🔶 «آذری یا زبان باستان آذربایجان» ، احمد کسروی ، گفتار هفتم : نمونه‌هایی از آذری کنونی

🔸 نمونه‌ای از زبان هرزند (تکه‌ی یک از یک)


این نمونه‌ها به آذری کهن نزدیکتر می‌نماید و مانستگیهای بسیار در آن پدیدار است. اینها را نیز بدانسان که نوشته‌ی آقای سعید است می‌آوریم :

کلمه‌ها

یَن : زن ، مِرد : مرد ، گِنه : دختر ، زُره : پسر ، او : آب ، اُتش : آتش ، نون : نان ، گوژد : گوشت ، یَو : جو ، گُندم : گندم ، مَست : شیره ، چُرُ : چراغ ، اُسو : اکنون ، گُلو : کلاه ، دُسمول : دستمال ، کژمژ : کشمش ، من : من ، تِ : تو ، شِمه : شما ، آما : ما ، وره : بره ، بِز : بز ، مُره‌گو : ماده‌گاو ، پاس : گوسفند ، اِ : یک ، دِ : دو ، هِرِ : سه ، چُر : چهار ، پِنج : پنج ، شُش : شش ، هُفت : هفت ، هَشت : هشت ، نو (1) : نه ، دو (2) : ده ، ویست : بیست ، گَو : دهان ، وِنی : بینی ، چُشم : چشم ، سُر : سر ، دُست : دست ، پو (3) : پای ، کفشن : کشتزار ، گُر : خانه ، چوک : خوب ، کالا : بزرگ ، رُست : راست ، چپ : چپ ، تویه : تازه ، اوِنده : آنهنگام ، اِوِرستی : سپس ، وَرُ : در آنجا ، اِشتن : خویشتن ، بون : بام ، آمارِ : آمدن ، شِرِ : رفتن ، زونوسنی : دانستن.


جمله‌ها

«اِمسور وُرُن خیلی وُرُسته ، سَیل خیلی آمارا ، گُندَومی خَروب کردَیه» : امسال باران بسیار باریده ، سیل بسیار آمده ، و گندمها را خراب کرده.

«شو اِشمه توتولمش بِره ، تِکه زونوسَلا یا نِزِنوسَلا» : شب ماه گرفته بود تو هم دانستی یا ندانستی.

«اِنشو زلزله بِره ، تویه هِته بِرون ، زلزله رِ زونوسمانا وِرِ تمون مَهله» : امشب زلزله شد ، تازه خوابیده بودیم ، زلزله را دانستیم ، گریختیم بیرون.

«معدن خیلیه ، وُ نتاندا چینیه ، آما کور نُکوندوم» : معدن بسیار است ، بیرون‌آورنده نیست ، ما کار نمی‌کنیم.

«آما هیچ چی نِزِنسون» : ما هیچ چیز نمی‌دانیم.

«شِمه درس هوُاندارا یا نِهوندارا» : شما درس خوانده‌اید یا نخوانده‌اید.

«خُویی تِرَ بَخشَ» : خدا ترا نگه دارد.

«زُره ، او بِیه یِنجین» : پسر ، آب بیار بخورم.

«اُسُو نان هُرمه» : اکنون نان خوردم.

«بُیور شُنم بازار» : بیایید برویم بازار.

«اِسپره پول زُرده پول چینیه» : پول سفید و پول زرد نیست.

«من شِرَنین کفشن عُلف چِینن» : من خواهم رفت بیابان گیاه چینم.

«تِ اینتاندا نِشین من نون هینم» : تو در اینجا نشین من نان خورم.

«زِرِ من شِره بِرِن نعمت‌آباد ، پِنج سُوعُت وَرُ (4) مُوندِنِ اَوِرِستی آمارین توری» : دیروز من رفته بودم نعمت‌آباد پنج ساعت آنجا ماندم ، و پس از آن آمدم تبریز.

«شِرِن شُهر ، کُمی گُژد آستارما ، کمی جی میوه آستارما ، دُرمه (5) نوکر اُورجا گُر» : رفتم شهر ، کمی گوشت خریدم ، و کمی هم میوه خریدم ، دادم نوکر آورد خانه.

«اِمرو ویست اُدَمی قوناقمون هسته ، نیموی هونداندا ، نیموی نیه هوندا» : امروز بیست تن میهمان ما می‌باشند ، نیمی خوانده هستند ، و نیمی ناخوانده.

«قوناقوی شِرِ رِسته شِرَ نوم (6) چور آما رِری» : میهمانها که رفتند خواهیم رفت بیابان بگردش. (7)


پابرگیها :
1 و 2 و 3 ـ با واو مجهول.
4ـ ذکاء : وَرْ. ـ و
5ـ ذکاء : درُمه. ـ و
6ـ ذکاء : قوناقوی شِرِ رسته شرِ نوم. ـ و
7ـ درباره‌ی گویش «هرزندی» نگاه کنید بکتاب «تاتی و هرزنی» نوشته‌ی عبدالعلی کارنگ ، 1333 خ. و کتابچه‌ی «گویش گلین‌قیه» از یحیای ذکاء ، 1336 خ. (ضمیمه‌ی فرهنگ ایران زمین). ـ ذکاء


🌸

🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش یکم : هفتاد سال استقلال (احمد کسروی)

🔸 1 ـ 3 : سیاهکاریهاى مولا على پسر سید محمد (تکه‌ی یک از یک)


بدینسان سید محمد بنیاد فرمانروایى گزارده بآرزویى که داشت و خون بیگناهان در راه آن مى‌ریخت دست یافت. ولى این زمان مولا على پسر او رشته‌ی کارها را در دست گرفته دخالتى به پدر پیر خود نمى‌داد. سید محمد بگفته‌ی خود ناچار شده بود ازو تقیه کند. چون سید محمد گفته‌های باطنیان را گرفته و پایه‌ی مهدیگرى خود را بر روى آن نهاده بود و از روی همان گفته‌ها امام على‌بن‌ابیطالب را خدا مى‌خواند ، مولا على پسرش ، آن سخن را گرفته مدعى بود که روان آن امام یا آن گوهر خدایی که در کالبد او بوده این زمان بکالبد این درآمده و بدینسان دعواى خدایى مى‌کرد.

در سال  ٨۴٨ (823 خورشیدی)  میرزا اسپند درگذشته عراق عرب نیز ازآنِ جهانشاه گردید و چون در سال ٨۵٠  (825) شاهرخ نیز نماند جهانشاه که تا این زمان دست‌نشانده‌ی او بود استقلال یافته در سراسر آذربایجان و آران و ارمنستان و عراق عرب و عراق عجم و فارس و کرمان پادشاه گردید. سپس هم آهنگ خراسان کرده بدانسان که در تاریخها نوشته‌اند تا هرات پیش رفت و شکوه و نیروى او بس فزون گردید. ولى خوزستان همچنان بدست سید محمد و پسرش مولا على بود که باستقلال فرمان مى‌راندند و چنانکه گفته‌ایم جهانشاه و دیگران بپاس شیعیگری با ایشان سخت نمى‌گرفتند. (1)

گماشته‌ی جهانشاه در بغداد پسر او پیر بوداغ بود. در سال  ٨۵٨  (833) در نتیجه‌ی پیشامدهایى که میانه‌ی پیر بوداغ و پدرش روى داده بود او بغداد را گزارده به شیراز رفت و عراق عرب از حکمران و پاسبان تهى گردید. مولا على این فرصت را غنیمت دانسته با سپاهى از مشعشعیان به عراق تاخته واسط را گرد فراگرفت و آنچه گزند و ویرانى بود دریغ نکرد. سختى کار شهر بآنجا رسید که بیشتر مردم از گرسنگى نابود شدند و انبوهى از بازماندگان به بصره گریخته شهر را ویرانه گزاردند. (سال  ٨۵٨ )

مولا على کسى را در آنجا گمارده خویشتن روانه‌ی نجف گردید و در آنجا نیز ویرانى بسیار کرده بارگاه امام على‌بن‌ابیطالب را بکند و محجر آن را بسوخت. تا شش ماه که در آنجا درنگ داشت کسان او بارگاه را مطبخ کردند بدین عذر که امام على خدا بود و خدا هرگز نمى‌میرد. همچنان در کربلا کشتار و تاراج بسیار کرده بارگاه امام‌حسین و دیگران را بتاراج داد و اینها در همان سال 858 بود. سپس روانه‌ی بغداد گشته در راه کاروان حاجیان را زده همه را بکشت و کالاهاى ایشان را تاراج کرد ، و چون به بیرون بغداد رسید نُه روز در آنجا درنگ کرده آنچه گزند و آزار بود از کشتار و تاراج و ویرانى دریغ ننمود و چون شنید که جهانشاه لشگرى به یارى بغدادیان فرستاده است آنجا را رها کرده به هویزه بازگشت.

سپس آهنگ کوه‌گیلویه کرده دز بهبهان را که پیر بوداغ در آنجا بود گرد فروگرفت. چنانکه گفتیم پیر بوداغ به تعصب شیعیگری در کار مشعشعیان سستی می‌نمود و نمى‌خواست با آنان جنگ روبرو کند و اینبود تیراندازانى را برانگیخت که مولا على را بهنگامى که در رود کردستان (2) بعادت روزانه تناشویى مى‌کرد آماج تیر کرده بکشتند و مردم را از دست سیاهکاریهاى او رها گردانیدند. سید محمد نیز آسوده شده و دوباره رشته‌ی حکمرانى را بدست آورد. و این در سال ٨۶١ (836)  بود. (3)


پابرگیها :

1ـ قراقوینلویان همگى شیعی متعصب بودند و چنانکه در مجالس‌المؤمنین آورده نقشِ نگینِ میرزا بُداغ این شعر بوده :
نامم بُداغ و بنده‌ی باداغ حیدرم هر جا شهى است در همه عالم غلام ماست
بیرام‌خان معروف از نوادگان جهانشاه که در زمان صفویان در دربار همایون‌شاه و اکبرشاه هندى از امیران بزرگ بوده قصیده‌اى دارد که در دیوانش چاپ شده و آغاز آن این بیت است :
شهى که بگذرد از نه سپهر افسر او اگر غلام على نیست خاک بر سر او
در همین قصیده مى‌گوید :
محبت شه مردان مجو ز پدرى که دست غیر گرفته است پاى مادر او
اینها نمونه‌هایی از تندرویهای آن خاندان در شیعیگریست.

2ـ این رود همانست که در آغازهاى اسلام بنام «طاب» خوانده شده و در قرنهاى نهم و دهم هجرى بنام رود کردستان معروف گردیده و اکنون در نزدیکیهاى بهبهان رود قنوات و ماهرود خوانده شده در پایین‌ترها رود جراحى نامیده مى‌شود.

3ـ مجالس‌المؤمنین و مسوده‌هاى جواهرى.


🌸

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش چهارم

🔸 اندیشه راه فهم است

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.

💐

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش سوم : خرد ، دین ، سرفرازی

🔸 4ـ3) یک توده‌ی سرفراز جز میوه‌ی پاکخوییهای خود را نمی‌چیند

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.

💐

🔶 «آذری یا زبان باستان آذربایجان» ، احمد کسروی ، گفتار هفتم : نمونه‌هایی از آذری کنونی

🔸 چند سخنی درباره‌ی این نمونه‌ها (تکه‌ی یک از یک)


چنانکه دیده می‌شود در این نمونه‌های هرزندی از یکسو برخی نشانه‌های آذری کهن پیداست ، از کلمه‌ی کفشن بمعنی کشتزار ، و کلمه‌ی گر بمعنی خانه (1) و آمدن راء بجای دال در کلمه‌های آمار و آستارما و اسپره و مانند اینها ، ولی «آز» یا «از» بمعنی «من» که در آذری بوده گویا از میان رفته است ، از یکسو نیز نشانه‌های کهنگی زبان پدیدار می‌باشد. از کلمه‌ی شدن بمعنی رفتن ، و کلمه‌های «اِ» و «هِرِ» بمعنی یک و سه ، و آمدن واو بجای گاف در «ورتمون» (گریختیم) و مانند اینها ، «هِرِ» یک نمونه‌ی روشنی از نزدیکی این نیمزبان با زبان ارمنی می‌باشد ، چنانکه آمدن راء بجای دال نمونه‌ی دیگر آن بشمار است.

از نکته‌های این نیمزبان بودن هاء بجای خاء می‌باشد که در «هوندارا» (خوانده‌اید) و «هته» (خفته) و «هرمه» (خوردم) و مانند اینها پدیدار است. نیز آمدن زاء بجای دال که در «زونوسنی» (دانستن) و «زِرِ» (دیروز) پدیدار می‌باشد و چنانکه گفته‌ایم این از نشانه‌های شمالی بودن زبان می‌باشد.

این است آنچه درباره‌ی این نمونه‌ها می‌باید گفت ، و چون خواست ما گفتگو از خود نیمزبان نمی‌باشد سخن را در همینجا بپایان می‌رسانیم.


پابرگی :
1ـ چنانکه دیدیم در زبان اردبیلی «کار» را بمعنی خانه آورده و بآسانی توان گفت این دو کلمه یکیست.


🌸

🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش یکم : هفتاد سال استقلال (احمد کسروی)

🔸 1 ـ 4 : دعواهاى سید محمد (تکه‌ی یک از یک)


در اینجا باید از دعواهاى سید محمد و از کیش او و پیروانش گفتگو داریم : چنانکه گفتیم دعواى سید محمد ، مهدیگرى بود و این دعوا ازو یکى از شگفتیهاست. اگرچه مهدیگرى در تاریخ اسلام داستان درازى دارد و کسان بسیارى پیش از سید محمد و همچنان پس ازو باین دعوا برخاسته بودند و برخى از ایشان بسیار شناخته می‌باشند (1) چیزى که هست آن مهدى‌نمایان دوازده‌امامى (اثناعشرى) نبودند و دعواى مهدیگرى از ایشان شگفتى نداشت. ولى سید محمد که خود را دوازده‌امامى مى‌خوانده و پایه‌ی دعواى خود را این کیش ساخته بود و از آنسوى بنیاد این کیش مهدى بودن امام دوازدهم است که او را زنده‌ی جاوید دانسته همیشه چشم براه بازگشت او دارند ، این کیش با آن دعوا چه سازشى باهم دارند و چگونه دوازده‌امامیان دعواى او را پذیرفته‌اند؟ ما پیش از سید محمد کسى را از دوازده‌امامیان سراغ نداریم که بچنین دعوایى برخاسته باشد. پس سید محمد چه زمینه براى این کار خود چیده بوده است؟!.

این راز بر ما پوشیده بود تا «کلام‌المهدى» را که کتابى است برخى گفته‌هاى سید محمد را دربر دارد بدست آوردیم و زمینه‌ی دعوا و کار او را دانستیم.

سید محمد گاهى دعواى جانشینى از امام دوازدهم پسر امام حسن عسکرى مى‌کند و در این باره چنین مى‌گوید :

«چنانکه در احادیث شیعیان آمده امام ناپدید به هر کارى تواناست و به هر کجا که خواهد مى‌رود و به هر خانه‌اى که درآمد کسى را یاراى جلوگیرى از او نیست و هر که را خواست بِیک‌ناگاه نابود مى‌سازد. پس هرگاه او خویشتن با این توانایى پدید آید و بدانسان که در حدیثهاست عیسا از آسمان و خضر از گردش گرد جهان نزد او بشتابند ، در چنین حالى همه‌ى مردم خواه و ناخواه سر پیش او فرومى‌آورند و بدینسان آزمایش که خواست خداست و باید کافر از مؤمن جدا شود از میان مى‌رود. پس باید دیگرى که توانایى نداشته باشد بجاى او پدید آید تا پاى آزمایش بمیان آمده آنان که در سرشت خود ایمان دارند گردن بدعواى او گزارند و آنان که سرشتشان از کفر است او را نپذیرفته از در دشمنى درآیند و بدینسان کافر از مؤمن شناخته شود. چنانکه پیغمبر اسلام نیز تنها و بی‌کس برخاست و کار زبونى و بی‌کسى او بجایى کشید که از ترس جان پناه به غارى برد و در سایه‌ی این ناتوانى و بی‌کسى او بود که آزمایش انجام یافته مؤمن از کافر بازشناخته شدند.»

مى‌گوید : «مگر مهدی گرانمایه‌تر از پیغمبر است که آنْ بی‌کس و ناتوان برخاست و این با توانایى فراوان پدید آید؟!»

این عنوانى است که سید محمد در برابر زورمندان و کسانى که از ایشان ترس داشته یا در برابر کسان دانا و هشیار پیش مى‌کشد. ولى در برابر دیگران دعوا را تغییر داده آشکار مى‌گوید که خود مهدى اوست ، نه تنها مهدى بلکه همه‌ی امامان و پیغمبر او است. و براى این دعوا زمینه‌هایى مى‌چیند که خواهیم دید.

در کلام‌المهدى نامه‌هایى از سید محمد هست بنام امیر پیرقلى (غلام پیر بوداغ که در سال 864 او را بحکمرانی بغداد فرستاد) و در یکى از آنها که گویا در همان سال ٨۶4  نوشته شده چنین می‌گوید :

«نزد امیر پیرقلى بازمى‌نمایم اندوه خود را که بچند جهت از اندوه همه‌ی پیغمبران بیشتر است : یکى آنکه من مردى هستم علوى از مردم این زمان و نزد شیعیان از على تا مهدى دوازده امام است که نخستین ایشان على و انجامین مهدى پسر حسن عسکرى است ... تا امسال ششصدوهفت سال است که او پنهان و ناپدید مى‌باشد ... من اى امیر مرد ناتوانیم و بنده و چاکر آن امام مى‌باشم. نه من و نه کس دیگرى نسبتى بآن امام نداریم و او والاتر از آنست که کسى از مردم این زمان با وى نسبتى پیدا کند. چیزى که هست من در زمان ناپدیدى آن امام جانشین او هستم. زیرا این زمان هنگام آزمایش است نه هنگام ظهور. ولى چون آواز من بسراسر شهرهاى اسلام رسید و گوشها آن را شنیدند آنگاه هنگام ظهور مى‌رسد و خدا وعده‌ی خود را انجام مى‌دهد.»

بدنبال این سخن دلیلهایى که گفتیم در این باره دارد یاد کرده سپس مى‌گوید : «عقیده‌ی همه‌ی شیعیان است که امام ناپدید چندان توانایى دارد که چون در روزهاى مبارک آهنگ زیارت قبرهاى پیغمبر و امامان مى‌کند و به بارگاه یکى از ایشان درمى‌آید کسى را یاراى جلوگیرى از او نیست بلکه اگر او بخواهد همچون عزرائیل مى‌تواند هر کسى را بِیک‌دم نابود و بیجان گرداند. پس کسى که این توانایى را در ناپدیدى دارد و هنگامى که پدید آید عیسا و خضر هم باو ‌پیوندند دیگر چه نیازى بجنگ و کشتار پیدا خواهد کرد؟! و حال آنکه هم در حدیثهای شیعیان است که امام ناپدید چون پدید آید  ٣١٣  تن یاوران او بر سرش گرد آیند. پس بیگفتگوست که مقصود از پدید آمدن نه پدید آمدن خود او بلکه پدید آمدن «پرده» و «جایگاه» اوست که این سید باشد.»

👇

یقین است که سید محمد از امیر پیرقلى ترس داشته اینست که در این نامه دورویى نموده. زیرا در آغاز نامه آشکاره مى‌نویسد او را نسبتى با امام ناپدید نیست و هرگز نمى‌تواند بود. هم آشکاره مى‌نویسد که چون دیرى بگذرد و آواز او بهمه‌ی شهرهاى اسلام برسد آن زمان است که هنگام پیدایش امام ناپدید خواهد رسید. با اینهمه در پایان نامه خود را «پرده» و «جایگاه» مهدى مى‌خواند که معنى آن (بدانسان که در جاى دیگر شرح داده) بودن او خودِ مهدى و نبودن مهدى دیگر است. این عبارت را در آخر نامه نیفزوده مگر آنکه مى‌دانسته پیرقلى معنى آن را نخواهد فهمید.

اما خودِ مهدى بودن سید محمد که دعواى بزرگ او بوده ، براى پیشرفت این دعواى شگفت و براى اینکه آن را با کیش شیعیان دوازده‌امامى سازش بدهد مقدمه‌ی درازى چیده و یک رشته پندارهایی (2) را ازآنِ باطنیان و ازآنِ خود بهم بافته است.

نخست مى‌گوید : «پیغمبر و دوازده امام که بچشم مردم مرده یا کشته شده‌اند آیا ایشان با دیگر آدمیان یا با جانوران و چهارپایان یکسان هستند که چون مردند یا کشته شدند نابود شوند؟» هم خودش پاسخ این پرسش را داده مى‌گوید : «پیغمبر و امامان هرگز نابود نمى‌شوند و مرگ ایشان نیست مگر ناپدید شدن از چشم مردمان و رفتن از اینجهان پدیدار به آنجهان ناپدیدار. چنانکه عیسا را که جهودان کشتند و سر او را به مصر فرستادند خدا در قرآن آشکار مى‌فرماید که او را نکشتند بلکه خدا او را بآسمان برده است. پس از اینجا حال پیغمبر و یازده امام با امام دوازدهم یکى است چه اگر این از دیده‌ی مردم ناپدید شده و زنده است آنان هم ناپدید شده‌اند و زنده‌اند. پس چگونه است که این امام دوباره بجهان بازگردد و آن دیگران بازنگردند؟! آیا چنین کار بى‌جهتى از خدا رواست؟! آیا این کار فزونى دادن بچیزى که فزونى ندارد شمرده نخواهد شد که از خدا شایسته نیست؟! پس نخواهد بود مگر اینکه کس دیگرى بنام «پرده» یا «جایگاه» از جانب امام دوازدهم پدید آید.»


پابرگیها :
1ـ محمد نفس زکیه ،‌ عبدالله فاطمی ، محمد‌بن‌عبدالله تومرت ، محمد احمد سودانی.

2ـ پندار = خیال ؛ خرافه. پنداشتن (پنداریدن) = خیال کردن. ـ و


🌸

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش چهارم

🔸 به پیمان چه یاری توانید کرد؟..

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.

💐

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش سوم : خرد ، دین ، سرفرازی

🔸 5 ـ3) آریستیدیس و هانیبال

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.

💐

🔶 «آذری یا زبان باستان آذربایجان» ، احمد کسروی ، گفتار هفتم : نمونه‌هایی از آذری کنونی

🔸 فزونیها (تکه‌ی یک از پنج)


چون در دفتر در گفتگوی خود برخی نامهای آبادی و مانند آن را بعنوان مثل یا دلیل یاد کرده و بمعنی آنها نپرداخته‌ایم ، برای روشنی سخن آنها را در اینجا فهرست‌وار آورده درباره‌ی هر یکی گزارشی که باید می‌نگاریم :

آذربایجان : چنانکه گفته‌ایم این نام از زبان ایران آمده و خود دلیلی است که مردم دیرین آذربایجان جز از نژاد ایر (یا آر) نبوده‌اند. هم گفته‌ایم این نام از زمان چیرگی اسکندر یونانی پیدا شده و تاریخچه‌ی آن این است که چون اسکندر پادشاهی هخامنشیان را برانداخت و بکشور پهناور ایشان دست یافت ، در آذربایجان که تا آن زمان بنام «ماد خُرد» خوانده می‌شدی مردی بنام آتورپات برخاسته آنجا را از افتادن بدست یونانیان بازداشت و خود بنیاد فرمانروایی در آنجا نهاد که تا نیمه‌های زمان اشکانیان برپا ماند. از اینجا آن سرزمین بنام او «آتورپاتگان» نامیده شد. اینست تاریخچه‌ی پیدایش آن نام ، و هرچه جز این گفته شده نادرست و بیپاست.

اما معنی نام ، چنانکه گفتیم آن از دو بهر پدید آمده : یکی «آتورپات» و دیگری «گان». آتورپات خود از دو بهر پیدا شده : یکی «آتور» و دیگری «پات». پس می‌باید گفت نام از سه بهر پدید آمده : ١) آتور ٢) پات ٣) گان. و ما هر یکی را جداگانه بازمی‌نماییم :

١) آتور : این کلمه بمعنی آتش و خود همانست که امروز «آذر» گفته می‌شود. باید دانست بسیاری از تاء‌های زبان پهلوی در فارسی ذال گردیده و اینست ذال در فارسی بسیار بوده و تا پیش از زمان مغول آورده می‌شده. لیکن سپس کم‌کم همگی دال شده و جز در چند کلمه از آذر و گذشتن و مانند این نمانده است.

٢) پات : معنی درست این کلمه را نمی‌دانیم. هرچه هست آن نخست «پاذ» و سپس «پای» و «بای» شده زیرا در آذری (و همچنین در زبان ارمنی) گاهی پاء ، باء می‌شده (چنانکه این را در پیش از این بازنموده‌ایم). نیز در زبانهای شمالی گاهی ذال یا دال ، یاء می‌گردیده (چنانکه این را هم بازخواهیم نمود).

٣) گان : این کلمه در آخر نامهای آبادی بسیار آمده. چنانکه در نامهای زنگان و ارزنگان و گوگان و بسیار مانند اینها. معنی آن نیز جای و سرزمین است و یا بمعنی پیوستگی می‌باشد. این کلمه هنوز هم «گان» خوانده می‌شود ولی گاهی نیز گاف را جیم گردانیده «جان» گویند و ما گفته‌ایم که گاف و جیم دو رویه‌ی یک حرف می‌باشد و از چیزهاییست که میانه‌ی شمال و جنوب جدا بوده.

بدینسان «آتورپاتگان» کنون «آذربایگان» یا «آذربایجان» گردیده و معنی آن نیز «سرزمین آتورپات» یا «آتورپاتی» است و «آتورپات» نام یک سرداری بوده. اما معنی خود آتورپات : چنانکه گفتیم آتور بمعنی آتش است ولی بهر دوم آن روشن نیست و ما در اینجا نیازی بدانستن همه‌ی معنی آن نام نمی‌داریم.



🌸

🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش یکم : هفتاد سال استقلال (احمد کسروی)

🔸 1 ـ 5 : علی‌اللهیگریِ سید محمد (تکه‌ی یک از یک)


یکی از عقاید زشتی که سید محمد و پیروان او داشته‌اند علی‌اللهیگری یا خدا شناختن امام علی‌بن‌ابیطالب بوده. در کلام‌المهدی در این باره سخنان بسیاری هست. چنین پیداست که او در این عقیده پافشاری نشان می‌داده و برواج آن بسیار می‌کوشیده. بخشی از رویهم‌رفته‌ی گفته‌هایش را در اینجا می‌آوریم :

می‌گوید : گوهر خدایی در کالبد علی نهان بود. این کالبد که عنوان امامت داشت زبان و چشم و دست و روی آن گوهر خدایی بود. (خواستهای او را بازمی‌نمود). خدا فرمان این کالبد را هم بمردم واجب ساخته بود چنانکه فرمان آن گوهر نهان شده درو واجب بود. می‌گوید : این برای آن بود که خدا با صورت ناتوانی پدیدار گردد تا دانسته شود که چه کسانی او را می‌شناسند و گردن می‌گزارند و چه کسانی نمی‌شناسند و گردن می‌پیچند تا بدینسان آزمایشی بمیان آید. می‌گوید : چنانکه سنّیها او را نشناختند و با زور ازو بیعت برای ابی‌بکر گرفتند ، شیعیان اثناعشری نیز او را تنها بامامت شناختند و گوهر نهان شده‌ در او را ندانستند.

می‌گوید : هر که این را نپذیرد ناصبی (1) است و در چیرگی آینده کشته خواهد گردید. می‌گوید : دوازده‌امامیان نیز گمراهند و از آنها نیز بازخواست خواهد رفت و آن باوری که بامامت کالبد داشتند سودی بایشان نخواهد داد.

می‌گوید : این حقیقت یا این راز اگر در زمان خودشان به بیرون می‌افتاد همه می‌پذیرفتند. چه آنها در پیش مردم جایگاهی داشتند. می‌بایست پوشیده بماند تا این مهدی برخیزد و آن راز را به بیرون آورد و آزمایشی از مردم کرده شود. کسانی که این را نمی‌پذیرند دشمنان خدایند.

سپس ایرادی بیادش افتاده می‌گوید : اگر کسی بگوید : «در حالی که این راز پوشیده بوده و شناختن آن بایستی یا از راه الهام و وحی باشد یا کسی هوش و فهم بسیار بکار برد ، با این حال چه سزاست که از مردم درباره‌ی نشناختن آن بازخواست رود» ، و باین ایراد پاسخ داده می‌گوید : همین سخن را درباره‌ی دوازده امام توان گفت. زیرا آنها که بیگمان امامند در قرآن هیچ نامی از آنها برده نشده که اگر برده شده بود کسی درباره‌ی آنها اختلاف نمی‌کرد. پس پیداست که خواست خدا آزمایش مردم بوده. در اینجا نیز همان حالست ؛ بدینسان «عذر بدتر از گناه» می‌آورد.

سید محمد در اینجا نیز داستان پرده یا جایگاه را پیش کشیده و بارها آن را یاد کرده. فشرده‌ی سخنانش اینست که هر چیزی در جهان یک «بود» یا «گوهر» دارد و یک «پرده» یا «جایگاه». آن «بود» یا «گوهر» همیشه هست و هیچگاه دیگر نمی‌شود. ولی «پرده» یا «جایگاه» هر زمان دیگر می‌شود. مثلاً جبرائیل آن فرشته‌ی بنام آسمانی یک «بود» دارد که همیشه هست. ولی «پرده»ی آن دیگر می‌شود. چنانکه بنزد پیغمبر گاهی بصورت دحیه‌ی کلبی می‌آمد. در داستان سه روز روزه گرفتن خاندان پیغمبر ، جبرئیل هر روز بصورت دیگر بدر خانه‌ی آنها آمد. (2) خدا نیز «بود»ش همیشه هست و یک چیز است. ولی در زمان امام‌علی‌بن‌ابیطالب در کالبد او بود.

چنانکه گفتیم سید محمد این عقیده را درباره‌ی امام ‌علی‌بن‌ابیطالب از باطنیان گرفته و همانا گفتگوی «بود» و «پرده» نیز که بنیادش جز پندار نبوده از آنهاست. این باطنیان گروهی بودند که جز برانداختن اسلام را نمی‌خواستند ، و این برای بهم‌زدن باورهای اسلامی بود که بدآموزیهایی را پدید آورده درمیان مسلمانان می‌پراکندند. (3)

سید محمد از بدآموزیهای آنان سود جسته که یکی این علی‌اللهیگری را از آنان گرفته و کالایی برای خود گردانیده که در نوشته‌هایش پیاپی یاد می‌کند و بدستاویز آن بدیگران می‌تازد. منّت می‌گزارد که او برخاسته تا چنین راز خدایی آشکار گردیده. دیگری پندار «پرده» و «بود» را از آنها گرفته که دعوای مهدیگری خود را بروی آن بنیاد گزارده ‌و گرهی را که در کار می‌بوده با آن گشاده.

اینست در کتابش بارها یاد این پندار را می‌کند و افسانه‌ی جبرئیل را بگواهی می‌آورد و آنگاه می‌گوید : «مهدی هم «بود»ش یکی و تغییرناپذیر است. ولی «پرده» و «جایگاه» او روزی پسر امام‌ حسن عسکری بوده امروز هم سید محمد پسر فلاح است.»

اگر نیک اندیشیم و سخنان سید محمد را بشکافیم او امام‌ زمان را همچون پیغمبر و یازده امام دیگر مرده می‌داند و روان او را در کالبد خود مدعی است. چیزی که هست چون او درمیان شیعیان برخاسته و بنیاد کار خود را بروی کیش دوازده‌امامی گزارده بود آنگاه پیروان او نیز دوازده‌امامیان بودند ، از ترس آن پیروانْ سخن خود را آشکار نگفته دست بدامن گفتارهای روپوشیده می‌زند.


👇

پیداست که این سخنان سراپا پوچست و یک ایراد آشکاری که بآنها وارد می‌آید اینست که بگفته‌ی خود او بامام دوازدهم نمی‌رسیده که تنها او باینجهان بازگردد و چنین کاری «فزونی دادن بچیزی که فزونی ندارد» (ترجیح بلا مرجح) شمرده می‌شده‌ است ، پس او را نیز نمی‌رسیده که تنها «پرده» و «جایگاﻫ»ی گیرد و در کالبد آن پدیدار شود. (4) گویا خود سید محمد باین ایراد پی برده که در برخی جاها دعوای جانشینی از همه‌ی پیغمبران و امامان می‌کند. گاهی نیز مدعی وکالت شده می‌گوید : «دست من دست امامان و پیغمبران است.»


پابرگیها :

1ـ شیعیان «دشمن علی‌بن‌ابیطالب» را ناصبی گفته‌اند. ـ و

2ـ داستانی هست که خاندان پیغمبر روزه می‌گرفتند. شبی هنگام روزه گشادن یتیمی از دم در آواز برداشت و نان خواست. آنها نانها را به یتیم داده آن شب با آب روزه گشادند. فردا که باز روزه گرفتند بهنگام روزه‌گشایی اسیری از دم در آواز برداشت که آن شب نیز نانها را باو دادند. روز سوم همچنان بود و هنگام روزه‌گشایی گدایی آواز برداشت که باز نانها را داده خود گرسنه ماندند. در هر سه روز جبرئیل بود که هر روز بصورت دیگری بدریوزه می‌آمد و خواست خدا آزمایش بود که چون نیک آزمایش دادند سوره‌ی «هَلْ أَتَى» را درباره‌‌ی آنها فروفرستاد.

3ـ درباره‌ی باطنیان بنگرید بکتاب «راه رستگاری» گفتار شانزدهم و کتاب «تاریخ و پندهایش» بخش چهارم ، گفتار 4. ـ و

4ـ نتیجه آنکه اگر چنین بود پیغمبر و دیگر امامان نیز توانستندی پرده و جایگاهی برای خود گیرند. با این شرح معنی جمله‌ی بالا روشنتر می‌شود ولی اگر بخواهیم بازترش کنیم می‌توان جمله را چنین نوشت : بامام دوازدهم نمی‌رسیده که تنها او (امام دوازدهم) باینجهان بازگردد و چنین کاری «فزونی دادن بچیزی که فزونی ندارد» شمرده می‌شده‌ است ، پس (در جایی که پیغمبر و دیگر امامان پرده و جایگاهی نداشتند) او (امام دوازدهم) را نیز نمی‌رسیده که تنها (خودش) پرده و جایگاهی (یعنی سید محمد) گیرد و در کالبد آن پدیدار شود. ـ و


🌸

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش چهارم

🔸 نیکویی و نیکرفتاری برای خود تکیه‌گاه یا پشتیبان خواهد

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.

💐

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش سوم : خرد ، دین ، سرفرازی

🔸 6 ـ3) باید جدایی میانه‌ی نیک و بد گزاشت

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.

💐

🔶 «آذری یا زبان باستان آذربایجان» ، احمد کسروی ، گفتار هفتم : نمونه‌هایی از آذری کنونی

🔸 فزونیها (تکه‌ی دو از پنج)


آرونق : نخست باید دانست که این کلمه اکنون از زبانها افتاده و روستایی که در غرب تبریز نهاده و با این نام خوانده می‌شده اکنون بنام «گونِی» شناخته می‌شود ، ولی در دفترهای مالیاتی و دیگر نوشته‌ها همچنان نام دیرین «آرونق» را بکار می‌برند و بغلط آن را «اَروَنَق» نویسند و خوانند.

اما معنی نام ، باید دانست نخست کلمه «آرانک» بوده که بمعنی «آران کوچک» باشد و برای آنکه معنی آن روشن گردد و رویه‌ی درستش شناخته شود می‌باید نخست از «آران» و معنی آن سخن رانیم :

چنانکه می‌دانیم «آران» نام سرزمین بزرگیست که در کتابهای عربی و فارسی همیشه با نام آذربایجان توأم بکار می‌رفته و همانجاست که اکنون «آذربایجان قفقاز» نامیده می‌شود. این سرزمین که موغان نیز بخشی از آن شمرده می‌شده چون هوایش گرم است و چمنها و چراگاههای فراوان می‌دارد از اینرو از بهترین زمستانگاهها (قشلاقها) شناخته می‌شده. بویژه در زمان پادشاهی مغولان که چون در آذربایجان می‌نشسته‌اند و همه ساله زمستان را با سپاهیان و درباریان خود به آران و موغان می‌کوچیده‌اند ، از اینرو نام آران و زمستانگاه بودن آنجا بسیار شناخته و زبانزد مردم می‌بوده ، و بیگمان نام آران در آن زمانها شناخته‌تر از نام شمیران این زمان می‌بوده.

گویا از همان هنگامها یا از زمانهای پیش از آن بوده که کلمه‌ی آران در زبانهای آذربایجان و ارمنستان و همچنین در زبان خود آران بمعنی گرمسیر و زمستانگاه گردیده. چنانکه اکنون هم که ترکی در آذربایجان و آران رواج یافته آن معنی از میان نرفته و هنوز در آن جاها گرمسیر را «آرانلوق» نامند. برخی از نویسندگان ارمنی چنین دانسته‌اند که «آران» از نخست بمعنی گرمسیر و خود از اینرو بوده که آن سرزمین گرم را با این نام خوانده‌اند. ولی ما در جستجوهای خود جز این را یافته و چنانکه در جای دیگری نوشته‌ایم ما «آران» را که رومیان «آلبانیا» و ارمنیان «آغوان» (آلوان) خوانده‌اند ، پیدا شده از کلمه‌ی «آر» که گفته‌ایم نام دیگر نژاد بزرگ «ایر» بوده می‌شماریم و به هر حال از نخست بمعنی گرمسیر بودن آن را دشوار می‌پنداریم.

هرچه هست سرزمین آران بگرمسیری شناخته ، و نام آن چه از نخست و چه از زمانهای دیرتر ، بمعنی گرمسیر و زمستانگاه در آذربایجان و آن پیرامونها بر سر زبانها بوده ، و اینست چون آن روستای غربی تبریز در دامنه‌ی جنوبی کوه مِشو نهاده و دیه‌های آن همه آفتابگیر و گرمسیر می‌باشد و در باردهی و میوه‌خیزی نیز به آران نزدیک است ، از اینرو آنجا را «ماننده‌ی آران» یا «آران کوچک» (1) شمرده و «آرانک» خوانده‌اند. سپس همان نام در زبانها «آرونق» گردیده. (2)

این تاریخچه‌ی آرونق و معنی آن می‌باشد که ما از راه جستجوهای خود درباره‌ی نامهای آبادیها بدست آورده‌ایم. اما نام «گونِی» که اکنون جای آن کلمه را گرفته باید دانست آن ترکیست و گویا ترجمه‌ی همان آرونق باشد. زیرا بجای کلمه‌های بتو و نسا که در فارسی آفتابگیر و آفتاب‌نگیر است ، در ترکی گونِی و قوزِی گفته شود و از اینرو «گونِی» اگرچه هم‌معنی کلمه‌ی آرونق نمی‌باشد ولی بآن نزدیک است. زیرا جایی که آفتابگیر بود ناگزیر گرم باشد و ما چون می‌دانیم ترکان بسیاری از نامهای فارسی آبادیها را که معنایی از آنها می‌فهمیده‌اند بزبان خود ترجمه کرده‌اند ، می‌توانیم پنداشت که آوردن «گونِی» بجای آرونق نیز از آن راه بوده و از اینرو توانیم پنداشت که «آرونق» تا چند صد سال پیش نام معنی‌داری بشمار می‌رفته است و مردم از آن همان معنی را که یاد کردیم می‌فهمیده‌اند. چیزی که هست می‌توان این گمان هم برد که چون روستای آرونق در دامنه‌ی جنوبی کوه مِشو و در رویه‌ی آفتابگیر یا در «بتوی» آن نهاده ترکان از اینرو آن را گونِی خوانده‌اند بی‌آنکه بکلمه‌ی آرونق و معنای آن هوش دارند. لیکن در اینحال بایستی مرند و آن پیرامونها را که در شمال همان کوه و در رویه‌ی آفتاب‌نگیر و یا در نسای آن نهاده هم «قوزِی» نامند و ما از چنان نامی آگاهی نمی‌داریم.

ازناب : از آبادیهای آذربایجانست و معنی نام دانسته نیست.

الوار : از آبادیهای پیرامون تبریز است و معنی نام روشن نمی‌باشد.

اهراب : کویی از تبریز است و معنی آن شناخته نیست.

اوجان : جایی در نزدیکیهای تبریز است و معنی کلمه دانسته نمی‌باشد.


پابرگیها :
1ـ کاف در اینگونه نامها به یکی از دو معنی که کوچکی و یا مانستگی باشد می‌آید و اینست ما نیز هر دو معنی را نشان داده‌ایم.
2ـ چنانکه «مغانچک» هم «مغانجوق» گردیده و مانند اینها در آذربایجان باز هم هست.


🌸

🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش یکم : هفتاد سال استقلال (احمد کسروی)

🔸 1 ـ 6 : سیاهروییهاى سید محمد (تکه‌ی یک از یک)


اگرچه در تاریخ نباید سخن از عقیده‌ی خود گفت (1) و همچون بسیارى از مؤلفان ایرانى نبود که کسانى را روانه‌ی دوزخ ساخته کسانی را در بهشت جاى داده‌اند ، ولى چون سخن از دعواى سید محمد و از کیش پیروان اوست ما براى آنکه بخوبى از عهده‌ی این کار برآییم ناچاریم این مرد را بدانسان که شناخته‌ایم بنماییم :

سید محمد دروغگویى ستیزه‌روست که جز از پیشوایى و فرمانروایى آرزویى نداشته. همچون بسیارى از همجنسان خود براهنمایى برخاسته ولى راهى براى نمودن بمردم نداشته است. مرد دورویی که هر دم سخن خود را عوض مى‌کرده و چنانکه مى‌بینیم با آن خونهاى فراوانى که از بیگناهان ریخته و گزندهاى بیشمارى که بمردم رسانیده جز یکمشت سخنان رنگارنگ و بى‌سر و بن بزبان نداشته و جز بفریب مردم نمى‌کوشیده است و یک رشته بدعتهاى زشتى را از علی‌اللهیگرى و تناسخ و مانند اینها رواج مى‌داده است.

تو هرچه هستى باش : خود مهدى یا «پرده»ی او یا «جایگاه» او ـ براى مردم چه آورده‌اى؟! کسی که برانگیخته‌ی خداست ، پیغمبر یا امام ، باید راه آسایش و رستگارى بمردم بنماید و گمراهان را براه بازآورد ، نه اینکه کالایش همه دعوا و سخنبافى باشد. آن طبیبى که بر سر بالین بیمارى نشسته بجاى درمان جستن بدرد او قصیده بنام او مى‌سازد نادانتر از آن کسى نیست که به پیغمبرى یا امامى برخاسته و کارش برخاستن بدعواهای بزرگ و پرداختن بسخنان بیهوده باشد.

آنچه بیش از همه مشت سید محمد را باز مى‌کند سیاهکاریهاى پسر او مولا على است که گفتیم راه حاجیان را زده کشتار بسیار کرد و بیشرمانه خود را خدا مى‌خوانْد. در جهان بدعتى ننگین‌تر و چرکین‌تر از این نبوده که کسانى آفریدگان را بپاى آفریدگار برده على‌بن‌ابیطالب یا دیگر کسان را با خدا نسبتى پنداشته‌اند. میانه‌ی آفریدگار و آفریدگان فاصله‌ی بیکرانى هست که کسى بهیچ راه تواناى درنوردیدن آن نیست. آنان که بچنین بدعتى زبان باز می‌کرده‌اند سزاوار آن بوده‌اند که همچون سگ دیوانه‌اى بی‌باکانه خونشان ریخته شود. در جایى که امام‌ على‌بن‌ابیطالب خویشتن را بنده‌اى از بندگان خدا (2) مى‌شمارده است و محمد با آنهمه بزرگوارى خود را بیش از یکى از آفریدگان خدا نمى‌دانسته (3) شگفتا بى‌شرمىِ این بدنهادان که آن امام را برتبه‌ی خدایى مى‌رسانیده‌اند.

چنانکه گفتیم : این دعواى مولا على خود یکى از میوه‌هاى دعواهاى پدرش بوده. چه ، سید محمد که از پندارهای بیپای باطنیان سود جسته بود و امام دوازدهم یا مهدی را در کالبد خود جا می‌داد ،‌ پسرش گامى بالاتر گزارده و آن «بود گردان» خدا را در کالبد خود جا داده است. این همیشه هست که چون کسى بدعتى آغاز کرد و گروه نادانى را فریفته‌ی خود ساخت یکى از نزدیکان او گام بالاتر نهاده بدعتی زشتتر آغاز مى‌کند.

مولا على تا زنده بود سید محمد بگوشه‌اى خزیده خرسندى از کارهاى او آشکار مى‌ساخت. پس از کشتن او نیز در یکى از نوشته‌ها که گرفتاریها و رنجهاى خود را شرح مى‌دهد درباره‌ی پسرش چنین مى‌گوید : «پسرش چیره شده تلخى بى‌اندازه باو چشانید و شد آنچه شد. سپس پسرش کشته شده و به رحمت خدا رسید و بسوى بهشت خرامید. خدا او را بپذیرد و بَرو ببخشاید.»

لیکن سپس چون شنیده که امیر پیرقلى (گویا پیر بوداغ) از مولا على بد گفته و او را بجهت ویران کردن بارگاه امام على «یزید دوم» ستوده ، سید محمد نامه باو مى‌نویسد و از فرزند خود بد گفته او را «دوزخى» مى‌خواند. بلکه از فرزندى او بیزارى جسته این دو شعر را بمناسبت یاد مى‌کند :

اذ العلوى تابع ناصبیا بمذهبه فما هو من ابیه
و کان الکلب خیرا منه طبعا لان الکلب طبع ابیه فیه.

معنى آنکه : علوى‌ای که در مذهب پیرو ناصبیان باشد او از پدرش نیست و سگ از او نیکونهادتر است زیرا سگ جز نهاد پدر خود را ندارد. (4)

مى‌گوید : «چون بارگاه امام على و بارگاه حسین را تاراج کردند مرا ناگزیر مى‌کردند که از آن تاراجها رسَدى[سهم] بردارم ، من دل بکشته شدن نهاده از آن مال چیزى نپذیرفتم و این کار نه از بیم نکوهش بلکه بنام خرسندى خدا کردم.»

👇

در این نامه به امیر پیرقلى درشتیها کرده مى‌گوید : «شما و مانندگان شما از امیران چون بزیارت بارگاه امامى مى‌روید در آن‌ جاى پاک باده‌گساریها کرده ... بمردم آزار مى‌رسانید که هرگاه امام‌حسین سر از قبر درآورد کسى از شما دست از آن زشتکاریهاى خود برنمى‌دارد. پس چه جدایی درمیانه‌ی شما و شمر هست؟!» مى‌گوید : «آنکه از خدا نمى‌ترسد و از مِى‌خوارى و نابکارى با زنان و پسران نمى‌پرهیزد و مال مردم را بزور از دستشان مى‌گیرد نزد ما بدتر از راهزن است. ما بِیقین مى‌دانیم که اگر کسى از شما در کربلا بود او نیز دست بخون حسین مى‌آلود. با اینهمه چگونه شما آن بدگوییها را مى‌کنید؟!» سپس مثل آورده مى‌گوید : «آنکه پشت‌بام از شیشه دارد سنگ بخانه‌ی همسایه نمى‌اندازد. آنکه رخت از کاغذ دارد به گرمابه درنمى‌رود.» از این نامه مى‌توان دانست که سید محمد چه مرد زمختى بوده و خود این زمختى یکى از ابزارهاى کار او بوده. نیز پیداست که با همه‌ی بیزارى از پسر خود بدگویى از او را روا نمى‌دیده.


پابرگیها :

1ـ سخن گفت ، سبک‌شده‌ی سخن گفتن است. ـ و

2ـ این واژه در کتاب مشعشعیان «محمد» ولی در «تاریخ پانصد ساله» درست چاپ شده (خدا). ما نوشته‌ی «تاریخ پانصد ساله» را درست دانسته آن را آورده‌ایم. ـ و

3ـ نک. سوره‌ی فصلت : 6 و کهف : 110 : أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُکمْ : من یک تن آدمی‌ای همچون شمایم. ـ و

4ـ سلطان‌محمد خدابنده که یوسف‌بن‌مطهر معروف به علامه را از حله به سلطانیه خواسته و او را بگفتگو با علماى سنى برانگیخت در آن انجمن یکى از علویان هوادارى از سنیان مى‌کرد ، یوسف یا کس دیگرى از پیروان او ، این دو بیت را در نکوهش آن علوى سروده است. [در نامنامه‌ی اصل کتاب «تاریخ پانصد ساله‌ی خوزستان» (ص 280) چنین آمده : «نام علامه‌ی حلی معروف است که باشتباه در کتاب یوسف آمده. آقای وحدت از دانشمندان چهارمحال یادآوری کرده‌اند که نام او حسن و نام پدرش یوسف بوده».]



🌸

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش چهارم

🔸 امروز پایه‌ای برای نیک و بد درمیان نیست

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.

💐

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش سوم : خرد ، دین ، سرفرازی

🔸 7ـ3) بت‌پرستی و خداشناسی

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.

💐