دوباره می‌گویم : بیشتر آنان زشتی کار خود را نمی‌دانند و از زیانی که بتوده می‌رسانند آگاه نیستند و با همه‌ی بدی و زیانکاری خود را نیک می‌دانند ، و بلکه نیکی را جز آنچه خود می‌دارند نمی‌شناسند. اینست باید گفتشان و از چگونگی آگاهشان گردانید و این کار سختی نیست. زیرا امروز در بیشتر نشستها این کسان هستند و همیشه ناله و گله از توده کارشان است ، و این است بآسانی می‌توان جلو سخنشان را گرفت و آنچه باید گفتن گفت ، و بیگمان بسیاری از آنان بدی کار خود را دریابند و از رفتار زشت دست بردارند و آنان که ایستادگی نمایند و گردن نگزارند باید پستشان شمرد و از ارجشان کاست. مردانی که با نادانیها و بیماریهای خود بتوده زیان رسانند و با گفتن نیز دست برندارند دارای هیچ ارجی نیستند و در چنین هنگامهاست که باید پروای هیچ چیز و هیچ کس را نکرد و در راه فیروزی توده از هر چیزی چشم پوشید. چنین گرفتاریها در یک توده اگر از راهش چاره نشود گران سرآید و اینست باید در راه برداشتن آنها همه چیز را کوچک گرفت. بسیاری از اینان از بس سالها با این گله‌ها و ناله‌ها و خودفروشیها بسر داده‌اند آتش غیرت در دلهاشان خاموش گردیده و این نمونه‌ی بیدردی ایشانست که تنها بگفتن درد بس می‌کنند و چون پیشنهاد چاره می‌شود می‌رنجند و به زباندرازی می‌پردازند. بلکه از بسِ پستی و بیدردی که از این حالِ گرفتاری لذت می‌برند و با کسانی که بچاره کوشند دشمنی می‌نمایند. چنین کسانی بسیار پستند و درخور هرگونه سختگیری و ناپاسداری می‌باشند.


در اینجا گفتار را بپایان می‌رسانیم. در این زمینه بسخنان دیگری نیاز هست ولی هنگامی بآنها خواهیم پرداخت که این گفتار سود خود را بخشد و بدینسان جا برای سخن دیگری باز شود. از بس سالها این گرفتاری درمیان بوده امروز انبوه مردم چنین می‌دانند که نیکی یک کس تنها در آنست که از بدیها گله و ناله نماید و بآن بس نماید. بچنین کسانی ما چه سخنی توانیم گفت و چه نیکیها توانیم یاد داد؟!. ولی چون این نادانی تکانی خورد و مردم درپی خود نیکیها باشند خواهیم توانست سخنان بسیاری رانیم.


.

دردها و درمانها ـ بخش هفتم

(همبسته با گفتار بالا)
.

🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش سوم : خرد ، دین ، سرفرازی)

🔸 10ـ3) اسلام و ایران (تکه‌ی یک از سه)


پدران ما تا اسلام را نمی‌شناختند در برابر آن جنگیدند و چون شناختند در راه آن جنگیدند.

... سیزده قرن تاریخ ایران جز تاریخ اسلام نیست و هزارها بلکه ملیونها ایرانیان خون خود را در راه رونق اسلام ریخته و بلندی نام اسلام را خونبهای خود دانسته و در دقیقه‌های واپسین عمر خود بدین خونبها خرسندی داده و با دل شادمان و آرام جان سپارده است.

آن زمانی که دولت نیرومند بوزانت (روم شرقی) به پشتیبانی دین مسیح ، دینی که زمان آن سپری شده بود برخاسته با اسلام سخت دشمنی می‌نمود و هر سال در تابستان در سرحد روم بازار کارزار و ستیز گرم می‌شد سالانه هزاران و ده‌هزاران ایرانی از اینسو [و] آنسو دسته بسته و بر گرد درفش اسلام گرد آمده کالای پربهای جان بکف بدان بازار جانبازی می‌شتافتند و کشتن و کشته شدن دریغ نمی‌داشتند.

این خود مایه‌ی سرفرازی ایرانیان است که با آنکه در آغاز کار با اسلام دشمنی کرده و با تازیان آن هنگامه‌ها را برپا نموده و آن خونریزیها را نمودند سپس چون بحقیقت آن دین پاک آشنا گردیدند بآن گرویده در راه ترویج آن جان دریغ نساختند.

کسانی اگر می‌پندارند که ایرانیان از ترس جان مسلمان شدند نادانی خود را نشان می‌دهند. تاریخ بهترین گواه است که ایستادگی و مردانگی بیش از آن نمی‌شد که مردم این سرزمین در برابر تازیان نشان دادند و تنها نیروی خدایی اسلام بود که آن کوششها و مردانگیها را بی‌نتیجه گزاشت. پس از آن هم که تازیان به ایران درآمدند ایرانیان تا می‌توانستند دشمنی با اسلام می‌نمودند کسی هم آنان را ناگزیر از مسلمانی نمی‌کرد. چیزی که هست کم‌کم مردم بچگونگی آن دین خدایی پی برده باو گرویدند و از روی باور آن را بپذیرفتند و چنانکه گفتیم در راه آن بجانفشانی برخاستند.

آری درباره‌ی اسلام و ایران این می‌توان گفت که تازیان اگر بدستاویز نشر اسلام به ایران درآمدند بدستور اسلام رفتار ننمودند. بویژه پس از آنکه دوره‌ی چهار خلیفه بسر آمده نوبت بهمچون معاویه و یزید و مروان رسید که خود دشمنان اسلام بودند و جز بکندن بنیاد آن دین نمی‌کوشیدند.

آن پیغمبر بزرگواری که سراسر آدمیان را یکسان شمرده سفید را بر سیاه برتری نمی‌داد و خویشتن را که ستوده‌ی خدا و فرستاده‌ی او بود «یک آدمی» بیشتر نمی‌خواند (2) ، اینان بدستاویز دینِ آن پیغمبر بر مردم چیره گردیده عرب را بر همه‌ی مردمان برتری می‌دادند و دست‌نشاندگان ایشان در ایران بمردم برتری فروخته نان ایرانیان را خورده آنان را برده و بنده‌ی خود می‌شماردند.

درست بدان می‌ماند که رادمردی خانه‌ی همسایه را تاریک دیده چراغی با دست نوکری بدانجا می‌فرستد. نوکر که چراغ را می‌رساند در روشنایی آن چشمش بخانه و ابزارهای گرانبهای آن افتاده دل از آنجا نمی‌کند و ببهانه‌ی اینکه چراغ آورده‌ام در آن خانه خوش‌نشینی می‌کند.

بر این ناهنجاریهای تازیان است که باید ایراد گرفت و زبان بنکوهش باز کرد. پیشینیان ما نیز بهنگام خود از این ناهنجاریها دل‌آزرده بوده و تا می‌توانستند نبرد و کوشش دریغ نداشته‌اند و پاسخ آن دعواهای بیجای تازیان را داده‌اند.

من این گناه بر تازیان بویژه بر بنی‌امیه نمی‌بخشم که چون پیغمبر اسلام بدعوت برخاست گمراهانه او را آزار نمودند و سر از پیروی او باززدند. بلکه بدشمنی و جلوگیری برخاسته قصد جانش کردند که ناگزیر شده از مکه بگریخت و کار اسلام در عربستان راست نشد مگر با تیغ کج علی و دیگر یاران جانفشان آن پیغمبر. سپس هم چون بنیاد اسلام استوار گشت و دوره‌ی سختی سپری گردیده نوبت سربلندی و فرمانروایی رسید این هنگام از یکسوی در عربستان آن یاران جانفشان پیغمبر و بازماندگان ایشان را بکنار برده خودشان رشته‌ی کارها را بدست گرفتند از سوی دیگر در ایران و شهرهای دیگر بدستاویز اسلام و پیغمبر بمردم چیره گردیده برتری فروختن آغاز کردند.

چنانکه گفتیم این نارواییها در همان زمان نیز مایه‌ی دل‌آزردگی غیرتمندان ایران و بیشتر بر سر این نارواییها بود که در قرنهای دوم و سوم هجری که اسلام در ایران رواج فراوان یافته بود با اینهمه کسانی از ایرانیان سر بشورش آورده با گماشتگان خلفاء می‌جنگیدند.


پابرگی :
1ـ أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُکمْ (فصلت : 6 ؛ کهف : 110) : من آدمی‌ای همچون شمایم.


.

تاریخ و پندهایش

(همبسته با گفتار بالا)
.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش هشتم : نیک و بد (2)

🔸 1ـ پایه‌هایی که برای نیک و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید (تکه‌ی یک از سه)


درباره‌ی نیک و بد ، کار تنها جدا کردن نیکها از بدها و شناسانیدن آنها و گزاردن پایه(قاعده)هایی نیست. یک کار بزرگ دیگر اینست که نگزاریم آنها را سست گردانند و از نیرو اندازند. باشد که خوانندگان خواست ما را از این سخن نخواهند دریافت. اینست با مثالی آن را روشن می‌گردانیم :

چنین انگارید پدری به پسر خود پند داده چنین می‌گوید : «همیشه دربند تندرستی باش و بیش از اندازه نخور و هر خوراکی که زیان‌آور است دست از آن نگه‌دار» ، هرآینه این پند در دل او جای گیرد و باندازه‌ی فهم و خرد آن جوان درو کارگر افتد. ولی این در جاییست که سخنان ناسازگار دیگری بگوش او نخورد و این دستور نیکی را از نیرو نیندازد و سست نگرداند. مثلاً اگر یکی از دوستانش با وی چنین گوید : «زندگی برای خوردن و خوابیدن و لذت بردن است. آدمی اگر بخواهد دربند تندرستی باشد باید از خوشیها چشم پوشد. هر کس دیر یا زود خواهد مُرد. دیگر چشم‌پوشی از خوشیها چراست؟!..» این بدآموزی نیز کار خود را کند و هرآینه دستور پدری را از نیرو اندازد و جوان بیچاره را گیج و دودل گردانَد.

اینست معنی آنچه می‌گوییم : پایه‌هایی که برای نیک و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید. این سخن درخور چون و چرا نیست و هر کسی با اندکی اندیشه آن را خواهد پذیرفت. ما نمی‌دانیم در روانشناسی اروپاییان هوشدار این بوده‌اند و چیزی درباره‌‌اش نوشته‌اند یا نه. هرچه هست ما آن را بیچون و چرا می‌شناسیم و گواهیهای بسیار از تاریخ و از زندگانی امروزی ایرانیان در این باره در دست می‌داریم و اینک یکی از آنها را می‌آوریم :

در ایران چون جنبش مشروطه آغازید چنانکه می‌دانیم نخست دانشمندان و درسخواندگان پیش افتادند و سپس نوبت بدیگران رسید. آن روز سخنها این بود : «باید ارج میهن خود را دانست ، و در راه نگهداری آن جان و دارایی دریغ نگفت ، و در راه پیشرفت آن از خوشیها و سودها چشم پوشید ...» ، اینها را می‌نوشتند و می‌گفتند و داستانها از میهن‌دوستی اروپاییان و از جانفشانیهای ایشان بگواهی می‌آوردند. این سخنان با شور شگفتی گفته و شنیده می‌شد و بیگمان بود که در دلها جای برای خود باز می‌کند ، و خود چنین پنداشته می‌شد که در دلهای دانشمندان و درسخواندگان که معنی کشور و میهن را بهتر می‌دانند و از تاریخ بیشتر آگاهند بیشتر کارگر می‌افتد تا در دلهای دیگران. این چیزی بود که هر کسی می‌پنداشت ولی پیشامدها وارونه‌ی آن را نشان داد. زیرا دیری نگذشت که میانه‌ی محمدعلی‌میرزا با مجلس شورا کشاکش پیدا شد و آزادیخواهان را زمانِ گفتار گذشته و روزگار کردار رسید ، و در این روزگار و درمیان کوششها و تلاشها بود که دانسته شد درسهای میهن‌دوستی و جانفشانی و مردانگی که داده شده بدلهای درس‌ناخواندگان یا کمدانشان کارگرتر افتاده تا بدلهای دانشمندان و پیشرفتگان. زیرا دیده شد بیشتر اینان از جانفشانی بازایستادند ، و با همه‌ی لافهای بسیاری که در دو سال گذشته زده بودند جز سستی و بیکارگی از خود نشان ندادند ، و اینست هیچ کار ارجداری از آنان نمودار نگردید ، و بسیاری از ایشان گذشته از سستی و بیکارگی ، پستی و بدنهادی نیز از خود نشان دادند زیرا در نهان به محمدعلی‌میرزا بلکه به بیگانگان گراییدند. این خود داستان شگفتی شد که هر زمان آشوبی برمی‌خاست و زمان کوشش و جانبازی می‌رسید اینان ـ این دسته‌ی پیشرفتگان ـ خود را کنار می‌کشیدند و میدان را برای جانبازیها و مردانگیهای دسته‌ی کمدانشان باز می‌گزاردند ، ولی همینکه آن روزگار سپری می‌شد و زمان خودنمایی و سودجویی و بهره‌مندی پیش می‌آمد دوباره همانان خود را بمیدان رسانیده رشته‌ی کارها را بدست می‌گرفتند.

اگر یک دسته‌ی اندکی را ـ از دو سید و حاجی‌میرزا ابراهیم‌آقا ، و میرزا جهانگیرخان و آقا سید جمال و قاضی ارداقی و مانند اینها ـ کنار گزاریم دیگران نه تنها خشنودی‌بخش نبودند برخی مایه‌ی رسوایی نیز شدند.


.

سید عبدالله بهبهانی

سید محمد طباطبائی

حاجی‌میرزا ابراهیم‌آقا

میرزا جهانگیرخان

آقا سید جمال واعظ اسپهانی

قاضی ارداقی

🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش سوم : خرد ، دین ، سرفرازی)

🔸 10ـ3) اسلام و ایران (تکه‌ی دو از سه)


کسانی هم داستان برانداختن خاندان ساسانیان را دستاویز می‌کنند. ایکاش اینان دستی در تاریخ داشتند و می‌دانستند که پادشاهی این خاندان از زمان خسرو پرویز به چه حال افتاده و چه رخنه‌هایی در بنیاد ایشان پدید آمده بود تا می‌دانستند که سرنوشت ایشان جز برافتادن نبود. پسر پدر را می‌کشت و برادر برادران را نابود می‌ساخت و کار هرج و مرج چندان بالا گرفته بود که کودکان و زنان را بر تخت جای داده یکی را که امروز برمی‌نشاندند پس از چند هفته بیگناه کشته دیگری را بجای او می‌گزاردند.

اگر ایران سرپرست کاردان و جهاندیده‌ای داشت بایستی اسلام را پذیرفته ولی تازیان را از سرحد راه ندهند. اگر اسلام در زمان خسرو انوشروان برمی‌خاست چه‌بسا که آن پادشاه جهاندیده و خردمند همین کار را می‌کرد. این نتیجه‌ی خطای یزدگرد جوان بیست‌ودو ساله بود که کار را با تازیان بجنگ کشانیده سپس هم با یک شکست قادسیه نومید گشته پایتخت را رها کرده بگریخت و با آنکه تازیان در هر قدمی‌خواستار صلح و پیمان بودند او باری از این راه چاره‌ی بدبختی مردم را نکرد.

به هر حال باید دانست که ایرانیان همان ایرانیانی که اسلام پذیرفته در راه آن جانفشانی می‌نمودند در اندک‌زمانی جبران آن زبونی را کردند و برخلاف آنچه معروف است هنوز سه قرن از آغاز تاریخ اسلام نگذشته بود که ایرانیان آزادی خود را یافته و رشته‌ی حکمرانی را خودشان بدست گرفتند که با خلفاء جز از راه مسلمانی رابطه نداشتند نه اینکه زبون یا باجگزار آنان بودند. بلکه چه‌بسا که خلفاء دست‌نشانده و زبون ایرانیان بودند.

حساب ایران و عرب در قرنهای پیشین پاک شده و سخنی برای امروز بازنمانده. آن روزی که تازیان بسرحد ایران رسیدند ایرانیان آن روز غیرت و مردانگیشان کمتر از دیگران نبود و چون اسلام را درنمی‌یافتند و جز شهرگشایی علت دیگری بر آن جنبش عرب نمی‌پنداشتند ، غیرتمندانه بنگاهداری ایران برخاستند و کردند آنچه را که شایسته‌ی غیرت و مردانگی بود. ولی با نیروی خدایی اسلام برنیامده جز شکستهای پیاپی از آن کوششهای خود نتیجه ندیدند. و چون تازیان چیره گردیده بسراسر ایران دست یافتند باز ایرانیان دشمنی باسلام فرونگزارده هر زمان که توانستند از شورش و جنبش بازنایستادند و در این بار نیز خونهای فراوانی از ایران ریخته گردید.

فسوسا بر آن خونها که در راه غیرت ریخته شد ولی غیرت درآمیخته با نادانی! فسوسا بر آن خونها که ریخته گردید و پاک هدر رفت!

لیکن کم‌کم ایرانیان حقیقت اسلام را دریافتند و بآن دین خدایی بگرویدند.

در این زمان بود که ایران دانست چه باید کرد. دانست که باید دشمنی با اسلام را که مایه‌ی آن شکستها و بدبختیها بود کنار نهاده با چیرگی عرب و فزونی‌جوییهای آنان و دعواهای بیجا که داشتند ـ دعواهایی که اسلام از آنها بیزار بود ـ بدشمنی برخاست. خوشبختانه این بار فیروزی بهره‌ی ایران گردید که در اندک‌زمانی دست عرب را از ایران برتافته خود ایرانیان رشته‌ی کارها را بدست آوردند. هنوز قرن سوم هجری به نیمه نرسیده بود که رشته‌ی کارها در ایران با خود ایرانیان گردید. دیری هم نگذشت که ببغداد تاخته بر خلیفه نیز چیرگی یافتند و اختیار کارها بلکه اختیار زندگی او را نیز بدست آوردند.

👇

در اینجاست که ما می‌گویم : حساب ایران و عرب پاک شد و سخنی برای زمانهای دیرتر بازنماند.

آنان که می‌گویند ایرانیان اسلام را بزور شمشیر پذیرفتند راه خطا می‌پویند.

آنان که می‌پندارند ایرانیان چون بشمشیر با اسلام برنیامدند از راه دین‌سازی و نیرنگبازی رخنه بر بنیاد آن دین انداختند نادانی خود را نشان می‌دهند.

شگفتا ! مگر در قرن سوم هجرت نبود که یعقوب پسر لیث از سیستان برخاسته بر بخش بزرگی از ایران دست یافت و با سپاه انبوهی بجنگ خلیفه تاخت و خود زمانی بود که کار خلافت اسلامی ‌از مویی آویخته بود ـ اگر ایرانیان اسلام را از جان و دل نپذیرفته بودند چرا در چنان هنگامی ‌همگی بشورش برنخاستند و بکندن ریشه‌ی اسلام نکوشیدند؟!.

مگر در قرنی دیگر در زمان دیلمیان نبود که چون بویهیان به بغداد دست یافته بودند دو تن از کسان بهاءالدوله بخانه‌ی خلیفه المُکتَفی‌بالله رفته و او را بخواری بسیار بیرون کشیده بخانه‌ی بهاءالدوله آورده بند نمودند و با زور مشت و سیلی پیمان کناره‌جویی از خلافت ازو دریافت داشتند ـ اگر ایرانیان اسلام را بزور پذیرفته بودند چرا در چنین هنگامی ‌از آن دین برنگشتند و بیرق زردشتیگری برنیفراشتند؟!

برادران : شما با آن سخنان بیهوده‌ی خود نه تنها تخم پراکندگی میانه‌ی ایرانیان می‌افشانید راه تاریخ را نیز کور می‌سازید. کسانی که در تاریخ اسلام و ایران بجستجو خواهند پرداخت چه‌بسا که مدتها گیج این گفته‌های بی‌بنیاد شما باشند و چه‌بسا که کسانی فریب این سخنان را خورده و چیزهایی در کتابهای خود بنگارند!

مذهب ساختن و رخنه بر بنیاد یک دین خدایی انداختن و مردم را از دین بیزار گردانیدن از زشتترین ننگهاست. کسانی که چنین نسبتی را به ایرانیان می‌دهند خود دشمنی با ایران می‌کنند. کسانی از ایرانیان هم که چنین نسبتی را پذیرفته پر و بالهایی هم از پندار خود بر آن می‌افزایند مگر نافهمی ‌و ناآگاهی را عذر آنان بدانیم وگرنه درخور هر گونه نکوهش می‌باشند.



.

تاریخ و پندهایش

(همبسته با گفتار بالا)
.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش هشتم : نیک و بد (2)

🔸 1ـ پایه‌هایی که برای نیک و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید (تکه‌ی دو از سه)


مردم در آن روز نادرستیهای اینان را درنمی‌یافتند. ولی ما که تاریخ مشروطه را گرد آورده‌ایم و در پیرامون آن نیک اندیشیده‌ایم همه را می‌شناسیم. یکی از چیزهایی که مرا بنوشتن تاریخ مشروطه برانگیخت این بود که پیشامدهای سالهای اخیر ایران را نیک دانم و مردان را نیک شناسم و در گفتگو از آلودگیها و گرفتاریهای توده گواه و دلیل از همان پیشامدها بیاورم. اکنون در اینجا هم نیک توانم داوری کنم و این را روشن گردانم که درسخواندگان ـ یا بگفته‌ی خودشان فضلاء و ادباء ـ برای چه از آزمایش بدانسان بد درآمدند و انگیزه و مایه‌ی این کار را هم نشان دهم.

چه این کار بیگمان انگیزه‌ای داشته ، وگرنه بهر چه یک دسته همه بد درآیند. آری اگر تنها کسان چندی بیکاره و بد درآمده بودندی گفتیمی نیک و بد ، و بکاره و بیکاره در هر گروهی باشد. ولی سخن اینست که رویهم‌رفته اینان بی‌ارج درآمده‌اند ، و از آنسوی دسته‌ی درس‌ناخوانده و کمدانش رویهمرفته نیک بوده‌اند ، و از میانشان صد مرد بنامی پیدا شده. این جدایی میانه‌ی دو دسته و انگیزه‌ی آنست که بایستی جست و ما آن را بدست آورده‌ایم.

در آن روزها که آغاز جنبش می‌بود و پیاپی سخن از میهن‌دوستی و جانفشانی در راه توده و غیرت و مردانگی می‌رفت و همگی آنها را می‌شنیدند اینان ـ این دسته‌ی ادباء و فضلاء ـ نیز آنها را می‌شنیدند و در دلهای خود جای می‌دادند ، و بیگمان آنها را براست داشته می‌پذیرفتند ، و خود را برای کوششهایی در راه کشور و میهن آماده می‌گردانیدند ، چیزی که هست دلهای ایشان همچون دیگران تهی نبوده و از پیش از آن سخنانی در آنها جا می‌داشته ـ سخنانی که با این درسها و دستورها ناسازگار می‌بوده ، و پیداست که آنها اینها را ، و اینها آنها را از نیرو می‌انداخته و سست می‌گردانیده.

خواهند پرسید : آن سخنان چه بوده؟.. می‌گویم : از اینگونه بوده : «دستی که بدندان نتوان برد ببوس» ، «عزت و ذلت جز بتقدیر آسمانی نیست» و «دنیا چند روزه است و نیک یا بد می‌گذرد» و «گذشته گذشته و آینده نیامده و زندگی آدمی همین یک دم بیش نیست که باید قدر آن دانست و اندیشه‌ی گذشته و آینده را از دل بیرون کرد» و «اگر بعبرت نگری نور و ظلمت و عدل و ظلم و موسا و فرعون همگی یکیست». پیداست که ما نخواهیم توانست همه‌ی آنها را بشماریم و اینها را بعنوان مثل یاد کردیم.

کسانی که از پانزده و شانزده سالگی که آغاز چیزفهمی است با اینها آشنا شده و بارها آنها را در کتابها خوانده و از زبانها شنیده و با خوشگمانی و دلبستگی بسیار به دل سپرده بودند شگفت نیست که شور میهن‌دوستی و جانفشانی و مردانگی در سرهای آنان نیرو نگیرد و بسیار سست باشد و آنان هنگام آزمایش بدانسان ناستوده درآیند و مایه‌ی سرافکندگی شوند؟!.

می‌دانم کسانی این را بآسانی نخواهند پذیرفت و چون سخنیست که تازه می‌شنوند بچون و چرا خواهند برخاست. ولی بدانند که جای هیچ چون چرا نیست و چاره جز پذیرفتن نمی‌باشد. در این نزدیکیها روزی این را با کسانی می‌گفتم ، یکی نااندیشیده و نافهمیده بخرده‌گیری برخاست و چنین گفت : «اینها که می‌شمارید افکار فلسفی است چه ربط باحساسات دارد؟!. و آنگاه چرا اینها با میهن‌دوستی و جانفشانی نمی‌سازد؟!..»

گفتم نیک کردی که ایراد گرفتی و این مرا خواهد برانگیخت که پاسخ گویم و زمینه را هرچه روشنتر گردانم : آنکه می‌گویی اینها اندیشه‌های فلسفی است تو نامش را هرچه می‌خواهی بگزار ، از اثرش نخواهد کاست. این سخن شما بیاد من می‌آورد آن را که در روزهای جوانی شبی در تبریز بخانه‌ی یکی از خویشان رفتم و چون نشستم و اندکی گذشت شب‌چره آوردند. من دست نگه داشته و گفتم تازه شام خورده‌ام و از خوراک روی خوراک می‌پرهیزم. گفت : این شب‌چره است چه ربطی بخوراک روی خوراک دارد؟!.

چه خوش نام فلسفه بر زبانها افتاده و یک کلمه‌ی فریب‌آمیزی شده! با دست خود ریشه‌ی خود را می‌کنید و با یک نام خشک فلسفه دلهای خود را خوش می‌گردانید!

شما اگر چند روزی کتاب حسین کرد بخوانید آن افسانه در شما کارگر باشد. اگر دو سه شب بسینما روید رفتار و کردار بازیگران بی‌اثر نماند. این چگونه تواند بود که کسانی بیست سال و سی سال با بدآموزیهای صوفیان و خراباتیان و دیگران بسر برند و اینها را در دلهای آنها اثر نباشد؟!. اینکه می‌گویید به احساسات چه ربطی دارد؟!.. گویا فراموش می‌کنید که سرچشمه‌ی همگی یک جاست.

👇

نیز می‌گویید : «چرا اینها با میهن‌دوستی و جانفشانی نمی‌سازد؟» باید بگویم : معنی «نساختن» را نمی‌دانید ، وگرنه باین پرسش برنمی‌خاستید. کسی که باور کرده کوششها همه بیهوده است و خواری و ارجمندی یک توده‌ای جز با «قضا و قدر» نیست از چنین بدباوری چه چشم کوشش و جانفشانی توان داشت؟!. کسی که بر اینست که هیچگاه نباید پروای گذشته و آینده کرد و باید زندگی را همان یک دم دانست و تنها دربند خوشی آن بود از چنین کوتاه‌بینی چه چشم توان داشت که بامید پیشرفت آینده‌ی توده ، زندگی را بخود تلخ گرداند و از خوشیهای خویش درگذرد؟!.. کسی که ستمگر و دادگر و روشن و تاریک ، موسا و فرعون همه را به یک دیده می‌بیند و جدایی میانه‌ی آنها نمی‌گزارد و این را یک اندیشه‌ی بلندی می‌شمارد ، چه شدنیست که بر ستمگری و خودکامگی خشم گیرد و در راه جلوگیری از آنها جانبازی دریغ نگوید؟!.. اینست معنی «نساختن» آن بدآموزیها با شور آزادیخواهی و میهن‌دوستی و جانفشانی.

هر کاری که آدمی می‌کند و هر جنبشی که ازو دیده می‌شود سرچشمه‌ی آن اندیشه‌های اوست. شما از خانه‌ی خود بیرون آمده بدیدن فلان دوست می‌روید. آیا شما را بآن تکان جز اندیشه چه واداشته است؟.. شما این بدآموزیها را کوچک می‌گیرید ولی نیست و برای خود یک تاریخچه‌ی بسیار درازی می‌دارد.


.

دردها و درمانها ـ بخش هشتم

(همبسته با گفتار بالا)
.

🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش سوم : خرد ، دین ، سرفرازی)

🔸 10ـ3) اسلام و ایران (تکه‌ی سه از سه)


در قرنهای پیشین اسلام کسان بسیاری بقصد فتنه‌جویی یا بآرزوی پیشوایی بدعتهایی نهاده هر کدام راه نوینی باز می‌کردند چند کسی هم از ایرانیان بچنین کاری برخاسته‌اند. ولی ایرانیان همیشه از آنان بیزاری می‌جسته‌اند. کنون هم ما از آن کسان بیزاریم و هرگز نخواهیم پذیرفت که نام ننگین ایشان در تاریخ ایران به نیکی یاد شود.

چنان کسانی که مردم را از راه رستگاری دربرده و در بیابان گمراهی سرگردان می‌ساخته‌اند خود دشمن آدمیگری بوده‌اند. چه رواست که کسانی نام آن غولان فریبنده را به نیکی ببرند؟! کسانی که کارشان دین‌دزدی بوده و بر بدبختی مردم می‌کوشیده‌اند چه سزاست که ایرانیان آنان را از برگزیدگان خود بشمارند؟!

آن رفتار رادمردانه‌ی ایرانیان که چون اسلام را نمی‌شناختند در برابر آن هزارها قربانی دادند و چون آن را شناختند پاکدلانه آن کینه‌ها را فراموش ساخته بنگهداری اسلام برخاستند و این زمان هم صدهزار قربانی در راه آن دادند ـ چنین رفتار رادمردانه که مایه‌ی سرفرازی ایرانیان است کج‌اندیشانی آن را تحریف نموده چنین وامی‌نمایند که ایرانیان چون با اسلام بشمشیر برنیامدند از راه نیرنگ و دُورنگی بکندن بنیاد آن کوشیدند! تفو بر این نادانی! تفو!

اما شیعیگری ایرانیان چنانکه در جای دیگری گفته‌ایم چون امویان و عباسیان بدستاویز خویشاوندی با پیغمبر اسلام بخلافت نشسته علویان را که به پیغمبر نزدیکتر از آنان بودند و در پارسایی و دانشمندی هم برتری داشتند سخت می‌آزردند غیرت ایرانیان این بیدادگری را برنتافته هواداری از علویان می‌نمودند و اینبود که بشیعیگری معروف گردیدند.

اما دشمنی با سه خلیفه و دیگر نارواییها که در قرنهای اخیر شاه‌اسماعیل صفوی در ایران رواج داده اینها کارهایی است که خردمندان همیشه بیزار بوده‌اند و چنانکه همه می‌دانیم از آغاز مشروطه یکی از کارهای مهم آزادیخواهان دشمنی با آن بدعتهای نازیبا بوده و خوشبختانه امروز کمتر نشانی از آن بازمانده. (1)

کسانی که بر شیعیگری ایرانیان هم پیرایه بسته چنین وامی‌نمایند که ایرانیان از این راه دشمنی باسلام می‌نموده‌اند این کسان فراموش کرده‌اند که شیعیگری بنحوی که آسیب بر اسلام باشد یادگار دوره‌ی صفویان است و در آن زمان ایران حاجتی بدشمنی با اسلام نداشته است.

اما شیعیگری آغاز اسلام چنانکه گفتیم جز هواداری از علویان نبوده و بجز بر خلفای زمان زیانی نداشته است.

اینان کاری را که از یکمشت باطنیان که نزد خود ایرانیان چرکین‌ترین کسان شمرده می‌شده‌اند ـ سر زده بنام همه‌ی ایرانیان می‌نگارند و دانسته نیست که از این وارونه‌گویی و فریبکاری چه مقصودی دارند؟!

ما هرگاه که نام اسلام و ایران می‌بریم بیاد می‌آوریم آن جانبازیها و فداکاریهایی که ایرانیان مسلمان در راه پیشرفت و سترگی اسلام از خود آشکار ساختند. بیاد می‌آوریم آن داستان شگفت را که ایرانیان با آنکه در آغاز کار با تازیان آن خونریزیها را کرده و پس از زبونی نیز که یوغ فرمان تازیان بگردن گرفتند همیشه اسلام را بدیده‌ی دشمنی می‌نگریستند سپس چون پی بحقیقت آن دین پاک بردند دشمنی را مبدل بهواخواهی ساخته در راه اسلام بجانبازی برخاستند. ما آفرین می‌فرستیم بر آن روانهای پاک که بدینسان راستی و حق را بر هر چیز برگزیدند.

اما آنچه درباره‌ی دین‌سازی ایرانیان جرجی زیدان مصری و دیگران نوشته‌اند و بر زبان این و آن افتاده جز اشتباه بیپایه‌ای نیست. نمی‌گوییم چنین کسانی نبوده‌اند می‌گوییم آنان جز چند تن مرد پست فتنه‌جویی که در هر زمان و میانه‌ی هر مردمی پیدا می‌شود نبودند و کار آنان را نمی‌توان بنام ایرانیان یاد کرد.

درباره‌ی شیعیگری ایرانیان نیز آنچه ما جستجو کرده دانسته‌ایم قضیه اینست که چون پس از زمان چهار خلیفه ، خلافت اسلامی بدست کسانی همچون معاویه و یزید و مروان و ولید افتاد سپس هم عباسیان آن را درربودند و بدستاویز خویشاوندی پیغمبر اسلام بود که اینان خلافت را حق خود می‌پنداشتند و بنام جانشینی آن پاکمرد صد گونه ناپاکی روا می‌داشتند ـ غیرت ایرانیان این فریبکاری و ناپاکی را برنتافته می‌گفتند خویشاوندی پیغمبر اگر دلیل شایستگی کسی بر خلافت باشد پس چرا علویان که از خاندان خود پیغمبر و از شما پارساتر و داناتر می‌باشند خلیفه نشوند. این بوده داستان شیعیگری ایرانیان.

... آنچه باید بیش از همه رعایت شود اینست که گفته‌های جرجی زیدان مصری و دیگران که از تاریخ ایران جز آگاهی اندکی نداشتند حجت گرفته نشود بلکه نویسندگان خودشان جستجو کرده حقایق را دریابند و آنچه می‌نویسند مدرک آن را نیز نشان بدهند.

👇