پاکخویی از کتاب «دردها و درمانها»

(همبسته با گفتار بالا)
.

🔶 یک کار ارجدار ـ یا ترجمه‌ی تاریخ موسی خورنی

🔸 تکه‌ی یک از یک


روزنامه‌ی ایران کنونی که آقای یقیکیان هفته‌ای یک شماره در تهران بچاپ می‌رسانند یکی از کارهای نیکی که آقای یقیکیان بانجام می‌رسانند ترجمه‌ی کتاب موسی خورنی است که تکه به تکه در روزنامه‌ آن بچاپ می‌رسد.

کتاب موسی خورنی با آنکه تاریخ ارمنستانست تاریخ ایران نیز هست و آگاهیهای بسیاری را از پادشاهان اشکانی دربر می‌دارد.

این کتاب بزبانهای بسیاری از کشورهای اروپایی ترجمه یافته و جای افسوس بود که بفارسی که می‌بایست زودتر از آنها ترجمه شود نشده بود و اکنون جای خشنودیست که آقای یقیکیان این کار باینده را بانجام می‌رساند.

ما چنانکه بارها نوشته‌ایم به تاریخ ارج می‌گزاریم. تاریخ برای شناختن جهان و چگونگی زندگانی که یکی از خواستهای ماست یاوری بسیار تواند کرد. گذشته از آنکه خود چیز خوشایندیست و چه بهتر که ساعتهای بیکاری هر کسی با اینگونه خواندنیها بسر رود.

یکی از کارهایی که باید بکنیم آنست که کتابهای تاریخی شیرین و راست نوشته و بچاپ رسانیده در دسترس زنان و مردان بگزاریم تا آنان را از پرداختن بکتابهای زیانمند بازداریم.

به هر حال بآقای یقیکیان از آن کارشان سپاس می‌گزاریم و ما دوست می‌داریم آن را جداگانه هم بچاپ رسانند. ولی باید یادآوری کنیم که روزنامه‌شان با غلطهای بسیار بچاپ می‌رسد. آنگاه جمله‌های ترجمه نیز بشیوه‌ی گفتارنویسی روزنامه‌هاست. در حالی که برای کتاب شیوه‌ی بهتر دیگری باید بود. بویژه برای کتاب ارجداری همچون کتاب موسس خورناتسی.

موسی خورنی (یا موسس خورناتسی) کتاب دیگری در جغرافی دارد که چند صفحه‌اش درباره‌ی ایرانست و جغرافی کشور ایران را در زمان ساسانیان نشان می‌دهد. یکی از شرقشناسان آلمانی مارکوارت نام ، آن چند صفحه را گرفته و در پیرامونش بجستجوهای دانشمندانه پرداخته و کتابی بنام «ایرانشهر» پدید آورده که بچاپ رسیده و خود یکی از کتابهاییست که باید بفارسی ترجمه شود و بچاپ رسد. ما امیدمندیم جوانان بجای رمان نوشتن و یا گفتارهای بیهوده برای روزنامه‌ها فرستادن به اینگونه کارهای سودمند پردازند.

ما در حال آنکه از رمان بد می‌گوییم و میخواهیم جوانان بآن نپردازند این هم می‌خواهیم که آنان هوش و جُربُزه‌ی خدادادی خود را در کارهای سودمند بکار برند و بجای رُمان بدانش پردازند.


(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی پنجم ـ 26 فروردین ماه 1323)


.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم

🔸 کسانی نیکی را تنها از بهر گفتن می‌خواهند (تکه‌ی یک از یک)


کسانی هستند که چون در جایی نشستند و یا بکسی رسیدند از بدیها نکوهش می‌کنند و چون پایش بیفتد خودشان از آنها پرهیز نمی‌جویند.

اینان آن نادانانیند که نیکی را تنها گفتن می‌دانند. آن بیخردانیند که نمی‌دانند نیکی بکردار است نه بگفتار.

اگر دیگران بد باشند اینان بدترند. باید اینان را خوار داشت و پستی‌شان را به رخشان کشید تا گستاختر نگردند.

برخی نیز چنین وامی‌نمایند که چون دیگران بد می‌باشند آنان را از بدیها گزیری نیست ولی این بهانه هرگز پذیرفتنی نیست. از کجا داستان باژگونه نباشد؟! ما اگر این بهانه را بپذیریم هر کس آن را دستاویز خواهد داشت.

اینان می‌خواهند از یکسو در شمار نیکان باشند و از سوی دیگر از بدیها بهره بردارند و این آرزوییست که هرگز پیش نخواهد رفت.

تو هرچه می‌خواهی بگوی. تا نیکی نکنی نیک نخواهی بودن.


.

🔶 آدمی با جانوران یکی نیست

🔸 تکه‌ی یک از یک


یک چیزی که ما در بیشتر ایرانیان می‌بینیم ترس است. بارها از پست نامه بما می‌رسد که می‌بینیم کسی با نام پوشیده ایرادی گرفته یا پرسشی کرده است. در حالی که اگر آن را با نام آشکاری پرسیدی یا ایراد گرفتی هیچ زیانی نبودی.

بتازگی از پست نامه‌ای رسیده که یکی با دستینه‌ی ا. ح. چنین می‌نویسد : «شما که می‌گویید گوشت نباید خورد و گوشت خوردن را عیب آدمیان می‌شمارید حرف شما مخالف با قوانین طبیعت است دنیا دستگاه آکل و مأکولست. درمیان حیوانات آنچه قویتر است ضعیف را شکار می‌کند و می‌خورد. از عنکبوت ناتوان گرفته تا شیر و خرس توانا هر یکی برای خود شکاری دارد که می‌گیرد و می‌خورد. درمیان مرغان هوا و ماهیهای دریا نیز همین رفتار جاریست. انسان که یک فردی از حیواناتست نمی‌تواند خود را مستثنا گرداند ... جلو قوانین طبیعت را نمی‌توان گرفت».

می‌گویم : نخست ایراد ما بشما آنست که چرا نام خود را پنهان داشته‌اید. این پرسش یا ایراد چیزی نبوده که ما از آن برنجیم یا کسی شما را بیدین شناخته بآزارتان کوشد.

ما نیک می‌دانیم که از سالهاست اینگونه اندیشه‌های پراکنده از اروپا یا از دیگر جاها بایران رسیده و رنگ برنگ در دلها جا گرفته است. روزنامه‌ها هرچه از کتابها یا از روزنامه‌های اروپایی گرفته‌اند بی‌باک و پروا بچاپ رسانیده در دلها جایگیر گردانیده‌اند.

عنوان « آکل و مأکول» از پیش درمیان ایرانیان بوده است. ولی سپس که فلسفه‌ی داروین پراکنده شده و هایهوی آن بیش از خودش به ایران رسیده ، و جمله‌های «زندگانی نبرد است» و «هر توانا می‌تواند ناتوانی را در راه زیست خود نابود گرداند» و مانند اینها بگوشها رسیده ، این نیز عنوان دیگری گردیده. به هر حال اگر جوانی یا پیری اینگونه اندیشه‌ها را در مغز خود جا داده جای نکوهش نخواهد بود. بلکه باید کوشید و حقایق را روشن گردانید تا این آموزاکهای پراکنده از دلها بیرون رود.

من بآقای ا.ح. پاسخ کوتاهی خواهم نوشت. ولی بهتر میدانم او کتابهای ما بویژه کتاب [ورجاوند]بنیاد را بخواند تا در این زمینه با یک رشته آمیغهای ارجدار و روشنی روبرو گردد.

اما ایرادهای شما : نمی‌دانم خواست شما از «قوانین طبیعت» چیست؟!. ما قانونی یا چیز دیگری که ما را از گوشتخواری ناچار گرداند نمی‌شناسیم. ما اگر گوشت نخوریم و کارد بگلوی گوسفندان بی‌آزار و سودمند نکشیم نافرمانی به سپهر (یا طبیعت) نکرده‌ایم.

اگر چنین باشد که هر چیزی که مردم از روی هوس یا سهش می‌کنند از قانونهای طبیعت شماریم کار بسیار دشوار خواهد بود. در آن حال باید بآدمکشان سخنی نگوییم ، بدزدان نیز ایرادی نگیریم. اگر سخنی گفتیم یا ایرادی گرفتیم اینان نیز زبان باز کنند و بگویند : «این مخالف قوانین طبیعت است». یا بگویند : «دنیا دستگاه کشتن و کشته شدن است». همان اندازه که گوشتخواری در طبیعت جا می‌دارد آدمکشی و دزدی و دیگر بدیها نیز می‌دارد. هر رختی که شما بگوشتخواری پوشانید دیگران توانند بدزدی و آدمکشی پوشانند.

این نکته را باید فراموش نکرد که بسیار چیزها در جهان هست که ما می‌کوشیم نباشد. در جهان یا در طبیعت یا هر نامی که دهید بیماری هست ، ستمگری هست ، دزدی هست ، آدمکشی هست ، مار هست ، کژدم هست ، پشه‌ی مالاریا هست ، گمراهی هست ، نادانی هست ، تاریکی هست ... اینها چیزهاییست که هست و ما می‌کوشیم نباشد.

قانون طبیعت (یا آیین سپهر) که می‌گوییم چیزهایی را می‌گوییم که گردش جهان بروی آنهاست و ما نمی‌توانیم و نخواهیم توانست از آنها جلو گیریم یا دیگر گردانیم. «نه هرچه در سپهر است از آیین اوست».

اینکه می‌نویسید : «دنیا دستگاه آکل و مأکولست» راست نیست. سخنیست شنیده و نااندیشیده پذیرفته‌اید. آری در جهان «خوردن و خورده شدن» هست. آری بسیاری از زندگان با خوردن دیگری زندگی می‌کنند و خود نیز خورده می‌شوند.

چیزی که هست این از نیکیهای جهان نیست. بلکه از بدیهای اوست که باید تا می‌توان بجلوگیری کوشید. باید تا می‌توان با آن نبرد کرد.

آنگاه این دستگاه «خوردن و خورده شدن» در جانورانست. آدمی را بپای جانوران نباید برد. این یک لغزش بزرگی از «نواندیشان» است که آدمی را با جانوران یکسان می‌شناسند و آنچه را که در جانوران می‌بینند می‌خواهند در آدمی نیز باشد.

دوباره می‌گویم : این یک لغزش بزرگیست. لغزشیست که فلسفه دچار آن گردیده. لغزشیست که زیانهای بسیاری را بجهان رسانیده است.

آدمی اگرهم جان دارد و از جنس جانورانست با آنها نه یکسانست. آدمی دارای گوهر ویژه‌ای بنام دستگاه روان و خرد است که بسیار والاست.

👇

در اینجاست که دوباره به آقای ا.ح. می‌سپارم کتابهای ما را بخواند. بخواند و این لغزشها را از خود دور گرداند. این خود زیانست که آدمی گوهر خود را نشناسد ، زیانست که از ارج و جایگاه خود ناآگاه باشد.

آنگاه همان جانوران مگر همگی گوشت می‌خورند؟!. گرفتیم که آدمی همچون جانورانست و باید پیروی از ایشان کند ، مگر همگی جانوران گوشتخوارند؟!..

درمیان جانوران گوشتخوارها دسته‌ای می‌باشند. دسته‌های دیگری جز با گیاه زندگی نمی‌کنند. پس چه شده که آدمی پیروی از گوشتخواران کند و از این گیاهخواران نکند؟!..

اگر باین زمینه‌ها درآییم این خود داستانیست که آدمی در ساختمان تنی خود افزار گوشتخواری نمی‌دارد ، نه دندان و چنگال شیر را می‌دارد و نه معده‌اش همچون معده‌ی او می‌باشد.

اینها سخنهاییست که دیگران گفته‌اند و ما نبایستی بگوییم. اینست یاد نکرده‌ایم. ولی از این باره نیز بگوشتخواری ایرادی هست.

یک چیزی که در ایرانیان ـ بویژه در جوانان ـ پیدا شده و مایه‌ی اندوه ماست آنست که اینگونه اندیشه‌های بدبینانه درمیان ایشان رواج یافته ، و ما می‌بینیم برای هر کار بدی فلسفه یاد می‌کنند. چون سهشها از کار افتاده و کمتر می‌خواهند به نیکیها گرایند باین بهانه‌ها دست می‌یازند. آیا گفتن اینکه گوشتخواری شاینده‌ی آدمی نیست چیزیست که کسی ایرادی گیرد و یا در برابرش فلسفه بیاورد؟!.


(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی پنجم ـ 26 فروردین ماه 1323)


.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم

🔸 رویه‌کاریها (تکه‌ی یک از یک)


آقای حقانی از مرند نوشته : در انجمنی یا بزمی که چند تنی نشسته‌اند و یکی دیگر از در درمی‌آید اینان بپا برمی‌خیزند و هر یکی جای خود را باو نشان می‌دهند. نیز چند تنی چون به دم در می‌رسند بهمدیگر بفرمایید بفرمایید (یا بگفته‌ی عوام : تعارف) می‌کنند. شما باینها با چه دیده می‌نگرید؟!

می‌گوییم : این شیوه‌ها برادرِ دیگر عنوانهای پوچ است. این رویه‌کاریها با عنوانهای پوچ و چاپلوسیهای شاعرانه و گزافه‌نویسیهای دبیرانه همگی یادگار زمانهاییست که خرد و مردمی یکجا پایمال بوده و مردمان فرهنگ را جز از این چیزها نمی‌شناخته‌اند.

اگر کسی براستی دیگری را بر خود برتری نهد و پیشی دهد ما را برو نکوهش نیست. لیکن سخن ما با کسانیست که این رویه‌کاریها را می‌کنند و در دل خود چیزهای دیگری دارند. بارها دیده شده آنکه جای خود را در انجمن بتازه‌رسیده‌ای نشان می‌دهد ، اگر او پذیرد و در آنجای نشیند سخت می‌رنجد. نیز بارها دیده شده کسانی که در برابرِ در با زبان بهمدیگر بفرمایید می‌گویند با پا بیکدیگر پیشی می‌جویند. آیا چنین نمایش ناشایسته نیست؟!..

ما نیک می‌شناسیم که کسانی که باین رویه‌کاریها گرفتارند از درون دورترین کسان از مهربانی و نیکخواهی می‌باشند. چنین هم بایستی بودن زیرا اینگونه خودنماییها با پاکدلی نمی‌سازد و جز از فریبکاران سر نمی‌زند.

هرچه هست باید اینها را بترک گفت. چیزی که هست نباید پاسداری بیکبار از میان مردم برخیزد و بزرگ و کوچک هرگز پروای یکدیگر ندارند. ما چنین چیزی را نمی‌خواهیم.

اداره‌ها و میان لشگر و انجمنهایی که برای انجام کارهایی برپا می‌شود هر کدام راه خود را دارد و در آنها بزرگ و کوچک و پیش و پس شناخته می‌باشد. اما در انجمنهای همگانی و در بزمها که بیش از همه این رویه‌کاریها در آنها رخ می‌دهد ما برآنیم که آنکه سالش بیشتر است بالاتر نشیند و در دم در نیز جلوتر بگذرد. این شیوه‌ایست که در نشستهای خود همیشه بکار می‌بندیم و چنانکه آزموده‌ایم رنجش از آن پدید نمی‌آید. زیرا سالخوردگی چیزی نیست که مردم بر سر آن کشاکش کنند بلکه چه‌بسا کسانی بر کم نمودن سال خود می‌کوشند.

اینگونه راهنماییها نخست ناگوار می‌افتد و سبکسران بخرده‌گیری برمی‌خیزند ولی چون بکار بسته شد هر کسی از آن خرسند می‌گردد زیرا می‌بیند که چه سودی را دربر داشته و چه آسانی در کارها پدید می‌آورد. گذشته از اینکه از یک رشته دروغگوییها و نادرستیها جلو می‌گیرد و مردمان را براستی و درستی نزدیک می‌سازد.

چنانکه در جای دیگری گفته‌ایم : ما برآنیم بنیاد زندگانی آدمیان همه بر راستی باشد و اینها گامهاییست که در آن راه برداشته می‌شود.


.

🔶 بیرون از آیین سپهر چیزی نتواند بود

🔸 تکه‌ی یک از دو


یکی از آشنایان مرا دیده و جلو مرا گرفته چنین می‌گوید :

«در مجلسی بودیم اطلاعات هفتگی را می‌خواندند. چیزهایی نوشته که مخالف مطالب شماست. بعضیها که می‌خواندند بمطالب شما ایراد می‌گرفتند».

می‌گویم : اطلاعات هفتگی چه نوشته؟!.

می‌گوید : «حکایت جوکیان را نوشته است. خواندنیست ، بخوانید و پاسخ هم بنویسید». این گفته او مرا واداشت که «اطلاعات هفتگی» را بدست آورم. در آنجا در زیر عنوان «بچشم خود دیدم که کودکی در آسمان قطعه قطعه شد» چنین می‌نویسد :

«هندوستان عجایب بسیار دارد. ولی از همه چیز عجیب‌تر کارهای خارق‌العاده‌ی جوکیان و فقیران و جادوگران آنست که قوانین مسلم طبیعی را با عملیات عجیب خود بر هم زده‌اند. پیش از این هرچه در این باب می‌شنیدیم باور نمی‌کردیم و به حقه‌بازی و چشم‌بندی تعبیر می‌نمودیم. ولی اینک یکی از خبرنگاران فرنگی پرده‌ای از این عملیات حیرت‌انگیز را عکس برداشته و در این صفحه بشما نشان می‌دهد. درست در این تصاویر دقت کنید شاید از روی آنها بتوانید باسرار جادوگران هندی پی برید».

سپس در زیر آن نه تکه پیکره (یا تصویر) بچاپ رسانیده و در زیر هر یکی جمله‌هایی نوشته که از رویهم‌رفته آنها چنین داستانی بدست می‌آید :

یک جوکی یا جادوگر به نمایش پرداخته درمیان تماشاییان نخست ریسمان بلندی را با سختی بگرد سر خود می‌گرداند. ناگهان ریسمان مانند چوب استواری بی‌آنکه بزمین تکیه داشته باشد در هوا راست می‌ایستد. بفرمان جادوگر پسر بچه‌ای از آن چوب (یا درخت بی‌ریشه) بالا می‌رود چندانکه از دیده‌ها ناپدید می‌گردد. جادوگر شمشیری بدندان گرفته و خنده‌ی شومی بر لبانش پدیدار گردیده او نیز از آن چوب یا ریسمان بالا می‌رود و او نیز از دیده‌ها ناپدید می‌گردد. از میان آسمان فریادهای ناله و لابه‌ی پسر بچه بگوشها می‌رسد و سپس تکه‌های تن او یکی پس از دیگری بزمین می‌افتد. در همان هنگام جادوگر نیز پیدا شده و پایین آمده تکه‌های خون‌آلود تن پسر بچه را یکجا گرد آورده پارچه‌ی سفیدی بروی آن می‌کشد. سپس دعاهایی خوانده پارچه‌ی سفید را بلند می‌گرداند و پسر بچه درست و زنده از زیر آن برمی‌خیزد. اینست کوتاهشده‌ی آن داستان.

چون آن آشنا خواهش کرده که در پرچم پاسخ نویسیم اینست بسخنانی در پایین می‌پردازیم :

نخست باید دانست داستانی که نوشته شده ، چه راست و چه دروغ ، با نوشته‌های ما ناسازگار نیست. ما هیچگاه نگفته‌ایم که چنین نمایشهایی نشود یا نتواند شد. ماننده‌ی این داستانها را ما از جوکیان شنیده بودیم. در ایران نیز از علی‌اللهیان و درویشان اینگونه کارها سر می‌زند.

ابن‌بطوطه که در قرن هشتم هجری بجهانگردی برخاسته و تا هندوستان و چین رفته است در چین ماننده‌ی همین داستان را (از بالا رفتن یک پسر بچه ، و پی او رفتن شعبده‌باز ، و کشتن او ، و پایین انداختن تکه‌های تنش ، و سپس زنده گردانیدن) با اندک‌جدایی از یکی از شعبده‌بازان هندی یا چینی ، در کاخ پادشاه آنجا دیده است و در سفرنامه‌ی خود می‌نویسد. از اینجا باید گفت این نمایش تازه نیست و از قرنها میان جوکیان شناخته می‌باشد.

در ایران درویشان و علی‌اللهیان بدرون آتش می‌روند و بی‌آنکه آسیبی بینند بیرون می‌آیند. شمشیر را به شکم خود فرومی‌برند بی‌آنکه زیانی یابند.

اینها بوده است و می‌باشد و ما نیز بودن آنها را انکار نکرده‌ایم. سخن ما در جای دیگر است. ما می‌گوییم اگر این نمایشها راستست و جوکیان و درویشان به سپهر (یا طبیعت) چیره هستند و می‌توانند آن را دیگر گردانند و قانونهایش بهم زنند چرا این چیرگی خود را در جاهای بهتر و سودمندتر بکار نمی‌برند؟! جوکی‌ای که می‌تواند ریسمانی را چوبی گرداند ، می‌تواند پسر بچه‌ای را بکشد و باز زنده کند ، کسی که دارای چنین توانایییست پس چرا بهنرهای بزرگتری برنمی‌خیزد؟!. تاکنون بارها در هندوستان گرانی و گرسنگی رخ داده. چرا در آن هنگامها جوکیان از چیرگی خود بسپهر بهره‌مندی نخواسته و جلو گرسنگی و کمیابی را نگرفته‌اند؟!.

بارها بهندوستان لشکرهای بیگانه آمده و کشتار و تاراج کرده. چرا جوکیان بهنرنمایی نپرداخته نخواسته‌اند از راههایی که می‌شناختند و دیگران نمی‌شناختند دشمنان را نابود گردانند؟!.

همین اکنون در هندوستان جنگست. ژاپنیها بآنجا تاخته‌اند و می‌کوشند که پیش آیند چرا جوکیان بجلوگیری از آنان نمی‌پردازند؟!. چرا هنرشان تنها این بازیهاست؟!.


(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی پنجم ـ 26 فروردین ماه 1323)


.

پرچم هفتگی ـ شماره‌ی پنجم

(همبسته با گفتار بالا)
.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم

🔸 هر کاری از بهر نتیجه‌ای باید بود (تکه‌ی یک از سه)


زمانی که ما پیمان را آغاز نمودیم در شماره‌ی نخستین یاد کردیم که این نامه راهی را دنبال می‌کند و نمی‌تواند بسخنان پراکنده پرداختن. گفتیم کسانی که این نامه را می‌خوانند اگر گفته‌های ما را می‌پذیرند و براست می‌دارند بنام راستی‌پرستی چیزی بنگارند و پاکدلانه گواهی دهند و اگر نمی‌پذیرند می‌توانند آنچه باندیشه‌ی ایشان می‌رسد بنویسند و از ما پاسخ خواهند.

با اینهمه دیده شد کسانی پیاپی شعر ساختند و فرستادند ، گفتار پرداختند و فرستادند. ناگزیر شدیم چندین بار یادآوری کنیم. با این هم کسانی بازنایستادند و پاره‌ای از اینان چون گفته یا نوشته‌شان چاپ نیافت رنجش پیدا کردند و از ما روگردان شدند.

ولی ما از راه خود برنگشتیم و رشته را بدست این و آن ندادیم و به یاری خدا توانستیم که هر ساله یک یا چند زمینه را گرفته روشن گردانیم. این یکی از نگهداریهای خداست که پیمان در چهار سال از راه خود نپیچیده و در سراسر شماره‌های آن دو گفته که باهم نسازد پیدا نتوان کرد.

لیکن چون اینگونه پراکنده‌نویسی یکی از آلودگیهاست و ما می‌بینیم بسیاری از مردم گرفتار آن می‌باشند می‌خواهیم چیزهایی در این باره بنگاریم و زیان آن را بازنماییم :

هر کاری از بهر نتیجه‌ای باید بود. ما می‌خواهیم بدانیم این کار که انبوهی پیش گرفته‌اند چه نتیجه‌ای دارد و از بهر چه آن را می‌کنند؟ اگر از بهر آن می‌کنند که آگاهیهایی بمردم یاد دهند و بر دانش آنها بیفزایند و یا از بهر آنکه پندهایی بیاموزند و راهنماییهایی کنند اینکار باین سادگی نیست و آن را شرطهایی در کار است.

تنها از پندآموزی و راهنمایی سخن می‌رانیم. کسی که می‌خواهد بمردم پند آموزد باید پیش از همه ببیند آیا گفتن یا نوشتن را اثری هست یا نه. اگر اثری نیست بیهوده خود را نرنجاند. پس از آن ببیند آیا دیگری پیش ازو بچنین کاری پرداخته یا نه. اگر پرداخته پاکدلانه به یاری او برخیزد و آواز بآواز او بیندازد که هم اثرش بیشتر گردد و شنوندگان زودتر و بهتر پذیرند و هم به رنج فراوان نیاز نیفتد. پس از آن بزمینه‌ای که درآمده و گفتگو می‌دارد آن را درست بسنجد و بفهمد و در گفته‌های خود همگی آن را دنبال کند. اگر گفتگو از دین است بهمه‌ی گوشه‌های آن درآید و تنها به یک سخن نارسا بسنده نکند. هرگاه سخن از خویهای نیکوست همگی آنها را بشمارد و یک کار درستی را انجام دهد. پس از آن گفتاری که می‌راند بر سر آن ایستادگی نماید و تنها به یک بار گفتن و یا نوشتن بسنده نکند و آنچه امروز می‌گوید فردا آن را فراموش نسازد و بگفته‌های ناسازگار برنخیزد. پس از آن هرچه می‌گوید خویشتن بکار بندد و کردار با گفتار یکی گرداند. گذشته از همه‌ی اینها در گفتگو از زیست آدمیان و اینگونه زمینه‌های سترگ گوینده باید یا خویشتن راهی را باز کند و چنین شایستگی‌ای را دارا باشد و یا از یک راهشناس دیگری پیروی نموده پایه‌ی گفته‌های خود را بر آن بگزارد وگرنه یک سخن از اینجا و یک سخن از آنجا جز زیان نتیجه نخواهد داد. اینست شرطهایی که برای گفتن و نوشتن در این زمینه‌ها در کار است.

ولی ما می‌بینیم کسانی که گفتارنویسی می‌کنند هرگز دربند این شرطها نیستند و اگر راستی را بخواهیم ، اینان جز راه هوس نمی‌پویند و این را هم یک گونه خودنمایی می‌شناسند و روزنامه یا مهنامه را جز نمایشگاهی نمی‌دانند که هر کسی در آن هنر خود را نماید.


.

🔶 بیرون از آیین سپهر چیزی نتواند بود

🔸 تکه‌ی دو از دو


یک داستان تاریخی که گواه سخن ما تواند بود داستان سید محمد مُشَعشَع و پسر او مولا علی است. سید محمد و پسرش نیز از این هنرها نشان می‌داده‌اند. سید محمد که دعوی مهدیگری می‌داشته «ذکری» به پیروانش یاد داده بود که چون خواندندی بدرون آتش رفتندی ، دسته‌ی شمشیر را بزمین تکیه داده با شکم خود روی نوک آن افتادندی. اینها معجزه‌ی او می‌بوده. ما می‌گوییم : اگر این راست بوده که به سید محمد و پیروانش شمشیر و آتش و دیگر چیزها آسیب نمی‌رسانیده ایشان می‌توانسته‌اند با همه‌ی مردم جنگ کنند و فیروز درآیند و بهمه‌ی کشورها دست یابند. پس چرا نکرده‌اند؟!.. چرا نتوانسته‌اند؟!.. چرا پس از آنهمه کوششها تنها بخوزستان دست یافته‌اند؟!.

از آنسوی ما می‌دانیم که پسر سید محمد ، مولا علی هنگامی که سپاه بسر بهبهان برده و دز آنجا را گرد فروگرفته بوده ، روزی که بآب فرورفته و می‌خواسته شناوری و آب‌تنی کند تیراندازی او را آماج تیر گردانیده و از پا انداخته است. ما می‌پرسیم : اگر اینان به سپهر چیره می‌بوده‌اند و شمشیر و تیر در ایشان کارگر نمی‌بوده پس این تیر خوردن و مردن چیست؟.

ما دلیل دیگری نیز در دست می‌داریم : چنانکه شنیده‌ایم همان جوکیان از راه این نمایشها نان خورند. این نمایشها را که نشان دادند از مردم پول طلبند. ما می‌گوییم : اگر آنان را آن چیرگی به سپهر هست پس این گدایی چیست؟!. چرا نمی‌خواهند نان و خوراک دیگر بهر خود از راههای «خارق‌العاده» بدست آورند؟!. چرا نمی‌خواهند از گنجهای نهفته که در اینجا و آنجا در زیر زمین فراوانست سود جویند؟!.

یک شعبده‌باز هرچه هنر می‌نماید بنماید. همان که در پایان کار دست باز کرد و از مردم یک ریال و دو ریال پول طلبید همین بسست که ما نمایشهای او را دروغ شماریم و به هر حال ارجی نگزاریم. آنکه می‌گویند : «باید درخت را از میوه‌اش شناخت» در اینجاست.

اینکه نویسنده‌ی روزنامه‌ی اطلاعات می‌نویسد : «قوانین مسلم طبیعی را با عملیات عجیب خود بر هم زده‌اند». سخن راستی نیست. کسی نخواهد توانست قانونهای سپهر را بهم زند. در کسی چنین نیرویی نتواند بود.

آن نمایشها که می‌بینیم راستست که راز آنها را نمی‌دانیم ، ولی با دلیلهایی که یاد کردیم بیگمان می‌دانیم که بدانسان که ما می‌بینیم و درمی‌یابیم نیست.

یک نکته‌ای را که باید در پایان گفتار بیفزایم آنست که اینگونه کارها بیشتر در توده‌های پس‌مانده و بیدانش رخ نماید ، و کسانی که بآنها پردازند بیشترشان تهیدست و پست و بی‌ارج باشند.

از اینجا باید گفت که اینگونه کارها ، چه یک بنیادی دارد و چه رویه‌کاری و چشم‌بندیست ، خود بیهوده و بی‌سود بلکه زیانمند است. ما با دیده می‌بینیم که از راه دانشها که بنیادش بشناختن طبیعت و قانونهای آن و پیروی از آن قانونهاست بیشتر و بهتر سود توان برد.

جدایی میانه‌ی شعبده‌بازان یا جوکیان که بگمان نویسنده‌ی اطلاعات قانونهای طبیعت را بهم می‌زنند و هنرهای بیمانند نشان می‌دهند با دانشمندان و هنرمندان[=صنعتگران] که پیروی از قانونهای طبیعت کرده بسودجویی از آن راه می‌پردازند ، جدایی میانه‌ی هندوستان و انگلستانست. هندوستان سرزمین جوکیانست و انگلستان جایگاه دانشمندان می‌باشد.

اینست ما در شرق باید بکوشیم و اینگونه پندارها را که درمیانست براندازیم و مردم را از آلودگی بآنها بازداریم. نه اینکه بستایش پرداخته باد بآتش پندارپرستیها زنیم.


(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی پنجم ـ 26 فروردین ماه 1323)


.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم

🔸 هر کاری از بهر نتیجه‌ای باید بود (تکه‌ی دو از سه)


این بیماری ریشه‌ی دیگری دارد. امروز هر کسی که چند سالی در یک مدرسه بسر داده و به یک رشته‌ای از فقه و اصول و نحو عربی و منطق و مانند این پرداخته و یا دبیرستانی را بپایان رسانیده و نمونه‌هایی از این دانش و آن دانش فراگرفته و یا بخویشتن از این کتاب و از آن روزنامه چیزهایی آموخته هر یکی بهمین مایه‌ی اندک بسنده نموده خود را در راه رستگاری می‌شمارد بلکه هوس راهنمایی می‌کند و از درماندگی و کمخردی این نمی‌اندیشد که این چیزهایی که او در دل دارد آیا چه گرهی از کار جهان باز کند؟! بسیاری از جوانان همینکه چند اندیشه‌ای فراگرفتند بگفتارنویسی می‌پردازند و این نمی‌فهمند که چنانکه ایشان را سر شنودن و یاد گرفتن نیست دیگران نیز همین حال را دارند و این چیزنگاری جز کار بیهوده نمی‌باشد. بلکه پاره‌ای چندان کوتاه‌اندیشند که دربند شنیدن و نشنیدن دیگران نیستند و تنها گفتن یا نوشتن را می‌خواهند و از آن لذت می‌یابند. روشنتر بگویم : همچون کودکان از کار خود نتیجه نمی‌خواهند.

اگر در انجمنی چند تنی از اینان گرد آیند خواهند دید هر کسی سخن خود را می‌گوید و ارجی بگفته‌ی دیگری نمی‌گزارد. همگی می‌گویند و هیچ یکی گوش نمی‌دهد. اگر شما یک زمینه‌ی دشواری را پیشنهاد کنید (مثلاً از آفریدگار و کارهای او پرسشی نمایید) خواهید دید هیچ یک نمی‌گوید این از اندازه‌ی فهم من بیرونست. خُرد و بزرگ هر کدام پاسخی می‌دهد. هر یکی از راه دانش خود پیش می‌آید : صوفی از راه صوفیگری ، فیلسوف از راه فلسفه ، شاعر از روی پندارهای شاعرانه ، ملا از روی خبر. هر یکی باین بسنده می‌کند که بگوید و این نمی‌اندیشد در چنین زمینه‌ای سخن از همچو منی چه خواهند پذیرفت!

اگر روزنامه‌های آغاز مشروطه را بخوانید در آن هنگام که زندگانی کهن بهم خورده و بار سنگینی بدوش پیشروان کشور افتاده بود که بایستی کسان خردمندی پیش افتاده چه درباره‌ی کشورداری و چه در زمینه‌ی زندگانی توده‌ راههایی بنمایند و دیگران پاکدلانه از ایشان پیروی نمایند و بدینسان توده را برستگاری رسانند بیخردانه هر کسی اندک‌مایه‌ی اندوخته‌ی مغزی خود را سرمایه‌ی رستگاری می‌شناخت و چنین می‌خواست از آن راه ، کارها پیش رود. اگرهم کسانی اندیشه‌هایی را از اروپا یاد گرفته بودند هر کدام آن را با دانسته‌های خود بهم درآمیخت. بودند کسانی که از اصول یا از فلسفه یا از صوفیگری گفتارها می‌پرداختند یا پیاپی خبرهای عربی می‌آوردند و یا شعر می‌سرودند. اگر بیماری نبود این درمی‌یافتند که از اینگونه خودنماییها جز زیان سودی بدست نیاید. در پارلمان نیز همین رفتار را می‌نمودند.

اینها همه از سستی خردها و خود از بدترین بیماریهاست. این آلودگی زیانهای بسیاری را دربر دارد و بدترین آنها اینکه چنین کسانی از «راستی‌پژوهی» که از نیکوترین خویهای آدمیست بی‌بهره می‌گردند و هرگاه به یک راهنمایی که برستگاری جهان می‌کوشد برخوردند با او نیز از در خودخواهی درآیند و از گرویدن و پیروی کردن بازمانند و هرگز روی رستگاری نبینند.

اینان آن درماندگانیند که در بیابان بیمناک زندگانی نه خود راه می‌شناسند که گام بردارند و پیش بروند و نه آن پاکدلی را دارند که پی راهنمایی را گرفته رستگار گردند. در آنجا که ایستاده‌اند گامهایی پس و پیش برمی‌دارند و سر می‌گردانند.

ما را شگفت می‌افتد که اینگونه بیماران خود را به پیمان نزدیک می‌سازند. یک دسته از این راه پیش می‌آیند که بگفته‌های پیمان پردازند : یکی را بگویند نیک است و یکی را نارسا شمارند یا به تندی ستایند که این خرده‌گیریها را جز بانگیزه‌ی بیماری نمی‌کنند و اینست نتیجه‌ای هم از این کار خود نمی‌خواهند. زیرا بارها آزمودیم که کسی که گفتار پیمان را نارسا یا نادرست می‌شمارد چون گفتیم گفتاری خود او بنگارد ننگاشت و دیگر آن رشته را رها کرد. بلکه شاید گفته‌های خود را پاک فراموش نمود. زیرا جز بر زبان آوردن آن و خودنمایی مقصودی دیگری نداشت که انجام داد و بپایان رسانید.

یک دسته‌ی دیگر پیمان را میدان هنرنمایی یا هوسبازی خود می‌گیرند و چنانکه گله کردیم گفتارهای بیجا و یا شعرهای ناسازگار گفته و نوشته و برای چاپ می‌فرستند و چنین می‌خواهند ما را از آلودگیهای خود بی‌بهره نگزارند. اینگونه چیزنویسی در همه جا رواج دارد. هرچه هست کار بی‌نتیجه‌ایست. ما بارها گفته‌ایم بسخن جز بهنگام نیاز نباید پرداخت.


.

🌒 فسوسا چنین خونخواری و سیاهدلی

حکومت ملایان محسن شکاری 23 ساله از اعتراض کنندگان جنبش کنونی (شهریور 1401) را به جرم بستن خیابان و زخمی کردن یک بسیجی با چاقو محاکمه و با اتهام «اخافه‌ی ناس» (ترسانیدن مردم) به اعدام محکوم و به فاصله‌ی کمی حکم را اجرا کرده است.

حکومت ملایان با این محاکمه که پشتوانه‌ی آن ، اعترافات متهم بوده ـ اعترافاتی که بیشتر آنها بزور از متهمان گرفته می‌شود ـ جنایت بزرگی مرتکب شده است. جنایتی که نیک پیداست برای ترسانیدن مردم یا به گفته‌ی خودشان «اخافه‌ی ناس» انجام گرفته.

ما می‌پرسیم : در جریان این اعتراضها نزدیک به 450 تن بدست پلیس و بسیج و گروه فشار کشته شده‌اند. این کجا دادگریست که به آنها رسیدگی نشود و تنها یک تن از مردم را برای ترسانیدن دیگران به چوبه‌ی دار سپارند.

این رفتار حکومت بدان معنیست که کشتن آن 450 تن بجا بوده و می‌بایست کشته می‌شدند ولی از زخمی شدن یک بسیجی نمی‌توان گذشت و باید زننده را قصاص کرد. اینهاست که چهره‌ی راست حکومت ملایان را آشکار می‌گرداند.

کافیست بدانیم در سال 1968 که در فرانسه دانشجویان و کارگران نزدیک به یک ماه به دولت اعتراض کردند و سنگر گرفته با پلیس جنگیدند ، شمار کشته‌ها کمتر از ده تن بود. شما از روی شمار کشته‌ها بفهمید که اینها که در حکومتند چه سیاهکاران پلیدیند. چه اندیشه‌های پستی در سر دارند.

کشته شدگان تابستان 67 ، زهرا کاظمیها و دیگر کشته‌های سالهای اخیر بکنار ، همین اعتراضهای اخیر آتشش با کشته شدن مهسا امینی زبانه زن شد. آیا مسئول یا مسئولان آن هیچ دنبال شد؟!..

این چه دادگریست که وابستگان به حکومت را «آتش به اختیار» و مصون از هر گونه مسئولیت و کیفری بشمارند ولی از آنسو 450 تن از اعتراض کنندگان را که جز فریاد زدن کاری نمی‌کردند همچون مرغهای شکاری بزمین اندازند؟!.

هر روز که می‌گذرد کفه‌ی سیاهکاریهای شما ملایان سنگینتر ، بیزاری مردم از شما بیشتر ، کینه‌ها سختتر و گره‌ها سفتتر و ناگشودنی‌تر می‌شود.
👇

🔶 از گفته‌های دارنده‌ی پرچم

🔸 تکه‌ی یک از یک


هستند کسانی که اگر شما با آنان سخن از آلودگیهای توده رانید ، و یا درباره‌ی کوشش و چاره‌جویی بهمدستی خوانید ، بی‌پروایی نمایند و ریشخند دریغ ندارند. بلکه گاهی دلسوزانه به پند پرداخته چنین گویند : «این مردم نیک نخواهند شد ، شما در اندیشه‌ی خود باشید». ولی همان کسان اگر به یکیشان ماست‌فروشی ماست کم فروشد و یا کفشدوزی کفش بد دوزد در آن هنگامست که به ناله پردازد و به هر که رسید گله آغازد. این یک نمونه از صدها نادانیهای این توده است. این بهترین دلیلست که انبوهی از مردم از اندیشه و خرد بی‌بهره بوده همچون جانوران جز با سَهِش [=احساس] نمی‌زیند.


(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی ششم ـ 2 اردی‌بهشت ماه 1323)


.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم

🔸 هر کاری از بهر نتیجه‌ای باید بود (تکه‌ی سه از سه)


اگر کارها از روی خرد است هر کسی باید نخست بخود پردازد : جهان را بشناسد ، معنی زندگانی را دریابد ، براستیها پی برد ، خویهای نیک و بد را بداند ، بدانشهای سودمند پردازد ، از تاریخ آگاهی پیدا کند ، از جهان آزمایش بدست آورد. پس از اینهاست که بآرزوی پیشوایی و پندآموزی بیفتد و با شرطهایی که گفتیم بآن پردازد.

این خود آلودگیست که در یک توده هر کسی از گام نخست به پندآموزی برخیزد و بهوس سخنانی گوید و نویسد. بویژه از نوجوانان که هیچ شایسته نیست باین کارها پردازند. هنگام جوانی یاد گرفتن راست نه یاد دادن را. این شیوه در ایران بود که بجوانان گفتگو در انجمن پیران را نازیبا شمردندی و خود شیوه‌ی بسیار بجایی بود. یک جوان نورسیده چه دانش از جهان و چه آزمایش از زندگی دارد که بدیگران بیاموزد؟! جوان هرچه هوشیار باشد باز خامیها در کار او خواهد بود. چه راه زندگی بیش از همه بآزمایش شناخته شود وآنگاه خرد که مایه‌ی دانشها اوست سال بسال فزونی گیرد. ...


.

🔶 یگانه شاهراه خواهد بود

🔸 تکه‌ی یک از یک


یکی از خوانندگان پرچم باداره آمده چنین می‌گوید :

شما می‌نویسید در ایران چهارده کیش هست. این راه شما پانزدهم خواهد بود.

می‌گویم : خواستت چیست؟!. از این گفته چه می‌خواهی؟!.. آیا می‌خواهی که ما با چهارده کیش نکوشیم؟!. آیا می‌خواهی با آنها ننبردیم؟!. آیا می‌خواهی دست روی دست گزارده باین پراکندگیها و گمراهیها تماشا کنیم؟!..

آنگاه این ایراد را به بسیار کسان و به بسیار چیزها توان گرفت. باسلام و به بنیادگزار آن توان گرفت ، بمشروطه و مشروطه‌خواهان توان گرفت. پیغمبر اسلام می‌خواست عرب را از پراکندگی بازرهاند. باو نیز توانستندی گفت : این هم پراکندگی دیگری خواهد شد.

پس از همه‌ی اینها : شما نفهمیده‌اید. این چهارده کیش که هستند و در برابر همدیگر می‌ایستند همه در یک پایگاهند و همه دارای یک ارج می‌باشند. چون همه بیپاست هیچ یکی نمی‌تواند آن دیگرها را از میان برد. ولی راه ما که سراپا راستیست و بنیاد استواری بهر خود می‌دارد نشدنیست که بآنها فیروز نیاید ، نشدنیست که همه را برنیندازد.

همین اکنون شما می‌بینید که ما به یکایک آنها ایرادها گرفته‌ایم و پیاپی پرسشها کرده‌ایم و تاکنون پاسخی نتوانسته‌اند و همگی درمانده‌اند. این از درماندگیست که از راه وحشیگری می‌آیند ، از درماندگیست که دست بدامن دولت زده چشم می‌دارند که دولت جلوگیری از نوشته‌های ما کند. از درماندگیست که گاهی اسلام و گاهی قرآن را بهانه می‌سازند.

ببینید شما تا چه اندازه پرتید که جدایی میانه‌ی سخنانی که سراپا آمیغست و با دلیلهایی بسیار استوار ـ دلیلهایی همسنگ دانشها ـ توأم می‌باشد با گفته‌هایی که پایه‌اش جز پندار نیست یکی می‌شمارید.

شما هنوز ندانسته‌اید که در آدمی نیرویی بنام «راستی‌پژوهی» هست که از گهریترین [=اصلی‌ترین] نیروهای اوست. ندانسته‌اید که هنایش آمیغها در دلهای پاک همچون هَنایش[=اثر] الکتریسیته در چیزهاست.

شما بدانید : این راه ما پانزدهم نخواهد بود. بلکه هر چهارده کیش را از میان برده یگانه شاهراه خواهد بود. آری یک دسته از آنان که نیروهای مغزیشان از کار افتاده در جلو ما ایستاده از دشمنی دست نخواهند برداشت . ولی خدا میانه‌ی ما و آنان داوری خواهد کرد.


(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی ششم ـ 2 اردی‌بهشت ماه 1323)


.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم

🔸 خویهای پاک ـ 1 (تکه‌ی یک از سه)


در این گفتارها «راستی» بمعنی حقیقت ، و «داد» بمعنی حق است. پیمان

راستی‌پرستی

گفتیم خویهای ستوده ازآنِ روان و خویهای نکوهیده ازآنِ تن می‌باشد. یک آدمی هرچه روانش نیرومندتر خویهایش ستوده‌تر است.

یکی از آنها که روانِ آدمی راست «براستی گرویدن و آن را گرامی داشتن و بهواداریش برخاستن» است. مردی که روانش پاک و خردش درست است جویای راستی باشد و چون آن را دریافت بخرسندی پذیرد و به یاریش برخیزد و از زیان نترسد.

این یکی از گرانمایه‌ترین ستودگیهاست. چنین کاری از یک مردی از یکسو نشانه‌ی بخردیست که راستی‌ را شناخته و از سوی دیگر نمونه‌ی پاکدرونیست که زبون دیو خودخواهی و خودنمایی نگردیده و راستی‌ای را که شناخته پذیرفته.

یک آدمی هرچه روانش نیرومندتر این خوی درو فزونتر خواهد بود.

اگر خیمهای آدمی را از دیده‌ی سود و زیان جهان بسنجیم این خیم پرارجترین آنها خواهد بود. زیرا در جهان هر پیشرفتی نتیجه‌ی این خوی ستوده بوده.

این خوی ازآنِ امام علی‌بن‌ابیطالب و پسر قُحافه و زاده‌ی خطّابست (1) ، ازآن آریستیدیس است.


پابرگی از ویراینده :
1ـ ابوبکر و عمَر


.

🔶 گواهی پاکدلانه

🔸 تکه‌ی یک از یک


آقای کسروی
کتاب ورجاوندبنیاد که «آموزاکهای دربایست در زمینه‌ی جهان و زندگی در آن را» دربر دارد رسید و خواندم. چون به هر فرد که پیروی از خرد و انصاف می‌نماید بایاست از راستیها و آمیغها پشتیبانی کند و از نوشته‌ها و آموزاکهای خردناپذیر بیزاری جوید بایا دانستم که گواهی خود را در این باره بنویسم :

هر شخص باخرد و آمیغ‌دوستی که بدآموزیهای شاعران و صوفیان و خراباتیان را با خرد و راستی‌پژوهی سازگار ندانسته و در دو راهی رستگاری و گمراهی در شک و یقین سرگردان مانده است یکباره راه راست را باو نشان می‌دهد و از بند و زنجیرهایی که بدآموزیهای شاعران و دیگران بپای فهم و خرد او زده بیکبارگی آزاد می‌نماید. آزاد می‌نماید تا بتواند از خرد و استعداد خداداده‌ی خود برای بهبودی زندگی فردی و اجتماعی بهره‌مند شده به نتیجه برسد. این کتاب برای جوانان راستی‌پژوه و خردمند است که گواهی دهند این شعرها و امثال آن :

«در روز ازل هر آنچه بایست بداد غم خوردن و کوشیدن ما بیهوده است»
یا
«هر چند در احوال جهان می‌نگرم حاصل همه عشرتست و باقی هیچ است»

در زمانی که ملتها با جانفشانی و جهد و کوشش سرنوشت و مقدرات خود را در دست می‌گیرند بسیار نامناسب است. و برعکس بر نسل جوان لازم است این قبیل اندیشه‌های گمراه‌کننده را کنار گزاشته براهنمایی خرد و پایبندی به پاکدینی و آمیغها خدمت به نوع و جامعه را وجهه‌ی همت قرار داده در راه نیکبختی و سعادت خود و کشورشان بکوشند و هرگز خرد و اراده را که شاعران ناچیز شمرده و در زندگی و سرنوشت مؤثر نمی‌شمارند مهمل نگزارند و بدانند که سازمان جهان کاملاً از روی خرد و علم بنیاد گزارده شده و خیلی از اسرار نهان سپهر بنیروی علم و دانش آشکار گردیده و پیداست ما هم که جزئی از این سازمان هستیم به نیروی خرد و فهم بسیجیده می‌باشیم و از این نیروی خداداده توانیم آنچه مربوط بزیستن در این جهان و آراستن و پیراستن آن می‌باشد استفاده نماییم.

نگارنده بر اثر خواندن کتاب ورجاوندبنیاد و دیگر نوشته‌های دارنده‌ی پرچم خود را مانند کسی می‌بینم که مدتها در دل خویش با گفته‌ی شاعران و فلسفه‌ی گوناگون آنها و دیگر اندیشه‌های بیپا که از خرد دور می‌باشد در نبرد بوده و بالاخره با روبرو شدن به یک رشته آمیغهای پاکدینی و خردپذیر که کتاب ورجاوندبنیاد دربر دارد از شک و دودلی رهایی یافته و با پیروزمندی راه راست زندگی و آمیغهای آن را در پیش گیرد و از خداوند توانا توفیق شما و یاران را در این راه ورجاوندی که در پیش گرفته‌اید و عده‌ای از پاکدلان نیز همین راه را پذیرفته و پیروی می‌نمایند خواهانم.

زاهدان ـ عبدالله توحیدی آذری


(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی ششم ـ 2 اردی‌بهشت ماه 1323)


.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم

🔸 خویهای پاک ـ 1 (تکه‌ی دو از سه)


پس از آنکه گفتارهایی در این زمینه نوشتیم اینک بشمردن خویهای پاک پرداختیم. ستوده‌ترین و پاکترین خوی آدمی راستی‌پرستی اوست و اینست ما آن را نخست می‌شماریم.

در برابر این چون روان بیمار باشد خودخواهی و خودنمایی و سودجویی و رشک و کینه‌توزی و اینگونه زشتخوییها که ازآنِ تن می‌باشد چیره گردد و از سستی خرد راستیها ارج خود را از دست دهد و نتیجه آن شود که مردم راستیها را بآسانی درنیابند و چون دریافتند کمتر پروایش کنند و اگر یک راستی از راه دیگری پیش رفت از آن بسودجوییها برخیزند.

این گرفتاری در توده‌های پیشرفته (1) فراوان باشد. مردان دُژآگاه بیابانی تنها دردشان نادانی باشد و اینست بآسانی چاره پذیرد. ولی مردان پیشرفته‌ی شهری چندین درد را از خودخواهی و خودنمایی و رشک و کینه‌توزی و مانند این بهم درآمیزند و اینست روانها سخت ناتوان گردد و در گام نخست ، خوی ستوده‌ی راستی‌پرستی پایمال گردد.

گفتیم در جهان هر پیشرفتی نتیجه‌ی راستی‌پرستی بوده. اگر تاریخ را بنگرید همواره چنین بوده که یکی براهنماییهایی برخاسته و دیگران که او را راست دانسته‌اند به یاریش برخاسته‌اند و پاکدلانه پشتیبانی نموده‌اند و بدینسان راهی باز شده و جهان بهره‌مند گردیده.

آیا پیشرفت تاریخی یونان و روم باستان از چه راه بوده؟ نه اینکه در هر کدام دانایانی برخاستند و راههایی نمودند و دیگران راست‌پرستانه از ایشان پیروی نمودند؟!. آیا شورش فرانسه که جهان اینهمه بهره از آن برده جز از این بود که مردان بخردی سخنانی سرودند و دیگران آن را براست داشتند و پی روان گردانیدنش افتادند و در راه آن از جان و دارایی دریغ نگفتند؟..

در جنبشهای دینی نیز همین بوده. زردشت پیغمبر باستان ایران چون برخاست و مردمان را بدین مَزدَیَسنی خواند مردان پاکدل همه باو گرویدند و به یاریش برخاستند و با دیوَیَسنان (2) بجنگ و خونریزی پرداختند. پاکمرد عرب چون برخاست امام علی‌بن‌ابیطالب و زاده‌ی قُحافه و پسر خطّاب و دیگران از مردم مکه و مدینه راست‌پرستانه باو گرویدند و گفته‌هایش را براست داشتند و به یاریش پرداخته از گزند بوجهل و بوسفیان و بولهب نگهداریش کردند و بدینسان نامهای خود را در جهان یادگار گزاردند. (3)


پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ توده = جماعت ، جامعه (اینجا قشر یا طبقه). توده‌های پیشرفته (= پیش‌افتادگان و برجستگان) ، همانا برابر elites بکار رفته که ترجمانها برابرهای دیگری برای آن بکار برده‌اند.
2ـ مزدیسن = خداپرست (در دین زردشت) و دیویسن = بت‌پرست
3ـ آیا بیرون آمدن اروپا از سده‌های میانه جز در سایه‌ی این خوی ارجمند آدمی بوده؟! بیاد آوریم راهنمایان و دانشمندانی که اگر «توبه» می‌کردند بآتش انکیزیسیون نمی‌سوختند ، ولی باک از مرگ نکرده بر گفته‌های خود پافشردند و راه پیشرفت را گشودند.


.