🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)
🔸 2 ـ 8 : شورش افشاریان و سید مبارک به شاهعباس (تکهی یک از یک)
ایل افشار که از زمان سلجوقیان به ایران آمدهاند در آغازهاى قرن ششم هجرى ما آنان را در خوزستان مىیابیم. شمله نامى از ایشان در زمان سلجوقیان بیست سال بیشتر در خوزستان فرمانروایى داشته که نامش در تاریخها بازمانده.
چنانکه گفتهایم در زمان صفویان نیز ایشان در خوزستان و کوهگیلویه فراوان بودند و چون بنیاد پادشاهى صفویان را ایلهاى ترک که یکى از آنها افشار بود گزارده بودند این ایلها نیز همهکارهی آن پادشاهى بودند که هر ایلى در سرزمینى که نشیمن داشت رشتهی اختیار آنجا را نیز از هر باره در دست داشت. افشاریان هم اختیاردار کوهگیلویه و خوزستان بودند.
پس از شاهتهماسب و پسر او اسماعیلمیرزا که نوبت پادشاهى به سلطانمحمد رسیده و او هم مردى کور و ناتوانى بود ، بیشتر ایلهای ایران رشتهی فرمانبردارى را گسیخته هر یکى در جاى خود گردنکش و خودسر مىزیست و چون نوبت پادشاهى به شاهعباس رسید سالها با او نیز از در نافرمانى بودند تا او یکایک ایشان را رام و فرمانبردار گردانید.
از جمله افشاریان بگفته¬ی اسکندربیگ اگرچه اندکبازگشتى بدربار شاه داشتند ولى فرمانبردارىای که مىبایست نمىنمودند.
اینبود که در سال ١٠٠٣ شاهعباس ، مرادآقا جلودارباشى نامى را به خوزستان فرستاد و او چون به شوشتر رسید شاهویردیخان افشار که حاکم آنجا بود او را پذیرفته به دز سلاسل راه داد. با اینهمه مرادآقا او را گرفته کشت.
افشاریان این ستم را بر خود هموار نکرده بشورش برخاستند و مرادآقا را در دز سلاسل گرد فروگرفتند. نیز کسى نزد سید مبارک فرستاده از او یارى طلبیدند.
اما سید مبارک چنانکه گفتیم او خودسرانه رفتار کرده پرواى شاه را نداشت. اگرچه از راه دوراندیشى پسر خود سید ناصر را بدرگاه شاه فرستاده دولتخواهى و فرمانبردارى آشکار کرده بود ولى در دل اندیشهاى بجز خودسرى نداشت و بگفتهی عالمآرا «بىادبیها ازو به منصهی ظهور مىرسید».
اینبود که همینکه فرستادهی افشاریان نزد او رسید بیدرنگ با لشگرى از اعراب از هویزه بیرون تاخته نخست دزفول را بدست آورده کسان خود را در آنجا برگماشت ، سپس به شوشتر آمده بیرون دز سلاسل لشگرگاه ساخت.
این خبر در قزوین به شاهعباس رسید و خواست که خویشتن لشگر بر خوزستان بیاورد. پیرامونیانش این کار را نپسندیدند. اینبود حاتمخان اعتمادالدولهی وزیر همراه فرهادخان سردار با لشگر انبوهى آهنگ خوزستان کرده از راه لرستان بآنجا رسیدند و چون به دزفول نزدیک شدند کسان سید مبارک آنجا را گزارده بیرون رفتند و چون به شوشتر رسیدند خود مبارک نیز از پیرامون سلاسل برخاسته راه هویزه را پیش گرفت.
بدینسان بىآنکه جنگى روى دهد شورش فرونشست. حاتمخان افشاریان را چه در شوشتر و چه در کوهگیلویه رام گردانیده مهدىقلىخان نامى را از ایل شاملو در شوشتر بحکمرانى برنشاند. سید مبارک نیز از در پوزشخواهى درآمده بگناهان گذشتهی خود اقرار و سوگند یاد کرد که در آینده گرد نافرمانى نگردد. (1)
پابرگی :
1ـ عالمآرا وقایع سال ١٠٠٣ و سال ١٠٠۵ (دربارهی ایل افشار مقالههاى نویسنده در سال یکم و دوم مجلهی آینده دیده شود).
[این گفتارها («افشارهای خوزستان» و «ایل افشار») در کتاب «کاروند کسروی» آمده است.]
🌸
🔸 2 ـ 8 : شورش افشاریان و سید مبارک به شاهعباس (تکهی یک از یک)
ایل افشار که از زمان سلجوقیان به ایران آمدهاند در آغازهاى قرن ششم هجرى ما آنان را در خوزستان مىیابیم. شمله نامى از ایشان در زمان سلجوقیان بیست سال بیشتر در خوزستان فرمانروایى داشته که نامش در تاریخها بازمانده.
چنانکه گفتهایم در زمان صفویان نیز ایشان در خوزستان و کوهگیلویه فراوان بودند و چون بنیاد پادشاهى صفویان را ایلهاى ترک که یکى از آنها افشار بود گزارده بودند این ایلها نیز همهکارهی آن پادشاهى بودند که هر ایلى در سرزمینى که نشیمن داشت رشتهی اختیار آنجا را نیز از هر باره در دست داشت. افشاریان هم اختیاردار کوهگیلویه و خوزستان بودند.
پس از شاهتهماسب و پسر او اسماعیلمیرزا که نوبت پادشاهى به سلطانمحمد رسیده و او هم مردى کور و ناتوانى بود ، بیشتر ایلهای ایران رشتهی فرمانبردارى را گسیخته هر یکى در جاى خود گردنکش و خودسر مىزیست و چون نوبت پادشاهى به شاهعباس رسید سالها با او نیز از در نافرمانى بودند تا او یکایک ایشان را رام و فرمانبردار گردانید.
از جمله افشاریان بگفته¬ی اسکندربیگ اگرچه اندکبازگشتى بدربار شاه داشتند ولى فرمانبردارىای که مىبایست نمىنمودند.
اینبود که در سال ١٠٠٣ شاهعباس ، مرادآقا جلودارباشى نامى را به خوزستان فرستاد و او چون به شوشتر رسید شاهویردیخان افشار که حاکم آنجا بود او را پذیرفته به دز سلاسل راه داد. با اینهمه مرادآقا او را گرفته کشت.
افشاریان این ستم را بر خود هموار نکرده بشورش برخاستند و مرادآقا را در دز سلاسل گرد فروگرفتند. نیز کسى نزد سید مبارک فرستاده از او یارى طلبیدند.
اما سید مبارک چنانکه گفتیم او خودسرانه رفتار کرده پرواى شاه را نداشت. اگرچه از راه دوراندیشى پسر خود سید ناصر را بدرگاه شاه فرستاده دولتخواهى و فرمانبردارى آشکار کرده بود ولى در دل اندیشهاى بجز خودسرى نداشت و بگفتهی عالمآرا «بىادبیها ازو به منصهی ظهور مىرسید».
اینبود که همینکه فرستادهی افشاریان نزد او رسید بیدرنگ با لشگرى از اعراب از هویزه بیرون تاخته نخست دزفول را بدست آورده کسان خود را در آنجا برگماشت ، سپس به شوشتر آمده بیرون دز سلاسل لشگرگاه ساخت.
این خبر در قزوین به شاهعباس رسید و خواست که خویشتن لشگر بر خوزستان بیاورد. پیرامونیانش این کار را نپسندیدند. اینبود حاتمخان اعتمادالدولهی وزیر همراه فرهادخان سردار با لشگر انبوهى آهنگ خوزستان کرده از راه لرستان بآنجا رسیدند و چون به دزفول نزدیک شدند کسان سید مبارک آنجا را گزارده بیرون رفتند و چون به شوشتر رسیدند خود مبارک نیز از پیرامون سلاسل برخاسته راه هویزه را پیش گرفت.
بدینسان بىآنکه جنگى روى دهد شورش فرونشست. حاتمخان افشاریان را چه در شوشتر و چه در کوهگیلویه رام گردانیده مهدىقلىخان نامى را از ایل شاملو در شوشتر بحکمرانى برنشاند. سید مبارک نیز از در پوزشخواهى درآمده بگناهان گذشتهی خود اقرار و سوگند یاد کرد که در آینده گرد نافرمانى نگردد. (1)
پابرگی :
1ـ عالمآرا وقایع سال ١٠٠٣ و سال ١٠٠۵ (دربارهی ایل افشار مقالههاى نویسنده در سال یکم و دوم مجلهی آینده دیده شود).
[این گفتارها («افشارهای خوزستان» و «ایل افشار») در کتاب «کاروند کسروی» آمده است.]
🌸
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
🔸 خدا با ماست
🖌 احمد کسروی
🔹 جُستار : چگونگی آیین خدا ، «خدا با ماست» : خرافه یا حقیقت؟ ، ارتباط دین با دانش : پذیرفتن دین حقایق دانشی را ، نظارت دین بر دانش
📊 شمار ساتها : ۳۰
بازپسین پراکنش : اسفند ۱۴۰۰
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
دفتر را میتوانید از اینجا دریافت کنید.
🖌 احمد کسروی
🔹 جُستار : چگونگی آیین خدا ، «خدا با ماست» : خرافه یا حقیقت؟ ، ارتباط دین با دانش : پذیرفتن دین حقایق دانشی را ، نظارت دین بر دانش
📊 شمار ساتها : ۳۰
بازپسین پراکنش : اسفند ۱۴۰۰
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
دفتر را میتوانید از اینجا دریافت کنید.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش هشتم : نیک و بد (2)
🔸 2ـ شناختن نیک و بد کار آسانی نیست
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 2ـ شناختن نیک و بد کار آسانی نیست
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«دردها و درمانها» ، بخش هشتم ، نیک و بد (2) : 2ـ شناختن نیک و بد کار آسانی نیست
این داستان «نساختن» یکی از آزمایشگاهها ، یا بهتر گویم : یکی از لغزشگاهها میباشد ، و در اینجاست که دروغگویان و هوسبازان شناخته گردند و پرده از روی کارشان برافتد. در اینجاست که معنی درست راهنما شناخته شود و هر کسی آن را دریابد. ما چون میگوییم : «نساختن» ،…
🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچهی گرفتاریهای ایران
🔸 11ـ4) صفویان
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 11ـ4) صفویان
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«تاریخ و پندهایش» ، بخش چهارم : تاریخچهی گرفتاریهای ایران : 11ـ4) صفویان
ما چون در اینجا مجال سخن دراز نداریم اینست که به اجمال پرداخته میگوییم : پیشامدهای زمان مغول و بدآموزیها و بدعتهایی که در آن زمان و پس از آن ، روی داد ایرانیان را بحالی انداخت که چون ما بزمان صفویان میرسیم تو گویی خود ایرانیان هیچکارهی این کشور نبودند.…
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
📘 ورجاوندبنیاد (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی - کوشاد تلگرام
⭐️ آنچه برای یک زیست آدمیانه لازمست از جمله حقایقی از جهان و تاریخ ، رابطهی دین و دانش ، آیین و قانونهای معقول
📊 شمار ساتها : ۱۹۲ (اصلی) + ۷
🔸 بازپسین پراکنش : تیرماه ۱۴۰۱
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
🛎 کتاب را میتوانید از اینجا دریافت کنید.
🖌 احمد کسروی - کوشاد تلگرام
⭐️ آنچه برای یک زیست آدمیانه لازمست از جمله حقایقی از جهان و تاریخ ، رابطهی دین و دانش ، آیین و قانونهای معقول
📊 شمار ساتها : ۱۹۲ (اصلی) + ۷
🔸 بازپسین پراکنش : تیرماه ۱۴۰۱
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
🛎 کتاب را میتوانید از اینجا دریافت کنید.
🔶 «در پیرامون خرد» ، احمد کسروی
🔸 گفتار پنجم : خردها را نیز آموزگاری باید بود (تکهی یک از دو)
کسانی که با خرد دشمنی نشان داده چنین وامینمایند که با خرد آمیغها را نتوان دریافت ، با یک ایراد بزرگی روبرو میباشند ، و آن اینکه اگر با خرد آمیغها را نتوان دریافت پس با چه چیزی توان دریافت؟!.. این بِدان میماند که کسی بگوید : «با چشم نتوان دید ، با گوش نتوان شنید» که باید پرسید : «پس با چه توان دید و با چه توان شنید؟!..»
آنان که از «خرد» رو گردانیدهاند هر گروهی در این باره دستاویز دیگری میدارند : صوفیان میگویند : «ما با کشف و شهود حقیقت را درک میکنیم و خدا را با دیده میبینیم». ولی باید پرسید : ما داوری این دعوی شما را بکجا بریم و راست و دروغ این گفتهتان را از چه راهی بدانیم؟! در جایی که باید خرد را بکنار نهاد ، مردم از کجا دانند که دعوی کشف و شهود شما راستست؟!.. خود شما با چه نیرویی راست بودن آن را میشناسید؟!..
پیروان کیشها میگویند : «باید چشم بسته پیروی از فلان امام کرد». باید از آنان هم پرسید : آن امام را چگونه شناختهاید امامست؟!.. روزی یکی با من میگفت : «ما عقلهامان نارساست. باید تبعیت از عقل کل نماییم». گفتم : آن عقل کل را چگونه شناختهاید؟!. با چه نیرویی به عقل کل بودن او پی بردهاید؟!. از پاسخ درماند و بخاموشی گرایید.
چنانکه دیدیم حسن صباح دلیل آورده میگوید : «اگر در خداشناسی نظر عقل کافی بودی ، اهل هیچ مذهب را بر غیر خود اعتراض نرسیدی». باید باو هم پاسخ داد و گفت : «این دلیلیست که شما میآورید. در جایی که باید خرد را بکنار نهاد پس راست بودن این دلیلِ شما را با چه باید فهمید؟!.. جز خرد چه نیروی دیگری برای شناختن راست و دروغ هست؟»
داستان آن لر کوهستانیست که با همراهی بشهر آمده در مسجدی نماز میخواندند. چون همراهش با یکی بسخن پرداخت ، این رو گردانیده باو چنین گفت : «مگر نمیدانی بر سر نماز با کسی سخن نباید گفت؟!.»
برخی از اینان ، نادانی را تا اندازهی رسوایی رسانیدهاند. در ایران فراوانند آن دیوانگانی که اگر غلطهای کیشَش را بشمارید ، و یا خرده به یاوهبافیهای حافظ یا شاعری دیگر گیرید ، و او نتواند پاسخی دهد برگشته خواهد گفت : «ما که نخواهیم توانست با این عقلهای خود بسخنان بزرگان ایراد بگیریم. شاید ما نمیفهمیم». ببینید چگونه نادانی را با پستی اندیشه توأم گردانیدهاند.
کوتاهسخن : جای گفتگو نیست که یگانه نیرویی که راست و کج و نیک و بد را از هم تواند شناخت خرد است و باید در هر زمینهای آن را بکار انداخت و به گزیر و داوریش گردن نهاد. لیکن در اینجا پرسشی هست و ما باید یک نکتهی ارجدار دیگری را روشن گردانیم.
در اینجا کسانی توانند گفت : در جایی که خرد شناسندهی نیک و بد و راست و کجست و توان بدستیاری آن آمیغها را دریافت ، دیگر چه نیاز به دینست؟!..
پاسخ این پرسش آنکه : «خردها را نیز آموزگاری باید بود». خرد شناسندهی نیک و بد و راست و کجست و خود آمادهی دریافتن آمیغهاست ولی یکی میباید که آمیغها را پیش آورد و بازنماید. داستان خردها از این باره داستان چشمهاست. چشمها هر چیزی را توانند دید. ولی یکی میباید که آن را پیش آورد و با چشم برخورد دهد. دین آموزگار خردهاست. دین برای اینست که آمیغها را به خردها نشان دهد.
باین سخن مثلهای بسیاری توان آورد. آنان که دانشها را درس میخوانند ، هر سخنی از آنها را با فهم خود فرامیگیرند. نیروی فهمیدن و فراگرفتن آنها را در مغز خود میدارند. لیکن در همان حال باید از استادی بشنوند تا توانند فهمید و فراگرفت. داستان خرد با دین نیز چنینست. از دین هیچگاه بینیاز نتوان بود.
🌸
🔸 گفتار پنجم : خردها را نیز آموزگاری باید بود (تکهی یک از دو)
کسانی که با خرد دشمنی نشان داده چنین وامینمایند که با خرد آمیغها را نتوان دریافت ، با یک ایراد بزرگی روبرو میباشند ، و آن اینکه اگر با خرد آمیغها را نتوان دریافت پس با چه چیزی توان دریافت؟!.. این بِدان میماند که کسی بگوید : «با چشم نتوان دید ، با گوش نتوان شنید» که باید پرسید : «پس با چه توان دید و با چه توان شنید؟!..»
آنان که از «خرد» رو گردانیدهاند هر گروهی در این باره دستاویز دیگری میدارند : صوفیان میگویند : «ما با کشف و شهود حقیقت را درک میکنیم و خدا را با دیده میبینیم». ولی باید پرسید : ما داوری این دعوی شما را بکجا بریم و راست و دروغ این گفتهتان را از چه راهی بدانیم؟! در جایی که باید خرد را بکنار نهاد ، مردم از کجا دانند که دعوی کشف و شهود شما راستست؟!.. خود شما با چه نیرویی راست بودن آن را میشناسید؟!..
پیروان کیشها میگویند : «باید چشم بسته پیروی از فلان امام کرد». باید از آنان هم پرسید : آن امام را چگونه شناختهاید امامست؟!.. روزی یکی با من میگفت : «ما عقلهامان نارساست. باید تبعیت از عقل کل نماییم». گفتم : آن عقل کل را چگونه شناختهاید؟!. با چه نیرویی به عقل کل بودن او پی بردهاید؟!. از پاسخ درماند و بخاموشی گرایید.
چنانکه دیدیم حسن صباح دلیل آورده میگوید : «اگر در خداشناسی نظر عقل کافی بودی ، اهل هیچ مذهب را بر غیر خود اعتراض نرسیدی». باید باو هم پاسخ داد و گفت : «این دلیلیست که شما میآورید. در جایی که باید خرد را بکنار نهاد پس راست بودن این دلیلِ شما را با چه باید فهمید؟!.. جز خرد چه نیروی دیگری برای شناختن راست و دروغ هست؟»
داستان آن لر کوهستانیست که با همراهی بشهر آمده در مسجدی نماز میخواندند. چون همراهش با یکی بسخن پرداخت ، این رو گردانیده باو چنین گفت : «مگر نمیدانی بر سر نماز با کسی سخن نباید گفت؟!.»
برخی از اینان ، نادانی را تا اندازهی رسوایی رسانیدهاند. در ایران فراوانند آن دیوانگانی که اگر غلطهای کیشَش را بشمارید ، و یا خرده به یاوهبافیهای حافظ یا شاعری دیگر گیرید ، و او نتواند پاسخی دهد برگشته خواهد گفت : «ما که نخواهیم توانست با این عقلهای خود بسخنان بزرگان ایراد بگیریم. شاید ما نمیفهمیم». ببینید چگونه نادانی را با پستی اندیشه توأم گردانیدهاند.
کوتاهسخن : جای گفتگو نیست که یگانه نیرویی که راست و کج و نیک و بد را از هم تواند شناخت خرد است و باید در هر زمینهای آن را بکار انداخت و به گزیر و داوریش گردن نهاد. لیکن در اینجا پرسشی هست و ما باید یک نکتهی ارجدار دیگری را روشن گردانیم.
در اینجا کسانی توانند گفت : در جایی که خرد شناسندهی نیک و بد و راست و کجست و توان بدستیاری آن آمیغها را دریافت ، دیگر چه نیاز به دینست؟!..
پاسخ این پرسش آنکه : «خردها را نیز آموزگاری باید بود». خرد شناسندهی نیک و بد و راست و کجست و خود آمادهی دریافتن آمیغهاست ولی یکی میباید که آمیغها را پیش آورد و بازنماید. داستان خردها از این باره داستان چشمهاست. چشمها هر چیزی را توانند دید. ولی یکی میباید که آن را پیش آورد و با چشم برخورد دهد. دین آموزگار خردهاست. دین برای اینست که آمیغها را به خردها نشان دهد.
باین سخن مثلهای بسیاری توان آورد. آنان که دانشها را درس میخوانند ، هر سخنی از آنها را با فهم خود فرامیگیرند. نیروی فهمیدن و فراگرفتن آنها را در مغز خود میدارند. لیکن در همان حال باید از استادی بشنوند تا توانند فهمید و فراگرفت. داستان خرد با دین نیز چنینست. از دین هیچگاه بینیاز نتوان بود.
🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)
🔸 2 ـ 9 : شورش افشاریان و سید مبارک بار دوم (تکهی یک از یک)
پس از این سامانها[نظم] در کار خوزستان ، حاتمخان و فرهادخان به قزوین بازگردیدند. ولى در سال ١٠٠۵ بار دیگر افشاریان بشورش برخاسته در رامهرمز گرد آمدند و در پرده با سید مبارک همدست بودند. بلکه باید گفت سید مبارک آنان را باین شورش برانگیخته بود.
مهدىقلىخان این شنیده بیدرنگ آهنگ شورشیان کرد و در بیرون رامهرمز بایشان رسیده جنگ نمود و آنان را پراکنده کرد. ولى چون بازمىگشت درمیان راه ناگهان به سید مبارک و اعراب برخورد که بیارى افشاریان از هویزه بیرون آمده بودند. اندکجنگى روى داده مهدىقلىخان چون سپاه خود را اندک مىدید به دزى در آن نزدیکى پناهنده گشت.
بگفتهی عالمآرا ، سید مبارک از بدرفتاریهاى مهدىقلىخان شکایتها نزد شاه نوشته همیشه درپى فرصتى بود که گوشمال باو بدهد تا در این هنگام بدستاویز پشتیبانى از افشاریان بجنگ برخاسته لشگر بر سر او کشید و هنگامى که از رامهرمز برمىگشت سر راه بَرو بگرفت. ولى چون از شاهعباس ترس بسیار داشت چون مهدىقلىخان به دزى پناهنده گردیده گفتگوى آشتى بمیان آورد سید مبارک نیز بآشتى گراییده و پیمان نهادند که مبارک کوچ کرده روانهی هویزه شود ، سپس هم مهدىقلىخان از دز بیرون آمده آهنگ شوشتر نماید و بدینسان شورش بپایان رسید.
شگفت است که شاهعباس این بار نیز از سید مبارک بازخواست ننموده بَرو بخشود. اسکندربیگ مىنویسد : «حضرت اعلى نمىخواستند که سید مبارک را از این دولت مأیوس گردانند». گویا شاهعباس ترس آن را داشته که اگر بر سید مبارک سخت گیرد او بدولت عثمانى که آن زمان دشمن بزرگ ایران بود گراییده خوزستان را بدست آنان مىسپارد. باید گفت این اندیشهی شاه بیجا نبوده. زیرا مشعشعیان جز از حکمرانى بچیز دیگرى پایبند نبودند و براى ایشان سنى و شیعى یکى بود ، بویژه براى سید مبارک که مرد بیباک و ناپاکى بیش نبود و در کارها پرواى کسى و چیزى را نمىکرد.
اگر نوشتهی سید على را باور نماییم در آغاز پادشاهى شاهعباس که هر روز خبر دیگرى از نیرومندى او بگوش سید مبارک مىرسیده او نامهاى به عبدالمؤمنخان (1) که دشمن بزرگ دیگرى براى ایران و آن هنگام در خراسان سرگرم کشتار و تاراج شهرها بود نوشته ازو خواهش همدستى کرده بود که باهم بدشمنى با شاهعباس برخاسته او را از میان بردارند. (2)
از چنین کسى چه سختى داشت که با عثمانیان همدست شده آنان را به خوزستان بکشاند. بویژه که والى بغداد همیشه این آرزو را داشت که به خوزستان دست پیدا کند. چنانکه سید على داستان جنگ او را با مبارک مىنویسد.
شاهعباس ناچار بود که با مبارک بسختى رفتار نکند تا کار بدخالت عثمانیان نکشد. نیز آرام کردن اعراب در خوزستان جز بدست مشعشعیان نشدنى بود. از این باره هم شاه ناچار بچشمپوشى از خطاهاى سید مبارک بود. ولى شاهعباس آنچه را که به سید مبارک ببخشود به افشاریان نبخشوده به اللّهویردىخان بیگلربیگى فارس فرمان فرستاد که به کوهگیلویه رفته به افشاریان سرکوب و گوشمال دهد. اللّهویردىخان با سپاهى به کوهگیلویه رفته نه تنها افشاریان را کشتار نمود از لران هم گروه انبوهى را بکشت.
اسکندربیگ مىنویسد : «بىدولتان بدبخت سرکشان افشار و الوار آنچنان گوشمالى یافتند که بعد از آن خیال فساد پیرامون خاطر ایشان نگشت.» (3)
پابرگی :
1ـ عبدالمؤمنخان سردار اُزبک که کیش سنّی داشت و به خراسان یورش آورده نیشابور و مشهد و آن پیرامونها را گرفته بود (996 ق). ـ و
2ـ «ان الخارجى الذى بیننا واجب علینا ان نرفعه».
3ـعالمآرا حوادث سال 1005 و کتاب سید علی.
🌸
🔸 2 ـ 9 : شورش افشاریان و سید مبارک بار دوم (تکهی یک از یک)
پس از این سامانها[نظم] در کار خوزستان ، حاتمخان و فرهادخان به قزوین بازگردیدند. ولى در سال ١٠٠۵ بار دیگر افشاریان بشورش برخاسته در رامهرمز گرد آمدند و در پرده با سید مبارک همدست بودند. بلکه باید گفت سید مبارک آنان را باین شورش برانگیخته بود.
مهدىقلىخان این شنیده بیدرنگ آهنگ شورشیان کرد و در بیرون رامهرمز بایشان رسیده جنگ نمود و آنان را پراکنده کرد. ولى چون بازمىگشت درمیان راه ناگهان به سید مبارک و اعراب برخورد که بیارى افشاریان از هویزه بیرون آمده بودند. اندکجنگى روى داده مهدىقلىخان چون سپاه خود را اندک مىدید به دزى در آن نزدیکى پناهنده گشت.
بگفتهی عالمآرا ، سید مبارک از بدرفتاریهاى مهدىقلىخان شکایتها نزد شاه نوشته همیشه درپى فرصتى بود که گوشمال باو بدهد تا در این هنگام بدستاویز پشتیبانى از افشاریان بجنگ برخاسته لشگر بر سر او کشید و هنگامى که از رامهرمز برمىگشت سر راه بَرو بگرفت. ولى چون از شاهعباس ترس بسیار داشت چون مهدىقلىخان به دزى پناهنده گردیده گفتگوى آشتى بمیان آورد سید مبارک نیز بآشتى گراییده و پیمان نهادند که مبارک کوچ کرده روانهی هویزه شود ، سپس هم مهدىقلىخان از دز بیرون آمده آهنگ شوشتر نماید و بدینسان شورش بپایان رسید.
شگفت است که شاهعباس این بار نیز از سید مبارک بازخواست ننموده بَرو بخشود. اسکندربیگ مىنویسد : «حضرت اعلى نمىخواستند که سید مبارک را از این دولت مأیوس گردانند». گویا شاهعباس ترس آن را داشته که اگر بر سید مبارک سخت گیرد او بدولت عثمانى که آن زمان دشمن بزرگ ایران بود گراییده خوزستان را بدست آنان مىسپارد. باید گفت این اندیشهی شاه بیجا نبوده. زیرا مشعشعیان جز از حکمرانى بچیز دیگرى پایبند نبودند و براى ایشان سنى و شیعى یکى بود ، بویژه براى سید مبارک که مرد بیباک و ناپاکى بیش نبود و در کارها پرواى کسى و چیزى را نمىکرد.
اگر نوشتهی سید على را باور نماییم در آغاز پادشاهى شاهعباس که هر روز خبر دیگرى از نیرومندى او بگوش سید مبارک مىرسیده او نامهاى به عبدالمؤمنخان (1) که دشمن بزرگ دیگرى براى ایران و آن هنگام در خراسان سرگرم کشتار و تاراج شهرها بود نوشته ازو خواهش همدستى کرده بود که باهم بدشمنى با شاهعباس برخاسته او را از میان بردارند. (2)
از چنین کسى چه سختى داشت که با عثمانیان همدست شده آنان را به خوزستان بکشاند. بویژه که والى بغداد همیشه این آرزو را داشت که به خوزستان دست پیدا کند. چنانکه سید على داستان جنگ او را با مبارک مىنویسد.
شاهعباس ناچار بود که با مبارک بسختى رفتار نکند تا کار بدخالت عثمانیان نکشد. نیز آرام کردن اعراب در خوزستان جز بدست مشعشعیان نشدنى بود. از این باره هم شاه ناچار بچشمپوشى از خطاهاى سید مبارک بود. ولى شاهعباس آنچه را که به سید مبارک ببخشود به افشاریان نبخشوده به اللّهویردىخان بیگلربیگى فارس فرمان فرستاد که به کوهگیلویه رفته به افشاریان سرکوب و گوشمال دهد. اللّهویردىخان با سپاهى به کوهگیلویه رفته نه تنها افشاریان را کشتار نمود از لران هم گروه انبوهى را بکشت.
اسکندربیگ مىنویسد : «بىدولتان بدبخت سرکشان افشار و الوار آنچنان گوشمالى یافتند که بعد از آن خیال فساد پیرامون خاطر ایشان نگشت.» (3)
پابرگی :
1ـ عبدالمؤمنخان سردار اُزبک که کیش سنّی داشت و به خراسان یورش آورده نیشابور و مشهد و آن پیرامونها را گرفته بود (996 ق). ـ و
2ـ «ان الخارجى الذى بیننا واجب علینا ان نرفعه».
3ـعالمآرا حوادث سال 1005 و کتاب سید علی.
🌸
👍1
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش هشتم : نیک و بد (2)
🔸 3ـ نتیجههایی که از این سخنان بدست میآید :
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 3ـ نتیجههایی که از این سخنان بدست میآید :
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«دردها و درمانها» ، بخش هشتم ، نیک و بد (2) : 3ـ نتیجههایی که از این سخنان بدست میآید :
اینها مثل است و از همهی آنها ما دو نتیجه را میخواهیم ، و آن اینکه گفتیم : «پایههایی که برای نیک و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید» ، و هم گفتیم : «شناختن نیک و بد کار آسانی نیست»؟!. ولی در این میان چند نتیجهی دیگری نیز بدست میآید که هر یکی بتنهایی…
🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچهی گرفتاریهای ایران
🔸 12ـ4) جنبش مشروطه
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 12ـ4) جنبش مشروطه
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«تاریخ و پندهایش» ، بخش چهارم : تاریخچهی گرفتاریهای ایران : 12ـ4) جنبش مشروطه
چنانکه بارها گفتهایم این جنبش تکان ریشهداری در توده پدید آورد و یکی از نتیجههای آن بود که تودهی ایران که پس از قرنها خوابزدگی تکانی خورده و چشم باز کرده بودند خود را برابر اروپای نیرومند و پرشکوه دیدند و برای نخستین بار با اروپاییان آشنایی پیدا کرده گوش…
🔶 «در پیرامون خرد» ، احمد کسروی
🔸 گفتار پنجم : خردها را نیز آموزگاری باید بود (تکهی دو از دو)
در اینجا نکتهی ارجدارتر دیگری هست : چنانکه میدانیم کسانی که خرد را نمیپذیرند و گردن بآن نمیگزارند ، بیش از همه در آرزوی خودسری میباشند. این بآنان دشوار است که جلو هوس و آز خود را گیرند و در زندگانی دربند آسایش دیگران باشند. آن دشمنی که با خرد مینمایند ، بیش از همه از این راه میباشد. اگر دین نباشد این بار همان کسان خرد را دستاویز گرفته بنام آنکه نیک و بد و سود و زیان را خودشان میفهمند ، باز دنبال خودسری را خواهند گرفت. دین بیش از همه برای جلوگیری از این کسانست.
خودسری از آسیبهای زندگانیست. مردمی که در یک جا میزیند و سود و زیانشان بهم بسته است ، باید راهی درمیان ایشان باشد که همگی آن را پیش گیرند تا بتوانند باهم زیند. کسانی که در آرزوی خودسری هستند و میخواهند جلو هوس و آز و پندار ایشان گرفته نشود ، باید بروند و همچون پلنگان و گرگان در کوهها و بیابانها زیند. پلنگان و گرگان چون جدا از هم میزیند ، خودسر توانند بود ولی آدمیان که باهم میزیند ، خودسری آسیب بزرگی در زندگانی ایشانست. زیرا در خودسری هر کسی به هوسهای خود پردازد و پیروی از پندارها و نادانیهای خود کند ، و رشتهی باهمی[=اتحاد] از هم گسیخته شود. گذشته از آنکه زندگانی بسیار تلخ گردد ، آن مردم چون دارای نیرویی نباشند ، زبون بیگانگان گردند ، (همان باشند که امروز ایرانیان هستند).
نتیجهی همهی کوششها در جهان اینست که زندگانی هر تودهای از روی سامانی باشد و مردان و زنان و کودکان و بچگان از آسایش و خوشی بهره یابند ، و برای این نتیجه بیش از همه این باید که هر کسی از هوسبازی و خودسری چشم پوشد. خودسری به هر عنوان که باشد نشانهی ناپاکدلی و بدخواهیست.
آنگاه خردها با همهی توانایی در شناختن سود و زیان و راست و کج ، چهبسا که زبون هوس و کینه گردند. چهبسا که کسی جدایی میانهی هوس و خرد نتواند نهاد ، چهبسا که یک مرد سالوسی به هوسبازیها و کینهجوییهای خود رخت داوری خرد خواهد پوشانید.
برای جلوگیری از همهی اینها باید «دین» باشد که آمیغهای زندگانی را برویهی روشنی نشان داده ، جای فریب و نافهمی کسی را باز نگزارد ، و نیز یک آیین خردمندانهای برای زیست مردمان دربر دارد ، که پاکدلان همگی آن را بپذیرند و براست دارند[=تصدیق کنند] و بکار بندند و ناپاکدلان را با زور بگردنگزاری وادارند.
گذشته از همهی اینها ، دین پشتیبان خردهاست ، و برای آنکه این سخن نیک روشن گردد و داستان دین و خرد بشایستگی دانسته شود ، باز باید بداستان جان و روان بازگشته چند سخن دیگری در آن زمینه بنویسیم :
چنانکه گفتهایم آدمی دارای دو گوهر است : گوهر جان و گوهر روان ، و هر یکی از این دو گوهر دستگاهیست و چیزهایی را با خود میدارد. کنون میباید دو نکته را دانست :
1) این دو گوهر باآنکه در یک جایند و باهمند ، آخشیج یکدیگرند که همیشه باهم در کشاکش باشند و همچون دو کفهی ترازو ، همانکه یکی بالا رفت ، دیگری پایین خواهد افتاد. باینمعنی که هر کدام که چیره گردید ، آن دیگری از نیرو خواهد افتاد.
2) انبوه مردم اگر بحال خود مانند ، گوهر جانیشان چیره گردیده و هوس و آز و کینه و خشم و دیگری خویهای پست جانوری نیرو گرفته ، روان و خرد و فهم و اندیشه و دیگر بستگان روان از کار خواهد افتاد ، (بدانسان که اکنون در ایرانیان از کار افتاده).
از اینجاست که همیشه روانها و خردها را پشتیبانی باید بود. یک چیزی باید که همیشه ستودگی روان و خرد و ناستودگی گوهر جانی را بیادها اندازد و همیشه به روان و خرد پشتیبانی کند. این پشتیبان ، دین است. دین چنانکه آموزگار خردهاست ، پشتیبان آنها نیز هست.
داستان دین و خرد شگفتست : دین با خردها برپاست و خردها با دین پایدار میباشد. دین را باید با خرد دریافت و خرد را باید با دین نگه داشت. از اینجا یک نکتهی دیگر نیز روشن میگردد ، و آن اینکه دین باید از هرباره خردپذیر باشد و کمتر چیزی که با خرد نمیسازد در آن نباشد ، دین در معنی والاترش اینست. کسانی که میخواهند نیک بدانند که دین چیست و چگونه همه چیز آن خردپذیر است ، باید کتاب «ورجاوندْبنیاد» را بخوانند و از پاکدینی آگاه گردند.
🌸
🔸 گفتار پنجم : خردها را نیز آموزگاری باید بود (تکهی دو از دو)
در اینجا نکتهی ارجدارتر دیگری هست : چنانکه میدانیم کسانی که خرد را نمیپذیرند و گردن بآن نمیگزارند ، بیش از همه در آرزوی خودسری میباشند. این بآنان دشوار است که جلو هوس و آز خود را گیرند و در زندگانی دربند آسایش دیگران باشند. آن دشمنی که با خرد مینمایند ، بیش از همه از این راه میباشد. اگر دین نباشد این بار همان کسان خرد را دستاویز گرفته بنام آنکه نیک و بد و سود و زیان را خودشان میفهمند ، باز دنبال خودسری را خواهند گرفت. دین بیش از همه برای جلوگیری از این کسانست.
خودسری از آسیبهای زندگانیست. مردمی که در یک جا میزیند و سود و زیانشان بهم بسته است ، باید راهی درمیان ایشان باشد که همگی آن را پیش گیرند تا بتوانند باهم زیند. کسانی که در آرزوی خودسری هستند و میخواهند جلو هوس و آز و پندار ایشان گرفته نشود ، باید بروند و همچون پلنگان و گرگان در کوهها و بیابانها زیند. پلنگان و گرگان چون جدا از هم میزیند ، خودسر توانند بود ولی آدمیان که باهم میزیند ، خودسری آسیب بزرگی در زندگانی ایشانست. زیرا در خودسری هر کسی به هوسهای خود پردازد و پیروی از پندارها و نادانیهای خود کند ، و رشتهی باهمی[=اتحاد] از هم گسیخته شود. گذشته از آنکه زندگانی بسیار تلخ گردد ، آن مردم چون دارای نیرویی نباشند ، زبون بیگانگان گردند ، (همان باشند که امروز ایرانیان هستند).
نتیجهی همهی کوششها در جهان اینست که زندگانی هر تودهای از روی سامانی باشد و مردان و زنان و کودکان و بچگان از آسایش و خوشی بهره یابند ، و برای این نتیجه بیش از همه این باید که هر کسی از هوسبازی و خودسری چشم پوشد. خودسری به هر عنوان که باشد نشانهی ناپاکدلی و بدخواهیست.
آنگاه خردها با همهی توانایی در شناختن سود و زیان و راست و کج ، چهبسا که زبون هوس و کینه گردند. چهبسا که کسی جدایی میانهی هوس و خرد نتواند نهاد ، چهبسا که یک مرد سالوسی به هوسبازیها و کینهجوییهای خود رخت داوری خرد خواهد پوشانید.
برای جلوگیری از همهی اینها باید «دین» باشد که آمیغهای زندگانی را برویهی روشنی نشان داده ، جای فریب و نافهمی کسی را باز نگزارد ، و نیز یک آیین خردمندانهای برای زیست مردمان دربر دارد ، که پاکدلان همگی آن را بپذیرند و براست دارند[=تصدیق کنند] و بکار بندند و ناپاکدلان را با زور بگردنگزاری وادارند.
گذشته از همهی اینها ، دین پشتیبان خردهاست ، و برای آنکه این سخن نیک روشن گردد و داستان دین و خرد بشایستگی دانسته شود ، باز باید بداستان جان و روان بازگشته چند سخن دیگری در آن زمینه بنویسیم :
چنانکه گفتهایم آدمی دارای دو گوهر است : گوهر جان و گوهر روان ، و هر یکی از این دو گوهر دستگاهیست و چیزهایی را با خود میدارد. کنون میباید دو نکته را دانست :
1) این دو گوهر باآنکه در یک جایند و باهمند ، آخشیج یکدیگرند که همیشه باهم در کشاکش باشند و همچون دو کفهی ترازو ، همانکه یکی بالا رفت ، دیگری پایین خواهد افتاد. باینمعنی که هر کدام که چیره گردید ، آن دیگری از نیرو خواهد افتاد.
2) انبوه مردم اگر بحال خود مانند ، گوهر جانیشان چیره گردیده و هوس و آز و کینه و خشم و دیگری خویهای پست جانوری نیرو گرفته ، روان و خرد و فهم و اندیشه و دیگر بستگان روان از کار خواهد افتاد ، (بدانسان که اکنون در ایرانیان از کار افتاده).
از اینجاست که همیشه روانها و خردها را پشتیبانی باید بود. یک چیزی باید که همیشه ستودگی روان و خرد و ناستودگی گوهر جانی را بیادها اندازد و همیشه به روان و خرد پشتیبانی کند. این پشتیبان ، دین است. دین چنانکه آموزگار خردهاست ، پشتیبان آنها نیز هست.
داستان دین و خرد شگفتست : دین با خردها برپاست و خردها با دین پایدار میباشد. دین را باید با خرد دریافت و خرد را باید با دین نگه داشت. از اینجا یک نکتهی دیگر نیز روشن میگردد ، و آن اینکه دین باید از هرباره خردپذیر باشد و کمتر چیزی که با خرد نمیسازد در آن نباشد ، دین در معنی والاترش اینست. کسانی که میخواهند نیک بدانند که دین چیست و چگونه همه چیز آن خردپذیر است ، باید کتاب «ورجاوندْبنیاد» را بخوانند و از پاکدینی آگاه گردند.
🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)
🔸 2 ـ 10 : برانداختن سید مبارک کیش مشعشعیان را (تکهی یک از یک)
چنانکه گفتیم مبارک مرد بیباک و ناپاکى بود و از او کارهاى ناستوده فراوان سر مىزد. گذشته از راهزنیهاى او ، و داستان چغاشیران این سیاهکارى هم ازو سر زد که بچشم برادر خود خلف میل کشیده کورَش ساخت.
خلف پسر دیگر مولا مطلب و مادر او از بنىتمیم بود. در زمانهایى که مبارک در چغاشیران پیشهی راهزنى داشت خلف بنام برادرى نزد او رفته و در جنگها دلیرى فراوان مىکرد. سپس هم که مبارک بفرمانروایى رسید خلف یاور بزرگ او بود و در جنگها دلیرى بسیار مىنمود. با اینهمه مبارک کوردل او را کور ساخت. سید على مىنویسد هنگامى خلف در رفتن بنزد مبارک دیر کرد ، مبارک شکایت او را بپدرش نموده اجازه خواست که گوشمالى باو بدهد. پدرش که از قصد آن کوردل آگاهى نداشت اجازهی گوشمال داد و مبارک بدستاویز آن اجازه میل بچشمهاى برادر باوفا کشید.
با این ناپاکى از مبارک یک کار نیکى یادگار مانده و آن برانداختن کیش مشعشعیان است. آن بدعتهاى زشتى که سید محمد مشعشع بنیاد گزاشت تا این زمان درمیان بازماندگان او رواج داشت. چنانکه گفتیم گروهی نافهم علی را خدا مینامیدند و یک رشته بازیهایی از ذکر خواندن و رقص کردن و بدرون آتش رفتن و شمشیر بشکم فروبردن داشتند که هنری برای خود میشماردند. مبارک اینها را از میان برداشت. چنانکه سید علیخان پسر خلف (1) نوشته نخست کسى که از آن بدعتهای زشت سید محمد بیزارى جست نیاى او سید مطلب بود که از آغاز جوانى از راه پدران و برادران خود کناره جسته ولى از ترس برادران و پسران عمو سخن نمییارَست (2) و آن بیزارى را پنهان مىداشت تا هنگامى که پسرش مبارک فرمانروایى یافت و بدست او بکندن بنیاد آن بدعتها کوشید.
مولا مطلب نسبت بزمان خود مردی دانشمند و خود دانشدوست بود. چنانکه مولانا کمالالدین محمدبنحسن استرآبادى شرح فصول خواجه نصیر را بنام او نوشته. پس شگفت نیست که از بدعتهاى زشت خاندان خود بیزارى جسته و مبارک را به برانداختن آن واداشته است.
چنانکه نوشتهاند مبارک کسانى را از علماى شیعه که یکى از ایشان شیخ عبداللطیف جامعى بود به هویزه خواسته بدستیارى آنان ریشهی آن بدعتها را کند و بجاى آن مذهب سادهی شیعه را که مذهب دولتی ایران هم شده بود درمیان مشعشعیان استوار ساخت.
سید مبارک نخست کسی از مشعشعیان است که خان نامیده شده. بنوشتهی سید علی او از برداشت هویزه و عربستان چیزی بشاه نمیپرداخته. میگوید : «سالی شاه برای او هدیههای گرانبها و خلعتهای ارجدار میفرستاد و سالی او برای شاه پانزده سر اسب گسیل میکرد. این رسم برپا بود تا هنگام حکمرانی سید منصور که اسب به نُه سر پایین آمده هدیهی شاه نیز به یک خلعت رسید.»
پابرگیها :
1ـ این جز از [آن] سید على است که نام بردهایم. داستان هر دو خواهد آمد.
2ـ یارَستن (یاریدن) = جرأت داشتن / کردن. ـ و
🌸
🔸 2 ـ 10 : برانداختن سید مبارک کیش مشعشعیان را (تکهی یک از یک)
چنانکه گفتیم مبارک مرد بیباک و ناپاکى بود و از او کارهاى ناستوده فراوان سر مىزد. گذشته از راهزنیهاى او ، و داستان چغاشیران این سیاهکارى هم ازو سر زد که بچشم برادر خود خلف میل کشیده کورَش ساخت.
خلف پسر دیگر مولا مطلب و مادر او از بنىتمیم بود. در زمانهایى که مبارک در چغاشیران پیشهی راهزنى داشت خلف بنام برادرى نزد او رفته و در جنگها دلیرى فراوان مىکرد. سپس هم که مبارک بفرمانروایى رسید خلف یاور بزرگ او بود و در جنگها دلیرى بسیار مىنمود. با اینهمه مبارک کوردل او را کور ساخت. سید على مىنویسد هنگامى خلف در رفتن بنزد مبارک دیر کرد ، مبارک شکایت او را بپدرش نموده اجازه خواست که گوشمالى باو بدهد. پدرش که از قصد آن کوردل آگاهى نداشت اجازهی گوشمال داد و مبارک بدستاویز آن اجازه میل بچشمهاى برادر باوفا کشید.
با این ناپاکى از مبارک یک کار نیکى یادگار مانده و آن برانداختن کیش مشعشعیان است. آن بدعتهاى زشتى که سید محمد مشعشع بنیاد گزاشت تا این زمان درمیان بازماندگان او رواج داشت. چنانکه گفتیم گروهی نافهم علی را خدا مینامیدند و یک رشته بازیهایی از ذکر خواندن و رقص کردن و بدرون آتش رفتن و شمشیر بشکم فروبردن داشتند که هنری برای خود میشماردند. مبارک اینها را از میان برداشت. چنانکه سید علیخان پسر خلف (1) نوشته نخست کسى که از آن بدعتهای زشت سید محمد بیزارى جست نیاى او سید مطلب بود که از آغاز جوانى از راه پدران و برادران خود کناره جسته ولى از ترس برادران و پسران عمو سخن نمییارَست (2) و آن بیزارى را پنهان مىداشت تا هنگامى که پسرش مبارک فرمانروایى یافت و بدست او بکندن بنیاد آن بدعتها کوشید.
مولا مطلب نسبت بزمان خود مردی دانشمند و خود دانشدوست بود. چنانکه مولانا کمالالدین محمدبنحسن استرآبادى شرح فصول خواجه نصیر را بنام او نوشته. پس شگفت نیست که از بدعتهاى زشت خاندان خود بیزارى جسته و مبارک را به برانداختن آن واداشته است.
چنانکه نوشتهاند مبارک کسانى را از علماى شیعه که یکى از ایشان شیخ عبداللطیف جامعى بود به هویزه خواسته بدستیارى آنان ریشهی آن بدعتها را کند و بجاى آن مذهب سادهی شیعه را که مذهب دولتی ایران هم شده بود درمیان مشعشعیان استوار ساخت.
سید مبارک نخست کسی از مشعشعیان است که خان نامیده شده. بنوشتهی سید علی او از برداشت هویزه و عربستان چیزی بشاه نمیپرداخته. میگوید : «سالی شاه برای او هدیههای گرانبها و خلعتهای ارجدار میفرستاد و سالی او برای شاه پانزده سر اسب گسیل میکرد. این رسم برپا بود تا هنگام حکمرانی سید منصور که اسب به نُه سر پایین آمده هدیهی شاه نیز به یک خلعت رسید.»
پابرگیها :
1ـ این جز از [آن] سید على است که نام بردهایم. داستان هر دو خواهد آمد.
2ـ یارَستن (یاریدن) = جرأت داشتن / کردن. ـ و
🌸
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش هشتم : نیک و بد (2)
🔸 نامهی سر باز ـ یکی از پایههای زندگانی
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 نامهی سر باز ـ یکی از پایههای زندگانی
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«دردها و درمانها» ، بخش هشتم ، نیک و بد (2) : نامهی سر باز ـ یکی از پایههای زندگانی
در این ماه دو نامه یکی از آذربایجان و دیگری از خراسان رسیده که با آنکه هر یکی از جای دیگری بوده ، هر دوی آنها در یک زمینه پرسشهایی کردهاند و من به هر دو یک پاسخ نوشتم ، و چون پیداست که اینگونه پرسشها در دلهای بسیاری هست اینست بیآنکه نامهها را بیاورم پاسخی…
🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچهی گرفتاریهای ایران ـ نگاهی دیگر بگمراهیها
🔸 13ـ4) شیعیگری و باطنیگری
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 13ـ4) شیعیگری و باطنیگری
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«تاریخ و پندهایش» ، بخش چهارم : تاریخچهی گرفتاریهای ایران ـ نگاهی دیگر بگمراهیها : 13ـ4) شیعیگری و باطنیگری
ایرانیان در زمان ساسانیان زردشتی میبودند و سپس چون اسلام به ایران چیره گردید خواهان و ناخواهان مسلمان گردیدند. چیزی که هست بسیاری از پندارهای زردشتیگری را نیز نگه داشته با اسلام درآمیختند. اسلام یک دین خدایی میبود و مسلمانان در قرنهای نخست تودهی برجسته…
🔶 «در پیرامون خرد» ، احمد کسروی
🔸 گفتار ششم : نتیجهای که میخواهیم (تکهی یک از چهار)
نتیجهی این گفتهها آنکه هر کسی باید خرد را شناخته ، این بداند که چنین نیروی گرانمایهای درو هست ، و آن را براه اندازد و در کارها رهنمای خود گیرد. هر کسی باید آن را به هوس و خودخواهی چیره گرداند. این بهمه کس بایاست[=واجبست]. خرد در همه جا بسود آدمیان راهنماست. مثلاً آدمیان اگر بسر خود باشند ، هر کسی میخواهد که در زندگی تنها درپی سود خود باشد و از هر راهی که توانست پول و داراک اندوزد و بمردم چیرگی یابد و پروای هیچ کسی و هیچ چیزی نکند.
ولی خرد میگوید : آدمیان چون باید در یکجا زیند و بهمدستی یکدیگر نیازمند میباشند ، از اینرو باید هر کسی نه تنها درپی سود خود بلکه درپی سود همگان باشد.
میگوید : اینکه هر کسی تنها درپی سود خود باشد نتیجهاش آن خواهد بود که زندگانی رویهی نبرد و کشاکش گیرد ، و نتیجهی نبرد و کشاکش نیز رنج و ناآسودگی همگان خواهد بود.
امروز این رنجها که در جهانست و زندگی باین سختی افتاده که هر کسی باید یک نیمروز را بکوشد و بدَوَد و اندوه خورد و با دوست و با دشمن روبرو گردد و دروغ گوید و چاپلوسی کند و فریب دهد و فریب خورد و چهبسا دچار زد و خورد هم گردد ، همهی اینها نتیجهی کشاکش است ، و کشاکش نیز نتیجهی آن میباشد که هر کس تنها سود خود را دنبال میکند. اگر بدانسان که راهنمایی خرد است ، هر کسی درپی سود همگان باشد ، هرآینه این رنجها و دشواریها از میان خواهد برخاست ، و هر کسی روزانه بیش از دو ساعت بکوشش و کار نیاز نخواهد داشت.
یک مثل دیگر : امروز تودههای بزرگ جهان هر یکی آرزو دارد که بدیگران چیره گردد و آنها را زیردست خود گردانیده فرمان راند و بر سر آن کشاکشها میرود و خونها ریخته میشود و شهرها ویران میگردد و تودههای بزرگی همچون آلمان و ایتالیا خود را فدای آن آرزو میسازند. خرد میگوید : چنین آرزویی نابجاست ، ناسزاست ، آن را باید بکنار نهاد. میگوید این جهان برای همه است. همهی تودهها باید با آزادی زندگی کنند و هیچ یکی زیردست دیگری نباشد میگوید : آرزوی چیرگی ، گذشته از اینکه ناسزاست ، این جنگها و خونریزیها را هم درپی میدارد. میگوید : بدانسان که چیرگیفروشی یکهها[=افراد] مایهی نابسامانی زندگی میشد و خردمندان گرد آمده قانونها گزاردهاند و دادگاهها برپا گردانیدهاند که از چیرگیفروشی و فزونیجویی یکهها جلو میگیرند ، چیرگیفروشی تودهها و دولتها نیز همانحال را دارد و مایهی نابسامانی جهان میگردد و باید برای رفتار آنها با یکدیگر نیز قانونهایی باشد و دادگاههایی برای جلوگیری از ستمگری دولتها پدید آورده شود و از این راهست که میتوان از جنگها و ویرانیها جلو گرفت.
شگفتست که دولتهای بزرگ از جنگ و از آسیبهای بسیار آن مینالند و خرد باین رفتار خندیده این کار آنها را مانند کارهای بچگان میشناسد که خود کنند و خود ناله و گریه راه اندازند.
🌸
🔸 گفتار ششم : نتیجهای که میخواهیم (تکهی یک از چهار)
نتیجهی این گفتهها آنکه هر کسی باید خرد را شناخته ، این بداند که چنین نیروی گرانمایهای درو هست ، و آن را براه اندازد و در کارها رهنمای خود گیرد. هر کسی باید آن را به هوس و خودخواهی چیره گرداند. این بهمه کس بایاست[=واجبست]. خرد در همه جا بسود آدمیان راهنماست. مثلاً آدمیان اگر بسر خود باشند ، هر کسی میخواهد که در زندگی تنها درپی سود خود باشد و از هر راهی که توانست پول و داراک اندوزد و بمردم چیرگی یابد و پروای هیچ کسی و هیچ چیزی نکند.
ولی خرد میگوید : آدمیان چون باید در یکجا زیند و بهمدستی یکدیگر نیازمند میباشند ، از اینرو باید هر کسی نه تنها درپی سود خود بلکه درپی سود همگان باشد.
میگوید : اینکه هر کسی تنها درپی سود خود باشد نتیجهاش آن خواهد بود که زندگانی رویهی نبرد و کشاکش گیرد ، و نتیجهی نبرد و کشاکش نیز رنج و ناآسودگی همگان خواهد بود.
امروز این رنجها که در جهانست و زندگی باین سختی افتاده که هر کسی باید یک نیمروز را بکوشد و بدَوَد و اندوه خورد و با دوست و با دشمن روبرو گردد و دروغ گوید و چاپلوسی کند و فریب دهد و فریب خورد و چهبسا دچار زد و خورد هم گردد ، همهی اینها نتیجهی کشاکش است ، و کشاکش نیز نتیجهی آن میباشد که هر کس تنها سود خود را دنبال میکند. اگر بدانسان که راهنمایی خرد است ، هر کسی درپی سود همگان باشد ، هرآینه این رنجها و دشواریها از میان خواهد برخاست ، و هر کسی روزانه بیش از دو ساعت بکوشش و کار نیاز نخواهد داشت.
یک مثل دیگر : امروز تودههای بزرگ جهان هر یکی آرزو دارد که بدیگران چیره گردد و آنها را زیردست خود گردانیده فرمان راند و بر سر آن کشاکشها میرود و خونها ریخته میشود و شهرها ویران میگردد و تودههای بزرگی همچون آلمان و ایتالیا خود را فدای آن آرزو میسازند. خرد میگوید : چنین آرزویی نابجاست ، ناسزاست ، آن را باید بکنار نهاد. میگوید این جهان برای همه است. همهی تودهها باید با آزادی زندگی کنند و هیچ یکی زیردست دیگری نباشد میگوید : آرزوی چیرگی ، گذشته از اینکه ناسزاست ، این جنگها و خونریزیها را هم درپی میدارد. میگوید : بدانسان که چیرگیفروشی یکهها[=افراد] مایهی نابسامانی زندگی میشد و خردمندان گرد آمده قانونها گزاردهاند و دادگاهها برپا گردانیدهاند که از چیرگیفروشی و فزونیجویی یکهها جلو میگیرند ، چیرگیفروشی تودهها و دولتها نیز همانحال را دارد و مایهی نابسامانی جهان میگردد و باید برای رفتار آنها با یکدیگر نیز قانونهایی باشد و دادگاههایی برای جلوگیری از ستمگری دولتها پدید آورده شود و از این راهست که میتوان از جنگها و ویرانیها جلو گرفت.
شگفتست که دولتهای بزرگ از جنگ و از آسیبهای بسیار آن مینالند و خرد باین رفتار خندیده این کار آنها را مانند کارهای بچگان میشناسد که خود کنند و خود ناله و گریه راه اندازند.
🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)
🔸 2 ـ 11 : مرگ سید مبارک و جانشینی سید ناصر (تکهی یک از یک)
سید مبارک را هفت فرزند بود که یکى از ایشان را بنام سید ناصر بدربار شاهعباس فرستاده بود. از دیگران هم اسکندربیگ ، سید بدر را نام مىبرد که زمانى بدربار شاه آمده بود و داستان گریختن او از دربار و گرفتار شدنش را در لرستان شرح مىدهد. سید ناصر در دربار شاه مىزیست و شاه خواهر خود را به زنى او داده سالانه چهارصد تومان خرج براى او قرار داده بود (1) سپس هم او را حاکم ساوه مىیابیم.
باری دو پسر مبارک که بدر و برکه باشند پیش از خود او بدرود زندگى گفتند. مبارک از شاه خواستار شد که ناصر را نزد او بفرستد و در سال ١٠٢۵ (995 خورشیدی) بود که شاهعباس سید ناصر را به هویزه فرستاد. قضا را در همان سال مبارک هم درگذشت (2) و ناصر بجاى او فرمانروایى یافت. لیکن اندکى نگذشت که ناصر نیز درگذشت.
برخى نوشتهاند که مدت فرمانروایى او پس از مبارک هفت روز بیشتر نبوده و مرگش با زهرى بود که سید راشد باو خورانید. (3)
اسکندربیگ نیز پس از آنکه مىنویسد : «به اجل طبیعى از هم گذشت» دوباره مىنویسد : «جمعى را مظنه آن شد که از مخدرات استار آن سلسله که از سید مبارک صاحب فرزند بود از نقصان عقل و جهل و به اغواى فتنهجویان عرب او را مسموم ساختهاند.»
بگفتهی اسکندربیگ سید ناصر بسیار درمانده و مرد ناتوانى بوده که اگرهم نمىمرد درخور فرمانروایی نبود.
پابرگیها :
1ـ از روى آگاهىای که داریم تومان زمان شاهعباس ده برابر تومان امروزى بوده.
[نک. بکتاب «کاروند کسروی» ، گفتار «ارزش دینار و تومان در قرون مختلفه».]
2ـ سید على سال مرگ مبارک را ١٠٢۶ مىنویسد. ما نوشتهی اسکندربیگ را برگزیدهایم.
3ـ مسودههاى جواهرى و عالمآرا و کتاب سید على.
🌸
🔸 2 ـ 11 : مرگ سید مبارک و جانشینی سید ناصر (تکهی یک از یک)
سید مبارک را هفت فرزند بود که یکى از ایشان را بنام سید ناصر بدربار شاهعباس فرستاده بود. از دیگران هم اسکندربیگ ، سید بدر را نام مىبرد که زمانى بدربار شاه آمده بود و داستان گریختن او از دربار و گرفتار شدنش را در لرستان شرح مىدهد. سید ناصر در دربار شاه مىزیست و شاه خواهر خود را به زنى او داده سالانه چهارصد تومان خرج براى او قرار داده بود (1) سپس هم او را حاکم ساوه مىیابیم.
باری دو پسر مبارک که بدر و برکه باشند پیش از خود او بدرود زندگى گفتند. مبارک از شاه خواستار شد که ناصر را نزد او بفرستد و در سال ١٠٢۵ (995 خورشیدی) بود که شاهعباس سید ناصر را به هویزه فرستاد. قضا را در همان سال مبارک هم درگذشت (2) و ناصر بجاى او فرمانروایى یافت. لیکن اندکى نگذشت که ناصر نیز درگذشت.
برخى نوشتهاند که مدت فرمانروایى او پس از مبارک هفت روز بیشتر نبوده و مرگش با زهرى بود که سید راشد باو خورانید. (3)
اسکندربیگ نیز پس از آنکه مىنویسد : «به اجل طبیعى از هم گذشت» دوباره مىنویسد : «جمعى را مظنه آن شد که از مخدرات استار آن سلسله که از سید مبارک صاحب فرزند بود از نقصان عقل و جهل و به اغواى فتنهجویان عرب او را مسموم ساختهاند.»
بگفتهی اسکندربیگ سید ناصر بسیار درمانده و مرد ناتوانى بوده که اگرهم نمىمرد درخور فرمانروایی نبود.
پابرگیها :
1ـ از روى آگاهىای که داریم تومان زمان شاهعباس ده برابر تومان امروزى بوده.
[نک. بکتاب «کاروند کسروی» ، گفتار «ارزش دینار و تومان در قرون مختلفه».]
2ـ سید على سال مرگ مبارک را ١٠٢۶ مىنویسد. ما نوشتهی اسکندربیگ را برگزیدهایم.
3ـ مسودههاى جواهرى و عالمآرا و کتاب سید على.
🌸
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش هشتم : نیک و بد (2)
🔸 نومیدیهای بیجا
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 نومیدیهای بیجا
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«دردها و درمانها» ، بخش هشتم ، نیک و بد (2) : نومیدیهای بیجا
ما چون همیشه میگوییم : «هر کسی نخست باید بخود پردازد» ، برخی چون این را میشنوند نومیدی نموده بپاسخ برخاسته چنین میگویند : «تنها با نیک بودن من کارها درست نشود باید توده را نیک گردانید!» میگوییم : تنها تو یک تن نیستی و ما هم تنها تو را نمیگوییم. این…
🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچهی گرفتاریهای ایران ـ نگاهی دیگر بگمراهیها
🔸 14ـ4) صوفیگری و رواج آن
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 14ـ4) صوفیگری و رواج آن
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«تاریخ و پندهایش» ، بخش چهارم : تاریخچهی گرفتاریهای ایران ـ نگاهی دیگر بگمراهیها : 14ـ4) صوفیگری و رواج آن
آن شنیدهاید که چون چنگیزخان بر بخارا دست یافت بدرون شهر درآمده آنچه خواری و زبونی بود بر مردم روا داشت و با سران و نزدیکان خود بمسجد درآمده در آنجا بزم بادهگساری آراست و به سپاهیان دستور داد اسبها را بباغچهی مسجد کشیدند که در آنجا کاه و جو خورانند و مغولان…