پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 «فهرستی از گمراهیها» ، احمد کسروی

🔸 تکه‌ی هشت از شانزده


6) یک گمراهی بزرگ دیگری اینست که نه خدا را بدرستی می‌شناسند و نه خواست او را و نه آیینش را. چنانکه گفته‌ایم گام نخست دین شناختن جهان و دانستن معنی زندگانیست. ما چون در اینجهان می‌نگریم و نیک می‌اندیشیم آن را در گردشی می‌بینیم ـ آیا این گردش از خود جهانست؟.. بیگمان نیست. در آن آراستگی و سامان[=نظم] بس شگفتی تماشا می‌کنیم ـ آیا این سامان و آراستگی از خود آنست؟!.. بیگمان نیست. اینست می‌دانیم جهان را گرداننده‌ای هست ، آن را پدیدآورنده‌ای هست. ولی ازو بیش از این آگاهی نمی‌یابیم که یگانه است و تواناست و داناست. اینجهان را که آفریده و آفریدگانی در آن پدید آورده آدمی را برگزیده‌ی همگی گردانیده و اینجهان را بدست وی سپرده که بآبادیش کوشد. خواستش خوشی و آسایش مردمانست. یک راه پیشرفتی بروی آنان باز کرده که زمان بزمان در آن جلو روند. همه‌ی آدمیان در پیش او یکسانند و کسی را بدیگری برنگزیده. کسی را زیر دست دیگری نخواسته. بآدمیان گذشته از تن و جان که جانوران نیز دارند روان و خرد داده که خود دستگاه جدایی می‌باشد. آیین زندگانی آدمیان را همدستی و غمخواری گردانیده ، چون پیشرفت آنان را می‌خواسته چنین نهاده که به هر زمان که نیاز باشد یکی را از میان ایشان برگزیند و براهنمایی برانگیزد. اینست کوتاه‌شده‌ی آنچه درباره‌ی خدا و خواست و آیین او توان دانست. ولی شما کیشها را ببینید که در این باره‌ها دچار چه گمراهیها می‌باشند.

شما توریت و انجیل را بخوانید تا بدانید چه خدایی را نشان می‌دهد : خدایی که در آسمانست و گاهی فرود می‌آید و با یعقوب یا با دیگری کشتی می‌گیرد ، خدایی که با این و آن سخن می‌گوید ، خدایی که از بریدن سر بز و گوسفند و گاو خوشش می‌آید و از گناه مردم می‌گذرد ، خدایی که پسر می‌دارد و همباز[=شریک] دیگری بنام «روح‌القدس» می‌دارد. خدایی که یک هماوردی بنام شیطان می‌دارد که همیشه با او در نبرد است.

«خدا چون آدم و حوا را آفرید و در باغ عدن جایشان داد چنین سپرد که از فلان میوه نخورید. ولی آدم و حوا با فریب شیطان از آن میوه خوردند و اینبود گناهکار شدند و فرزندان ایشان گناهکار زاییده می‌شوند و خدا یگانه فرزند خود عیسا را بزمین فرستاد تا کشته شود و کفاره‌ی گناهان مردمان باشد. اینست هر که او را بشناسد و بگرود در ملکوت آسمان در بهشت زندگی خواهد کرد وگرنه در دوزخ خواهد ماند». این افسانه کجایش راست است؟!.. چنین افسانه‌ی خنکی بنیاد یک دینی را پدید می‌آورد.

کتابهای پیشوایان اسلام را بخوانید تا بدانید به چه خدایی باور می‌دارند : خداییست در بالای هفت‌آسمان بروی کرسی می‌نشیند و ملیونها فرشتگان در زیر دست او کار می‌کنند ، خداییست مهر می‌ورزد و چند تنی را آفریده و با آنان مهر ورزیده و جهان را از بهر آنان آفریده ، خداییست با یک خشم همه را بآتش می‌کشد و با یک خشنودی بخششها و بخشایشها کند ، به یک صلوات بهشت دهد ، به یک دانه‌ی اشک گناههای شصت‌ساله را می‌آمرزد ، خداییست رشته‌ی کارهایش در دست دیگرانست ، خداییست که روز رستاخیز ترازوی بزرگی برپا کرده کارهای نیک و بد هر کسی را در آن خواهد کشید ، در آن روز پیغمبران میانجی خواهند بود و هر کسی برای «امت» خود آمرزش خواهد طلبید.

کتابهای صوفیان را بخوانید تا بدانید چه افسانه‌هایی درباره‌ی‌ خدا بافته‌اند. هر پیر گدایی از آنان بدعوای پیوستن بخدا برخاسته. کتابهای باطنیان یا علی‌اللهیان را بخوانید تا بدانید که چگونه خدا را در کالبد علی و حاکم‌بالله و دیگران باینجهان آورده‌اند. کتابهای بهائی را بخوانید تا ببینید چگونه آب هزار دره را بهم درآمیخته‌اند ، چگونه «جمال مبارک» [لقب حسینعلی بهاء] خود را خدا گردانیده. کتابهای شیخی را بخوانید که چگونه کارهای خدا را از دستش گرفته بدوازده امام سپرده‌اند. کتابهای فلسفه را بخوانید که چگونه داستان «علت و معلول» را پیش کشیده و یک خدای دست‌بسته و بی‌هیچ توانایی پدید آورده‌اند.

اینها همه گمراهیست همه نادانیست. ما از چنین خدایانی سخت بیزاریم. چنین خدایانی جز بتهای پنداری نیستند. خدای آفریدگار جهان ـ خدایی که ما می‌شناسیم ـ جز از اینهاست. اینست ما همیشه می‌گوییم : خدا را درمیان افسانه‌ها نجویید ، همیشه می‌گوییم : نه هر که نام خدا را می‌برد خداشناس می‌باشد.

درباره‌ی‌ خواست خدا و آیین او نیز همه پی افسانه‌بافی را گرفته‌اند. این یک زمینه‌ی بسیار ارجداریست که مردمان خواست آفریدگار را از این آفرینش (تا آنجا که پدیدار است) بدانند و آیین او را در راه بردن جهان بشناسند.


👇
اینها را باید از کجا شناسند؟.. ما می‌گوییم : باید از سنجش جهان و گردش آن بشناسند. چنانکه به هستی خدا از سنجش جهان و گردش آن پی می‌بریم باید بخواست و آیین او نیز از این راه پی بریم. ولی آنان در اینجا هم راه پندار و افسانه را پیش گرفته‌اند. بگمان مسیحی جهان آفریده شده تا جهانیان مسیح را (فرزند خدا) بشناسند. بگمان مسلمانان جهان جز بپاس هستی پیغمبر اسلام و داماد او علی آفریده نشده. بگمان صوفی خدا جهان را آفریده تا خود را نشان دهد.

بگمان مسیحی پرداختن خدا باینجهان با فرستادن مسیح پایان یافته و دیگر نخواهد پرداخت. بگمان مسلمانان پس از اسلام خدا جهان را بخود گزارده و دیگر دینی نخواهد بود. بگمان آن ، مسیح باید از آسمان فرود آید تا به بدیهای جهان چاره کند. بگمان این ، مهدی باید پیدا شود و جهان پر از داد گرداند.

این نیندیشیده‌اند تاکنون کدام مرده‌ای بجهان بازگشته؟!.. کدام کسی از آسمان پایین آمده؟!.. کدام کسی هزار سال بیشتر زنده بوده؟!.. کی خدا با جهان چنین رفتاری کرده؟!.. همه‌ی باورهاشان از اینگونه است و همه جز پندار و افسانه نمی‌باشد.


🌸
حسینعلی بهاء
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)

🔸 2 ـ 36 : برانداختن نادرشاه والیگرى مشعشعیان را


چنانکه گفتیم در آخر صفویان رشته‌ی آگاهى ما از مشعشعیان گسیختگیها پیدا مى‌کند. زیرا چنانکه گفتیم پس از سال  ١١٢٨  که سیدعلی‌خانِ مورخ والى بود و کار او بسختى رسیده بود آگاهى دیگرى ازو و از چگونگى کارهاى آن بخش خوزستان نداریم جز اینکه در سال  ١١٣٢ «سید محمدخان پسر سید عبداللّه‌خان» را والى مى‌یابیم و از روى گمان مى‌گوییم که پسر همان سید عبداللّه دشمن و رقیب سید على بوده. سپس هم که در داستان افغانان نام «خان هویزه» را مى‌یابیم از روى برخی نوشته‌ها مى‌گوییم که سید عبدالله پسر مولا هبةالله خواسته شده. پس از آن در داستان درآمدن نادرشاه به خوزستان و نافرمانى محمدخان بلوچ نام سید علیخان را مى‌یابیم و از روى گمان مى‌گوییم همان سید علیخان مورخ بوده.

به هر حال داستان دو بخشى خوزستان و فرمانروایى مشعشعیان در بخش غربى بنام عربستان در زمان نادر بهم مى‌خورد. چه نادر هوشیارتر از آن بود که زیان والیگرى مشعشعیان را در آن گوشه‌ی مرزی درنیابد. بویژه پس از آن خیانتهایى که از مشعشعیان پیاپى روی داده بود. شیوه‌ی رفتار این خاندان با دولت ایران از آغاز تا انجام این بود که هر زمان نیرویى مى‌یافتند خودشان مایه‌ی نگرانى دولت مى‌شدند و هر زمان که بناتوانى مى‌افتادند تاخت‌وتاز عشایر در پیرامون آنان مایه‌ی دردسر دولت مى‌شد.

برانداختن چنین خاندانى بر نادر از کارهاى بایا[=واجب] بود. بویژه با آن نیرو و زورى که او در اثناى پادشاهى خود پیدا کرده و ایران را پس از آن خاک‌نشینى به والاترین جایگاه رسانیده بود. در جایى که او سپاه به هندوستان مى‌کشید دیگر چه جاى آن بود که از خاندان مشعشعى پروایى کرده آنان را بر سر کار بگزارد.

بارى گویا در سال  ١١۵٠ (1116) یا در آن نزدیکیها بود که نادر هویزه را که در آن زمان از شهرهاى بزرگ خوزستان بلکه بزرگترین شهر آنجا بود حاکم‌نشین سراسر خوزستان گردانید و دست مشعشعیان را از آنجا کوتاه کرده بیگلربیگى از کسان خود در آنجا برگماشت و نواحى شوشتر و دزفول و رامهرمز را که از زمان شاه‌اسماعیل و از آغاز پیدایش والیگرى عربستان بخش جداگانه و قول‌بیگى‌نشین کوه‌گیلویه گردیده بود این زمان قول‌بیگى‌نشین هویزه گردانید. (1)

اما خاندان مشعشع گویا تا این زمانِ سید علیخان نمانده بود و ما سید فرج‌اللّه‌خان نامى را از ایشان مى‌یابیم که نادرشاه حکمران دَورَق گردانیده و دانسته نیست که او پسر سید علیخان یا پسر کس دیگرى از آن خاندان بوده.

این کار نادر همچون دیگر کارهاى او بسیار سودمند بوده. اگر پیشامدهاى آخر عمر او نبود و کشته نمى‌گردید با این راهى که در خوزستان پیش گرفته بود در زمان کمى بنیاد شورش اعراب و دیگران را از آن سرزمین برمى‌کند. چنانکه از سال  ١١۴۵ (1111) که او بر شورشیان شوشتر و اعراب گوشمال بسزا داد خوزستان آرامش گرفته مردم بآسودگى مى‌زیستند. در همان زمان بود که «قبان» که نشیمن کعبیان بود جزو ایران گردیده کعبیان فرمانبردارى ایران پذیرفتند و چون در سال  ١١56 (1122) خواجه‌خان بیگلربیگى هویزه بگشادن بصره مى‌رفت شیخ ‌سلیمان ، بزرگ کعبیان همراه او بود و «کوت‌قردلان» را از آبادیهاى عراق بنام نادرشاه بگشود. (2) چنانکه ما این داستانها را در تاریخ کعبیان یاد خواهیم کرد.

ولى افسوس که نادر سالهاى آخر عمر خود را با یک رشته کارهای ناستوده بپایان رسانیده در سال ١١۶٠ (1126) در قوچان کشته گردید. (3)

در همان سال پیش از کشته شدن نادر شورشهایى در این گوشه و آن گوشه‌ی ایران برخاسته بود و چون این حادثه روی داد بیکباره رشته‌ی آرامش در همه‌ جا گسیخته گردید و شد آنچه براى یاد کردن آن کتاب جداگانه مى‌باید.

در خوزستان هم چندان شورش برخاست که تا آن هنگام ماننده‌ی آن دیده نشده بود و سالها در آن مرز و بوم آتش فتنه از هر گوشه زبانه‌زن بود.

در همین زمان است که بار دیگر خاندان مشعشعیان به هویزه برمى‌گردند و دستگاه والیگرى درمى‌چینند و اگرچه براى مدت کمى بود بار دیگر رونق و شکوهى در کار ایشان نمایان مى‌شود. از سوى دیگر کعبیان به دَورَق که فلاحیه‌ی امروزى است دست یافته بنیاد کار خود را در آن سرزمین هرچه استوارتر مى‌گردانند ، و ما داستان مشعشعیان را در بخش آینده یاد کرده داستان کعبیان را بجای خود نگاه خواهیم داشت.


پابرگیها :
1ـ در زمان صفویان حکمرانان بزرگ را بیگلربیگى ، حکمرانان زیردست ایشان را قول‌بیگى مى‌نامیدند.
2ـ تذکره‌ی شوشتر و تاریخ کعب.
3ـ درباره‌ی نادرشاه نک. بکتاب «تاریخ و پندهایش» ، بخش پنجم ـ و


🌸
🔶 «فهرستی از گمراهیها» ، احمد کسروی

🔸 تکه‌ی نه از شانزده


7) پیغمبری یا برانگیختگی که یک پایه‌ای از دین می‌باشد معنی درست آن را نفهمیده‌اند. ببینید درباره‌ی پیغمبران خود چه باورهایی می‌دارند. خدا او را برگزیده و از آسمان فرشته بنزدش فرستاده و پیام برانگیختگی باو داده. پس از آن هر زمان فرشته آمده و رفته و از خدا پیام و دستور آورده تا زمان پیغمبری بسر آمده ، درمیانه‌ یک شبی نیز او را بآسمان بمهمانی خوانده و تا پیشگاه خود که فرشتگان راه ندارند نزدیک گردانیده.

اینست داستانی که از برانگیختگی می‌شناسند. اینست باوری که می‌دارند. پیغمبر همه‌ی دانشهای گذشته و آینده را می‌دانسته ، همه‌ی زبانها را می‌شناخته ، از گذشته و آینده آگاه می‌بوده. اگر کسی ازو دلیلی براستگوییش می‌خواسته بکارهای نیارَستنی (معجزه) برمی‌خاسته و از سنگ شتر درمی‌آورده ، و از میان انگشتان چشمه روان می‌گردانیده و با این شگفت‌کاریها بوده که مردمان را بخود می‌گروانیده.

ولی اینها همه پندار بیپاست. نخست باید پرسید : مگر خدا در آسمانست؟!.. بگویید : آسمان کجاست؟!.. وآنگاه خدایی که دلهای همه در دست اوست و می‌تواند هرچه را که می‌خواهد به دل هر کسی بیندازد چه نیاز بفرستادن فرشته دارد؟!.. چه نیاز او را بجبراییل یا میکاییل می‌افتد؟!.. شما اگر در خانه‌تان تلفن می‌دارید و می‌توانید با یک آشنایی یا خویشی با تلفن بگفتگو پردازید این می‌کنید که تلفن را بکنار نهاده یک پیکی (قاصدی) بخانه‌ی او فرستید و پیام دهید؟!.. این می‌کنید که یک راه آسانی را گزارده به یک راه دشواری پردازید؟!.. خدا را چه نیاز بفرشتگان بوده است؟!..

خدا چون می‌خواهد کسی را برانگیزد دل او را بتکان آورده و پرده از پیش بینشش بردارد و راستیها را باو بازنماید ، و این کار نه در یک بار ، بلکه در چند بار و کم بکم انجام گیرد. هیچگاه این نباشد که پرده میانه‌ی او و خدا برافتد و هرچه خواست از خدا بپرسد و هرچه خواست بطلبد. خدا او را برگزیده و از میان مردمان برترش گردانیده. ولی همان آفریده است که بوده و دیگر نگردیده. میانه‌ی آفریده و آفریدگار هیچگاه پرده نتواند افتاد. (1) از آنسوی راستیهایی که خدا به وی بازمی‌نماید تنها در زمینه‌ی شناختن جهان و معنی زندگانی و دانستن سود و زیان و پدید آوردن یک آیین خردمندانه برای زندگانیست ، و در دیگر زمینه‌ها همچون دیگر کسانست.

یک برانگیخته زبانهای گوناگون نداند ، پزشکی نشناسد ، از دانشها بیش از آنکه در زمان اوست بهره‌مند نتواند بود. کار او برستگاری آوردن جهانیانست و در این زمینه در زمان خود بیمانند است و بهمه برتری دارد (و همین برتری و بیمانندیست که دلیل راستگویی او می‌باشد). ولی در بیرون از این زمینه او را با دیگران جدایی نیست.

اما نیارَستنی‌ها[=معجزات] ، نخست چنان کارهایی نتواند بود. چنین چیزهایی بیرون از آیین خداست. دوم بآنها نیازی نیست. کسی که به راهنمایی جهانیان برخاسته باید راستیها را بازنماید و با گمراهیها نبرد کند و شناسنده‌ی او خردها خواهد بود. شما یک آهنگر یا یک درزی یا درودگر را چگونه می‌شناسید؟!.. نه آنست که از رفتار و کارش پی براستگویی یا دروغگویی او می‌برید؟!.. در اینجا هم چنانست.

یک برانگیخته کارش نبرد با گمراهیها ، و بازنمودن راستیها ، و پدید آوردن یک آیین خردمندانه برای زندگانی است. چنین کاری نه آسانست. کسی که بچنین کاری برمی‌خیزد باید دانشش (در همان زمینه‌ی کارش) بیش از همگی جهانیان باشد. باید آنچه را که ملیونها مردمان نمی‌دانند بداند. باید بهمگی خرده گیرد و کسی باو خرده گرفتن نتواند ، باید گمراهی و نادانی یکایک دسته‌ها را بازنماید ، باید همه‌ی گفته‌هایش راستی باشد ، باید گامی بهوس یا بکینه‌جویی برندارد ، باید سود و زیان جهان را بداند. کنون کسی که بچنین کاری برخاسته است مردم باید گفته‌هایش بسنجند ، رفتارش بیازمایند. با یک پزشکی ، با یک دانشمندی ، با یک هنروری چه می‌کنند با این نیز آن کنند. آنچه هیچ معنی ندارد نیارَستنی خواستن می‌باشد. آنچه هیچ نیازی نیست از سنگ شتر درآوردن و از میان انگشتان چشمه روان ساختن است.

این نافهمی از آنان در زمینه‌ی نیارَستنی (یا معجزه) از جای دیگری آب می‌خورد. آنان رفتاری را که یک برانگیخته باید داشت نمی‌دانند. بگمان آنان یک برانگیخته چون برخاست باید آزادانه بمردم دستورهایی دهد و سخنانی آموزد. از آنسوی مردم نیز باید گفته‌های او را بیچون و چرا بپذیرند و بکار بندند. اینکه ما می‌گوییم : «یک برانگیخته باید به خِردها تکانی دهد و آنها را بپشتیبانی خود برانگیزد» ، یا می‌گوییم : «یک برانگیخته باید هر گفتار و رفتارش بخردانه باشد» ، آنان از اینها آگاهی ندارند و از این سخنان بسیار دورند.


👇
چون همیشه دستگاه خدا را بپای دربارهای پادشاهان خودکامه برده‌اند در اینجا هم پی آن اندیشه را گرفته‌اند. بگمان آنان یک برانگیخته پیام‌آور است و کار او رسانیدن پیامهای خداست ، و مردمان باید بیچون و چرا سخنان او را بپذیرند و گردن گزارند. اینست دلیل آورده می‌گویند : «پس باید یک نشانیهایی در دست دارد تا مردمان بدانند که راست می‌گوید و از سوی خداست ، و آن نشانیها این است که بکارهایی که از دست آدمیان برنیاید برخیزد. مثلاً ماه را در آسمان دو نیم گرداند ، مرده را زنده سازد ، با سوسمار سخن گوید و مانند اینها.»


پابرگی :
1ـ «نتواند افتاد» سبک‌شده‌ی «نتواند افتادن» است. همچون : باید بود = باید بودن. نشاید گفت = نشاید گفتن. ... ـ و


🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش سوم : انجام کار مشعشعیان (احمد کسروی)

🔸 3 ـ 1 : خوزستان پس از کشتن نادرشاه


چون در سال  ١١۶٠ (1126) نادرشاه در خراسان کشته گردید بیکبار سراسر ایران برآشفته آشوبهای سختى در همه‌ جا برپا گردید. نخست دو برادرزاده‌ی نادر ، علیقلیخان و ابراهیم‌میرزا بدعواى پادشاهى برخاسته باهم جنگیدند. ولى دیری نکشید که هر دو از میان برخاستند و شاهرخ‌میرزا در خراسان و احمدخان ابدالى در افغانستان و محمدحسن‌خان قاجار در استرآباد و مازندران و علیمردان‌خان بختیارى و کریمخان زند در عراق و فارس و آزادخان افغان در آذربایجان پدید آمدند. کریمخان و محمدحسن‌خان و آزادخان از سال  ١١۶۴  تا سال  ١١٧١ (1136) کشور ایران را (بجز از خراسان) میدان بخت‌آزمایى خود ساختند. پیوسته لشگرها بود که از جنوب بشمال و از شرق بجنوب رهسپار می‌گردید و آبادیها ویران و مردم پراکنده مى‌شدند و هیچ یک از آنان را آن چیرگى و نیرومندى روى نمی‌داد که دیگران را از میان برداشته مردم را از گزند لشگرکشیها و جنگها آسوده گرداند.

اگر کسى تنها داستان آن هفت یا هشت سال را بنویسد و سختیهایى را که در این چند سال بمردم بى‌دست‌وپا رفته شرح دهد خود کتاب جداگانه‌ی بزرگى خواهد بود.

چنانکه گفتیم در این هنگام در خوزستان هم سرکشان در هر گوشه سر برآورده ایمنى و آسودگى پاک رخت بربسته بود و تا سال  ١١٧٨ (1143) که کریمخان لشگر بدانجا کشید بازار فتنه و آشوب در آن سرزمین بس گرم بود.

از یکسوى مولا مطلب مشعشعى بشورش برخاسته همیشه مى‌کوشید مگر بار دیگر دستگاه والیگرى خاندان خود را پهن درچیند. از یکسوى کعبیان (که ما داستان آنها را جداگانه خواهیم نوشت) در همان سال کشتن نادر ، از قبان بنواحى دَورَق آمده می‌کوشیدند که جایگاه پهناورى براى خود آماده گردانند و گاهى با پاشاى بغداد و گاهى با مولا مطلب زدوخورد مى‌نمودند. از سوى دیگر آل‌کثیر نیرومند گردیده بر سمت شرقى خوزستان دست یافته و همیشه با مولا مطلب و دیگران در کشاکش و جنگ بودند. از اینها که بگذریم در درون دو شهر شوشتر و دزفول یک رشته فتنه‌انگیزیهاى شگفتى در کار روی دادن بود که تاکنون کمتر شهرى در ایران ماننده‌ی آنها را دیده است.

در چنین هنگام آسمان نیز تنگچشمى نموده بیشتر سالها باران نمى‌آمد. با آنکه بیشتر کشتهاى خوزستان دیمى است که اگر سالى باران نیاید پاک خشک گردیده و نایابى مردم را دچار گرسنگى می‌گرداند.

بیچاره مردم سالها بتنگى تاب آورده چشم براه بارندگى مى‌دوختند و چون سال خوشى مى‌رسید و بارانى آمده گندم و جو بفراوانى مى‌رویید ناگهان از یک گوشه فتنه‌اى برخاسته لشگرها بجنبش آمده همه‌ی کشتها پایمال سم ستور مى‌گردید.

بیشتر ویرانى شوشتر را نیز از آن سالها باید دانست. زیرا گذشته از شکستن بند میزان که گفتیم مایه‌ی خشکیدن روستاى میاناب گردید و گذشته از خشکسالیهاى پیاپى که آتش بخرمن هستى مردم مى‌زد از سوى دیگر فتنه و آشوب در آن شهر لانه ساخته بارها کار بجنگ و خونریزى مى‌کشید و مردم بی‌سروپا بفتنه‌انگیزى خو گرفته بودند که همیشه بزیانکارى مى‌کوشیدند ، چنانکه همه‌ی اینها را یکایک یاد خواهیم کرد.


🌸
🔶 «فهرستی از گمراهیها» ، احمد کسروی

🔸 تکه‌ی ده از شانزده


این نافهمی درباره‌ی‌ رفتار یک برانگیخته و کارهای آن چندان رواج داشته که کسانی که در قرنهای گذشته بدعوای برانگیختگی برخاسته‌اند کاری برای خود جز دستور دادن و آیه بافتن نشناخته‌اند. چنین دانسته‌اند که هرچه گفتند ـ بادلیل و بی‌دلیل ـ باید مردم بپذیرند و نیازی بآنکه با گمراهیها نبرد کنند یا یک راستیهایی را روشن گردانند یا تکانی به خردها دهند ندیده‌اند. بلکه خود آنان از خرد بسیار دور افتاده در رفتار و گفتار پروای آن نداشته‌اند و اینست رسوا گردیده از میان رفته‌اند.

دوباره می‌گویم : اینها نافهمی و نادانی است. یک برانگیخته سنگین‌ترین بار را بدوش می‌دارد. زیرا باید به یکایک گمراهیها پردازد و بیپایی آنها را بازنماید ، باید معنی جهان و زندگانی را بمردم یاد دهد ، باید معنی درست آدمیگری را بفهماند ، باید نزدیکترین راه را بخدا نشان دهد ، و در سراسر این کارها خردها و دانشها گواه راستگویی او باشند. یک برانگیخته بیش از همه باید بتکان دادن خردها کوشد و فهمها و اندیشه‌ها را از درماندگی بیرون آورد.

این جمله را در جای دیگری گفته‌ایم : «دین زبان طبیعت است» ولی معنایش را نزَندیده [=شرح نداده] و نیک روشن نگردانیده‌ایم. این جمله معنایش آنست که یک برانگیخته که بنیادگزار دینست باید ترجمان طبیعت باشد و رازهای جهان را (تا آنجا که می‌توان) بمردمان بازنماید. باید برای هر سخنش دلیلی از همین جهان یاد کند و هیچگاه از این مرز درنگذرد. یک پایه‌ی دین شناختن خدا و پی بردن بآیین اوست. در این زمینه باید یک برانگیخته سرچشمه‌ی گفته‌های خود همین جهان سَتَرسا[=محسوس] را گیرد ، آنچه می‌گوید دلیلش را از همین جهان نشان دهد و هیچگاه به بیرون از اینجهان نپردازد.

آری دین از یک جهان ناسترسای دیگری (در پشت سر اینجهان) سخن خواهد راند. ولی باید دلیل آن را از همین جهان سترسای مادّی یاد کند و در هر چیزی باید همین شیوه را پیش گیرد. یک برانگیخته را اگرهم آگاهیهای والاتری باشد باید آنها را بمردم بازننماید. باید از مرز خود درنگذرد. اینست می‌گوییم : دین باید ترجمان طبیعت باشد. این طبیعت ‌، این گیتی ، این جهان ؛ زبانی می‌دارد و رازهایی را بازمی‌نماید و دین باید آن را بمردمان بفهماند.

در همینجاست که من خواهم توانست بمعنی درست «فَرهِش» (وحی) نزدیکتر رفته بگویم : یک بخش بزرگی از آن همینست که خدا پرده از پیش چشم برگزیده‌ای برمی‌دارد و طبیعت را با یک رشته از رازهایش باو بازمی‌نماید. اینست باید او نیز بنوبت خود طبیعت و رازهایش را بمردمان بشناساند و چنانکه آفریدگار او را بینا گردانیده به بینا گردانیدن مردمان کوشد.

از زمینه‌ی گفتگو دور نیفتیم : برای شناختن راست یا دروغ دعوای برانگیختگی هرگز نیازی به نیارَستنی نیست. اگر راستی را بخواهیم برانگیختگی نه چیزیست که دروغ پذیرد. برانگیختگی خوش خوردن و خوش خفتن ، یا بگوشه‌ای خزیدن و سخنان بیهوده و رنگین گفتن نیست که راست و دروغش پوشیده مانَد. چنانکه گفتیم یک برانگیخته سنگین‌ترین بار را بدوش می‌دارد و این نشدنیست که یک دروغگویی آن را بسر فرودگاه برساند.

یک چیز شگفت اینست که هرچه از پیغمبر اسلام نیارَستنی خواسته‌اند بیزاری نموده. در قرآن در چند جا آشکاره پاسخ داده که نیارَستنی نمی‌تواند. با اینحال همه‌ی پیشوایان اسلامی ـ چه از سنیان چه از شیعیان و چه از دیگران ـ نیارَستنی را شرط برانگیختگی و یگانه دلیل راستگویی یک برانگیخته شمرده و برای پیغمبر اسلام نیارَستنی‌هایی از دو نیم گردانیدن ماه ، و بیرون آوردن شتر از سنگ ، و روان گردانیدن چشمه از میان انگشتان و مانند اینها شماره‌اند. هرچه زمان بیشتر گذشته شماره‌ی این نیارَستنی‌ها فزونتر گردیده تا آنجا که بچند صد رسیده است.

کسانی با این نافهمیها و نادانیها دعوای پیشوایی می‌دارند و می‌خواهند مردمان را برستگاری رسانند. کسانی که آیه‌های آشکار قرآن را نمی‌فهمند جلو مردم افتاده راه می‌نمایند. گمراهانی که نه معنی درست دین و نه معنی راستین برانگیختگی را می‌شناسند در برابر ما ایستاده و با ما بدشمنی می‌پردازند.


👇
در قرآن از پایان جهان و از «رستاخیز» بسخن پرداخته می‌گوید : «رستاخیز نزدیک شد و ماه بشکافت». اینان آن را دستاویز گرفته می‌گویند : پیغمبر اسلام ماه را در آسمان دو نیم گردانیده و یک افسانه‌ی بالابلندی می‌سازند و هیچ نمی‌اندیشند که چنان چیزی اگر رخ دادی گذشته از مکه در صد شهر دیگری دیده شدی و در تاریخها نوشته گردیدی. یک ستاره‌ی دنباله‌داری که هر چند زمان یک بار پدید می‌آید هر زمان که پدید آمده در تاریخها نشانی از خود بازگزارده و چه شده که از چنان داستان شگفت و بزرگی هیچ نشانی بازنمانده؟!.. می‌گویند : بدشمنی اسلام ننوشته‌اند. ولی این بسیار بیخردانه است. زیرا مگر بدشمنی هم می‌توان داستان باین بزرگی را پنهان داشت؟!.. از آنسوی آن شبی که این داستان رخ داده مردمان در شهرهای دور چه دانسته‌اند که معجزه‌ی فلان پیغمبر است؟!.. آن روز را مردمان جاهای دور چه دشمنی با پیغمبر اسلام می‌داشتند؟!.. پس از همه‌ی اینها گفته‌ی قرآن آشکاره درباره‌ی رستاخیز است ، چه بستگی باین افسانه دارد؟!.

در قرآن در یک آیه‌ای سخنی از رفتن پیغمبر از «مسجد حرام» تا «مسجد اقصا» می‌راند و پیداست که در خواب بوده. اینان از آن داستانی بنام «معراج» می‌سازند و پیغمبر را بر «بُراق» نشانده بآسمانها می‌برند که با خدا دیداری کند. یکی نمی‌پرسد : ای نافهمان مگر خدا در آسمانست؟!.. مگر خدا نیز کسی را بمیهمانی پذیرد؟!.. این یک نمونه از صدها گمراهیها و نادانیهای ایشانست و با اینحال باز از میدان نخواهند رفت و باز همین سخنان را خواهند گرفت و پینه‌ای برای باورهای خود گردانیده باز در برابر ما خواهند ایستاد. باز بیشرمانه خواهند گفت : «اینها در اصل دین نبوده» یا خواهند گفت : «اینها که شما می‌گویید در قرآن نیز هست.»


🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش سوم : انجام کار مشعشعیان (احمد کسروی)

🔸 3 ـ 2 : شوریدن مولا مطّلب


نخستین کسى که در این ‌باره در خوزستان راه فتنه را باز کرد مولا مطلب‌خان مشعشعى نوه‌ی سید فرج‌اللّه حاکم دَورَق بود. چنانکه گفتیم نادرشاه دستگاه این خاندان را بهم زده و تنها دَورَق را بدست سید فرج‌اللّه‌خان نامى از ایشان سپرده بود. انجام کار سید فرج‌اللّه‌خان دانسته نیست. همچنین از پسر او سید محمدخان آگاهى نداریم. اما مولا مطّلب پسر سید محمدخان ، او در سال  ١١۶٠  که هنوز نادرشاه زنده بود از شوریدگى‌ای که در کارهاى ایران پیدا شده و مردم از نادر دلتنگیها می‌نمودند دلیرى پیدا کرده با همدستى عشایر عرب بشورش برخاست.

در این هنگام محمدخان نامى بیگلربیگى خوزستان بود و در هویزه نشیمن داشت. عباسقلى‌بیگ که در پیش نام او را برده‌ایم این زمان عباسقلى‌خان گردیده وکیل مالیات خوزستان بود. مولا مطلب با عباسقلى‌خان همدست گردیده محمدخان را دستگیر ساخت و بدینسان به هویزه دست یافت.

در این هنگام نادرشاه در خراسان ، و بگفته‌ی میرزا مهدیخان بختش وارون و کارش دگرگون بود که هرگز فرصت پرداختن به خوزستان را نداشت ، ابراهیم‌خان حاکم لرستان بى‌آنکه از نادرشاه فرمانى برسد آهنگ سرکوب مولا مطلب کرده با سپاه روانه‌ی خوزستان گردید. محمدرضاخان حاکم شوشتر نیز با لشگرى بدو پیوست. مولا مطلب چون از آهنگ ایشان آگاهى یافت با سپاه از هویزه بیرون تاخت و در جنگى که روی داد شکست به ابراهیم‌خان و محمدرضاخان افتاد که ابراهیم‌خان به لرستان گریخته محمدرضاخان به شوشتر بازگردید.

از این فیروزى مولا مطلب دلیرتر گردیده بدانسر شد که شوشتر را بگشاید و با سپاه روانه‌ی آنجا گردیده شهر را گرد فراگرفت. دو ماه بیشتر شهر در محاصره بود و چون خبر کشته شدن نادرشاه رسید محمدرضاخان ناگزیر شده خواستار آشتى گردید و درهاى شهر را بروى سپاه عرب باز کرد. سپس چون خود او بلشگرگاه رفت مولا مطلب او را دستگیر کرده نگه داشت و بدینسان شکوه و نیروى مولا مطلب بیش از پیش گردید. لیکن در این میان دوتیرگى میان عشایر عرب افتاده کار به زدوخورد انجامید و مولا مطلب چندان زبون گردید که همه‌ی بنه و بارگاه را بجاى گزارده بسمت هویزه گریخت. در این میان ناگهان قورخانه آتش کشیده گروهى را از مردم شوشتر که در آن پیرامون بودند بسوخت. نویسنده‌ی تذکره سیزده تن از سرشناسان آنان را نام مى‌برد.

در این هنگام علیقلیخان برادرزاده‌ی نادر بنام عادلشاه یا علیشاه بر تخت شاهى نشسته بود. او براى مولا مطلب‌خان فرمان والیگرى فرستاد و بدینسان والیگرى عربستان بار دیگر بنیاد یافته و خاندان مشعشع را آب رفته به جوى بازآمد. ولى مولا مطلب را آن توانایی نبود که اعراب را بر سر جاى خود بنشاند. چنانکه در سال  ١١۶١  که لشگر بر سر آل‌کثیر برده بود که آنان را گوشمال دهد در جنگى که در سرخگان در نزدیکى شوشتر روی داد آل‌کثیر چیره درآمدند و مولا مطلب شکست سختى خورده به هویزه بازگشت و آل‌کثیر را از این فیروزى دلیرى فزون گردیده همه‌ی پیرامونهاى شوشتر و دزفول را میدان حکمرانى و خودسرى خویش ساختند.

بار دیگر در سال  ١١۶۵  مولا مطّلب بسرکوبى آل‌کثیر برخاست و بهمدستى آل‌سلطان آهنگ تاخت و جنگ آن طایفه نمود. آل‌کثیر در این هنگام بدشمنى عباسقلیخان حاکم دزفول برخاسته آن شهر را گرد فراگرفته بودند و چون از آهنگ مولا مطّلب آگاهى یافتند دست از محاصره برداشته به پیشواز دشمن شتافتند. دو لشگر در کنار رود کرخه بهم رسیده روبروى یکدیگر لشگرگاه ساختند و چهار ماه در کشاکش و زدوخورد بودند و بدینسان کشتها پایمال و آبادیها ویران مى‌گردید ، و سرانجام چون هیچ یک چیرگى نتوانستند دست از جنگ برداشته هر دسته‌اى بجاى خود بازگشت.

پس از این حادثه از مولا مطّلب چندان آگاهى در دست نیست ولى گویا تا سال  ١١٧۶ (1141) که بدست علیمحمدخان زند کشته گردید بیشتر در جنگ و کشاکش بوده و آرام نمى‌نشسته. چه نویسنده‌ی تذکره چون از شورش و آشوب شوشتر در سال  ١١۶٧  سخن مى‌راند مى‌گوید : «و این فتنه به عربستان سرایت نموده تمامى طوایف آل‌خمیس و بنى‌لام و غیرهم از حدود بنادر الى بغداد در محال دهنو و تبعه جمعیت نموده و والى والا جایگاه (مولا مطلب) به رفاقت اعراب هویزه با ایشان طریق موافقت پیمودند و با این تقریب تمامى محصولات ضبطى آن حدود به تلف رسید و قرى و دیهات خراب گردید و اکنون که اواخر سال است نیز همان جمعیت در محال دزفول دست داده و محصولات در معرض تلف آمده و شیخ ‌سعدِ آل‌کثیر در هویزه محبوس مى‌باشد.»

در تاریخ کعب نیز مى‌نویسد : «على‌پاشا والى بغداد و مولا مطلب با لشگر بس انبوهى بمحاصره‌ی کعبیان آمدند و کارى از پیش بردن نتوانسته برگشتند و این حادثه در نیمه‌ی ماه ذیحجه‌ی  ١١٧۵  بوده.» (1)


پابرگی :
1ـ تذکره‌ی شوشتر صفحه‌هاى  ٩٧  و  ٩٨  و  ٩٩  و  ١١٣ ، تاریخ کعب.


🌸
🔶 «فهرستی از گمراهیها» ، احمد کسروی

🔸 تکه‌ی یازده از شانزده


8) یک رشته گمراهیهای دیگری پندارهای شیعیگریست. این گمراهی تاریخچه‌ی بسیار دراز و دامنه‌ی بسیار بلندی می‌دارد و ما اگر بکوتاهی پردازیم باید بگوییم : چون پس از کشته شدن امام علی‌بن‌ابیطالب پسرش حسن تخت خلافت را بمعاویه سپرد و او و جانشینانش بخلافت رنگ پادشاهی دادند. این رفتار ایشان بمسلمانان سخت افتاد. کسان بسیاری باندیشه افتادند که خلافت را از دست خاندان امیه بیرون آورند. از جمله چند تنی از خاندان علی باین اندیشه افتادند. عباسیان این آرزو را دنبال کردند. از علویان امام حسین‌بن‌علی و زید‌بن‌‌علی در این راه کشته شدند. محمد حنفیه بدستیاری مختار باین اندیشه برخاست و کاری از پیش نبرد. ولی عباسیان بدستیاری ابومسلم و به یاری خراسانیان خلافت را بدست آوردند و این بار کشاکش درمیان ایشان با علویان پدید آمد. در اینجا نیز کسانی از علویان از محمد نفس زکیه و برادرش ابراهیم و دیگران بکوشش برخاستند. ولی اینان کاری از پیش نبردند و خود نابود گردیدند.

راستی اینست که علویان بخلافت شاینده‌تر از دیگران می‌بودند. زیرا گذشته از آنکه بازماندگان دختر پیغمبر می‌بودند ، خود در پارسایی و دانش و دلیری و دلسوزی به دین برتری بدیگران می‌داشتند. چیزی که هست در هیچ زمانی فیروز نگردیدند. اینبود پیروان ایشان بداستان رنگ دیگری دادند ، و آن اینکه خلافت سپرده‌ی خداست. خلیفه را باید خدا برگزیند نه مردم. اینست کسی که خدا بخلافت برگزیده خلیفه است اگرچه مردم نپذیرند و نشناسند ، و اگر کسانی می‌خواهند فرمانبری از خدا نمایند و از بازخواست آنجهان می‌ترسند باید آن برگزیده را ـ با همه‌ی دست‌بستگی و خانه‌نشینی ـ خلیفه شناسند و باو دلبستگی نمایند و زکات و خمس برسانند. چون در میدان کوشش و کشاکش کاری از پیش نبرده بودند بداستان چنین رنگی دادند ، و یک رشته حدیثهایی ساختند :

«هر زمانی باید یک امامی درمیان باشد و او لنگر زمین است که اگر نباشد زمین آرام نخواهد ایستاد و خدا بمردم روزی نخواهد داد» (1) ، «هر کس بمیرد و امام زمان خود را نشناسد بیدین از جهان رفته» (2) و بسیار از اینگونه.

بدینسان بشیعیگری که یک جنبش سیاسی می‌بود رنگ کیش دادند. سپس در این اندازه هم نایستاده چنین گفتند : خلافت از نخست بهره‌ی خاندان امامان ما بوده و چون پیغمبر مُرد بایستی امام علی‌بن‌ابی‌طالب جانشین او باشد و سه تن که صدیق و فاروق (3) و عثمان باشند و پیش از او خلیفه شدند با زور آن را بدست آوردند ، و اینبود زبان ببدگویی از آن سه تن باز نمودند.

در زمان خود امام علی‌بن‌ابی‌طالب چنین سخنانی درمیان نبوده و آن امام را با ابوبکر و عمر و عثمان کشاکش بر سر خلافت نرفته. ولی پس از سالیان درازی کشاکش و دشمنی بمیان آنان انداختند و دروغهایی ساخته رواج دادند که خلیفه ابوبکر فدک را با زور از دست دختر پیغمبر گرفته ، و علی را با زور به بیعت او واداشته‌اند ، و فاروق دختر پیغمبر را درمیان درِ خانه و دیوار گزارده و دنده‌های او را شکسته ، عثمان دختران پیغمبر را که همسرانش بودند با زدن کشته است. از اینگونه دروغها فراوان ساخته بیرون ریختند.

سپس از این اندازه هم گذشته امامان خود را از جایگاهشان بیرون بردند و چنین گفتند که خدا آنان را از آب و گِل دیگری سرشته (4) و جهان را از بهر آنان آفریده و دست‌اندرکارهای خود گردانیده ، همچنین شیعیانِ ایشان از آب و گل دیگری آفریده شده‌اند و یک دسته‌‌ی برگزیده‌ی جدایی می‌باشند. (5) کسانی از اینان آشکاره امامانشان را آفرنده و روزی‌دهنده شناختند. اینها را که سراپا بیدینی و خداناشناسی است در کیش خود جا دادند و بدینسان گوهر دین را دیگر گردانیده همچون مسیحیان چنین وانمودند که بنیاد دین شناختن این امامان و باور داشتن بجایگاه آنان و دلبستگی نمودن بایشان می‌باشد. دین که برای شناختن معنی جهان و زندگی و پی بردن براستیها و زیستن از روی خرد می‌باشد آن را باین رویه انداختند.

راستی دین برای آنست که مردمان خدای جهان را شناخته و کسی را از آفریدگان دست‌اندرکار گردش اینجهان نشناسند ، برای آنست که بکارهای بیهوده‌ای (همچون گفتگوی اینکه خلافت ازآنِ علی بوده یا ازآنِ دیگران که یک داستان انجام گرفته و گذشته بود) نپرداخته از زندگانی بازنمانند. دین برای جلوگیری از این گمراهیها و نادانیهاست ، و اینان آنها را دین نامیدند.


👇
بدینسان شیعیگری را با همه‌ی شکستی که خورده و در زمینه‌ی خلافت کاری از پیش نبرده بود پایدار گردانیدند و هر زمان کسی را از خاندان علوی امام خود شناختند ، تا هنگامی که حسن‌بن‌علی عسکری که امام یازدهمشان شمرده می‌شد بدرود زندگی گفت و او را فرزندی پدیدار نمی‌بود و درمیان پیروانش پراکندگی افتاد و بگفته‌ی شهرستانی در «ملل و نحل» به یازده دسته شدند که هر کدام بسویی رفتند و تنها یک دسته چنین گفتند که امامت از این خاندان بریده نخواهد شد و او را فرزندی هست که از ترس دشمنان در سرداب نهانست ، و یکی از میان ایشان چنین گفت که آن امام نهان مرا جانشینی داده که هر که را سخنی هست باو برسانم و هر که پولی خواهد داد بگیرم. هفتاد سال بدینسان گذشت و چهار تن یکی پس از دیگری دعوای جانشینی (نیابت خاص) از آن امام کردند ، ولی چهارمین ایشان بهنگام مرگ چنین گفت که دیگر امام را جانشینی نخواهد بود. بدینسان داستان امام ناپیدا پدید آمد که پس از هزار سال هنوز درمیانست.

پابرگیها :
1ـ بوجوده ثبتت الارض و السماء و بیمنه رزق الوری.
2ـ من مات ولم یعرف امام زمانه مات میتة الجاهلیة.
3ـ به ترتیب پاینامهای ابوبکر و عمر ـ و
4ـ ان الله خلقنا من اعلی علیین.
5ـ ان شیعتنا خلقوا من فاضل طینتنا.


🌸
(همبسته با گفتار بالا)
.
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش سوم : انجام کار مشعشعیان (احمد کسروی)

🔸 3 ـ 3 : عشیره‌ی آل‌کثیر و کارهاى ایشان


چنانکه گفته‌ایم آل‌کثیر این زمان درمیان رود کرخه و رود دزفول و در میاناب دزفول و در پیرامون شوشتر جا داشتند ، در آنجا که اکنون در زمان ما نیز نشیمن دارند. نیز گفته‌ایم که این عشیره دشمن دیرین مشعشعیان بودند که گاهى بتنهایی و هنگامى بهمدستى آل‌سلطان بجنگ و پیکار آن خانواده برمى‌خاستند. نیز دیدیم که در زمان چیرگى افغانان چون در خوزستان صفى‌میرزاى دروغى پدید آمد آل‌کثیر بهوادارى او برخاستند و بنام او در شوشتر و دزفول حکم مى‌راندند.

اما در این دوره‌ی شورش که پس از کشته شدن نادر در سراسر ایران برخاست و خوزستان بیش از هر جا آشفته گردید چنانکه گفتیم آل‌کثیر در سال ١١۶١  مولا مطلب را شکستند که این بدلیری آنها بسیار افزود. از آن زمان بیکبار بخودسرى برخاسته در کارهاى شوشتر و دزفول دخالت مى‌کردند و سراسر پیرامون‌هاى آن دو شهر را در دست خود داشتند.

شیخ آن عشیره شیخ‌ سعد نام داشت پسر شیخ ‌فارس ، و او اگرچه در شهر نزیسته در بیرون میانه‌ی عشیره نشیمن داشت ولى اختیار هر دو شهر دزفول و شوشتر بدست او بود و در فتنه‌انگیزیهاى آن دو شهر همیشه پاى دخالت بمیان مى‌گزاشت.

چنانکه مى‌دانیم در این دوره‌ی شورش از کسانى که سر برآورده در آرزوى پادشاهى تکاپو مى‌کردند یکى کریمخان زند و دیگرى علیمردان‌خان بختیارى بود که میرزا ابوتراب نامى را از نوادگان دخترى شاه‌سلطان‌حسین ، شاه‌اسماعیل سوم نامیده و بپادشاهى برداشته در اسپهان و آن پیرامونها چیره شده بودند. (1) سپس هم دشمنى بمیان کریمخان و علیمردانخان افتاد که از هم جدا گردیدند که کریمخان با شاه‌اسماعیل به کرمانشاه رفته علیمردانخان در بختیارى نشیمن گزید. در این هنگام آل‌کثیر بمیانجیگرى سید فرج‌اللّه کلانتر که نام او را خواهیم برد بهوادارى علیمردانخان و دشمنى با کریمخان برخاسته باو یارى مى‌کردند و بدینسان بنیاد خودسرى خود را استوار مى‌داشتند.

در سال  ١١۶۵ شیخ ناصر نامى از نزدیکان شیخ ‌سعد بَرو شوریده پس از خونریزیها بَرو چیرگى یافته او را دستگیر ساخت و خویشتن بجاى او بحکمرانى برخاست و در شوشتر و دزفول هواداران او فرمانروایى کردند.

در این میان دشمنى علیمردان‌خان با کریمخان بالا گرفته کار بجنگ کشیده بود که در سال  ١١۶۶ (1132) در پیرامونهای کرمانشاهان باهم جنگ کردند و علیمردان‌خان شکست یافته به بغداد گریخت و چون در عراق عرب کسى بنام سلطان‌حسین‌میرزا پسر شاه‌تهماسب پدید آمده بود علیمردان‌خان پیروى او را پذیرفته و او را برداشته روانه‌ی ایران گردید و نامه‌ها به شیخِ آل‌کثیر و دیگران نوشته همه‌ى را به پیروى آن پادشاه نوین خواند. ولى آل‌کثیر این زمان سخت چیره گردیده و سر پیروى از کسى نداشتند. اینبود که اعتنا بآن نامه‌ها نکردند. با اینهمه که آل‌کثیر از علیمردانخان بریدند ، در دشمنى با کریمخان پایدار ماندند و با آنکه روز بروز نیروى کریمخان بیشتر مى‌گردید اینان هرگز اندیشه‌ی فرمانبردارى ازو در دل نداشتند.

در سال  ١١٧۴ (1139) که این زمان کریمخان به بخش عمده‌اى از ایران دست یافته بود سبزعلیخان زند والى لرستان با سپاهى بجنگ آل‌کثیر آمد. ولى در این جنگ هم آل‌کثیر فیروز درآمدند و سبزعلیخان بدست آنان کشته شد. (2) بدینسان دشمنى این عشیره با کریمخان هرچه بیشتر گردید و چنانکه خواهیم دید در داستان گریختن زکیخان به خوزستان هم اینان بنام دشمنى با کریمخان با او یارى کردند.


پابرگی :
1ـ همانا انبوه مردم پادشاهی را جز از خاندان صفوی برنمی‌تافتند ، چنانکه با نادرشاه آن رفتارها را کردند ، و اینست می‌بینیم کریمخان نیز کسی را از آن خاندان همراه داشته و بنام او به پادشاهی می‌کوشد. همین کار را علیمردانخان نیز می‌کند. ـ و

2ـ سبزعلیخان برادر شیخ ‌علیخان یکى از سرداران نامى زند بود. در همان سال کریمخان در آذربایجان میل بچشمهاى شیخ ‌‌علیخان کشیده او را کور گردانیده بود. میرزا محمدصادق نامى در تاریخ زندیه مى‌نویسد که چون «خبر بى‌لطفى» کریمخان درباره‌ی شیخ ‌علیخان به اعراب رسیده بود آل‌کثیر سبزعلیخان را بکشتند. ولى این از سخنان چاپلوسانه است که تاریخنویسان درباره‌ی پادشاهان دارند. زیرا از همان کتاب او پیداست که آل‌کثیر تا سال  ١١٧٨  که کریمخان به خوزستان آمد دشمن زندیه بودند و هرگز فرمانى از کریمخان نمى‌پذیرفتند. پس چگونه براى دلجویی از کریمخان سبزعلیخان را کشتند؟ و آنگاه به نوشته‌ی خود او سبزعلیخان بجنگ آل‌کثیر آمده بود و آل‌کثیر ناگزیر از نگهداری خود بودند وگرنه کشته مى‌شدند. پس کشتن چنین دشمنى چه ربطى به «بى‌لطفى داور جمشیدنشان» داشت؟!


🌸