🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران ـ نگاهی دیگر بگمراهیها
🔸 13ـ4) شیعیگری و باطنیگری
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 13ـ4) شیعیگری و باطنیگری
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«تاریخ و پندهایش» ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران ـ نگاهی دیگر بگمراهیها : 13ـ4) شیعیگری و باطنیگری
ایرانیان در زمان ساسانیان زردشتی می‌بودند و سپس چون اسلام به ایران چیره گردید خواهان و ناخواهان مسلمان گردیدند. چیزی که هست بسیاری از پندارهای زردشتیگری را نیز نگه داشته با اسلام درآمیختند. اسلام یک دین خدایی می‌بود و مسلمانان در قرنهای نخست توده‌ی برجسته…
🔶 «در پیرامون خرد» ، احمد کسروی
🔸 گفتار ششم : نتیجه‌ای که می‌خواهیم (تکه‌ی یک از چهار)
نتیجه‌ی این گفته‌ها آنکه هر کسی باید خرد را شناخته ، این بداند که چنین نیروی گرانمایه‌ای درو هست ، و آن را براه اندازد و در کارها رهنمای خود گیرد. هر کسی باید آن را به هوس و خودخواهی چیره گرداند. این بهمه کس بایاست[=واجبست]. خرد در همه جا بسود آدمیان راهنماست. مثلاً آدمیان اگر بسر خود باشند ، هر کسی می‌خواهد که در زندگی تنها درپی سود خود باشد و از هر راهی که توانست پول و داراک اندوزد و بمردم چیرگی یابد و پروای هیچ کسی و هیچ چیزی نکند.
ولی خرد می‌گوید : آدمیان چون باید در یکجا زیند و بهمدستی یکدیگر نیازمند می‌باشند ، از اینرو باید هر کسی نه تنها درپی سود خود بلکه درپی سود همگان باشد.
می‌گوید : اینکه هر کسی تنها درپی سود خود باشد نتیجه‌اش آن خواهد بود که زندگانی رویه‌ی نبرد و کشاکش گیرد ، و نتیجه‌ی نبرد و کشاکش نیز رنج و ناآسودگی همگان خواهد بود.
امروز این رنجها که در جهانست و زندگی باین سختی افتاده که هر کسی باید یک نیمروز را بکوشد و بدَوَد و اندوه خورد و با دوست و با دشمن روبرو گردد و دروغ گوید و چاپلوسی کند و فریب دهد و فریب خورد و چه‌بسا دچار زد و خورد هم گردد ، همه‌ی اینها نتیجه‌ی کشاکش است ، و کشاکش نیز نتیجه‌ی آن می‌باشد که هر کس تنها سود خود را دنبال می‌کند. اگر بدانسان که راهنمایی خرد است ، هر کسی درپی سود همگان باشد ، هرآینه این رنجها و دشواریها از میان خواهد برخاست ، و هر کسی روزانه بیش از دو ساعت بکوشش و کار نیاز نخواهد داشت.
یک مثل دیگر : امروز توده‌های بزرگ جهان هر یکی آرزو دارد که بدیگران چیره گردد و آنها را زیردست خود گردانیده فرمان راند و بر سر آن کشاکشها می‌رود و خونها ریخته می‌شود و شهرها ویران می‌گردد و توده‌های بزرگی همچون آلمان و ایتالیا خود را فدای آن آرزو می‌سازند. خرد می‌گوید : چنین آرزویی نابجاست ، ناسزاست ، آن را باید بکنار نهاد. می‌گوید این جهان برای همه است. همه‌ی توده‌ها باید با آزادی زندگی کنند و هیچ یکی زیردست دیگری نباشد می‌گوید : آرزوی چیرگی ، گذشته از اینکه ناسزاست ، این جنگها و خونریزیها را هم درپی می‌دارد. می‌گوید : بدانسان که چیرگی‌فروشی یکه‌ها[=افراد] مایه‌ی نابسامانی زندگی می‌شد و خردمندان گرد آمده قانونها گزارده‌اند و دادگاهها برپا گردانیده‌اند که از چیرگی‌فروشی و فزونی‌جویی یکه‌ها جلو می‌گیرند ، چیرگی‌فروشی توده‌ها و دولتها نیز همانحال را دارد و مایه‌ی نابسامانی جهان می‌گردد و باید برای رفتار آنها با یکدیگر نیز قانونهایی باشد و دادگاههایی برای جلوگیری از ستمگری دولتها پدید آورده شود و از این راهست که می‌توان از جنگها و ویرانیها جلو گرفت.
شگفتست که دولتهای بزرگ از جنگ و از آسیبهای بسیار آن می‌نالند و خرد باین رفتار خندیده این کار آنها را مانند کارهای بچگان می‌شناسد که خود کنند و خود ناله و گریه راه اندازند.
🌸
🔸 گفتار ششم : نتیجه‌ای که می‌خواهیم (تکه‌ی یک از چهار)
نتیجه‌ی این گفته‌ها آنکه هر کسی باید خرد را شناخته ، این بداند که چنین نیروی گرانمایه‌ای درو هست ، و آن را براه اندازد و در کارها رهنمای خود گیرد. هر کسی باید آن را به هوس و خودخواهی چیره گرداند. این بهمه کس بایاست[=واجبست]. خرد در همه جا بسود آدمیان راهنماست. مثلاً آدمیان اگر بسر خود باشند ، هر کسی می‌خواهد که در زندگی تنها درپی سود خود باشد و از هر راهی که توانست پول و داراک اندوزد و بمردم چیرگی یابد و پروای هیچ کسی و هیچ چیزی نکند.
ولی خرد می‌گوید : آدمیان چون باید در یکجا زیند و بهمدستی یکدیگر نیازمند می‌باشند ، از اینرو باید هر کسی نه تنها درپی سود خود بلکه درپی سود همگان باشد.
می‌گوید : اینکه هر کسی تنها درپی سود خود باشد نتیجه‌اش آن خواهد بود که زندگانی رویه‌ی نبرد و کشاکش گیرد ، و نتیجه‌ی نبرد و کشاکش نیز رنج و ناآسودگی همگان خواهد بود.
امروز این رنجها که در جهانست و زندگی باین سختی افتاده که هر کسی باید یک نیمروز را بکوشد و بدَوَد و اندوه خورد و با دوست و با دشمن روبرو گردد و دروغ گوید و چاپلوسی کند و فریب دهد و فریب خورد و چه‌بسا دچار زد و خورد هم گردد ، همه‌ی اینها نتیجه‌ی کشاکش است ، و کشاکش نیز نتیجه‌ی آن می‌باشد که هر کس تنها سود خود را دنبال می‌کند. اگر بدانسان که راهنمایی خرد است ، هر کسی درپی سود همگان باشد ، هرآینه این رنجها و دشواریها از میان خواهد برخاست ، و هر کسی روزانه بیش از دو ساعت بکوشش و کار نیاز نخواهد داشت.
یک مثل دیگر : امروز توده‌های بزرگ جهان هر یکی آرزو دارد که بدیگران چیره گردد و آنها را زیردست خود گردانیده فرمان راند و بر سر آن کشاکشها می‌رود و خونها ریخته می‌شود و شهرها ویران می‌گردد و توده‌های بزرگی همچون آلمان و ایتالیا خود را فدای آن آرزو می‌سازند. خرد می‌گوید : چنین آرزویی نابجاست ، ناسزاست ، آن را باید بکنار نهاد. می‌گوید این جهان برای همه است. همه‌ی توده‌ها باید با آزادی زندگی کنند و هیچ یکی زیردست دیگری نباشد می‌گوید : آرزوی چیرگی ، گذشته از اینکه ناسزاست ، این جنگها و خونریزیها را هم درپی می‌دارد. می‌گوید : بدانسان که چیرگی‌فروشی یکه‌ها[=افراد] مایه‌ی نابسامانی زندگی می‌شد و خردمندان گرد آمده قانونها گزارده‌اند و دادگاهها برپا گردانیده‌اند که از چیرگی‌فروشی و فزونی‌جویی یکه‌ها جلو می‌گیرند ، چیرگی‌فروشی توده‌ها و دولتها نیز همانحال را دارد و مایه‌ی نابسامانی جهان می‌گردد و باید برای رفتار آنها با یکدیگر نیز قانونهایی باشد و دادگاههایی برای جلوگیری از ستمگری دولتها پدید آورده شود و از این راهست که می‌توان از جنگها و ویرانیها جلو گرفت.
شگفتست که دولتهای بزرگ از جنگ و از آسیبهای بسیار آن می‌نالند و خرد باین رفتار خندیده این کار آنها را مانند کارهای بچگان می‌شناسد که خود کنند و خود ناله و گریه راه اندازند.
🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)
🔸 2 ـ 11 : مرگ سید مبارک و جانشینی سید ناصر (تکه‌ی یک از یک)
سید مبارک را هفت فرزند بود که یکى از ایشان را بنام سید ناصر بدربار شاه‌عباس فرستاده بود. از دیگران هم اسکندربیگ ، سید بدر را نام مى‌برد که زمانى بدربار شاه آمده بود و داستان گریختن او از دربار و گرفتار شدنش را در لرستان شرح مى‌دهد. سید ناصر در دربار شاه مى‌زیست و شاه خواهر خود را به زنى او داده سالانه چهارصد تومان خرج براى او قرار داده بود (1) سپس هم او را حاکم ساوه مى‌یابیم.
باری دو پسر مبارک که بدر و برکه باشند پیش از خود او بدرود زندگى گفتند. مبارک از شاه خواستار شد که ناصر را نزد او بفرستد و در سال ١٠٢۵ (995 خورشیدی) بود که شاه‌عباس سید ناصر را به هویزه فرستاد. قضا را در همان سال مبارک هم درگذشت (2) و ناصر بجاى او فرمانروایى یافت. لیکن اندکى نگذشت که ناصر نیز درگذشت.
برخى نوشته‌اند که مدت فرمانروایى او پس از مبارک هفت روز بیشتر نبوده و مرگش با زهرى بود که سید راشد باو خورانید. (3)
اسکندربیگ نیز پس از آنکه مى‌نویسد : «به اجل طبیعى از هم گذشت» دوباره مى‌نویسد : «جمعى را مظنه آن شد که از مخدرات استار آن سلسله که از سید مبارک صاحب فرزند بود از نقصان عقل و جهل و به اغواى فتنه‌جویان عرب او را مسموم ساخته‌اند.»
بگفته‌ی اسکندربیگ سید ناصر بسیار درمانده و مرد ناتوانى بوده که اگرهم نمى‌مرد درخور فرمانروایی نبود.
پابرگیها :
1ـ از روى آگاهى‌ای که داریم تومان زمان شاه‌عباس ده برابر تومان امروزى بوده.
[نک. بکتاب «کاروند کسروی» ، گفتار «ارزش دینار و تومان در قرون مختلفه».]
2ـ سید على سال مرگ مبارک را ١٠٢۶ مى‌نویسد. ما نوشته‌ی اسکندربیگ را برگزیده‌ایم.
3ـ مسوده‌هاى جواهرى و عالم‌آرا و کتاب سید على.
🌸
🔸 2 ـ 11 : مرگ سید مبارک و جانشینی سید ناصر (تکه‌ی یک از یک)
سید مبارک را هفت فرزند بود که یکى از ایشان را بنام سید ناصر بدربار شاه‌عباس فرستاده بود. از دیگران هم اسکندربیگ ، سید بدر را نام مى‌برد که زمانى بدربار شاه آمده بود و داستان گریختن او از دربار و گرفتار شدنش را در لرستان شرح مى‌دهد. سید ناصر در دربار شاه مى‌زیست و شاه خواهر خود را به زنى او داده سالانه چهارصد تومان خرج براى او قرار داده بود (1) سپس هم او را حاکم ساوه مى‌یابیم.
باری دو پسر مبارک که بدر و برکه باشند پیش از خود او بدرود زندگى گفتند. مبارک از شاه خواستار شد که ناصر را نزد او بفرستد و در سال ١٠٢۵ (995 خورشیدی) بود که شاه‌عباس سید ناصر را به هویزه فرستاد. قضا را در همان سال مبارک هم درگذشت (2) و ناصر بجاى او فرمانروایى یافت. لیکن اندکى نگذشت که ناصر نیز درگذشت.
برخى نوشته‌اند که مدت فرمانروایى او پس از مبارک هفت روز بیشتر نبوده و مرگش با زهرى بود که سید راشد باو خورانید. (3)
اسکندربیگ نیز پس از آنکه مى‌نویسد : «به اجل طبیعى از هم گذشت» دوباره مى‌نویسد : «جمعى را مظنه آن شد که از مخدرات استار آن سلسله که از سید مبارک صاحب فرزند بود از نقصان عقل و جهل و به اغواى فتنه‌جویان عرب او را مسموم ساخته‌اند.»
بگفته‌ی اسکندربیگ سید ناصر بسیار درمانده و مرد ناتوانى بوده که اگرهم نمى‌مرد درخور فرمانروایی نبود.
پابرگیها :
1ـ از روى آگاهى‌ای که داریم تومان زمان شاه‌عباس ده برابر تومان امروزى بوده.
[نک. بکتاب «کاروند کسروی» ، گفتار «ارزش دینار و تومان در قرون مختلفه».]
2ـ سید على سال مرگ مبارک را ١٠٢۶ مى‌نویسد. ما نوشته‌ی اسکندربیگ را برگزیده‌ایم.
3ـ مسوده‌هاى جواهرى و عالم‌آرا و کتاب سید على.
🌸
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش هشتم : نیک و بد (2)
🔸 نومیدیهای بیجا
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 نومیدیهای بیجا
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«دردها و درمانها» ، بخش هشتم ، نیک و بد (2) : نومیدیهای بیجا
ما چون همیشه می‌گوییم : «هر کسی نخست باید بخود پردازد» ، برخی چون این را می‌شنوند نومیدی نموده بپاسخ برخاسته چنین می‌گویند : «تنها با نیک بودن من کارها درست نشود باید توده را نیک گردانید!» می‌گوییم : تنها تو یک تن نیستی و ما هم تنها تو را نمی‌گوییم. این…
🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران ـ نگاهی دیگر بگمراهیها
🔸 14ـ4) صوفیگری و رواج آن
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 14ـ4) صوفیگری و رواج آن
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«تاریخ و پندهایش» ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران ـ نگاهی دیگر بگمراهیها : 14ـ4) صوفیگری و رواج آن
آن شنیده‌اید که چون چنگیزخان بر بخارا دست یافت بدرون شهر درآمده آنچه خواری و زبونی بود بر مردم روا داشت و با سران و نزدیکان خود بمسجد درآمده در آنجا بزم باده‌گساری آراست و به سپاهیان دستور داد اسبها را بباغچه‌ی مسجد کشیدند که در آنجا کاه و جو خورانند و مغولان…
🔶 «در پیرامون خرد» ، احمد کسروی
🔸 گفتار ششم : نتیجه‌ای که می‌خواهیم (تکه‌ی دو از چهار)
یک مثل دیگر : امروز انبوه مردم کار یا پیشه را جز برای روزی درآوردن نمی‌شناسند ، و هر کس بخود سزنده می‌شمارد که هر کاری که خواست پیش گیرد و از هر راهی که توانست روزی درآورد. کمتر کسی از معنی راست کار و پیشه آگاهست ، و کمتر کسی بآنها در معنی راستشان می‌پردازد.
در ایران فلان مرد رُمان می‌نویسد و از فروش آن روزی می‌خورد. بَهمان درویش دستگاه می‌گسترد و از حقه‌بازی پول درمی‌آورد. فلان سالوس بدعانویسی و جادوگری می‌پردازد. بَهمان سید از مردم نذر می‌گیرد. فلان مرد در خانه‌ی توانگران دلخکی می‌کند. بَهمان ملا روضه می‌خواند. انبوهی از بازرگانان کارشان در بازار جز دست بدست گردانیدن کالاها نیست. از اینگونه فراوانست که بشمار نیاید و هیچ یکی از اینان خود را بدکار و گناهکار نمی‌شناسند.
ولی خرد می‌گوید : کار یا پیشه برای روزی در آوردن نیست. بلکه برای بسیج نیازمندیها و راه انداختن چرخ زندگانیست. آفریدگار که آدمیان را آفریده و باین جهان فرستاده ، به هرچه نیاز خواستندی یافت ، در این سپهر (1) گزارده. چیزی که هست آدمیان باید بکوشند و آنها را بدست آورند. خوراک و نوشاک (2) و پوشاک و گستراک (3) و سوزاناک (4) و فروزاک (5) و کاچال[=اثاث] و افزار هرچه باید بود هست ولی بکوششهایی نیاز می‌باشد و کار و پیشه برای بسیج این نیازمندیهاست. برای راه افتادن چرخ زندگانیست.
آدمیان چون در یکجا می‌زیند باید با یکدیگر همدستی کنند و هر کسی به نوبت خود به بسیج نیازمندیها و براه افتادن چرخ زندگانی بکوشد ، و باندازه‌ی کوشش و جُربُزه‌ی[=استعدادِ] خود ، رسد[=سهم] بردارد.
اینست معنی کار و پیشه. اینست راه روزی خوردن. پس هر کاری یا پیشه‌ای که از اینگونه نیست ناسزا ، و پولی که از آن راه بدست آید دزدیست.
از رُمان نوشتن و افسانه‌ی بیپا بافتن ، و از حقه‌بازی و دعانویسی و جادوگری ، از نذر گرفتن و دلخکی کردن و روضه خواندن و مانند اینها توده را چه سودی تواند بود؟!.. کدام یکی از نیازمندیها بسیجیده تواند گردید؟!.. چه گرهی از کار گشاده تواند شد؟!.. آیا از دست بدست گردانیدن کالا جز گرانی نرخها و زیان مردم چه نتیجه بدست می‌آید؟.. چرا کالاهایی که ساخته می‌شود یکسره یا با یک دست بخاندانها فروخته نگردد؟!.. چرا آن بازرگانان بکارهای سودمند دیگری از کاشتن و بافتن و رشتن و مانند اینها نپردازند؟!..
نتیجه‌ی این بیخردیها درباره‌ی کار و پیشه در ایران همین شده که امروز با چشم می‌بینید : از یکسو بخش انبوهی از زمینهای این کشور خشک و ویرانه افتاده و از یکسو دسته دسته مردم بیکارند و از بیکاری ناله دارند. دیهها تهی افتاده ، در شهرها مردم انبوه شده کلاه از سر یکدیگر می‌ربایند. سرزمینی که می‌بایست دست‌کم به سیصد میلیون مردم روزی دهد ، به پانزده میلیون نمی‌تواند داد. در چنین کشور پهناوری انبوه مردم با صد سختی روز می‌گذرانند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ سپهر = طبیعت ، اینجهان و آیینش
2ـ نوشاک = هر آنچه نوشند.
3ـ گستراک = آنچه گسترند : قالی ، زیرانداز ، موکت ...
4ـ سوزاناک = آنچه سوزانند : هیزم ، نفت ، گاز ...
5ـ فروزاک = آنچه افروزند : آتش ، شمع ، چراغ ...
🌸
🔸 گفتار ششم : نتیجه‌ای که می‌خواهیم (تکه‌ی دو از چهار)
یک مثل دیگر : امروز انبوه مردم کار یا پیشه را جز برای روزی درآوردن نمی‌شناسند ، و هر کس بخود سزنده می‌شمارد که هر کاری که خواست پیش گیرد و از هر راهی که توانست روزی درآورد. کمتر کسی از معنی راست کار و پیشه آگاهست ، و کمتر کسی بآنها در معنی راستشان می‌پردازد.
در ایران فلان مرد رُمان می‌نویسد و از فروش آن روزی می‌خورد. بَهمان درویش دستگاه می‌گسترد و از حقه‌بازی پول درمی‌آورد. فلان سالوس بدعانویسی و جادوگری می‌پردازد. بَهمان سید از مردم نذر می‌گیرد. فلان مرد در خانه‌ی توانگران دلخکی می‌کند. بَهمان ملا روضه می‌خواند. انبوهی از بازرگانان کارشان در بازار جز دست بدست گردانیدن کالاها نیست. از اینگونه فراوانست که بشمار نیاید و هیچ یکی از اینان خود را بدکار و گناهکار نمی‌شناسند.
ولی خرد می‌گوید : کار یا پیشه برای روزی در آوردن نیست. بلکه برای بسیج نیازمندیها و راه انداختن چرخ زندگانیست. آفریدگار که آدمیان را آفریده و باین جهان فرستاده ، به هرچه نیاز خواستندی یافت ، در این سپهر (1) گزارده. چیزی که هست آدمیان باید بکوشند و آنها را بدست آورند. خوراک و نوشاک (2) و پوشاک و گستراک (3) و سوزاناک (4) و فروزاک (5) و کاچال[=اثاث] و افزار هرچه باید بود هست ولی بکوششهایی نیاز می‌باشد و کار و پیشه برای بسیج این نیازمندیهاست. برای راه افتادن چرخ زندگانیست.
آدمیان چون در یکجا می‌زیند باید با یکدیگر همدستی کنند و هر کسی به نوبت خود به بسیج نیازمندیها و براه افتادن چرخ زندگانی بکوشد ، و باندازه‌ی کوشش و جُربُزه‌ی[=استعدادِ] خود ، رسد[=سهم] بردارد.
اینست معنی کار و پیشه. اینست راه روزی خوردن. پس هر کاری یا پیشه‌ای که از اینگونه نیست ناسزا ، و پولی که از آن راه بدست آید دزدیست.
از رُمان نوشتن و افسانه‌ی بیپا بافتن ، و از حقه‌بازی و دعانویسی و جادوگری ، از نذر گرفتن و دلخکی کردن و روضه خواندن و مانند اینها توده را چه سودی تواند بود؟!.. کدام یکی از نیازمندیها بسیجیده تواند گردید؟!.. چه گرهی از کار گشاده تواند شد؟!.. آیا از دست بدست گردانیدن کالا جز گرانی نرخها و زیان مردم چه نتیجه بدست می‌آید؟.. چرا کالاهایی که ساخته می‌شود یکسره یا با یک دست بخاندانها فروخته نگردد؟!.. چرا آن بازرگانان بکارهای سودمند دیگری از کاشتن و بافتن و رشتن و مانند اینها نپردازند؟!..
نتیجه‌ی این بیخردیها درباره‌ی کار و پیشه در ایران همین شده که امروز با چشم می‌بینید : از یکسو بخش انبوهی از زمینهای این کشور خشک و ویرانه افتاده و از یکسو دسته دسته مردم بیکارند و از بیکاری ناله دارند. دیهها تهی افتاده ، در شهرها مردم انبوه شده کلاه از سر یکدیگر می‌ربایند. سرزمینی که می‌بایست دست‌کم به سیصد میلیون مردم روزی دهد ، به پانزده میلیون نمی‌تواند داد. در چنین کشور پهناوری انبوه مردم با صد سختی روز می‌گذرانند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ سپهر = طبیعت ، اینجهان و آیینش
2ـ نوشاک = هر آنچه نوشند.
3ـ گستراک = آنچه گسترند : قالی ، زیرانداز ، موکت ...
4ـ سوزاناک = آنچه سوزانند : هیزم ، نفت ، گاز ...
5ـ فروزاک = آنچه افروزند : آتش ، شمع ، چراغ ...
🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)
🔸 2 ـ 12 : سید راشد (تکه‌ی یک از یک)
پس از سید ناصر پسرعموى او سید راشدبن‌سالم‌بن‌مطلب بفرمان شاه‌عباس فرمانروایى یافت. سید على داستانهایى ازو و از نافرمانى عشایر باو آورده که چون استوارى و نااستوارى آنها دانسته نیست در اینجا نمى‌نویسیم. به هر حال زمان والیگرى او نیز اندک بود و در سال ١٠٢٩ (999) کشته گردید. چگونگى را چنانکه در عالم‌آرا و کتاب سید على نوشته اینست که آل‌غزى (1) (بنى‌لام) که بسته‌ی مشعشعیان بودند پس از مرگ سید مبارک گروهى از آنان بخاک بصره رفته و در آنجا نشیمن گزیده بودند. سید راشد با سپاه اندکى بر سر آنان رفت که ایشان را بار دیگر به خوزستان بازگردانَد و آنان ایستادگى نموده بجنگ برخاستند و سید راشد در جنگ کشته گردید.
پس از این حادثه مشعشعیان و اعراب هویزه به چند بخش شده و هر بخشى فرمانرواى جداگانه‌اى برگزیدند. از جمله سید سلامه نامى به دَورَق آمده و دز آنجا را استوار ساخته بیرق خودسرى برافراشت. در همان سال امام‌قلى‌خان بیگلربیگى فارس بفرمان شاه لشگر بر سر او آورده و او را از دَورَق بیرون راند و این شهر را که از آغاز والیگرى مبارک بدست مشعشعیان بود از دست آنان بیرون آورد.
پابرگی :
1ـ اسکندربیگ ، آل‌فضیل نوشته. ولى گویا نادرست است.
🌸
🔸 2 ـ 12 : سید راشد (تکه‌ی یک از یک)
پس از سید ناصر پسرعموى او سید راشدبن‌سالم‌بن‌مطلب بفرمان شاه‌عباس فرمانروایى یافت. سید على داستانهایى ازو و از نافرمانى عشایر باو آورده که چون استوارى و نااستوارى آنها دانسته نیست در اینجا نمى‌نویسیم. به هر حال زمان والیگرى او نیز اندک بود و در سال ١٠٢٩ (999) کشته گردید. چگونگى را چنانکه در عالم‌آرا و کتاب سید على نوشته اینست که آل‌غزى (1) (بنى‌لام) که بسته‌ی مشعشعیان بودند پس از مرگ سید مبارک گروهى از آنان بخاک بصره رفته و در آنجا نشیمن گزیده بودند. سید راشد با سپاه اندکى بر سر آنان رفت که ایشان را بار دیگر به خوزستان بازگردانَد و آنان ایستادگى نموده بجنگ برخاستند و سید راشد در جنگ کشته گردید.
پس از این حادثه مشعشعیان و اعراب هویزه به چند بخش شده و هر بخشى فرمانرواى جداگانه‌اى برگزیدند. از جمله سید سلامه نامى به دَورَق آمده و دز آنجا را استوار ساخته بیرق خودسرى برافراشت. در همان سال امام‌قلى‌خان بیگلربیگى فارس بفرمان شاه لشگر بر سر او آورده و او را از دَورَق بیرون راند و این شهر را که از آغاز والیگرى مبارک بدست مشعشعیان بود از دست آنان بیرون آورد.
پابرگی :
1ـ اسکندربیگ ، آل‌فضیل نوشته. ولى گویا نادرست است.
🌸
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش هشتم : نیک و بد (2)
🔸 قدری هم از اخلاق نویسید
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 قدری هم از اخلاق نویسید
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«دردها و درمانها» ، بخش هشتم ، نیک و بد (2) : قدری هم از اخلاق نویسید
یکی از خوانندگان با سادگی بسیار می‌نویسد : «گفتگو از دین و از فلسفه و از شعر بس است. قدری هم از اخلاق بنویسید». ما نیز می‌خواهیم به همان سادگی پاسخ نویسیم. می‌گوییم : این کوششها که ما می‌کنیم بیش از همه برای نیکی خویهاست ، و در همان راهست که باین کشاکشها…
🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران ـ نگاهی دیگر بگمراهیها
🔸 15ـ4) آلودن صوفیان تاریخ را با دروغهای خود
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 15ـ4) آلودن صوفیان تاریخ را با دروغهای خود
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«تاریخ و پندهایش» ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران ـ نگاهی دیگر بگمراهیها : 15ـ4) آلودن صوفیان تاریخ را با دروغهای خود
اندازه‌ی خودخواهی آنان [صوفیان] از کتابهاشان پیداست. چنانکه در جای دیگر گفته‌ام بتاریخ رنگ دیگر داده و همه‌ی پیشامدها را بسود خود می‌گردانند. طغرل و داوود چند برادر بوده‌اند و یک ایل شمشیرزن بسر خود داشته‌اند و سالهای دراز کوشیده و با سلطان‌مسعود غزنوی جنگها…
🔶 «در پیرامون خرد» ، احمد کسروی
🔸 گفتار ششم : نتیجه‌ای که می‌خواهیم (تکه‌ی سه از چهار)
یک مثل دیگر : امروز در جهان دینهای بسیاری از مسیحیگری و مسلمانی و زردشتیگری و دین جهود و دینهای هندویان و چینیان و ژاپنیان رواج دارد که از هر یکی از آنها نیز شاخه‌ها جدا گردیده. تنها در ایران چهارده گونه کیش هست.
اینها هیچ‌یکی باهم سازگار نیست. از سوی دیگر دانشها که در اروپا پدید آمده به بنیاد همه‌ی اینها لرزه انداخته. فلسفه‌ی مادی که رواج بسیار گرفته و همپای دانشها و بهمه جا رسیده ، بیکبار با اینها ناسازگار است و با همه‌ی آنها دشمنی نشان می‌دهد.
اینها امروز گرفتاری بزرگی برای جهان است. همین دینها و کیشها در حال آنکه در جلو دانشها شکست خورده و سست گردیده ، بیکبار از اثر نیفتاده. اگر هیچ نباشد این اندازه اثر دارد که انبوهی از مردمان را گیج گرداند و از دریافت راستیها بازدارد. این اندازه اثر دارد که دسته‌های بزرگی از کشیشها و حاخامها و ملاها و مؤبدها و لاماها آنها را دستاویز فریب ساده‌دلان گیرند و دستگاههای مفتخواری برپا گردانند. شنیدنیست که توده‌ی روس پس از آن شورش بنام کمونیستی هنوز گرفتار این چیزهاست و در بیست و شش سال نتوانسته چاره‌ای باین دردها کند.
به هر حال در این باره هم خرد راه روشنی نشان می‌دهد. اگر کار با خرد باشد نخست باید دید دین چیست؟.. چه معنایی از این واژه خواسته می‌شود؟ آیا آمیغهایی یا راهنماییهای سودمندی در زیر این نام خوابیده است یا نه؟ اگر نخوابیده بیکبار باید آن را از میان برداشت ، و اگر خوابیده است باید دید چیست؟ باید نیکخواهان جهان دست بهم دهند و دین را در معنی راستش بهمه بفهمانند و این کیشهای سست و بیپا را از میان بردارند.
اینها مثلهاییست که چگونه خرد در هر زمینهای بسود آدمیان راهنماست. مثلهاییست که چگونه در هر باره آمیغها را روشن تواند گردانید. اینست می‌گوییم : هر کسی باید به خرد ارج گزارد و در کارهای خود آن را راهنما گرداند. این بایای ورجاوندی هر کس راست.
اگر آدمی را در زندگانی بایاهایی هست این نخستین آنهاست. به خرد ارج گزاردن و آن را در کارها راهنما گردانیدن ، بارزش آدمیان بسیار تواند افزود. یک آدمی که به خرد ارج می‌گزارد و پیروی از راهنماییهای آن می‌کند جز آن آدمیست که رشته‌ی اختیارش در دست هوسها و رشکها و کینه‌ها و خشمهاست و از جانوران جز در شکل و پیکر جدایی نمی‌دارد.
🌸
🔸 گفتار ششم : نتیجه‌ای که می‌خواهیم (تکه‌ی سه از چهار)
یک مثل دیگر : امروز در جهان دینهای بسیاری از مسیحیگری و مسلمانی و زردشتیگری و دین جهود و دینهای هندویان و چینیان و ژاپنیان رواج دارد که از هر یکی از آنها نیز شاخه‌ها جدا گردیده. تنها در ایران چهارده گونه کیش هست.
اینها هیچ‌یکی باهم سازگار نیست. از سوی دیگر دانشها که در اروپا پدید آمده به بنیاد همه‌ی اینها لرزه انداخته. فلسفه‌ی مادی که رواج بسیار گرفته و همپای دانشها و بهمه جا رسیده ، بیکبار با اینها ناسازگار است و با همه‌ی آنها دشمنی نشان می‌دهد.
اینها امروز گرفتاری بزرگی برای جهان است. همین دینها و کیشها در حال آنکه در جلو دانشها شکست خورده و سست گردیده ، بیکبار از اثر نیفتاده. اگر هیچ نباشد این اندازه اثر دارد که انبوهی از مردمان را گیج گرداند و از دریافت راستیها بازدارد. این اندازه اثر دارد که دسته‌های بزرگی از کشیشها و حاخامها و ملاها و مؤبدها و لاماها آنها را دستاویز فریب ساده‌دلان گیرند و دستگاههای مفتخواری برپا گردانند. شنیدنیست که توده‌ی روس پس از آن شورش بنام کمونیستی هنوز گرفتار این چیزهاست و در بیست و شش سال نتوانسته چاره‌ای باین دردها کند.
به هر حال در این باره هم خرد راه روشنی نشان می‌دهد. اگر کار با خرد باشد نخست باید دید دین چیست؟.. چه معنایی از این واژه خواسته می‌شود؟ آیا آمیغهایی یا راهنماییهای سودمندی در زیر این نام خوابیده است یا نه؟ اگر نخوابیده بیکبار باید آن را از میان برداشت ، و اگر خوابیده است باید دید چیست؟ باید نیکخواهان جهان دست بهم دهند و دین را در معنی راستش بهمه بفهمانند و این کیشهای سست و بیپا را از میان بردارند.
اینها مثلهاییست که چگونه خرد در هر زمینهای بسود آدمیان راهنماست. مثلهاییست که چگونه در هر باره آمیغها را روشن تواند گردانید. اینست می‌گوییم : هر کسی باید به خرد ارج گزارد و در کارهای خود آن را راهنما گرداند. این بایای ورجاوندی هر کس راست.
اگر آدمی را در زندگانی بایاهایی هست این نخستین آنهاست. به خرد ارج گزاردن و آن را در کارها راهنما گردانیدن ، بارزش آدمیان بسیار تواند افزود. یک آدمی که به خرد ارج می‌گزارد و پیروی از راهنماییهای آن می‌کند جز آن آدمیست که رشته‌ی اختیارش در دست هوسها و رشکها و کینه‌ها و خشمهاست و از جانوران جز در شکل و پیکر جدایی نمی‌دارد.
🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)
🔸 2 ـ 13 : سید منصورخان ـ سید محمدخان (تکه‌ی یک از یک)
سید منصور برادر سید مبارک بود و پس از مرگ او بدربار شاه‌عباس آمد و گویا آرزوى والیگرى داشته ولى شاه او را به استرآباد فرستاده تا راشد زنده بود در آنجا نگاه داشت. لیکن چون راشد کشته شد و چنانکه گفتیم پراکندگى میان مشعشعیان و عشایر هویزه افتاد که دسته‌اى سید تهماسب نامى را به پیشوایی برگزیدند و دسته‌اى بر سر شیخ عبداللّه لقمان نامى که هواخواه صفویان بود گرد آمدند و اگر نوشته¬ی سید على را استوار بداریم در شهر هویزه نیز سید محمد پسر سید مبارک کوس والیگرى مى‌زد ، در این زمان بود که شاه‌عباس سید منصور را از استرآباد خواسته بوالیگرى عربستان بفرستاد و لقب خانى باو بخشید و چون او در سال ١٠٣٠ (1000 خورشیدی) به خوزستان رسید حاکم لرستان و حاکم شوشتر با سپاههاى خود همراهى کرده او را به هویزه رسانیده در تخت والیگرى استوار ساختند و مشعشعیان خواه ناخواه گردن به فرمانروایی او گزاردند.
لیکن سید منصور در فرمانبردارى و هواخواهى شاه پایدار نمانده در سال ١٠٣٢ که شاه آهنگ تاخت به عراق و بغداد را داشت فرمان براى سید منصور فرستاد که با سپاه اعراب به اردو پیوندد و او فرمان را نپذیرفته گردنکشى نمود. اینبود که سال دیگر ( ١٠٣٣ ) شاه‌عباس سید محمدخان پسر سید مبارک را که از دیرزمانى بدربار شاه آمده بود والى عربستان ساخته همراه شیخ عبداللّه لقمان به هویزه فرستاد و به امام‌قلى‌خان بیگلربیگى فارس نوشت که به پشتیبانى او رهسپار عربستان شود.
بگفته‌ی سید على ، سید محمد پیش از آنکه بدربار شاه رود دو بار سپاه گرد آورده با عموى خود منصور جنگیده و چون کارى از پیش نبرده ناگزیر پناه بدربار شاه برده بود.
ولى این بار که فرمان شاه و سپاه امام‌قلى‌خان پشتیبان او بود بآسانى توانست کار از پیش ببرد. چون او به هویزه رسید سید منصور با گروهى از پیروان خود به دز شهر پناهنده گردید و امام‌قلی‌خان گرد آن دز فراگرفت. سرانجام منصور از دز گریخته بمیان آل‌فضول رفت و در آنجا دزى استوار کرده بنشست. (1)
برخى نوشته‌اند که امام‌قلی‌خان را با سید محمد رابطه‌ی دوستى و یگانگى بس استوار شده امام‌قلی‌خان دختر خود را بزنى سید محمدخان داده خواهر او دختر سید مبارک را به زنى خود گرفت و سپاه او تا دیرزمانی در دز هویزه براى پاسبانى به سید محمدخان نشیمن داشتند و گویا از همان هنگام رسم شد که همیشه سپاهى از قزلباش به پاسبانى والیان هویزه در آنجا نشیمن گیرند. (2)
پابرگیها :
1ـ اسکندربیگ که این داستان را نوشته مى‌گوید : «تا حین تحریر که مطابق سنه‌ی ثلاث و ثلاثین و الف است در آن قلعه بسر مى‌برد و عنقریب جزاى کافر نعمتى خواهد یافت».
2ـ سید على نسبت این رسم را بزمان والیگرى دوم سید منصور داده ولى گفته‌هاى او درخور استوار داشتن نیست.
🌸
🔸 2 ـ 13 : سید منصورخان ـ سید محمدخان (تکه‌ی یک از یک)
سید منصور برادر سید مبارک بود و پس از مرگ او بدربار شاه‌عباس آمد و گویا آرزوى والیگرى داشته ولى شاه او را به استرآباد فرستاده تا راشد زنده بود در آنجا نگاه داشت. لیکن چون راشد کشته شد و چنانکه گفتیم پراکندگى میان مشعشعیان و عشایر هویزه افتاد که دسته‌اى سید تهماسب نامى را به پیشوایی برگزیدند و دسته‌اى بر سر شیخ عبداللّه لقمان نامى که هواخواه صفویان بود گرد آمدند و اگر نوشته¬ی سید على را استوار بداریم در شهر هویزه نیز سید محمد پسر سید مبارک کوس والیگرى مى‌زد ، در این زمان بود که شاه‌عباس سید منصور را از استرآباد خواسته بوالیگرى عربستان بفرستاد و لقب خانى باو بخشید و چون او در سال ١٠٣٠ (1000 خورشیدی) به خوزستان رسید حاکم لرستان و حاکم شوشتر با سپاههاى خود همراهى کرده او را به هویزه رسانیده در تخت والیگرى استوار ساختند و مشعشعیان خواه ناخواه گردن به فرمانروایی او گزاردند.
لیکن سید منصور در فرمانبردارى و هواخواهى شاه پایدار نمانده در سال ١٠٣٢ که شاه آهنگ تاخت به عراق و بغداد را داشت فرمان براى سید منصور فرستاد که با سپاه اعراب به اردو پیوندد و او فرمان را نپذیرفته گردنکشى نمود. اینبود که سال دیگر ( ١٠٣٣ ) شاه‌عباس سید محمدخان پسر سید مبارک را که از دیرزمانى بدربار شاه آمده بود والى عربستان ساخته همراه شیخ عبداللّه لقمان به هویزه فرستاد و به امام‌قلى‌خان بیگلربیگى فارس نوشت که به پشتیبانى او رهسپار عربستان شود.
بگفته‌ی سید على ، سید محمد پیش از آنکه بدربار شاه رود دو بار سپاه گرد آورده با عموى خود منصور جنگیده و چون کارى از پیش نبرده ناگزیر پناه بدربار شاه برده بود.
ولى این بار که فرمان شاه و سپاه امام‌قلى‌خان پشتیبان او بود بآسانى توانست کار از پیش ببرد. چون او به هویزه رسید سید منصور با گروهى از پیروان خود به دز شهر پناهنده گردید و امام‌قلی‌خان گرد آن دز فراگرفت. سرانجام منصور از دز گریخته بمیان آل‌فضول رفت و در آنجا دزى استوار کرده بنشست. (1)
برخى نوشته‌اند که امام‌قلی‌خان را با سید محمد رابطه‌ی دوستى و یگانگى بس استوار شده امام‌قلی‌خان دختر خود را بزنى سید محمدخان داده خواهر او دختر سید مبارک را به زنى خود گرفت و سپاه او تا دیرزمانی در دز هویزه براى پاسبانى به سید محمدخان نشیمن داشتند و گویا از همان هنگام رسم شد که همیشه سپاهى از قزلباش به پاسبانى والیان هویزه در آنجا نشیمن گیرند. (2)
پابرگیها :
1ـ اسکندربیگ که این داستان را نوشته مى‌گوید : «تا حین تحریر که مطابق سنه‌ی ثلاث و ثلاثین و الف است در آن قلعه بسر مى‌برد و عنقریب جزاى کافر نعمتى خواهد یافت».
2ـ سید على نسبت این رسم را بزمان والیگرى دوم سید منصور داده ولى گفته‌هاى او درخور استوار داشتن نیست.
🌸
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش هشتم : نیک و بد (2)
🔸 آن کسی که می‌گوید : «قدری هم از اخلاق بنویسید»
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 آن کسی که می‌گوید : «قدری هم از اخلاق بنویسید»
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«دردها و درمانها» ، بخش هشتم ، نیک و بد (2) : آن کسی که می‌گوید : «قدری هم از اخلاق بنویسید»
اخلاق یا خویهای نیک و بد تنها آن نیست که در کتاب اخلاق ناصری یا احیاءالعلوم شمرده‌اند ، و ما هم این نخواهیم کرد که همچو ایشان خویها را یکایک بشماریم و نیک و بدش را بشناسیم. ما باید آلودگیهایی را که در توده است گرفته و روشن گردانیده و بچاره کوشیم و این خود…
🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران ـ نگاهی دیگر بگمراهیها
🔸 16ـ4) پستی اندیشه‌های مسلمانان
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 16ـ4) پستی اندیشه‌های مسلمانان
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔶 «در پیرامون خرد» ، احمد کسروی
🔸 گفتار ششم : نتیجه‌ای که می‌خواهیم (تکه‌ی چهار از چهار)
از سوی دیگر باید در سراسر جهان برای زندگانی آیین خردمندانه باشد (که بهترین نمونه‌ی آن پاکدینیست). باید قانونها همه از روی خرد باشد و نتیجه‌ای از آنها جز آبادی جهان و آسایش جهانیان خواسته نشود. باید هر کاری از کارهای زندگانی از کشاورزی و بازرگانی و افزارسازی و زناشویی و سررشته‌داری و مانند اینها بمعنی راست خود شناخته شده ، در معنی راست خود بکار بسته شود.
امروز یکی از گرفتاریها همینست که این کارها بمعنی راستش شناخته نشده و در معنی راستش بکار نمی‌رود. من اگر بخواهم در اینجا ، در این زمینه سخن رانم رشته از دست خواهد رفت. برای نمونه تنها داستانی را که ده و چند سال پیش در زمینه‌ی افزارسازی رخ داده در اینجا یاد می‌کنم :
چنانکه می‌دانیم انبوه اروپاییان و آمریکاییان در این باورند که باید کارخانه‌داران و سرمایه‌داران ایشان ماشینهای بزرگ و بیشمار راه اندازند و بآرزوی پول‌اندوزی پیاپی بریسند و ببافند و بسازند و بیرون ریزند ، و مردمان کشورهای پس‌مانده‌ی شرقی ، از هند و ایران و چین و عربستان ، پیاپی رشته‌ها و ساخته‌ها و بافته‌های ایشان را بخرند و پول بآنان برسانند. اینست دولتهای اروپا و آمریکا هر یکی بایای خود می‌شمارد که به یکی از کشورهای شرقی دست یابد و بازاری برای کالاهای کارخانه‌های خودشان باز کند ، بهانه‌ای که برای دست‌اندازی بکشورهای شرقی می‌دارند همینست که باید گفت : با زور آدمکشی بازرگانی می‌کنند.
پس از جنگ جهانگیر گذشته که سربازان از میدانهای جنگ بشهرهای خود بازگشتند و در کارخانه بکار پرداختند و ماشینها بیشتر و تندتر از پیش بکار افتاد ، و در اندک‌زمانی چند برابر نیاز مردمان کالاها بیرون ریخته شد ، ناچار ایستادگی در بازارها پدید آمد و کالاها رویهم انباشته شده در انبارها بازماند. از این پیشامد که نتیجه‌ی ناچاری فزونی ماشینها می‌بود ، دشواریها در کشورهای آمریکا و اروپا پدید آمد. کارخانه‌داران چاره ندیدند جز آنکه از کار بکاهند و بسیاری از کارگران را بیرون ریزند ، از اینجا گرفتاری و بیکاری پدید آمد که در هر کشوری شماره‌ی بیکاران به ملیونها رسید و آنها دسته‌ها بستند و نمایشها دادند.
در آن زمان این پیشامد را «بحران» نام نهادند و در همه جا بچاره‌جوییها پرداختند ، و یک داستان بسیار شگفت این بود که در آمریکا کسانی از «دانشمندان اقتصاد!» برخاستند و چنین پیشنهاد کردند که برای رهایی از «بحران» ، پس از آن در کارخانه‌ها هرچه می‌بافند و می‌سازند و بیرون می‌ریزند ، سست و بی‌دوام بافند و سازند که زود تباه گردد و خریداران ناچار شده زودتر ببازار بازگردند و کالا بخرند ، تا بدینسان ماشینها نخوابد ، و این پیشنهاد پذیرفته شد و از همان هنگام بود که بیشتری از کالاهای اروپا سست و بی‌دوام ساخته گردید.
شگفتتر آنکه نویسندگان مصر در روزنامه‌ها و مهنامه‌های خود این پیشنهاد دانشمندان آمریکا را با یک آب و تاب بیش از اندازه نوشتند و ستایشها سرودند ، و در یکی از مهنامه‌های بنام آنجا (الهلال یا المُقتَطَف) چنین آغاز سخن شده بود : «گذشتگان چنین می‌پنداشتند که فیروزی در کار افزارسازی در آنست که افزارساز آنچه می‌سازد بادوامتر و دیرپاتر باشد ولی امروز «دانش» غلط بودن آن اندیشه را نشان داده ، چنین دستور می‌دهد که باید آنچه ساخته می‌شود بی‌دوام‌تر باشد که زود تباه گردد».
در همان زمانها ما در نوشته‌های خود در این زمینه سخنانی نوشتیم که کوتاهشده‌اش این بود : «باید از آن دانشمندان پرسید : آیا ماشینها برای مردمانند یا مردمان برای ماشینها؟!» آیا داستان آنست که باید ماشینها پیاپی کار کنند و صندوقهای ماشینداران را پر از پول گردانند و مردمان ناچارند که هرچه آنها می‌سازند و بیرون می‌ریزند بخرند و در بازار باز نگزارند ، یا این است که ماشینها برای بسیج نیازمندیهای مردمانست و باید باندازه‌ی نیاز آنان بسازند و بیش از آن نسازند؟! آنگاه آن پیشنهادی که شما بکارخانه‌داران می‌کنید اگر گِلکاری (بنایی) یا پزشکی نیز در پیشه‌ی خود آن را بکار بندد و گلکار خانه‌ای که می‌سازد ، بنیادش را استوار نگرداند تا زود برافتد و پیشه‌ی او از رواج نیفتد ، و پزشک دردی را که با دارویی در ده روز درمان تواند کرد نکند و بیمار را یک ماه و دو ماه به در خانه‌ی خود بیاورد و ببرد تا در خانه‌اش تهی نباشد ، آیا شما چه ایرادی بآن گلکار یا پزشک خواهید داشت؟!.. آیا نه همان پیشنهاد شما را بکار بسته است؟!..
🌸
🔸 گفتار ششم : نتیجه‌ای که می‌خواهیم (تکه‌ی چهار از چهار)
از سوی دیگر باید در سراسر جهان برای زندگانی آیین خردمندانه باشد (که بهترین نمونه‌ی آن پاکدینیست). باید قانونها همه از روی خرد باشد و نتیجه‌ای از آنها جز آبادی جهان و آسایش جهانیان خواسته نشود. باید هر کاری از کارهای زندگانی از کشاورزی و بازرگانی و افزارسازی و زناشویی و سررشته‌داری و مانند اینها بمعنی راست خود شناخته شده ، در معنی راست خود بکار بسته شود.
امروز یکی از گرفتاریها همینست که این کارها بمعنی راستش شناخته نشده و در معنی راستش بکار نمی‌رود. من اگر بخواهم در اینجا ، در این زمینه سخن رانم رشته از دست خواهد رفت. برای نمونه تنها داستانی را که ده و چند سال پیش در زمینه‌ی افزارسازی رخ داده در اینجا یاد می‌کنم :
چنانکه می‌دانیم انبوه اروپاییان و آمریکاییان در این باورند که باید کارخانه‌داران و سرمایه‌داران ایشان ماشینهای بزرگ و بیشمار راه اندازند و بآرزوی پول‌اندوزی پیاپی بریسند و ببافند و بسازند و بیرون ریزند ، و مردمان کشورهای پس‌مانده‌ی شرقی ، از هند و ایران و چین و عربستان ، پیاپی رشته‌ها و ساخته‌ها و بافته‌های ایشان را بخرند و پول بآنان برسانند. اینست دولتهای اروپا و آمریکا هر یکی بایای خود می‌شمارد که به یکی از کشورهای شرقی دست یابد و بازاری برای کالاهای کارخانه‌های خودشان باز کند ، بهانه‌ای که برای دست‌اندازی بکشورهای شرقی می‌دارند همینست که باید گفت : با زور آدمکشی بازرگانی می‌کنند.
پس از جنگ جهانگیر گذشته که سربازان از میدانهای جنگ بشهرهای خود بازگشتند و در کارخانه بکار پرداختند و ماشینها بیشتر و تندتر از پیش بکار افتاد ، و در اندک‌زمانی چند برابر نیاز مردمان کالاها بیرون ریخته شد ، ناچار ایستادگی در بازارها پدید آمد و کالاها رویهم انباشته شده در انبارها بازماند. از این پیشامد که نتیجه‌ی ناچاری فزونی ماشینها می‌بود ، دشواریها در کشورهای آمریکا و اروپا پدید آمد. کارخانه‌داران چاره ندیدند جز آنکه از کار بکاهند و بسیاری از کارگران را بیرون ریزند ، از اینجا گرفتاری و بیکاری پدید آمد که در هر کشوری شماره‌ی بیکاران به ملیونها رسید و آنها دسته‌ها بستند و نمایشها دادند.
در آن زمان این پیشامد را «بحران» نام نهادند و در همه جا بچاره‌جوییها پرداختند ، و یک داستان بسیار شگفت این بود که در آمریکا کسانی از «دانشمندان اقتصاد!» برخاستند و چنین پیشنهاد کردند که برای رهایی از «بحران» ، پس از آن در کارخانه‌ها هرچه می‌بافند و می‌سازند و بیرون می‌ریزند ، سست و بی‌دوام بافند و سازند که زود تباه گردد و خریداران ناچار شده زودتر ببازار بازگردند و کالا بخرند ، تا بدینسان ماشینها نخوابد ، و این پیشنهاد پذیرفته شد و از همان هنگام بود که بیشتری از کالاهای اروپا سست و بی‌دوام ساخته گردید.
شگفتتر آنکه نویسندگان مصر در روزنامه‌ها و مهنامه‌های خود این پیشنهاد دانشمندان آمریکا را با یک آب و تاب بیش از اندازه نوشتند و ستایشها سرودند ، و در یکی از مهنامه‌های بنام آنجا (الهلال یا المُقتَطَف) چنین آغاز سخن شده بود : «گذشتگان چنین می‌پنداشتند که فیروزی در کار افزارسازی در آنست که افزارساز آنچه می‌سازد بادوامتر و دیرپاتر باشد ولی امروز «دانش» غلط بودن آن اندیشه را نشان داده ، چنین دستور می‌دهد که باید آنچه ساخته می‌شود بی‌دوام‌تر باشد که زود تباه گردد».
در همان زمانها ما در نوشته‌های خود در این زمینه سخنانی نوشتیم که کوتاهشده‌اش این بود : «باید از آن دانشمندان پرسید : آیا ماشینها برای مردمانند یا مردمان برای ماشینها؟!» آیا داستان آنست که باید ماشینها پیاپی کار کنند و صندوقهای ماشینداران را پر از پول گردانند و مردمان ناچارند که هرچه آنها می‌سازند و بیرون می‌ریزند بخرند و در بازار باز نگزارند ، یا این است که ماشینها برای بسیج نیازمندیهای مردمانست و باید باندازه‌ی نیاز آنان بسازند و بیش از آن نسازند؟! آنگاه آن پیشنهادی که شما بکارخانه‌داران می‌کنید اگر گِلکاری (بنایی) یا پزشکی نیز در پیشه‌ی خود آن را بکار بندد و گلکار خانه‌ای که می‌سازد ، بنیادش را استوار نگرداند تا زود برافتد و پیشه‌ی او از رواج نیفتد ، و پزشک دردی را که با دارویی در ده روز درمان تواند کرد نکند و بیمار را یک ماه و دو ماه به در خانه‌ی خود بیاورد و ببرد تا در خانه‌اش تهی نباشد ، آیا شما چه ایرادی بآن گلکار یا پزشک خواهید داشت؟!.. آیا نه همان پیشنهاد شما را بکار بسته است؟!..
🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)
🔸 2 ـ 14 : دَیریان در بصره (تکه‌ی یک از یک)
در اینجا باید رشته‌ی سخن را بریده کمی از خانواده‌ی «دیری» که در بصره فرمانروا بودند سخن رانیم زیرا تاریخ مشعشعیان در این بخش با آن خانواده همبستگی پیدا می‌کند.
در این زمان که نوبت پادشاهى در ایران ازآنِ شاه‌عباس یکم و نوبت والیگرى در هویزه ازآنِ سید مبارک و جانشینان او بود در بصره و بخش جنوبى عراق خاندانى بنام دیریان فرمانرواى داشتند که به استقلال فرمان مى‌راندند.
بنیاد این خاندان را افراسیاب‌پاشا گزاشته و او ، چنانکه کعبى مى‌نویسد ، از مردم دیر بوده که نام دیهى از نزدیکیهای بصره است و از اینجا بود که ایشان را دیرى مى‌خواندند. بگفته‌ی کعبی او از بازماندگان سلجوقیان روم بوده که دانسته نیست از کى بخاک بصره آمده و نشیمن گرفته بودند. چنانکه گفته‌ایم در این زمان در عراق از دولت عثمانى جز نام نشانى نبود. سلطانان عثمانى که در استانبول نشسته گرفتار جنگ با دولتهاى اروپا و پادشاهان ایران بودند کمتر مجال آن داشتند که به عراق بپردازند و بیش از این خواستار نبودند که آن سرزمین بنام خاک عثمانى باشد. از اینجا بود که والى به بغداد فرستاده و رشته‌ی اختیار را از هر باره بدست او مى‌سپاردند و چه‌بسا که این والى بخودسرى برخاسته یک رو به ایران نشان داده و یک رو به عثمانى ، و بدینسان خود را درمیان دو دولت دشمن آسوده نگاه مى‌داشت ، و چه‌بسا که در بصره و دیگر شهرها نیز کسانى بخودسرى برخاسته آن رفتار را که والى بغداد با سلطان عثمانى مى‌نمود اینان با والى بغداد مى‌نمودند. بویژه بصره و بخش جنوبى عراق که بیشتر زمانها بدست گردنکشان بود و چنانکه گفتیم گاهى نیز مشعشعیان دست بآنجا مى‌انداختند.
در سال ١٠٠۵ (975 خورشیدی) بصره بدست على‌پاشا نامى از عثمانیان بود و افراسیابِ دیرى سمت دبیرى سپاهیان آنجا را داشت. على‌پاشا کارى از پیش نبرده و از پرداختن ماهیانه‌ی سپاهیان درمانده بود و با دلخواه خود حکمرانى را به افراسیاب سپرده و پولى ازو دریافت کرده روانه‌ی استانبول گردید و تنها شرطى که بر افراسیاب بست این بود که او نام سلطان عثمانى را از خطبه نیندازد.
بدینسان افراسیاب رشته‌ی حکمرانى را بدست آورد و چون مرد کاردانى بود با مردم رفتار نیکو می‌کرد در اندک‌زمانى نام او بلند گردید و مردم او را دوست داشتند و چنانکه گفتیم او بود که باجى را که سید مبارک روزانه از بصره مى‌گرفت برید و پس از زمانى جزایر را هم از دست مبارک درآورد. نیز او قبان (1) را که جایى از خوزستان است گشاده کعبیان را در آنجا نشیمن داد (چنانکه ما این داستان را در جاى دیگرى نوشته‌ایم).
پس از هفت سال حکمرانى ، افراسیاب مرده پسر او على‌پاشا جانشینى یافت. او نیز مرد نیک و خردمندى بود و در زمان او بصره و آن پیرامونها آبادى فراوان یافت و مردم بآسایش و خرسندى رسیدند. چنانکه کعبى زمان او را از جهت آسایش مردم و آبادى شهرها ماننده‌ی زمان هارون‌الرشید مى‌شمارد.
پس از چهل و پنج سال حکمرانى ، على‌پاشا نیز مرده و نوبت حکمرانى به پسر او حسین‌پاشا رسید که داستان او را در جاى دیگرى خواهیم سرود. (2)
پابرگیها :
1ـ «دانشنامه‌ی جهان اسلام» تلفظ این را به پیش قاف ، قُبان ، می‌نویسد. ـ و
2ـ زادالمسافر کعبى.
🌸
🔸 2 ـ 14 : دَیریان در بصره (تکه‌ی یک از یک)
در اینجا باید رشته‌ی سخن را بریده کمی از خانواده‌ی «دیری» که در بصره فرمانروا بودند سخن رانیم زیرا تاریخ مشعشعیان در این بخش با آن خانواده همبستگی پیدا می‌کند.
در این زمان که نوبت پادشاهى در ایران ازآنِ شاه‌عباس یکم و نوبت والیگرى در هویزه ازآنِ سید مبارک و جانشینان او بود در بصره و بخش جنوبى عراق خاندانى بنام دیریان فرمانرواى داشتند که به استقلال فرمان مى‌راندند.
بنیاد این خاندان را افراسیاب‌پاشا گزاشته و او ، چنانکه کعبى مى‌نویسد ، از مردم دیر بوده که نام دیهى از نزدیکیهای بصره است و از اینجا بود که ایشان را دیرى مى‌خواندند. بگفته‌ی کعبی او از بازماندگان سلجوقیان روم بوده که دانسته نیست از کى بخاک بصره آمده و نشیمن گرفته بودند. چنانکه گفته‌ایم در این زمان در عراق از دولت عثمانى جز نام نشانى نبود. سلطانان عثمانى که در استانبول نشسته گرفتار جنگ با دولتهاى اروپا و پادشاهان ایران بودند کمتر مجال آن داشتند که به عراق بپردازند و بیش از این خواستار نبودند که آن سرزمین بنام خاک عثمانى باشد. از اینجا بود که والى به بغداد فرستاده و رشته‌ی اختیار را از هر باره بدست او مى‌سپاردند و چه‌بسا که این والى بخودسرى برخاسته یک رو به ایران نشان داده و یک رو به عثمانى ، و بدینسان خود را درمیان دو دولت دشمن آسوده نگاه مى‌داشت ، و چه‌بسا که در بصره و دیگر شهرها نیز کسانى بخودسرى برخاسته آن رفتار را که والى بغداد با سلطان عثمانى مى‌نمود اینان با والى بغداد مى‌نمودند. بویژه بصره و بخش جنوبى عراق که بیشتر زمانها بدست گردنکشان بود و چنانکه گفتیم گاهى نیز مشعشعیان دست بآنجا مى‌انداختند.
در سال ١٠٠۵ (975 خورشیدی) بصره بدست على‌پاشا نامى از عثمانیان بود و افراسیابِ دیرى سمت دبیرى سپاهیان آنجا را داشت. على‌پاشا کارى از پیش نبرده و از پرداختن ماهیانه‌ی سپاهیان درمانده بود و با دلخواه خود حکمرانى را به افراسیاب سپرده و پولى ازو دریافت کرده روانه‌ی استانبول گردید و تنها شرطى که بر افراسیاب بست این بود که او نام سلطان عثمانى را از خطبه نیندازد.
بدینسان افراسیاب رشته‌ی حکمرانى را بدست آورد و چون مرد کاردانى بود با مردم رفتار نیکو می‌کرد در اندک‌زمانى نام او بلند گردید و مردم او را دوست داشتند و چنانکه گفتیم او بود که باجى را که سید مبارک روزانه از بصره مى‌گرفت برید و پس از زمانى جزایر را هم از دست مبارک درآورد. نیز او قبان (1) را که جایى از خوزستان است گشاده کعبیان را در آنجا نشیمن داد (چنانکه ما این داستان را در جاى دیگرى نوشته‌ایم).
پس از هفت سال حکمرانى ، افراسیاب مرده پسر او على‌پاشا جانشینى یافت. او نیز مرد نیک و خردمندى بود و در زمان او بصره و آن پیرامونها آبادى فراوان یافت و مردم بآسایش و خرسندى رسیدند. چنانکه کعبى زمان او را از جهت آسایش مردم و آبادى شهرها ماننده‌ی زمان هارون‌الرشید مى‌شمارد.
پس از چهل و پنج سال حکمرانى ، على‌پاشا نیز مرده و نوبت حکمرانى به پسر او حسین‌پاشا رسید که داستان او را در جاى دیگرى خواهیم سرود. (2)
پابرگیها :
1ـ «دانشنامه‌ی جهان اسلام» تلفظ این را به پیش قاف ، قُبان ، می‌نویسد. ـ و
2ـ زادالمسافر کعبى.
🌸