🔶 «آذری یا زبان باستان آذربایجان» ، احمد کسروی ، گفتار سوم : چند سخن در پیرامون آذری
🔸 جدایی شمال و جنوب چگونه از میان می‌رود؟. (تکه‌ی یک از یک)
این خود نکته‌ایست که چون نوشتن و خواندن درمیان یک توده رواج گرفت زبان ایشان یکسان و یکرو گردد و کمتر جدایی میان این گوشه و آن گوشه از رهگذر زبان بازمانَد. از اینروست که ما می‌بینیم پس از اسلام دیگر جدایی میان شمال و جنوب ایران در زبان همگانی نمانده و شعرهای قطران و دیگران را که گفتیم در آذربایجان سروده‌اند ، با شعرهای خراسان و فارس در زبان نزدیک بهم می‌یابیم. اگرچه شاعران بیشتر در شیوه‌ی سخن پیروی از یکدیگر می‌کرده‌اند و بیشتر از اینروست که از رهگذر زبان بهم نزدیک بوده‌اند ، چیزی که هست این با گفته‌ی ما ناسازگار نیست و همین پیروی از یکدیگر چه در شعر سرودن و چه در کتاب نوشتن بوده که زبان را یکسان و یکرو گردانیده.
می‌توان گفت که این یکرویی در زبان همگانی از زمان ساسانیان آغاز شده. زیرا از زمان ایشان بوده که خواندن و نوشتن برواج افزوده و میانه‌ی این گوشه و آن گوشه‌ی کشور پیوستگی پیدا شده است ، و چون پادشاهان ساسانی از تیره‌ی فارس می‌بودند و در دربار زبان فارس بکار می‌رفت می‌توان گفت که آن زبان چیره‌تر درآمده و درآمیزشی که میانه‌ی زبانهای شمال و جنوب و دیگر جاها پیدا شده چیرگی آن را بوده است. «زبان دری» که می‌گویند باشد که همین بوده که چون در دربار سخن رانده می‌شده بنام آنجا «دری» خوانده شده.
به هر حال در قرنهای چهارم و پنجم اسلامی که ما نمونه‌ها از زبان فارسی از آن زمانها در دست می‌داریم جدایی‌ای را که گفتیم میان شمال و جنوب می‌بوده از میان رفته می‌یابیم ، و چنانکه گفتیم می‌توان پنداشت که دوگونگیهایی که در بسیاری از کارهای (فعلها) زبان فارسی درمیان می‌باشد ، چنانکه از نوشتن : می‌نویسم و بنویس ، و از رشتن : می‌ریسم و بریس ، و از افروختن : می‌افروزم و بیفروز ، و از سوختن : می‌سوزم و بسوز ، و از دیدن : می‌بینم و ببین می‌آید ، و در برخی ریشه‌ها در همه جا دوگونگی پیداست چنانکه خفتن و خوابیدن ، و شنیدن و شنفتن ، و بسیار دیگر ـ اینها بازمانده از همان جداییهای شمال و جنوب است. نمی‌گویم : بیگمان چنین است. می‌گویم : توان پنداشت که چنین است.
.
🔸 جدایی شمال و جنوب چگونه از میان می‌رود؟. (تکه‌ی یک از یک)
این خود نکته‌ایست که چون نوشتن و خواندن درمیان یک توده رواج گرفت زبان ایشان یکسان و یکرو گردد و کمتر جدایی میان این گوشه و آن گوشه از رهگذر زبان بازمانَد. از اینروست که ما می‌بینیم پس از اسلام دیگر جدایی میان شمال و جنوب ایران در زبان همگانی نمانده و شعرهای قطران و دیگران را که گفتیم در آذربایجان سروده‌اند ، با شعرهای خراسان و فارس در زبان نزدیک بهم می‌یابیم. اگرچه شاعران بیشتر در شیوه‌ی سخن پیروی از یکدیگر می‌کرده‌اند و بیشتر از اینروست که از رهگذر زبان بهم نزدیک بوده‌اند ، چیزی که هست این با گفته‌ی ما ناسازگار نیست و همین پیروی از یکدیگر چه در شعر سرودن و چه در کتاب نوشتن بوده که زبان را یکسان و یکرو گردانیده.
می‌توان گفت که این یکرویی در زبان همگانی از زمان ساسانیان آغاز شده. زیرا از زمان ایشان بوده که خواندن و نوشتن برواج افزوده و میانه‌ی این گوشه و آن گوشه‌ی کشور پیوستگی پیدا شده است ، و چون پادشاهان ساسانی از تیره‌ی فارس می‌بودند و در دربار زبان فارس بکار می‌رفت می‌توان گفت که آن زبان چیره‌تر درآمده و درآمیزشی که میانه‌ی زبانهای شمال و جنوب و دیگر جاها پیدا شده چیرگی آن را بوده است. «زبان دری» که می‌گویند باشد که همین بوده که چون در دربار سخن رانده می‌شده بنام آنجا «دری» خوانده شده.
به هر حال در قرنهای چهارم و پنجم اسلامی که ما نمونه‌ها از زبان فارسی از آن زمانها در دست می‌داریم جدایی‌ای را که گفتیم میان شمال و جنوب می‌بوده از میان رفته می‌یابیم ، و چنانکه گفتیم می‌توان پنداشت که دوگونگیهایی که در بسیاری از کارهای (فعلها) زبان فارسی درمیان می‌باشد ، چنانکه از نوشتن : می‌نویسم و بنویس ، و از رشتن : می‌ریسم و بریس ، و از افروختن : می‌افروزم و بیفروز ، و از سوختن : می‌سوزم و بسوز ، و از دیدن : می‌بینم و ببین می‌آید ، و در برخی ریشه‌ها در همه جا دوگونگی پیداست چنانکه خفتن و خوابیدن ، و شنیدن و شنفتن ، و بسیار دیگر ـ اینها بازمانده از همان جداییهای شمال و جنوب است. نمی‌گویم : بیگمان چنین است. می‌گویم : توان پنداشت که چنین است.
.
🔶 «شعر در ایران» (احمد کسروی)
🔸 یادداشت گردآورنده (تکه‌ی یک از یک)
در آغاز کار پیمان که شعرهایی برای چاپ شدن در مجله می‌رسید و ما از چاپ آنها خودداری می‌کردیم این خودداری ما باعث آن بود که از یکسوی فرستندگان آن شعرها از ما رنجیده زبان بگله باز کنند و از سوی دیگر خوانندگان نبودن شعر را در پیمان ایرادی بر مجله بگیرند و اینان نیز گله‌مند باشند.
ولی ما جز خودداری چاره نداشتیم چرا که نه هر شعری درخور چاپ شدن در پیمان است. از آنسوی ما امیدوار بودیم که کسانی شعرهایی درخور چاپ شدن در پیمان خواهند سرود و همیشه چشم براه چنان شعرهایی بودیم و کنون خرسندیم که امید ما جای خود را گرفته و اینک در این شماره یک رشته شعرهای پرارج و بهایی را چاپ می‌نماییم.
این شعرها گذشته از شیوایی و شیرینی یک رشته حقایق مهمی را از گزارش امروزی جهان دربر دارد و می‌توان گفت که از سالها در ایران کمتر شعری باین پربهایی سروده شده.
دنباله‌ی گفتار را از اینجا بخوانید.
.
🔸 یادداشت گردآورنده (تکه‌ی یک از یک)
در آغاز کار پیمان که شعرهایی برای چاپ شدن در مجله می‌رسید و ما از چاپ آنها خودداری می‌کردیم این خودداری ما باعث آن بود که از یکسوی فرستندگان آن شعرها از ما رنجیده زبان بگله باز کنند و از سوی دیگر خوانندگان نبودن شعر را در پیمان ایرادی بر مجله بگیرند و اینان نیز گله‌مند باشند.
ولی ما جز خودداری چاره نداشتیم چرا که نه هر شعری درخور چاپ شدن در پیمان است. از آنسوی ما امیدوار بودیم که کسانی شعرهایی درخور چاپ شدن در پیمان خواهند سرود و همیشه چشم براه چنان شعرهایی بودیم و کنون خرسندیم که امید ما جای خود را گرفته و اینک در این شماره یک رشته شعرهای پرارج و بهایی را چاپ می‌نماییم.
این شعرها گذشته از شیوایی و شیرینی یک رشته حقایق مهمی را از گزارش امروزی جهان دربر دارد و می‌توان گفت که از سالها در ایران کمتر شعری باین پربهایی سروده شده.
دنباله‌ی گفتار را از اینجا بخوانید.
.
Telegraph
شعر در ایران : یادداشت گردآورنده
یادداشت گردآورنده «ما را دشمن شعر شناسانیده‌اند ولی این دروغست ما دشمن شعر نیستیم ما نمی‌گوییم شعر نباشد چنین سخنی را در هیچ جا نگفته‌ایم .. ما می‌گوییم شعر سخنست ، سخن آراسته ، سخن باید از روی نیاز باشد ...»[1] از هزار سال باز در ایران جز چند شاعر…
🔶 «آذری یا زبان باستان آذربایجان» ، احمد کسروی ، گفتار سوم : چند سخن در پیرامون آذری
🔸 نگهداری آذربایجان زبان همگانی را (تکه‌ی یک از یک)
داستان از میان رفتن آذری و چیرگی ترکی را بآذربایجان که نگاشتیم این را هم باید گفت که زبان همگانی همیشه در آذربایجان بوده است و کنون نیز هست. در زمان صفویان که گفتیم ترکی زبان درباری گردید و گذشته از آذربایجان در دیگر گوشه‌های ایران رواج یافت ، در همان زمان چه در آذربایجان و چه در دیگر جاها زبان نگارش جز فارسی نبوده است و این از شگفتیهاست که آذربایجانیان با آنکه از قرنها زبانشان ترکی گردیده بوده همیشه در نوشتن ، فارسی را بکار می‌بردند. نه تنها در کتاب‌نویسی و چامه‌سرایی ، در نامه نوشتن بیکدیگر هم جز آن را بکار نمی‌بردند و کنون نیز نمی‌برند.
چنانکه گفتیم فارسی آنان را سخت است ، با اینهمه هیچگاه آن را رها نکرده‌اند. اگر آذری از میان رفته این زبان همیشه درمیان بوده و هست. اگرچه گاهی در آذربایجان کتابها به ترکی نوشته شده و برخی شاعران شعرها سروده‌اند ، لیکن اینها بسیار کم و جز از روی هوس نبوده است. پس از مشروطه نیز کسانی هوس کردند روزنامه‌هایی به ترکی در آذربایجان بنویسند و چنین می‌گفتند که زبان مادرزادی بیشتر کارگر افتد تا زبان دیگری ، و کسانی برآن شدند که در دبستانها نیز تا دو سه سال آموختن با زبان ترکی باشد و از رنجی که شاگردان در آذربایجان از رهگذر زبان می‌کشند کاسته شود. لیکن هیچ یک از اینها پیش نرفت و آذربایجانیان دست از فارسی نکشیدند ، و کوششهایی که در همان هنگام عثمانیان و قفقازیان در کشیدن آذربایجانیان بسوی خود بکار می‌بردند نتیجه‌ی وارونه داد و چنانکه گفتیم آذربایجانیان همیشه برواج فارسی درمیان خاندانها می‌کوشند و در این راه پیشگام می‌باشند.
.
🔸 نگهداری آذربایجان زبان همگانی را (تکه‌ی یک از یک)
داستان از میان رفتن آذری و چیرگی ترکی را بآذربایجان که نگاشتیم این را هم باید گفت که زبان همگانی همیشه در آذربایجان بوده است و کنون نیز هست. در زمان صفویان که گفتیم ترکی زبان درباری گردید و گذشته از آذربایجان در دیگر گوشه‌های ایران رواج یافت ، در همان زمان چه در آذربایجان و چه در دیگر جاها زبان نگارش جز فارسی نبوده است و این از شگفتیهاست که آذربایجانیان با آنکه از قرنها زبانشان ترکی گردیده بوده همیشه در نوشتن ، فارسی را بکار می‌بردند. نه تنها در کتاب‌نویسی و چامه‌سرایی ، در نامه نوشتن بیکدیگر هم جز آن را بکار نمی‌بردند و کنون نیز نمی‌برند.
چنانکه گفتیم فارسی آنان را سخت است ، با اینهمه هیچگاه آن را رها نکرده‌اند. اگر آذری از میان رفته این زبان همیشه درمیان بوده و هست. اگرچه گاهی در آذربایجان کتابها به ترکی نوشته شده و برخی شاعران شعرها سروده‌اند ، لیکن اینها بسیار کم و جز از روی هوس نبوده است. پس از مشروطه نیز کسانی هوس کردند روزنامه‌هایی به ترکی در آذربایجان بنویسند و چنین می‌گفتند که زبان مادرزادی بیشتر کارگر افتد تا زبان دیگری ، و کسانی برآن شدند که در دبستانها نیز تا دو سه سال آموختن با زبان ترکی باشد و از رنجی که شاگردان در آذربایجان از رهگذر زبان می‌کشند کاسته شود. لیکن هیچ یک از اینها پیش نرفت و آذربایجانیان دست از فارسی نکشیدند ، و کوششهایی که در همان هنگام عثمانیان و قفقازیان در کشیدن آذربایجانیان بسوی خود بکار می‌بردند نتیجه‌ی وارونه داد و چنانکه گفتیم آذربایجانیان همیشه برواج فارسی درمیان خاندانها می‌کوشند و در این راه پیشگام می‌باشند.
.
🔶 «شعر در ایران» (احمد کسروی)
🔸 شعر در پیمان ـ 1 (تکه‌ی یک از یک)
از اینکه ما در پیمان شعر چاپ نمی‌کنیم کسانی پنداشته‌اند که ما از هر گونه شعر بیزاریم و آن را چه نیک و چه بد در مجله‌ی خود نمی‌پذیریم ولی چنین پنداری درست نیست.
ما در جای دیگری از شعر سخن خواهیم راند. در اینجا بچند کلمه بسنده می‌کنیم.
نمی‌توان انکار کرد که شعرسرایی جُربُزه‌ی[استعداد] خدادادی است و از شعر در جای خود کارهایی ساخته می‌شود که از نثر ساخته نشود. ولی پوشیده نباید داشت که با همه‌ی رواج شعر در ایران در قرنهای گذشته چندان سودی از آن بهره‌ی این کشور نگردیده. اگر روزی بحساب شعرا رسیدگی نماییم خواهیم دید که زیان آنان بر ایران بیش از سودشان بوده.
جز از فردوسی که زنده کردن زبان پارسی را منظور کرده و در آن راه کوششهای فراوانی بکار برده کدام شاعر دیگری است که پی منظوری بوده و آن جربزه‌ی خدادادی خود را در راه آن منظور بکار انداخته است؟!
آری شعرای ایران این کار را کرده‌اند که یک رشته پندها و اندرزها و سخنان سودمندی که از راهنمایان دین و دانایان پیشین بیادگار بوده بنظم درآورده باعث رواج و شهرت آنها شده‌اند. ولی در برابر این یک سود ، زیانهای بسیاری از ایشان به ایران رسیده :
اینکه زبان پارسی پر از گزافه شده که یکْ هزار است و هزارْ هیچ ، اینکه نیک و بد رنگ خود را از دست داده که هر دو به یک دیده دیده می‌شود ، اینکه زشتی چاپلوسی و بندگی از میان برخاسته که کسانی آزادی و گردنفرازی خود را زیر پای هر کس و ناکسی پایمال می‌گردانند ، اینکه پندارهای پوچ صوفیانه بازاری گردیده و گوش و دل هر کسی را پر ساخته ؛ در همه‌ی این زشتیها شعرای ایران دست داشته‌اند.
دیوانهای فراوان و بیشماری که از شعرا امروز در دست ماست بیشتر آنها یادگار دوره‌های زبونی ایران و چیرگی بیگانگان است و از زمانهایی بازمانده که خردها پستی گرفته و رادی و مردانگی بس کمیاب شده بوده. پیداست که از خواندن آنها جز زیان بهره‌ی خواننده نخواهد بود.
اگر خود شعرا را بشناسیم که چگونه بیشتر ایشان ریزه‌خوار خوان زورآوران و توانگران بوده‌اند و چاپلوسی را سرمایه‌ی زندگانی خود ساخته بودند این شناسایی ما را از زحمت گفتگو از سروده‌های ایشان آسوده خواهد ساخت.
آن نامردانی که با دلخواه گردن ببندگی این و آن می‌داده‌اند و سر تا پا نمونه‌ی پستی و زبونی بوده‌اند گفته‌های آنان را چه ارزشی می‌توان پنداشت؟! سخن چه نظم و چه نثر تا از دل پاکی برنخیزد و با زبان پاکی گزارده نشود اثری بر آن بار نخواهد بود.
با اینهمه ما از شعر بیزاری نمی‌جوییم بلکه همیشه آرزو داریم که این جربزه‌ی خدادادی از این پس در راه پیشرفت و سربلندی ایران بکار رود و از روزی که پای باین راه نهاده‌ایم همیشه در آرزوی آن بوده‌ایم که روزی بیاید و کسانی از سخنوران همزمان بهمراهی ما برسند و یاوری و پشتیبانی از ما دریغ ندارند و شادمانیم که این آرزوی ما کم‌کم جای خود را می‌گیرد و کسانی از شعرا همراهی با ما می‌کنند. چنانکه بتازگی آقای فرات شاعر معروف تهران مثنوی‌ای سروده که در آن گفتگوی خود را با یک اروپاپرستی شرح داده و یک رشته عیبهایی را از اروپا که راست و حقیقت است برشته‌ی نظم کشیده. ما برای نمونه بخشی از آن مثنوی را در اینجا چاپ می‌نماییم و برای آنکه سپس مایه‌ی رنجش دیگران نباشد هم اکنون می‌نگاریم که راه ما دشمنی با اروپا نیست و هرگز این آرزو را نداریم که کسانی چشم رویهم گزارده زبان بنکوهش غرب گشاده شعرهایی بهم بافند و نزد ما فرستاده خواهش چاپ کنند. منظور ما جز نشان دادن نیک و بد اروپا و راه نمودن بشرقیان نمی‌باشد. از شعرا هم چشم آن داریم که آنچه از نیک و بد اروپا بشناسند برشته‌ی نظم بکشند و مطالبی که درخور شنیدن و فهمیدن و یاد گرفتن است بسرایند نه اینکه جمله‌های نکوهش‌آمیزی بهم بافته شعر بسازند بی‌آنکه مطلبی بازنموده باشند. اگر کسانی در جستجوی چنین مطلبهایی باشند چه بهتر که «آیین» را خوانده آنچه از مطالب آن را پسندیدند نظم نمایند.
👇
🔸 شعر در پیمان ـ 1 (تکه‌ی یک از یک)
از اینکه ما در پیمان شعر چاپ نمی‌کنیم کسانی پنداشته‌اند که ما از هر گونه شعر بیزاریم و آن را چه نیک و چه بد در مجله‌ی خود نمی‌پذیریم ولی چنین پنداری درست نیست.
ما در جای دیگری از شعر سخن خواهیم راند. در اینجا بچند کلمه بسنده می‌کنیم.
نمی‌توان انکار کرد که شعرسرایی جُربُزه‌ی[استعداد] خدادادی است و از شعر در جای خود کارهایی ساخته می‌شود که از نثر ساخته نشود. ولی پوشیده نباید داشت که با همه‌ی رواج شعر در ایران در قرنهای گذشته چندان سودی از آن بهره‌ی این کشور نگردیده. اگر روزی بحساب شعرا رسیدگی نماییم خواهیم دید که زیان آنان بر ایران بیش از سودشان بوده.
جز از فردوسی که زنده کردن زبان پارسی را منظور کرده و در آن راه کوششهای فراوانی بکار برده کدام شاعر دیگری است که پی منظوری بوده و آن جربزه‌ی خدادادی خود را در راه آن منظور بکار انداخته است؟!
آری شعرای ایران این کار را کرده‌اند که یک رشته پندها و اندرزها و سخنان سودمندی که از راهنمایان دین و دانایان پیشین بیادگار بوده بنظم درآورده باعث رواج و شهرت آنها شده‌اند. ولی در برابر این یک سود ، زیانهای بسیاری از ایشان به ایران رسیده :
اینکه زبان پارسی پر از گزافه شده که یکْ هزار است و هزارْ هیچ ، اینکه نیک و بد رنگ خود را از دست داده که هر دو به یک دیده دیده می‌شود ، اینکه زشتی چاپلوسی و بندگی از میان برخاسته که کسانی آزادی و گردنفرازی خود را زیر پای هر کس و ناکسی پایمال می‌گردانند ، اینکه پندارهای پوچ صوفیانه بازاری گردیده و گوش و دل هر کسی را پر ساخته ؛ در همه‌ی این زشتیها شعرای ایران دست داشته‌اند.
دیوانهای فراوان و بیشماری که از شعرا امروز در دست ماست بیشتر آنها یادگار دوره‌های زبونی ایران و چیرگی بیگانگان است و از زمانهایی بازمانده که خردها پستی گرفته و رادی و مردانگی بس کمیاب شده بوده. پیداست که از خواندن آنها جز زیان بهره‌ی خواننده نخواهد بود.
اگر خود شعرا را بشناسیم که چگونه بیشتر ایشان ریزه‌خوار خوان زورآوران و توانگران بوده‌اند و چاپلوسی را سرمایه‌ی زندگانی خود ساخته بودند این شناسایی ما را از زحمت گفتگو از سروده‌های ایشان آسوده خواهد ساخت.
آن نامردانی که با دلخواه گردن ببندگی این و آن می‌داده‌اند و سر تا پا نمونه‌ی پستی و زبونی بوده‌اند گفته‌های آنان را چه ارزشی می‌توان پنداشت؟! سخن چه نظم و چه نثر تا از دل پاکی برنخیزد و با زبان پاکی گزارده نشود اثری بر آن بار نخواهد بود.
با اینهمه ما از شعر بیزاری نمی‌جوییم بلکه همیشه آرزو داریم که این جربزه‌ی خدادادی از این پس در راه پیشرفت و سربلندی ایران بکار رود و از روزی که پای باین راه نهاده‌ایم همیشه در آرزوی آن بوده‌ایم که روزی بیاید و کسانی از سخنوران همزمان بهمراهی ما برسند و یاوری و پشتیبانی از ما دریغ ندارند و شادمانیم که این آرزوی ما کم‌کم جای خود را می‌گیرد و کسانی از شعرا همراهی با ما می‌کنند. چنانکه بتازگی آقای فرات شاعر معروف تهران مثنوی‌ای سروده که در آن گفتگوی خود را با یک اروپاپرستی شرح داده و یک رشته عیبهایی را از اروپا که راست و حقیقت است برشته‌ی نظم کشیده. ما برای نمونه بخشی از آن مثنوی را در اینجا چاپ می‌نماییم و برای آنکه سپس مایه‌ی رنجش دیگران نباشد هم اکنون می‌نگاریم که راه ما دشمنی با اروپا نیست و هرگز این آرزو را نداریم که کسانی چشم رویهم گزارده زبان بنکوهش غرب گشاده شعرهایی بهم بافند و نزد ما فرستاده خواهش چاپ کنند. منظور ما جز نشان دادن نیک و بد اروپا و راه نمودن بشرقیان نمی‌باشد. از شعرا هم چشم آن داریم که آنچه از نیک و بد اروپا بشناسند برشته‌ی نظم بکشند و مطالبی که درخور شنیدن و فهمیدن و یاد گرفتن است بسرایند نه اینکه جمله‌های نکوهش‌آمیزی بهم بافته شعر بسازند بی‌آنکه مطلبی بازنموده باشند. اگر کسانی در جستجوی چنین مطلبهایی باشند چه بهتر که «آیین» را خوانده آنچه از مطالب آن را پسندیدند نظم نمایند.
👇
اینهمه توصیف اروپا مکن مشت خودت را بر کس وا مکن
دم مزن از مردم پر کین دون شهره‌ی آفاق ز مکر و فسون
کجرو و عاجزکش و بیدادجو برده ز گیتی بستم آبرو
ثروت پیدا و نهان را نگر قافله‌ی گرسنگان را نگر
یک طرف آن مکنت دور از حساب یک طرف اشخاص دل از غم کباب
روز و شب اندر پی آزار هم درپی بشکستن بازار هم
جان ز صفا عاری و دل بی‌فروغ نیستشان غیر متاع دروغ
آینه‌وش کرده دورویی شعار آینه‌ی خاطرشان گشته تار
پیش نظر زنده ولی مرده‌اند پی بحقیقت ز کجا برده‌اند
اینهمه خونریزی و جنگ و جدال اینهمه بیرحمی و کین و قتال
خاک بر آن دانش و فرهنگشان نام شده منفعل از ننگشان
آنهمه تزویر و دورویی نگر بسته میان تنگ بکین بشر
درپی پلتیک و سیاست همه بر سرشان شور ریاست همه
خدمتی ار بهر بشر کرده‌اند می‌نتوان گفت هنر کرده‌اند
زانکه بسی کین و نفاق و غرض داده بدنیای کنونی عوض
قطره بود آنهمه‌ی اختراع در بر این لجه‌ی جنگ و نزاع
کرده جهانی ز شقاوت خراب در زده بر جان بشر التهاب
گشته بظاهر همگی متکی نیست پی کشف حقیقت یکی
نیست در آن جمع کسی بیغرض جمله گرفتار هزاران مرض
می‌نتوان گفت که عالم نیند لیک تهی‌مغز همه چون نیند
فکر نوی در ادبیاتشان نیست و گر هست مرا ده نشان
فخر بدانها مکن ای بیشعور دور کن از مغز تهی این غرور
هیچ بدریوزه‌ی آنان مشو بر در بیگانه ثنا‌خوان مشو
لاف ز افکار اروپا مزن طعنه بشعر و غزل ما مزن
* ویراینده : پیمان مهنامه‌ای بود که کسروی در سال 1312 بنیاد نهاد و تا سال 1321 رویهم‌رفته هفت دوره‌ی یک‌ساله بیرون آمد.
.
دم مزن از مردم پر کین دون شهره‌ی آفاق ز مکر و فسون
کجرو و عاجزکش و بیدادجو برده ز گیتی بستم آبرو
ثروت پیدا و نهان را نگر قافله‌ی گرسنگان را نگر
یک طرف آن مکنت دور از حساب یک طرف اشخاص دل از غم کباب
روز و شب اندر پی آزار هم درپی بشکستن بازار هم
جان ز صفا عاری و دل بی‌فروغ نیستشان غیر متاع دروغ
آینه‌وش کرده دورویی شعار آینه‌ی خاطرشان گشته تار
پیش نظر زنده ولی مرده‌اند پی بحقیقت ز کجا برده‌اند
اینهمه خونریزی و جنگ و جدال اینهمه بیرحمی و کین و قتال
خاک بر آن دانش و فرهنگشان نام شده منفعل از ننگشان
آنهمه تزویر و دورویی نگر بسته میان تنگ بکین بشر
درپی پلتیک و سیاست همه بر سرشان شور ریاست همه
خدمتی ار بهر بشر کرده‌اند می‌نتوان گفت هنر کرده‌اند
زانکه بسی کین و نفاق و غرض داده بدنیای کنونی عوض
قطره بود آنهمه‌ی اختراع در بر این لجه‌ی جنگ و نزاع
کرده جهانی ز شقاوت خراب در زده بر جان بشر التهاب
گشته بظاهر همگی متکی نیست پی کشف حقیقت یکی
نیست در آن جمع کسی بیغرض جمله گرفتار هزاران مرض
می‌نتوان گفت که عالم نیند لیک تهی‌مغز همه چون نیند
فکر نوی در ادبیاتشان نیست و گر هست مرا ده نشان
فخر بدانها مکن ای بیشعور دور کن از مغز تهی این غرور
هیچ بدریوزه‌ی آنان مشو بر در بیگانه ثنا‌خوان مشو
لاف ز افکار اروپا مزن طعنه بشعر و غزل ما مزن
* ویراینده : پیمان مهنامه‌ای بود که کسروی در سال 1312 بنیاد نهاد و تا سال 1321 رویهم‌رفته هفت دوره‌ی یک‌ساله بیرون آمد.
.
🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش یکم
🔸 14ـ1) چه سودی در خواندن تاریخ هست
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
🔸 14ـ1) چه سودی در خواندن تاریخ هست
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
🔶 «آذری یا زبان باستان آذربایجان» ، احمد کسروی ، گفتار سوم : چند سخن در پیرامون آذری
🔸 معروف و مجهول در آذربایجان (تکه‌ی یک از یک)
این هم می‌باید گفت که در زبان کنونی آذربایجان کلمه‌های بس فراوانی از فارسی بکار می‌رود و اینها بیگمان بازمانده از آذری می‌باشد. همیشه یک زبانی چون در برابر دیگری زبون گردید و خواست از میان برود ، یک رشته از کلمه‌های خود را در آن زبان بیادگار گزارَد. آذری نیز این کار را کرده. دلیل آنکه اینها از آذری بازمانده و از فارسی گرفته نشده آنست که برخی از آن کلمه‌ها در فارسی نیست (1) و آنگاه در همه‌ی آنها واو و یاء معروف و مجهول جدا گرفته می‌شود (2) چنانکه در کلمه‌های دوست ، شور ، کور ، گور ، زور ، دول و بیل ، دیو ، میشه ، پیشه ، شیر (درنده) واو و یاء مجهول و در کلمه‌های پول ، خروس و شیر (خوردنی) ، فیل ، تیر ، پیر ، معروف آورده شود. در جایی که در فارسی همگانی بیکبار جدایی میانه‌ی معروف و مجهول از میان برخاسته است و فارسی‌زبانان نه تنها جدایی میانه‌ی آنها نگزارند بلکه معنی معروف و مجهول را نشناسند و اگر در فرهنگها بینند درمانند.
پابرگیها :
1ـ نمونه‌هایی از این کلمه‌ها در دوبیتی‌های شیخ صفی دیده خواهد شد.
2ـ آوازهایo و e که در زبانهای اروپایی هست در زبان ایران نیز بوده. بدینسان که واو گاهی آواز ou و گاهی آواز o ، نیز یاء گاهی بجای i می‌آمده و گاهی بجای e و در فرهنگها برای جدایی ، آن نخستین را معروف و این دومی را مجهول می‌نامیده‌اند. مثلاً می‌گفته‌اند «شیر با یاء معروف» (chir) ، «شیر با یاء مجهول» (cher) همچنین در واو. کنون اینها بیکبار از میان رفته است و کمتر کسی معنی درست آن جمله‌های فرهنگها را می‌داند.
.
🔸 معروف و مجهول در آذربایجان (تکه‌ی یک از یک)
این هم می‌باید گفت که در زبان کنونی آذربایجان کلمه‌های بس فراوانی از فارسی بکار می‌رود و اینها بیگمان بازمانده از آذری می‌باشد. همیشه یک زبانی چون در برابر دیگری زبون گردید و خواست از میان برود ، یک رشته از کلمه‌های خود را در آن زبان بیادگار گزارَد. آذری نیز این کار را کرده. دلیل آنکه اینها از آذری بازمانده و از فارسی گرفته نشده آنست که برخی از آن کلمه‌ها در فارسی نیست (1) و آنگاه در همه‌ی آنها واو و یاء معروف و مجهول جدا گرفته می‌شود (2) چنانکه در کلمه‌های دوست ، شور ، کور ، گور ، زور ، دول و بیل ، دیو ، میشه ، پیشه ، شیر (درنده) واو و یاء مجهول و در کلمه‌های پول ، خروس و شیر (خوردنی) ، فیل ، تیر ، پیر ، معروف آورده شود. در جایی که در فارسی همگانی بیکبار جدایی میانه‌ی معروف و مجهول از میان برخاسته است و فارسی‌زبانان نه تنها جدایی میانه‌ی آنها نگزارند بلکه معنی معروف و مجهول را نشناسند و اگر در فرهنگها بینند درمانند.
پابرگیها :
1ـ نمونه‌هایی از این کلمه‌ها در دوبیتی‌های شیخ صفی دیده خواهد شد.
2ـ آوازهایo و e که در زبانهای اروپایی هست در زبان ایران نیز بوده. بدینسان که واو گاهی آواز ou و گاهی آواز o ، نیز یاء گاهی بجای i می‌آمده و گاهی بجای e و در فرهنگها برای جدایی ، آن نخستین را معروف و این دومی را مجهول می‌نامیده‌اند. مثلاً می‌گفته‌اند «شیر با یاء معروف» (chir) ، «شیر با یاء مجهول» (cher) همچنین در واو. کنون اینها بیکبار از میان رفته است و کمتر کسی معنی درست آن جمله‌های فرهنگها را می‌داند.
.
🔶 «شعر در ایران» (احمد کسروی)
🔸 شعر در پیمان ـ 2 (تکه‌ی یک از یک)
در آغاز کار پیمان که شعرهایی برای چاپ شدن در مجله می‌رسید و ما از چاپ آنها خودداری می‌کردیم این خودداری ما باعث آن بود که از یکسوی فرستندگان آن شعرها از ما رنجیده زبان بگله باز کنند و از سوی دیگر خوانندگان نبودن شعر را در پیمان ایرادی بر مجله بگیرند و اینان نیز گله‌مند باشند.
ولی ما جز خودداری چاره نداشتیم چرا که نه هر شعری درخور چاپ شدن در پیمان است. از آنسوی ما امیدوار بودیم که کسانی شعرهایی درخور چاپ شدن در پیمان خواهند سرود و همیشه چشم براه چنان شعرهایی بودیم و کنون خرسندیم که امید ما جای خود را گرفته و اینک در این شماره یک رشته شعرهای پرارج و بهایی را چاپ می‌نماییم.
این شعرها گذشته از شیوایی و شیرینی یک رشته حقایق مهمی را از گزارش امروزی جهان دربر دارد و می‌توان گفت که از سالها در ایران کمتر شعری باین پربهایی سروده شده.
آری شعرْ «سخن‌سنجی» و «سخن‌آرایی» است. سخن که دیگران آن را بی‌سنجش و بی‌آرایش می‌گزارند شاعر آن را سنجیده و آراسته می‌گزارد. شاید هم در تهران و دیگر شهرهای ایران استادانی فراوان باشند که سخن را بسیار آراسته‌تر از گوینده‌ی این شعرها گزارند. ولی نباید فراموش کرد که سخن از بهر معنی است و آن سخنان که استادان می‌آرایند بیشتر آنها از معنی تهی است و از اینجا همه‌ی آن آرایشها هدر می‌باشد.
سخن را اگر کالبدی بشماریم روان آن معنی است و سخنی که نه از بهر معنی سروده شده باشد کالبد بی‌روانی بیش نیست و آراستن چنین سخنی خود آرایشی را می‌ماند که بر روی کالبدهای گلی بکار برند و ناگفته پیداست که جز رنج بیهوده نمی‌باشد.
آنان که استادانه سخن‌آرایی می‌کنند بی‌آنکه مطلب دلنشین و ناشنیده‌ای داشته باشند خود با سخن بازی می‌کنند و پیداست که بازی با سخن جز کار بیخردانه نمی‌باشد.
کوتاه سخن : ما نیک و بد شعر را در ترازوی مطلب می‌سنجیم و از اینجاست شعرهایی را که در اینجا چاپ می‌نماییم از بهترین و پرارجترین شعرها می‌شماریم و خوانندگان خواهند دید که شاعر چه موضوعهای مهمی را در این شعرهای خود دنبال کرده.
چند سخنی هم از خود شاعر برانیم : گوینده‌ی این شعرها (آقای گوهری دارنده‌ی خیاطخانه‌ی قرن بیستم) جوانی است سراپا نیکی : جوانی که از دسترنج خود نان خورده بکسان دیگری هم نان می‌دهد. با اینهمه هیچگاه از پرداختن بدانش و هنر بازنمی‌ایستد و همیشه درپی هنرآموزی و دانش‌اندوزی است. پس از همه ، این جوان مسلمان و ایراندوست می‌باشد که روان از خویهای ستوده‌ی اسلامی آراسته و دل از مهر ایران انباشته دارد. کسانی که کلمه‌ی «تربیت» را شنیده و معنی آن را نشناخته‌اند این جوان را دیده آن معنی را در سراپای این هویدا یابند. ...
ما آرزومندیم که همه‌ی جوانان ایران بدینسان پاکدرون و بیداردل باشند و از این جهت هیچ گونه پذیرایی از آقای گوهری و شعرهای او دریغ نمی‌سازیم و همیشه کوشش داریم که اینگونه جوانان درمیان همگنان نیکنام و بلندآوازه باشند و همیشه سرفرازی ایران را در فزونی و فراوانی اینگونه جوانان می‌شناسیم. (1)
پابرگی :
1ـ نام شعر آقای گوهری «یک تابلو از زندگی مردم امروزه‌ی اروپا» نام دارد. ما تنها بآوردن چند نمونه از شعرهای مهنامه بسنده کردیم. کسانی که جویای آن شعرها هستند می‌توانند به مهنامه‌ی پیمان نگاه کنند.
* ویراینده : پیمان مهنامه‌ای بود که کسروی در سال 1312 بنیاد نهاد و تا سال 1321 رویهم‌رفته هفت دوره‌ی یک‌ساله بیرون آمد.
.
🔸 شعر در پیمان ـ 2 (تکه‌ی یک از یک)
در آغاز کار پیمان که شعرهایی برای چاپ شدن در مجله می‌رسید و ما از چاپ آنها خودداری می‌کردیم این خودداری ما باعث آن بود که از یکسوی فرستندگان آن شعرها از ما رنجیده زبان بگله باز کنند و از سوی دیگر خوانندگان نبودن شعر را در پیمان ایرادی بر مجله بگیرند و اینان نیز گله‌مند باشند.
ولی ما جز خودداری چاره نداشتیم چرا که نه هر شعری درخور چاپ شدن در پیمان است. از آنسوی ما امیدوار بودیم که کسانی شعرهایی درخور چاپ شدن در پیمان خواهند سرود و همیشه چشم براه چنان شعرهایی بودیم و کنون خرسندیم که امید ما جای خود را گرفته و اینک در این شماره یک رشته شعرهای پرارج و بهایی را چاپ می‌نماییم.
این شعرها گذشته از شیوایی و شیرینی یک رشته حقایق مهمی را از گزارش امروزی جهان دربر دارد و می‌توان گفت که از سالها در ایران کمتر شعری باین پربهایی سروده شده.
آری شعرْ «سخن‌سنجی» و «سخن‌آرایی» است. سخن که دیگران آن را بی‌سنجش و بی‌آرایش می‌گزارند شاعر آن را سنجیده و آراسته می‌گزارد. شاید هم در تهران و دیگر شهرهای ایران استادانی فراوان باشند که سخن را بسیار آراسته‌تر از گوینده‌ی این شعرها گزارند. ولی نباید فراموش کرد که سخن از بهر معنی است و آن سخنان که استادان می‌آرایند بیشتر آنها از معنی تهی است و از اینجا همه‌ی آن آرایشها هدر می‌باشد.
سخن را اگر کالبدی بشماریم روان آن معنی است و سخنی که نه از بهر معنی سروده شده باشد کالبد بی‌روانی بیش نیست و آراستن چنین سخنی خود آرایشی را می‌ماند که بر روی کالبدهای گلی بکار برند و ناگفته پیداست که جز رنج بیهوده نمی‌باشد.
آنان که استادانه سخن‌آرایی می‌کنند بی‌آنکه مطلب دلنشین و ناشنیده‌ای داشته باشند خود با سخن بازی می‌کنند و پیداست که بازی با سخن جز کار بیخردانه نمی‌باشد.
کوتاه سخن : ما نیک و بد شعر را در ترازوی مطلب می‌سنجیم و از اینجاست شعرهایی را که در اینجا چاپ می‌نماییم از بهترین و پرارجترین شعرها می‌شماریم و خوانندگان خواهند دید که شاعر چه موضوعهای مهمی را در این شعرهای خود دنبال کرده.
چند سخنی هم از خود شاعر برانیم : گوینده‌ی این شعرها (آقای گوهری دارنده‌ی خیاطخانه‌ی قرن بیستم) جوانی است سراپا نیکی : جوانی که از دسترنج خود نان خورده بکسان دیگری هم نان می‌دهد. با اینهمه هیچگاه از پرداختن بدانش و هنر بازنمی‌ایستد و همیشه درپی هنرآموزی و دانش‌اندوزی است. پس از همه ، این جوان مسلمان و ایراندوست می‌باشد که روان از خویهای ستوده‌ی اسلامی آراسته و دل از مهر ایران انباشته دارد. کسانی که کلمه‌ی «تربیت» را شنیده و معنی آن را نشناخته‌اند این جوان را دیده آن معنی را در سراپای این هویدا یابند. ...
ما آرزومندیم که همه‌ی جوانان ایران بدینسان پاکدرون و بیداردل باشند و از این جهت هیچ گونه پذیرایی از آقای گوهری و شعرهای او دریغ نمی‌سازیم و همیشه کوشش داریم که اینگونه جوانان درمیان همگنان نیکنام و بلندآوازه باشند و همیشه سرفرازی ایران را در فزونی و فراوانی اینگونه جوانان می‌شناسیم. (1)
پابرگی :
1ـ نام شعر آقای گوهری «یک تابلو از زندگی مردم امروزه‌ی اروپا» نام دارد. ما تنها بآوردن چند نمونه از شعرهای مهنامه بسنده کردیم. کسانی که جویای آن شعرها هستند می‌توانند به مهنامه‌ی پیمان نگاه کنند.
* ویراینده : پیمان مهنامه‌ای بود که کسروی در سال 1312 بنیاد نهاد و تا سال 1321 رویهم‌رفته هفت دوره‌ی یک‌ساله بیرون آمد.
.
🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش دوم : مشروطه
🔸 1ـ2) جنبش مشروطه و اهمیت آن
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
🔸 1ـ2) جنبش مشروطه و اهمیت آن
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
Telegraph
«تاریخ و پندهایش» ، بخش دوم : مشروطه : 1ـ2) جنبش مشروطه و اهمیت آن
از آغاز تاریخ ایران تا زمان مشروطه ، حادثه‌ای مهمتر از مشروطه روی نداده. این پیشامد ایرانیان را بجوش و جنبش دیگری برانگیخت و پس از قرنهایی که ایرانیان دربند استبداد بودند در سایه‌ی مشروطه آزادی از آن بند یافتند. این خود شگفت است که مردمی که قرنهایی را بی‌اختیار…
🔶 «آذری یا زبان باستان آذربایجان» ، احمد کسروی ، گفتار سوم : چند سخن در پیرامون آذری
🔸 آذری در کجاها بازمانده؟.. (تکه‌ی یک از یک)
چنانکه در گفتگو از رواج ترکی فهمانیدیم آذری بیکبار از آذربایجان ناپدید نگشته است و هنوز در چند جا میان خود بومیان سخن گفته می‌شود و آنچه ما می‌دانیم یکی از آن جاها هرزند و گَلین‌قیه (از پیرامونهای مرند) ، و دیگری زُنوز و سوم حسنو (در قره‌داغ) و چهارم خلخال است. چنانکه شنیده‌ایم در لیقوان و آن پیرامونها نیز تا شصت و هفتاد سال پیش آن را می‌شناخته‌اند و در پاره‌ای خاندانها گفتگو می‌شده ولی سپس ناپدید گردیده. از اینجا می‌توان فهمید که در جاهای دیگری که تاکنون بازمانده نیز رو بنابودی می‌دارد و باشد که پس از صد سال و دویست سال ، دیگر نشانی از آن هیچ دیده نشود.
دو تن از آشنایان از زبانهای خلخال و هرزند و گَلین‌قیه نمونه‌هایی برای ما فرستادهاند (1) و آنچه از اینها پیداست زبان خلخال بسیار جداست. این بیگمانست که آذری هنگامی که در آذربایجان رواج می‌داشته و زبان آنجا بوده در هر شهری رنگ دیگری داشته است و کم و بیش از یکدیگر جدا بوده. زیرا چنانکه گفتیم زبانی که تنها برای سخن گفتن باشد و در نوشتن بکار نرود ، زود شاخه شاخه گردد و هر شاخه رُویه‌ی (2) دیگری بخود گیرد. نمونه‌هایی که از آذری از زمانهای پیشین بازمانده و ما آنها را خواهیم آورد نیز می‌رساند که آذری به هر شهری بگونه‌ی دیگری سخن گفته می‌شده است. چیزی که هست ما این را هم می‌دانیم که دوری آنها از یکدیگر چندان نبوده که مردم آن شهر زبان این شهر را نفهمند یا بسختی فهمند. ولی جدایی میان زبان خلخال و زبان هرزند را بیش از آن اندازه می‌یابیم و چون در این باره هیچ آگاهی نمی‌داریم و باندیشه چیزی نمی‌یابیم بگفتگو از آن نمی‌پردازیم.
نتیجه‌ی این گفتار آنکه آذری یکی از نیمزبانهای بزرگ و ریشه‌داری همچون کردی و مازندرانی و تالشی و گیلانی و مانند اینها بوده و در سراسر آذربایجان سخن گفته می‌شده ، و آن جز شاخه‌ای از زبان ایران نبوده ، و آنچه ما می‌دانیم این نیم‌زبانها در باستان‌زمانها در ایران پیدا شده و همیشه و در پشت سر زبان همگانی جایگاهی داشته است.
پابرگیها :
1ـ آقای ناصر روایی نمونه‌هایی از زبان خلخال و آقای سید صادق سعید نمونه‌هایی از زبان هرزند فرستادهاند.
2ـ رویه (ruye) = صورت ، شکل ، ظاهر. ـ و
.
🔸 آذری در کجاها بازمانده؟.. (تکه‌ی یک از یک)
چنانکه در گفتگو از رواج ترکی فهمانیدیم آذری بیکبار از آذربایجان ناپدید نگشته است و هنوز در چند جا میان خود بومیان سخن گفته می‌شود و آنچه ما می‌دانیم یکی از آن جاها هرزند و گَلین‌قیه (از پیرامونهای مرند) ، و دیگری زُنوز و سوم حسنو (در قره‌داغ) و چهارم خلخال است. چنانکه شنیده‌ایم در لیقوان و آن پیرامونها نیز تا شصت و هفتاد سال پیش آن را می‌شناخته‌اند و در پاره‌ای خاندانها گفتگو می‌شده ولی سپس ناپدید گردیده. از اینجا می‌توان فهمید که در جاهای دیگری که تاکنون بازمانده نیز رو بنابودی می‌دارد و باشد که پس از صد سال و دویست سال ، دیگر نشانی از آن هیچ دیده نشود.
دو تن از آشنایان از زبانهای خلخال و هرزند و گَلین‌قیه نمونه‌هایی برای ما فرستادهاند (1) و آنچه از اینها پیداست زبان خلخال بسیار جداست. این بیگمانست که آذری هنگامی که در آذربایجان رواج می‌داشته و زبان آنجا بوده در هر شهری رنگ دیگری داشته است و کم و بیش از یکدیگر جدا بوده. زیرا چنانکه گفتیم زبانی که تنها برای سخن گفتن باشد و در نوشتن بکار نرود ، زود شاخه شاخه گردد و هر شاخه رُویه‌ی (2) دیگری بخود گیرد. نمونه‌هایی که از آذری از زمانهای پیشین بازمانده و ما آنها را خواهیم آورد نیز می‌رساند که آذری به هر شهری بگونه‌ی دیگری سخن گفته می‌شده است. چیزی که هست ما این را هم می‌دانیم که دوری آنها از یکدیگر چندان نبوده که مردم آن شهر زبان این شهر را نفهمند یا بسختی فهمند. ولی جدایی میان زبان خلخال و زبان هرزند را بیش از آن اندازه می‌یابیم و چون در این باره هیچ آگاهی نمی‌داریم و باندیشه چیزی نمی‌یابیم بگفتگو از آن نمی‌پردازیم.
نتیجه‌ی این گفتار آنکه آذری یکی از نیمزبانهای بزرگ و ریشه‌داری همچون کردی و مازندرانی و تالشی و گیلانی و مانند اینها بوده و در سراسر آذربایجان سخن گفته می‌شده ، و آن جز شاخه‌ای از زبان ایران نبوده ، و آنچه ما می‌دانیم این نیم‌زبانها در باستان‌زمانها در ایران پیدا شده و همیشه و در پشت سر زبان همگانی جایگاهی داشته است.
پابرگیها :
1ـ آقای ناصر روایی نمونه‌هایی از زبان خلخال و آقای سید صادق سعید نمونه‌هایی از زبان هرزند فرستادهاند.
2ـ رویه (ruye) = صورت ، شکل ، ظاهر. ـ و
.
🔶 «شعر در ایران» (احمد کسروی)
🔸 شعر در ایران (تکه‌ی یک از هفت)
تاکنون همیشه در پیمان زمینه‌های خاصی را دنبال کرده‌ایم و این خود برای پیشرفت مقصود ناگزیر بوده. ولی در این دو شماره که از سال یکم مجله بازمانده می‌خواهیم یک رشته گفتگوهای نوینی را عنوان نماییم تا بدینسان خوانندگان را از فرسودگی نگاه داریم و اینک در اینجا بگفتگو از شعر می‌پردازیم.
باید دانست که شعر در ایران ریشه پیدا کرده که نمی‌توان چشم از آن پوشید یا بکندن بنیاد آن کوشید. زیرا از یکسوی کسان بسیاری در سرودن شعر ورزیده شده‌اند که سخن را با نظم بهتر و آسانتر می‌گزارند تا با نثر. از سوی دیگر بسیاری از خوانندگان و شنوندگان شعر را بیشتر از نثر می‌پسندند. و اینست که شعر ابزار سودمندی برای سخنرانی میان ایرانیان می‌باشد.
اگرچه بسیاری از بزرگان شعر را نپسندیده‌اند و خودِ شعر را عیبهایی هست که انکار نتوان کرد. ولی چنانکه گفتیم امروز در ایران حال دیگری پیدا شده که ما هرگز نمی‌خواهیم از شعر چشم بپوشیم بویژه در این هنگام که کسانی از سخنوران پاکدل و پاکزبان به یاری ما برخاسته‌اند و با سخنان سنجیده‌ی خود پشتیبانی از ما دریغ نمی‌دارند.
ما این شعرها را قدر شناخته بچاپش می‌پردازیم و چنین پیشامدی را دلیل دیگری بر فیروزمندی خود می‌شماریم.
ولی از آنسوی هم پوشیده نتوان داشت که شعر در ایران تاکنون حال بسیار بدی داشته چندانکه باید گفت تا امروز زیان شعرا بیش از سودشان بوده. امروز هم شعر یکی از تیشه‌هایی است که بدستیاری آن چشمه‌ی هوش و دانش جوانان کور گردانیده می‌شود.
ما از مدتها این آرزو را داشته‌ایم که در زمینه‌ی شعر سخنی برانیم و گمراهیهایی که در این راه برای ایرانیان پیشین روی داده بازنماییم تا کنونیان دچار آن گمراهیها نگردند. با آنکه می‌دانیم چنین گفتگویی کسانی را دل‌آزرده ساخته و دستاویز برای دشمنیها پدید خواهد آورد. ولی چه باید کرد که ما هرگز نمی‌توانیم آنچه را که سود ایران می‌شناسیم بپاس دیگران زبان از گفتن آن بازداریم. ما نیک آزمودیم که در ایران یکمشت فرومایگانی با هر گفتار یا کرداری که بزیان ایشان می‌باشد سخت دشمنی می‌نمایند و از هر راهی بزیان گوینده یا کننده می‌کوشند. ما هم در این مدت بهره‌ی بسیار از آزار آنان یافته‌ایم. با اینهمه آیا می‌توان از کوشیدن در راه فیروزمندی ایران بازایستاد؟!
ما در آغاز گفتار خود آشکار می‌نویسیم که این سخنان را بنام علاقه بفیروزی و آبادی ایران می‌نگاریم. کسانی هم اگر ایرادی بر گفته‌های ما دارند بنویسند و چاپ بکنند تا ما بدانیم. وگرنه بدگوییهایی که در پشت سر در این گوشه و آن گوشه بشود ما آنها را جز نشان فرومایگی و پستی بدگویان نمی‌شماریم و اینک به یاری خدا بگفتگو می‌پردازیم.
ـ شعر چیست؟..
شعر را باید گفت «سخن‌سنجی و سخن‌آرایی» است. سخن که دیگران آن را ناسنجیده و بی‌آرایش می‌رانند شاعر آن را سنجیده می‌راند و آرایشهایی از قافیه یا رَوی (1) بر آن می‌افزاید.
پس شاعر سخن را آراسته می‌گزارد و از اینجا گفته‌های او خوش‌نماتر و شیرین‌تر از گفته‌های دیگران خواهد بود. ولی دو چیز است که شاعر باید فراموش نکرده همیشه دربند آنها باشد : «یکی آنکه سخن از بهر معنی است» بعبارت دیگر سخن از برای نشان دادن اندیشه‌ها و دریافتهایی است که گوینده در دل دارد و می‌خواهد شنونده را از آنها آگاه گرداند. شاعر هم باید سخن از بهر معنی سراید و تا معنیهایی در دل خود نداشته باشد بخیره[=بیجهت] بسخن‌آرایی برنخیزد. دیگری آنکه «سامان[=نظم] سخن دربایست‌تر از آرایش اوست». بعبارت دیگر شعر باید ترتیب جمله‌بندیها را بهم نزده سخن را از سامان نیندازد.
این دو شرط هرچه بگویی مهم است و اینکه شعر در ایران بلکه در سراسر جهان بدنام گردیده از آنجاست که شعرا رعایت این شرطها را نمی‌کنند. اینست که ما از هر یکی از آن شرطها جداگانه و بتفصیل سخن می‌رانیم.
پابرگیها :
1ـ رَوی = بازپسین حرف اصلی قافیه که در انجام همه‌ی بیتها تکرار گردد. ـ و
.
🔸 شعر در ایران (تکه‌ی یک از هفت)
تاکنون همیشه در پیمان زمینه‌های خاصی را دنبال کرده‌ایم و این خود برای پیشرفت مقصود ناگزیر بوده. ولی در این دو شماره که از سال یکم مجله بازمانده می‌خواهیم یک رشته گفتگوهای نوینی را عنوان نماییم تا بدینسان خوانندگان را از فرسودگی نگاه داریم و اینک در اینجا بگفتگو از شعر می‌پردازیم.
باید دانست که شعر در ایران ریشه پیدا کرده که نمی‌توان چشم از آن پوشید یا بکندن بنیاد آن کوشید. زیرا از یکسوی کسان بسیاری در سرودن شعر ورزیده شده‌اند که سخن را با نظم بهتر و آسانتر می‌گزارند تا با نثر. از سوی دیگر بسیاری از خوانندگان و شنوندگان شعر را بیشتر از نثر می‌پسندند. و اینست که شعر ابزار سودمندی برای سخنرانی میان ایرانیان می‌باشد.
اگرچه بسیاری از بزرگان شعر را نپسندیده‌اند و خودِ شعر را عیبهایی هست که انکار نتوان کرد. ولی چنانکه گفتیم امروز در ایران حال دیگری پیدا شده که ما هرگز نمی‌خواهیم از شعر چشم بپوشیم بویژه در این هنگام که کسانی از سخنوران پاکدل و پاکزبان به یاری ما برخاسته‌اند و با سخنان سنجیده‌ی خود پشتیبانی از ما دریغ نمی‌دارند.
ما این شعرها را قدر شناخته بچاپش می‌پردازیم و چنین پیشامدی را دلیل دیگری بر فیروزمندی خود می‌شماریم.
ولی از آنسوی هم پوشیده نتوان داشت که شعر در ایران تاکنون حال بسیار بدی داشته چندانکه باید گفت تا امروز زیان شعرا بیش از سودشان بوده. امروز هم شعر یکی از تیشه‌هایی است که بدستیاری آن چشمه‌ی هوش و دانش جوانان کور گردانیده می‌شود.
ما از مدتها این آرزو را داشته‌ایم که در زمینه‌ی شعر سخنی برانیم و گمراهیهایی که در این راه برای ایرانیان پیشین روی داده بازنماییم تا کنونیان دچار آن گمراهیها نگردند. با آنکه می‌دانیم چنین گفتگویی کسانی را دل‌آزرده ساخته و دستاویز برای دشمنیها پدید خواهد آورد. ولی چه باید کرد که ما هرگز نمی‌توانیم آنچه را که سود ایران می‌شناسیم بپاس دیگران زبان از گفتن آن بازداریم. ما نیک آزمودیم که در ایران یکمشت فرومایگانی با هر گفتار یا کرداری که بزیان ایشان می‌باشد سخت دشمنی می‌نمایند و از هر راهی بزیان گوینده یا کننده می‌کوشند. ما هم در این مدت بهره‌ی بسیار از آزار آنان یافته‌ایم. با اینهمه آیا می‌توان از کوشیدن در راه فیروزمندی ایران بازایستاد؟!
ما در آغاز گفتار خود آشکار می‌نویسیم که این سخنان را بنام علاقه بفیروزی و آبادی ایران می‌نگاریم. کسانی هم اگر ایرادی بر گفته‌های ما دارند بنویسند و چاپ بکنند تا ما بدانیم. وگرنه بدگوییهایی که در پشت سر در این گوشه و آن گوشه بشود ما آنها را جز نشان فرومایگی و پستی بدگویان نمی‌شماریم و اینک به یاری خدا بگفتگو می‌پردازیم.
ـ شعر چیست؟..
شعر را باید گفت «سخن‌سنجی و سخن‌آرایی» است. سخن که دیگران آن را ناسنجیده و بی‌آرایش می‌رانند شاعر آن را سنجیده می‌راند و آرایشهایی از قافیه یا رَوی (1) بر آن می‌افزاید.
پس شاعر سخن را آراسته می‌گزارد و از اینجا گفته‌های او خوش‌نماتر و شیرین‌تر از گفته‌های دیگران خواهد بود. ولی دو چیز است که شاعر باید فراموش نکرده همیشه دربند آنها باشد : «یکی آنکه سخن از بهر معنی است» بعبارت دیگر سخن از برای نشان دادن اندیشه‌ها و دریافتهایی است که گوینده در دل دارد و می‌خواهد شنونده را از آنها آگاه گرداند. شاعر هم باید سخن از بهر معنی سراید و تا معنیهایی در دل خود نداشته باشد بخیره[=بیجهت] بسخن‌آرایی برنخیزد. دیگری آنکه «سامان[=نظم] سخن دربایست‌تر از آرایش اوست». بعبارت دیگر شعر باید ترتیب جمله‌بندیها را بهم نزده سخن را از سامان نیندازد.
این دو شرط هرچه بگویی مهم است و اینکه شعر در ایران بلکه در سراسر جهان بدنام گردیده از آنجاست که شعرا رعایت این شرطها را نمی‌کنند. اینست که ما از هر یکی از آن شرطها جداگانه و بتفصیل سخن می‌رانیم.
پابرگیها :
1ـ رَوی = بازپسین حرف اصلی قافیه که در انجام همه‌ی بیتها تکرار گردد. ـ و
.