌های خون‌آلود تن پسر بچه را یکجا گرد آورده پارچه‌ی سفیدی بروی آن می‌کشد. سپس دعاهایی خوانده پارچه‌ی سفید را بلند می‌گرداند و پسر بچه درست و زنده از زیر آن برمی‌خیزد. اینست کوتاهشده‌ی آن داستان.
چون آن آشنا خواهش کرده که در پرچم پاسخ نویسیم اینست بسخنانی در پایین می‌پردازیم :
نخست باید دانست داستانی که نوشته شده ، چه راست و چه دروغ ، با نوشته‌های ما ناسازگار نیست. ما هیچگاه نگفته‌ایم که چنین نمایشهایی نشود یا نتواند شد. ماننده‌ی این داستانها را ما از جوکیان شنیده بودیم. در ایران نیز از علی‌اللهیان و درویشان اینگونه کارها سر می‌زند.
ابن‌بطوطه که در قرن هشتم هجری بجهانگردی برخاسته و تا هندوستان و چین رفته است در چین ماننده‌ی همین داستان را (از بالا رفتن یک پسر بچه ، و پی او رفتن شعبده‌باز ، و کشتن او ، و پایین انداختن تکه‌های تنش ، و سپس زنده گردانیدن) با اندک‌جدایی از یکی از شعبده‌بازان هندی یا چینی ، در کاخ پادشاه آنجا دیده است و در سفرنامه‌ی خود می‌نویسد. از اینجا باید گفت این نمایش تازه نیست و از قرنها میان جوکیان شناخته می‌باشد.
در ایران درویشان و علی‌اللهیان بدرون آتش می‌روند و بی‌آنکه آسیبی بینند بیرون می‌آیند. شمشیر را به شکم خود فرومی‌برند بی‌آنکه زیانی یابند.
اینها بوده است و می‌باشد و ما نیز بودن آنها را انکار نکرده‌ایم. سخن ما در جای دیگر است. ما می‌گوییم اگر این نمایشها راستست و جوکیان و درویشان به سپهر (یا طبیعت) چیره هستند و می‌توانند آن را دیگر گردانند و قانونهایش بهم زنند چرا این چیرگی خود را در جاهای بهتر و سودمندتر بکار نمی‌برند؟! جوکی‌ای که می‌تواند ریسمانی را چوبی گرداند ، می‌تواند پسر بچه‌ای را بکشد و باز زنده کند ، کسی که دارای چنین توانایییست پس چرا بهنرهای بزرگتری برنمی‌خیزد؟!. تاکنون بارها در هندوستان گرانی و گرسنگی رخ داده. چرا در آن هنگامها جوکیان از چیرگی خود بسپهر بهره‌مندی نخواسته و جلو گرسنگی و کمیابی را نگرفته‌اند؟!.
بارها بهندوستان لشکرهای بیگانه آمده و کشتار و تاراج کرده. چرا جوکیان بهنرنمایی نپرداخته نخواسته‌اند از راههایی که می‌شناختند و دیگران نمی‌شناختند دشمنان را نابود گردانند؟!.
همین اکنون در هندوستان جنگست. ژاپنیها بآنجا تاخته‌اند و می‌کوشند که پیش آیند چرا جوکیان بجلوگیری از آنان نمی‌پردازند؟!. چرا هنرشان تنها این بازیهاست؟!.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی پنجم ـ 26 فروردین ماه 1323)
.
🔸 تکه‌ی یک از دو
یکی از آشنایان مرا دیده و جلو مرا گرفته چنین می‌گوید :
«در مجلسی بودیم اطلاعات هفتگی را می‌خواندند. چیزهایی نوشته که مخالف مطالب شماست. بعضیها که می‌خواندند بمطالب شما ایراد می‌گرفتند».
می‌گویم : اطلاعات هفتگی چه نوشته؟!.
می‌گوید : «حکایت جوکیان را نوشته است. خواندنیست ، بخوانید و پاسخ هم بنویسید». این گفته او مرا واداشت که «اطلاعات هفتگی» را بدست آورم. در آنجا در زیر عنوان «بچشم خود دیدم که کودکی در آسمان قطعه قطعه شد» چنین می‌نویسد :
«هندوستان عجایب بسیار دارد. ولی از همه چیز عجیب‌تر کارهای خارق‌العاده‌ی جوکیان و فقیران و جادوگران آنست که قوانین مسلم طبیعی را با عملیات عجیب خود بر هم زده‌اند. پیش از این هرچه در این باب می‌شنیدیم باور نمی‌کردیم و به حقه‌بازی و چشم‌بندی تعبیر می‌نمودیم. ولی اینک یکی از خبرنگاران فرنگی پرده‌ای از این عملیات حیرت‌انگیز را عکس برداشته و در این صفحه بشما نشان می‌دهد. درست در این تصاویر دقت کنید شاید از روی آنها بتوانید باسرار جادوگران هندی پی برید».
سپس در زیر آن نه تکه پیکره (یا تصویر) بچاپ رسانیده و در زیر هر یکی جمله‌هایی نوشته که از رویهم‌رفته آنها چنین داستانی بدست می‌آید :
یک جوکی یا جادوگر به نمایش پرداخته درمیان تماشاییان نخست ریسمان بلندی را با سختی بگرد سر خود می‌گرداند. ناگهان ریسمان مانند چوب استواری بی‌آنکه بزمین تکیه داشته باشد در هوا راست می‌ایستد. بفرمان جادوگر پسر بچه‌ای از آن چوب (یا درخت بی‌ریشه) بالا می‌رود چندانکه از دیده‌ها ناپدید می‌گردد. جادوگر شمشیری بدندان گرفته و خنده‌ی شومی بر لبانش پدیدار گردیده او نیز از آن چوب یا ریسمان بالا می‌رود و او نیز از دیده‌ها ناپدید می‌گردد. از میان آسمان فریادهای ناله و لابه‌ی پسر بچه بگوشها می‌رسد و سپس تکه‌های تن او یکی پس از دیگری بزمین می‌افتد. در همان هنگام جادوگر نیز پیدا شده و پایین آمده تکه‌های خون‌آلود تن پسر بچه را یکجا گرد آورده پارچه‌ی سفیدی بروی آن می‌کشد. سپس دعاهایی خوانده پارچه‌ی سفید را بلند می‌گرداند و پسر بچه درست و زنده از زیر آن برمی‌خیزد. اینست کوتاهشده‌ی آن داستان.
چون آن آشنا خواهش کرده که در پرچم پاسخ نویسیم اینست بسخنانی در پایین می‌پردازیم :
نخست باید دانست داستانی که نوشته شده ، چه راست و چه دروغ ، با نوشته‌های ما ناسازگار نیست. ما هیچگاه نگفته‌ایم که چنین نمایشهایی نشود یا نتواند شد. ماننده‌ی این داستانها را ما از جوکیان شنیده بودیم. در ایران نیز از علی‌اللهیان و درویشان اینگونه کارها سر می‌زند.
ابن‌بطوطه که در قرن هشتم هجری بجهانگردی برخاسته و تا هندوستان و چین رفته است در چین ماننده‌ی همین داستان را (از بالا رفتن یک پسر بچه ، و پی او رفتن شعبده‌باز ، و کشتن او ، و پایین انداختن تکه‌های تنش ، و سپس زنده گردانیدن) با اندک‌جدایی از یکی از شعبده‌بازان هندی یا چینی ، در کاخ پادشاه آنجا دیده است و در سفرنامه‌ی خود می‌نویسد. از اینجا باید گفت این نمایش تازه نیست و از قرنها میان جوکیان شناخته می‌باشد.
در ایران درویشان و علی‌اللهیان بدرون آتش می‌روند و بی‌آنکه آسیبی بینند بیرون می‌آیند. شمشیر را به شکم خود فرومی‌برند بی‌آنکه زیانی یابند.
اینها بوده است و می‌باشد و ما نیز بودن آنها را انکار نکرده‌ایم. سخن ما در جای دیگر است. ما می‌گوییم اگر این نمایشها راستست و جوکیان و درویشان به سپهر (یا طبیعت) چیره هستند و می‌توانند آن را دیگر گردانند و قانونهایش بهم زنند چرا این چیرگی خود را در جاهای بهتر و سودمندتر بکار نمی‌برند؟! جوکی‌ای که می‌تواند ریسمانی را چوبی گرداند ، می‌تواند پسر بچه‌ای را بکشد و باز زنده کند ، کسی که دارای چنین توانایییست پس چرا بهنرهای بزرگتری برنمی‌خیزد؟!. تاکنون بارها در هندوستان گرانی و گرسنگی رخ داده. چرا در آن هنگامها جوکیان از چیرگی خود بسپهر بهره‌مندی نخواسته و جلو گرسنگی و کمیابی را نگرفته‌اند؟!.
بارها بهندوستان لشکرهای بیگانه آمده و کشتار و تاراج کرده. چرا جوکیان بهنرنمایی نپرداخته نخواسته‌اند از راههایی که می‌شناختند و دیگران نمی‌شناختند دشمنان را نابود گردانند؟!.
همین اکنون در هندوستان جنگست. ژاپنیها بآنجا تاخته‌اند و می‌کوشند که پیش آیند چرا جوکیان بجلوگیری از آنان نمی‌پردازند؟!. چرا هنرشان تنها این بازیهاست؟!.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی پنجم ـ 26 فروردین ماه 1323)
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم
🔸 هر کاری از بهر نتیجه‌ای باید بود (تکه‌ی یک از سه)
زمانی که ما پیمان را آغاز نمودیم در شماره‌ی نخستین یاد کردیم که این نامه راهی را دنبال می‌کند و نمی‌تواند بسخنان پراکنده پرداختن. گفتیم کسانی که این نامه را می‌خوانند اگر گفته‌های ما را می‌پذیرند و براست می‌دارند بنام راستی‌پرستی چیزی بنگارند و پاکدلانه گواهی دهند و اگر نمی‌پذیرند می‌توانند آنچه باندیشه‌ی ایشان می‌رسد بنویسند و از ما پاسخ خواهند.
با اینهمه دیده شد کسانی پیاپی شعر ساختند و فرستادند ، گفتار پرداختند و فرستادند. ناگزیر شدیم چندین بار یادآوری کنیم. با این هم کسانی بازنایستادند و پاره‌ای از اینان چون گفته یا نوشته‌شان چاپ نیافت رنجش پیدا کردند و از ما روگردان شدند.
ولی ما از راه خود برنگشتیم و رشته را بدست این و آن ندادیم و به یاری خدا توانستیم که هر ساله یک یا چند زمینه را گرفته روشن گردانیم. این یکی از نگهداریهای خداست که پیمان در چهار سال از راه خود نپیچیده و در سراسر شماره‌های آن دو گفته که باهم نسازد پیدا نتوان کرد.
لیکن چون اینگونه پراکنده‌نویسی یکی از آلودگیهاست و ما می‌بینیم بسیاری از مردم گرفتار آن می‌باشند میخواهیم چیزهایی در این باره بنگاریم و زیان آن را بازنماییم :
هر کاری از بهر نتیجه‌ای باید بود. ما میخواهیم بدانیم این کار که انبوهی پیش گرفته‌اند چه نتیجه‌ای دارد و از بهر چه آن را می‌کنند؟ اگر از بهر آن می‌کنند که آگاهیهایی بمردم یاد دهند و بر دانش آنها بیفزایند و یا از بهر آنکه پندهایی بیاموزند و راهنماییهایی کنند اینکار باین سادگی نیست و آن را شرطهایی در کار است.
تنها از پندآموزی و راهنمایی سخن می‌رانیم. کسی که می‌خواهد بمردم پند آموزد باید پیش از همه ببیند آیا گفتن یا نوشتن را اثری هست یا نه. اگر اثری نیست بیهوده خود را نرنجاند. پس از آن ببیند آیا دیگری پیش ازو بچنین کاری پرداخته یا نه. اگر پرداخته پاکدلانه به یاری او برخیزد و آواز بآواز او بیندازد که هم اثرش بیشتر گردد و شنوندگان زودتر و بهتر پذیرند و هم به رنج فراوان نیاز نیفتد. پس از آن بزمینه‌ای که درآمده و گفتگو می‌دارد آن را درست بسنجد و بفهمد و در گفته‌های خود همگی آن را دنبال کند. اگر گفتگو از دین است بهمه‌ی گوشه‌های آن درآید و تنها به یک سخن نارسا بسنده نکند. هرگاه سخن از خویهای نیکوست همگی آنها را بشمارد و یک کار درستی را انجام دهد. پس از آن گفتاری که می‌راند بر سر آن ایستادگی نماید و تنها به یک بار گفتن و یا نوشتن بسنده نکند و آنچه امروز می‌گوید فردا آن را فراموش نسازد و بگفته‌های ناسازگار برنخیزد. پس از آن هرچه می‌گوید خویشتن بکار بندد و کردار با گفتار یکی گرداند. گذشته از همه‌ی اینها در گفتگو از زیست آدمیان و اینگونه زمینه‌های سترگ گوینده باید یا خویشتن راهی را باز کند و چنین شایستگی‌ای را دارا باشد و یا از یک راهشناس دیگری پیروی نموده پایه‌ی گفته‌های خود را بر آن بگزارد وگرنه یک سخن از اینجا و یک سخن از آنجا جز زیان نتیجه نخواهد داد. اینست شرطهایی که برای گفتن و نوشتن در این زمینه‌ها در کار است.
ولی ما می‌بینیم کسانی که گفتارنویسی می‌کنند هرگز دربند این شرطها نیستند و اگر راستی را بخواهیم ، اینان جز راه هوس نمی‌پویند و این را هم یک گونه خودنمایی می‌شناسند و روزنامه یا مهنامه را جز نمایشگاهی نمی‌دانند که هر کسی در آن هنر خود را نماید.
.
🔸 هر کاری از بهر نتیجه‌ای باید بود (تکه‌ی یک از سه)
زمانی که ما پیمان را آغاز نمودیم در شماره‌ی نخستین یاد کردیم که این نامه راهی را دنبال می‌کند و نمی‌تواند بسخنان پراکنده پرداختن. گفتیم کسانی که این نامه را می‌خوانند اگر گفته‌های ما را می‌پذیرند و براست می‌دارند بنام راستی‌پرستی چیزی بنگارند و پاکدلانه گواهی دهند و اگر نمی‌پذیرند می‌توانند آنچه باندیشه‌ی ایشان می‌رسد بنویسند و از ما پاسخ خواهند.
با اینهمه دیده شد کسانی پیاپی شعر ساختند و فرستادند ، گفتار پرداختند و فرستادند. ناگزیر شدیم چندین بار یادآوری کنیم. با این هم کسانی بازنایستادند و پاره‌ای از اینان چون گفته یا نوشته‌شان چاپ نیافت رنجش پیدا کردند و از ما روگردان شدند.
ولی ما از راه خود برنگشتیم و رشته را بدست این و آن ندادیم و به یاری خدا توانستیم که هر ساله یک یا چند زمینه را گرفته روشن گردانیم. این یکی از نگهداریهای خداست که پیمان در چهار سال از راه خود نپیچیده و در سراسر شماره‌های آن دو گفته که باهم نسازد پیدا نتوان کرد.
لیکن چون اینگونه پراکنده‌نویسی یکی از آلودگیهاست و ما می‌بینیم بسیاری از مردم گرفتار آن می‌باشند میخواهیم چیزهایی در این باره بنگاریم و زیان آن را بازنماییم :
هر کاری از بهر نتیجه‌ای باید بود. ما میخواهیم بدانیم این کار که انبوهی پیش گرفته‌اند چه نتیجه‌ای دارد و از بهر چه آن را می‌کنند؟ اگر از بهر آن می‌کنند که آگاهیهایی بمردم یاد دهند و بر دانش آنها بیفزایند و یا از بهر آنکه پندهایی بیاموزند و راهنماییهایی کنند اینکار باین سادگی نیست و آن را شرطهایی در کار است.
تنها از پندآموزی و راهنمایی سخن می‌رانیم. کسی که می‌خواهد بمردم پند آموزد باید پیش از همه ببیند آیا گفتن یا نوشتن را اثری هست یا نه. اگر اثری نیست بیهوده خود را نرنجاند. پس از آن ببیند آیا دیگری پیش ازو بچنین کاری پرداخته یا نه. اگر پرداخته پاکدلانه به یاری او برخیزد و آواز بآواز او بیندازد که هم اثرش بیشتر گردد و شنوندگان زودتر و بهتر پذیرند و هم به رنج فراوان نیاز نیفتد. پس از آن بزمینه‌ای که درآمده و گفتگو می‌دارد آن را درست بسنجد و بفهمد و در گفته‌های خود همگی آن را دنبال کند. اگر گفتگو از دین است بهمه‌ی گوشه‌های آن درآید و تنها به یک سخن نارسا بسنده نکند. هرگاه سخن از خویهای نیکوست همگی آنها را بشمارد و یک کار درستی را انجام دهد. پس از آن گفتاری که می‌راند بر سر آن ایستادگی نماید و تنها به یک بار گفتن و یا نوشتن بسنده نکند و آنچه امروز می‌گوید فردا آن را فراموش نسازد و بگفته‌های ناسازگار برنخیزد. پس از آن هرچه می‌گوید خویشتن بکار بندد و کردار با گفتار یکی گرداند. گذشته از همه‌ی اینها در گفتگو از زیست آدمیان و اینگونه زمینه‌های سترگ گوینده باید یا خویشتن راهی را باز کند و چنین شایستگی‌ای را دارا باشد و یا از یک راهشناس دیگری پیروی نموده پایه‌ی گفته‌های خود را بر آن بگزارد وگرنه یک سخن از اینجا و یک سخن از آنجا جز زیان نتیجه نخواهد داد. اینست شرطهایی که برای گفتن و نوشتن در این زمینه‌ها در کار است.
ولی ما می‌بینیم کسانی که گفتارنویسی می‌کنند هرگز دربند این شرطها نیستند و اگر راستی را بخواهیم ، اینان جز راه هوس نمی‌پویند و این را هم یک گونه خودنمایی می‌شناسند و روزنامه یا مهنامه را جز نمایشگاهی نمی‌دانند که هر کسی در آن هنر خود را نماید.
.
🔶 بیرون از آیین سپهر چیزی نتواند بود
🔸 تکه‌ی دو از دو
یک داستان تاریخی که گواه سخن ما تواند بود داستان سید محمد مُشَعشَع و پسر او مولا علی است. سید محمد و پسرش نیز از این هنرها نشان می‌داده‌اند. سید محمد که دعوی مهدیگری می‌داشته «ذکری» به پیروانش یاد داده بود که چون خواندندی بدرون آتش رفتندی ، دسته‌ی شمشیر را بزمین تکیه داده با شکم خود روی نوک آن افتادندی. اینها معجزه‌ی او می‌بوده. ما می‌گوییم : اگر این راست بوده که به سید محمد و پیروانش شمشیر و آتش و دیگر چیزها آسیب نمی‌رسانیده ایشان می‌توانسته‌اند با همه‌ی مردم جنگ کنند و فیروز درآیند و بهمه‌ی کشورها دست یابند. پس چرا نکرده‌اند؟!.. چرا نتوانسته‌اند؟!.. چرا پس از آنهمه کوششها تنها بخوزستان دست یافته‌اند؟!.
از آنسوی ما میدانیم که پسر سید محمد ، مولا علی هنگامی که سپاه بسر بهبهان برده و دز آنجا را گرد فروگرفته بوده ، روزی که بآب فرورفته و می‌خواسته شناوری و آب‌تنی کند تیراندازی او را آماج تیر گردانیده و از پا انداخته است. ما می‌پرسیم : اگر اینان به سپهر چیره می‌بوده‌اند و شمشیر و تیر در ایشان کارگر نمی‌بوده پس این تیر خوردن و مردن چیست؟.
ما دلیل دیگری نیز در دست می‌داریم : چنانکه شنیده‌ایم همان جوکیان از راه این نمایشها نان خورند. این نمایشها را که نشان دادند از مردم پول طلبند. ما می‌گوییم : اگر آنان را آن چیرگی به سپهر هست پس این گدایی چیست؟!. چرا نمی‌خواهند نان و خوراک دیگر بهر خود از راههای «خارق‌العاده» بدست آورند؟!. چرا نمی‌خواهند از گنجهای نهفته که در اینجا و آنجا در زیر زمین فراوانست سود جویند؟!.
یک شعبده‌باز هرچه هنر می‌نماید بنماید. همان که در پایان کار دست باز کرد و از مردم یک ریال و دو ریال پول طلبید همین بسست که ما نمایشهای او را دروغ شماریم و به هر حال ارجی نگزاریم. آنکه می‌گویند : «باید درخت را از میوه‌اش شناخت» در اینجاست.
اینکه نویسنده‌ی روزنامه‌ی اطلاعات می‌نویسد : «قوانین مسلم طبیعی را با عملیات عجیب خود بر هم زده‌اند». سخن راستی نیست. کسی نخواهد توانست قانونهای سپهر را بهم زند. در کسی چنین نیرویی نتواند بود.
آن نمایشها که می‌بینیم راستست که راز آنها را نمی‌دانیم ، ولی با دلیلهایی که یاد کردیم بیگمان میدانیم که بدانسان که ما می‌بینیم و درمی‌یابیم نیست.
یک نکته‌ای را که باید در پایان گفتار بیفزایم آنست که اینگونه کارها بیشتر در توده‌های پس‌مانده و بیدانش رخ نماید ، و کسانی که بآنها پردازند بیشترشان تهیدست و پست و بی‌ارج باشند.
از اینجا باید گفت که اینگونه کارها ، چه یک بنیادی دارد و چه رویه‌کاری و چشم‌بندیست ، خود بیهوده و بی‌سود بلکه زیانمند است. ما با دیده می‌بینیم که از راه دانشها که بنیادش بشناختن طبیعت و قانونهای آن و پیروی از آن قانونهاست بیشتر و بهتر سود توان برد.
جدایی میانه‌ی شعبده‌بازان یا جوکیان که بگمان نویسنده‌ی اطلاعات قانونهای طبیعت را بهم می‌زنند و هنرهای بیمانند نشان می‌دهند با دانشمندان و هنرمندان[=صنعتگران] که پیروی از قانونهای طبیعت کرده بسودجویی از آن راه می‌پردازند ، جدایی میانه‌ی هندوستان و انگلستانست. هندوستان سرزمین جوکیانست و انگلستان جایگاه دانشمندان می‌باشد.
اینست ما در شرق باید بکوشیم و اینگونه پندارها را که درمیانست براندازیم و مردم را از آلودگی بآنها بازداریم. نه اینکه بستایش پرداخته باد بآتش پندارپرستیها زنیم.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی پنجم ـ 26 فروردین ماه 1323)
.
🔸 تکه‌ی دو از دو
یک داستان تاریخی که گواه سخن ما تواند بود داستان سید محمد مُشَعشَع و پسر او مولا علی است. سید محمد و پسرش نیز از این هنرها نشان می‌داده‌اند. سید محمد که دعوی مهدیگری می‌داشته «ذکری» به پیروانش یاد داده بود که چون خواندندی بدرون آتش رفتندی ، دسته‌ی شمشیر را بزمین تکیه داده با شکم خود روی نوک آن افتادندی. اینها معجزه‌ی او می‌بوده. ما می‌گوییم : اگر این راست بوده که به سید محمد و پیروانش شمشیر و آتش و دیگر چیزها آسیب نمی‌رسانیده ایشان می‌توانسته‌اند با همه‌ی مردم جنگ کنند و فیروز درآیند و بهمه‌ی کشورها دست یابند. پس چرا نکرده‌اند؟!.. چرا نتوانسته‌اند؟!.. چرا پس از آنهمه کوششها تنها بخوزستان دست یافته‌اند؟!.
از آنسوی ما میدانیم که پسر سید محمد ، مولا علی هنگامی که سپاه بسر بهبهان برده و دز آنجا را گرد فروگرفته بوده ، روزی که بآب فرورفته و می‌خواسته شناوری و آب‌تنی کند تیراندازی او را آماج تیر گردانیده و از پا انداخته است. ما می‌پرسیم : اگر اینان به سپهر چیره می‌بوده‌اند و شمشیر و تیر در ایشان کارگر نمی‌بوده پس این تیر خوردن و مردن چیست؟.
ما دلیل دیگری نیز در دست می‌داریم : چنانکه شنیده‌ایم همان جوکیان از راه این نمایشها نان خورند. این نمایشها را که نشان دادند از مردم پول طلبند. ما می‌گوییم : اگر آنان را آن چیرگی به سپهر هست پس این گدایی چیست؟!. چرا نمی‌خواهند نان و خوراک دیگر بهر خود از راههای «خارق‌العاده» بدست آورند؟!. چرا نمی‌خواهند از گنجهای نهفته که در اینجا و آنجا در زیر زمین فراوانست سود جویند؟!.
یک شعبده‌باز هرچه هنر می‌نماید بنماید. همان که در پایان کار دست باز کرد و از مردم یک ریال و دو ریال پول طلبید همین بسست که ما نمایشهای او را دروغ شماریم و به هر حال ارجی نگزاریم. آنکه می‌گویند : «باید درخت را از میوه‌اش شناخت» در اینجاست.
اینکه نویسنده‌ی روزنامه‌ی اطلاعات می‌نویسد : «قوانین مسلم طبیعی را با عملیات عجیب خود بر هم زده‌اند». سخن راستی نیست. کسی نخواهد توانست قانونهای سپهر را بهم زند. در کسی چنین نیرویی نتواند بود.
آن نمایشها که می‌بینیم راستست که راز آنها را نمی‌دانیم ، ولی با دلیلهایی که یاد کردیم بیگمان میدانیم که بدانسان که ما می‌بینیم و درمی‌یابیم نیست.
یک نکته‌ای را که باید در پایان گفتار بیفزایم آنست که اینگونه کارها بیشتر در توده‌های پس‌مانده و بیدانش رخ نماید ، و کسانی که بآنها پردازند بیشترشان تهیدست و پست و بی‌ارج باشند.
از اینجا باید گفت که اینگونه کارها ، چه یک بنیادی دارد و چه رویه‌کاری و چشم‌بندیست ، خود بیهوده و بی‌سود بلکه زیانمند است. ما با دیده می‌بینیم که از راه دانشها که بنیادش بشناختن طبیعت و قانونهای آن و پیروی از آن قانونهاست بیشتر و بهتر سود توان برد.
جدایی میانه‌ی شعبده‌بازان یا جوکیان که بگمان نویسنده‌ی اطلاعات قانونهای طبیعت را بهم می‌زنند و هنرهای بیمانند نشان می‌دهند با دانشمندان و هنرمندان[=صنعتگران] که پیروی از قانونهای طبیعت کرده بسودجویی از آن راه می‌پردازند ، جدایی میانه‌ی هندوستان و انگلستانست. هندوستان سرزمین جوکیانست و انگلستان جایگاه دانشمندان می‌باشد.
اینست ما در شرق باید بکوشیم و اینگونه پندارها را که درمیانست براندازیم و مردم را از آلودگی بآنها بازداریم. نه اینکه بستایش پرداخته باد بآتش پندارپرستیها زنیم.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی پنجم ـ 26 فروردین ماه 1323)
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم
🔸 هر کاری از بهر نتیجه‌ای باید بود (تکه‌ی دو از سه)
این بیماری ریشه‌ی دیگری دارد. امروز هر کسی که چند سالی در یک مدرسه بسر داده و به یک رشته‌ای از فقه و اصول و نحو عربی و منطق و مانند این پرداخته و یا دبیرستانی را بپایان رسانیده و نمونه‌هایی از این دانش و آن دانش فراگرفته و یا بخویشتن از این کتاب و از آن روزنامه چیزهایی آموخته هر یکی بهمین مایه‌ی اندک بسنده نموده خود را در راه رستگاری می‌شمارد بلکه هوس راهنمایی می‌کند و از درماندگی و کمخردی این نمی‌اندیشد که این چیزهایی که او در دل دارد آیا چه گرهی از کار جهان باز کند؟! بسیاری از جوانان همینکه چند اندیشه‌ای فراگرفتند بگفتارنویسی می‌پردازند و این نمی‌فهمند که چنانکه ایشان را سر شنودن و یاد گرفتن نیست دیگران نیز همین حال را دارند و این چیزنگاری جز کار بیهوده نمی‌باشد. بلکه پاره‌ای چندان کوتاه‌اندیشند که دربند شنیدن و نشنیدن دیگران نیستند و تنها گفتن یا نوشتن را می‌خواهند و از آن لذت می‌یابند. روشنتر بگویم : همچون کودکان از کار خود نتیجه نمی‌خواهند.
اگر در انجمنی چند تنی از اینان گرد آیند خواهند دید هر کسی سخن خود را می‌گوید و ارجی بگفته‌ی دیگری نمی‌گزارد. همگی می‌گویند و هیچ یکی گوش نمی‌دهد. اگر شما یک زمینه‌ی دشواری را پیشنهاد کنید (مثلاً از آفریدگار و کارهای او پرسشی نمایید) خواهید دید هیچ یک نمی‌گوید این از اندازه‌ی فهم من بیرونست. خُرد و بزرگ هر کدام پاسخی می‌دهد. هر یکی از راه دانش خود پیش می‌آید : صوفی از راه صوفیگری ، فیلسوف از راه فلسفه ، شاعر از روی پندارهای شاعرانه ، ملا از روی خبر. هر یکی باین بسنده می‌کند که بگوید و این نمی‌اندیشد در چنین زمینه‌ای سخن از همچو منی چه خواهند پذیرفت!
اگر روزنامه‌های آغاز مشروطه را بخوانید در آن هنگام که زندگانی کهن بهم خورده و بار سنگینی بدوش پیشروان کشور افتاده بود که بایستی کسان خردمندی پیش افتاده چه درباره‌ی کشورداری و چه در زمینه‌ی زندگانی توده راههایی بنمایند و دیگران پاکدلانه از ایشان پیروی نمایند و بدینسان توده را برستگاری رسانند بیخردانه هر کسی اندک‌مایه‌ی اندوخته‌ی مغزی خود را سرمایه‌ی رستگاری می‌شناخت و چنین می‌خواست از آن راه ، کارها پیش رود. اگرهم کسانی اندیشه‌هایی را از اروپا یاد گرفته بودند هر کدام آن را با دانسته‌های خود بهم درآمیخت. بودند کسانی که از اصول یا از فلسفه یا از صوفیگری گفتارها می‌پرداختند یا پیاپی خبرهای عربی می‌آوردند و یا شعر می‌سرودند. اگر بیماری نبود این درمی‌یافتند که از اینگونه خودنماییها جز زیان سودی بدست نیاید. در پارلمان نیز همین رفتار را می‌نمودند.
اینها همه از سستی خردها و خود از بدترین بیماریهاست. این آلودگی زیانهای بسیاری را دربر دارد و بدترین آنها اینکه چنین کسانی از «راستی‌پژوهی» که از نیکوترین خویهای آدمیست بی‌بهره می‌گردند و هرگاه به یک راهنمایی که برستگاری جهان می‌کوشد برخوردند با او نیز از در خودخواهی درآیند و از گرویدن و پیروی کردن بازمانند و هرگز روی رستگاری نبینند.
اینان آن درماندگانیند که در بیابان بیمناک زندگانی نه خود راه می‌شناسند که گام بردارند و پیش بروند و نه آن پاکدلی را دارند که پی راهنمایی را گرفته رستگار گردند. در آنجا که ایستاده‌اند گامهایی پس و پیش برمی‌دارند و سر می‌گردانند.
ما را شگفت می‌افتد که اینگونه بیماران خود را به پیمان نزدیک می‌سازند. یک دسته از این راه پیش می‌آیند که بگفته‌های پیمان پردازند : یکی را بگویند نیک است و یکی را نارسا شمارند یا به تندی ستایند که این خرده‌گیریها را جز بانگیزه‌ی بیماری نمی‌کنند و اینست نتیجه‌ای هم از این کار خود نمی‌خواهند. زیرا بارها آزمودیم که کسی که گفتار پیمان را نارسا یا نادرست می‌شمارد چون گفتیم گفتاری خود او بنگارد ننگاشت و دیگر آن رشته را رها کرد. بلکه شاید گفته‌های خود را پاک فراموش نمود. زیرا جز بر زبان آوردن آن و خودنمایی مقصودی دیگری نداشت که انجام داد و بپایان رسانید.
یک دسته‌ی دیگر پیمان را میدان هنرنمایی یا هوسبازی خود می‌گیرند و چنانکه گله کردیم گفتارهای بیجا و یا شعرهای ناسازگار گفته و نوشته و برای چاپ می‌فرستند و چنین می‌خواهند ما را از آلودگیهای خود بی‌بهره نگزارند. اینگونه چیزنویسی در همه جا رواج دارد. هرچه هست کار بی‌نتیجه‌ایست. ما بارها گفته‌ایم بسخن جز بهنگام نیاز نباید پرداخت.
.
🔸 هر کاری از بهر نتیجه‌ای باید بود (تکه‌ی دو از سه)
این بیماری ریشه‌ی دیگری دارد. امروز هر کسی که چند سالی در یک مدرسه بسر داده و به یک رشته‌ای از فقه و اصول و نحو عربی و منطق و مانند این پرداخته و یا دبیرستانی را بپایان رسانیده و نمونه‌هایی از این دانش و آن دانش فراگرفته و یا بخویشتن از این کتاب و از آن روزنامه چیزهایی آموخته هر یکی بهمین مایه‌ی اندک بسنده نموده خود را در راه رستگاری می‌شمارد بلکه هوس راهنمایی می‌کند و از درماندگی و کمخردی این نمی‌اندیشد که این چیزهایی که او در دل دارد آیا چه گرهی از کار جهان باز کند؟! بسیاری از جوانان همینکه چند اندیشه‌ای فراگرفتند بگفتارنویسی می‌پردازند و این نمی‌فهمند که چنانکه ایشان را سر شنودن و یاد گرفتن نیست دیگران نیز همین حال را دارند و این چیزنگاری جز کار بیهوده نمی‌باشد. بلکه پاره‌ای چندان کوتاه‌اندیشند که دربند شنیدن و نشنیدن دیگران نیستند و تنها گفتن یا نوشتن را می‌خواهند و از آن لذت می‌یابند. روشنتر بگویم : همچون کودکان از کار خود نتیجه نمی‌خواهند.
اگر در انجمنی چند تنی از اینان گرد آیند خواهند دید هر کسی سخن خود را می‌گوید و ارجی بگفته‌ی دیگری نمی‌گزارد. همگی می‌گویند و هیچ یکی گوش نمی‌دهد. اگر شما یک زمینه‌ی دشواری را پیشنهاد کنید (مثلاً از آفریدگار و کارهای او پرسشی نمایید) خواهید دید هیچ یک نمی‌گوید این از اندازه‌ی فهم من بیرونست. خُرد و بزرگ هر کدام پاسخی می‌دهد. هر یکی از راه دانش خود پیش می‌آید : صوفی از راه صوفیگری ، فیلسوف از راه فلسفه ، شاعر از روی پندارهای شاعرانه ، ملا از روی خبر. هر یکی باین بسنده می‌کند که بگوید و این نمی‌اندیشد در چنین زمینه‌ای سخن از همچو منی چه خواهند پذیرفت!
اگر روزنامه‌های آغاز مشروطه را بخوانید در آن هنگام که زندگانی کهن بهم خورده و بار سنگینی بدوش پیشروان کشور افتاده بود که بایستی کسان خردمندی پیش افتاده چه درباره‌ی کشورداری و چه در زمینه‌ی زندگانی توده راههایی بنمایند و دیگران پاکدلانه از ایشان پیروی نمایند و بدینسان توده را برستگاری رسانند بیخردانه هر کسی اندک‌مایه‌ی اندوخته‌ی مغزی خود را سرمایه‌ی رستگاری می‌شناخت و چنین می‌خواست از آن راه ، کارها پیش رود. اگرهم کسانی اندیشه‌هایی را از اروپا یاد گرفته بودند هر کدام آن را با دانسته‌های خود بهم درآمیخت. بودند کسانی که از اصول یا از فلسفه یا از صوفیگری گفتارها می‌پرداختند یا پیاپی خبرهای عربی می‌آوردند و یا شعر می‌سرودند. اگر بیماری نبود این درمی‌یافتند که از اینگونه خودنماییها جز زیان سودی بدست نیاید. در پارلمان نیز همین رفتار را می‌نمودند.
اینها همه از سستی خردها و خود از بدترین بیماریهاست. این آلودگی زیانهای بسیاری را دربر دارد و بدترین آنها اینکه چنین کسانی از «راستی‌پژوهی» که از نیکوترین خویهای آدمیست بی‌بهره می‌گردند و هرگاه به یک راهنمایی که برستگاری جهان می‌کوشد برخوردند با او نیز از در خودخواهی درآیند و از گرویدن و پیروی کردن بازمانند و هرگز روی رستگاری نبینند.
اینان آن درماندگانیند که در بیابان بیمناک زندگانی نه خود راه می‌شناسند که گام بردارند و پیش بروند و نه آن پاکدلی را دارند که پی راهنمایی را گرفته رستگار گردند. در آنجا که ایستاده‌اند گامهایی پس و پیش برمی‌دارند و سر می‌گردانند.
ما را شگفت می‌افتد که اینگونه بیماران خود را به پیمان نزدیک می‌سازند. یک دسته از این راه پیش می‌آیند که بگفته‌های پیمان پردازند : یکی را بگویند نیک است و یکی را نارسا شمارند یا به تندی ستایند که این خرده‌گیریها را جز بانگیزه‌ی بیماری نمی‌کنند و اینست نتیجه‌ای هم از این کار خود نمی‌خواهند. زیرا بارها آزمودیم که کسی که گفتار پیمان را نارسا یا نادرست می‌شمارد چون گفتیم گفتاری خود او بنگارد ننگاشت و دیگر آن رشته را رها کرد. بلکه شاید گفته‌های خود را پاک فراموش نمود. زیرا جز بر زبان آوردن آن و خودنمایی مقصودی دیگری نداشت که انجام داد و بپایان رسانید.
یک دسته‌ی دیگر پیمان را میدان هنرنمایی یا هوسبازی خود می‌گیرند و چنانکه گله کردیم گفتارهای بیجا و یا شعرهای ناسازگار گفته و نوشته و برای چاپ می‌فرستند و چنین می‌خواهند ما را از آلودگیهای خود بی‌بهره نگزارند. اینگونه چیزنویسی در همه جا رواج دارد. هرچه هست کار بی‌نتیجه‌ایست. ما بارها گفته‌ایم بسخن جز بهنگام نیاز نباید پرداخت.
.
🌒 فسوسا چنین خونخواری و سیاهدلی
حکومت ملایان محسن شکاری 23 ساله از اعتراض کنندگان جنبش کنونی (شهریور 1401) را به جرم بستن خیابان و زخمی کردن یک بسیجی با چاقو محاکمه و با اتهام «اخافه‌ی ناس» (ترسانیدن مردم) به اعدام محکوم و به فاصله‌ی کمی حکم را اجرا کرده است.
حکومت ملایان با این محاکمه که پشتوانه‌ی آن ، اعترافات متهم بوده ـ اعترافاتی که بیشتر آنها بزور از متهمان گرفته می‌شود ـ جنایت بزرگی مرتکب شده است. جنایتی که نیک پیداست برای ترسانیدن مردم یا به گفته‌ی خودشان «اخافه‌ی ناس» انجام گرفته.
ما می‌پرسیم : در جریان این اعتراضها نزدیک به 450 تن بدست پلیس و بسیج و گروه فشار کشته شده‌اند. این کجا دادگریست که به آنها رسیدگی نشود و تنها یک تن از مردم را برای ترسانیدن دیگران به چوبه‌ی دار سپارند.
این رفتار حکومت بدان معنیست که کشتن آن 450 تن بجا بوده و می‌بایست کشته می‌شدند ولی از زخمی شدن یک بسیجی نمی‌توان گذشت و باید زننده را قصاص کرد. اینهاست که چهره‌ی راست حکومت ملایان را آشکار می‌گرداند.
کافیست بدانیم در سال 1968 که در فرانسه دانشجویان و کارگران نزدیک به یک ماه به دولت اعتراض کردند و سنگر گرفته با پلیس جنگیدند ، شمار کشته‌ها کمتر از ده تن بود. شما از روی شمار کشته‌ها بفهمید که اینها که در حکومتند چه سیاهکاران پلیدیند. چه اندیشه‌های پستی در سر دارند.
کشته شدگان تابستان 67 ، زهرا کاظمیها و دیگر کشته‌های سالهای اخیر بکنار ، همین اعتراضهای اخیر آتشش با کشته شدن مهسا امینی زبانه زن شد. آیا مسئول یا مسئولان آن هیچ دنبال شد؟!..
این چه دادگریست که وابستگان به حکومت را «آتش به اختیار» و مصون از هر گونه مسئولیت و کیفری بشمارند ولی از آنسو 450 تن از اعتراض کنندگان را که جز فریاد زدن کاری نمی‌کردند همچون مرغهای شکاری بزمین اندازند؟!.
هر روز که می‌گذرد کفه‌ی سیاهکاریهای شما ملایان سنگینتر ، بیزاری مردم از شما بیشتر ، کینه‌ها سختتر و گره‌ها سفتتر و ناگشودنی‌تر می‌شود.
👇
حکومت ملایان محسن شکاری 23 ساله از اعتراض کنندگان جنبش کنونی (شهریور 1401) را به جرم بستن خیابان و زخمی کردن یک بسیجی با چاقو محاکمه و با اتهام «اخافه‌ی ناس» (ترسانیدن مردم) به اعدام محکوم و به فاصله‌ی کمی حکم را اجرا کرده است.
حکومت ملایان با این محاکمه که پشتوانه‌ی آن ، اعترافات متهم بوده ـ اعترافاتی که بیشتر آنها بزور از متهمان گرفته می‌شود ـ جنایت بزرگی مرتکب شده است. جنایتی که نیک پیداست برای ترسانیدن مردم یا به گفته‌ی خودشان «اخافه‌ی ناس» انجام گرفته.
ما می‌پرسیم : در جریان این اعتراضها نزدیک به 450 تن بدست پلیس و بسیج و گروه فشار کشته شده‌اند. این کجا دادگریست که به آنها رسیدگی نشود و تنها یک تن از مردم را برای ترسانیدن دیگران به چوبه‌ی دار سپارند.
این رفتار حکومت بدان معنیست که کشتن آن 450 تن بجا بوده و می‌بایست کشته می‌شدند ولی از زخمی شدن یک بسیجی نمی‌توان گذشت و باید زننده را قصاص کرد. اینهاست که چهره‌ی راست حکومت ملایان را آشکار می‌گرداند.
کافیست بدانیم در سال 1968 که در فرانسه دانشجویان و کارگران نزدیک به یک ماه به دولت اعتراض کردند و سنگر گرفته با پلیس جنگیدند ، شمار کشته‌ها کمتر از ده تن بود. شما از روی شمار کشته‌ها بفهمید که اینها که در حکومتند چه سیاهکاران پلیدیند. چه اندیشه‌های پستی در سر دارند.
کشته شدگان تابستان 67 ، زهرا کاظمیها و دیگر کشته‌های سالهای اخیر بکنار ، همین اعتراضهای اخیر آتشش با کشته شدن مهسا امینی زبانه زن شد. آیا مسئول یا مسئولان آن هیچ دنبال شد؟!..
این چه دادگریست که وابستگان به حکومت را «آتش به اختیار» و مصون از هر گونه مسئولیت و کیفری بشمارند ولی از آنسو 450 تن از اعتراض کنندگان را که جز فریاد زدن کاری نمی‌کردند همچون مرغهای شکاری بزمین اندازند؟!.
هر روز که می‌گذرد کفه‌ی سیاهکاریهای شما ملایان سنگینتر ، بیزاری مردم از شما بیشتر ، کینه‌ها سختتر و گره‌ها سفتتر و ناگشودنی‌تر می‌شود.
👇