در قرآن از پایان جهان و از «رستاخیز» بسخن پرداخته می‌گوید : «رستاخیز نزدیک شد و ماه بشکافت». اینان آن را دستاویز گرفته می‌گویند : پیغمبر اسلام ماه را در آسمان دو نیم گردانیده و یک افسانه‌ی بالابلندی می‌سازند و هیچ نمی‌اندیشند که چنان چیزی اگر رخ دادی گذشته از مکه در صد شهر دیگری دیده شدی و در تاریخها نوشته گردیدی. یک ستاره‌ی دنباله‌داری که هر چند زمان یک بار پدید می‌آید هر زمان که پدید آمده در تاریخها نشانی از خود بازگزارده و چه شده که از چنان داستان شگفت و بزرگی هیچ نشانی بازنمانده؟!.. می‌گویند : بدشمنی اسلام ننوشته‌اند. ولی این بسیار بیخردانه است. زیرا مگر بدشمنی هم می‌توان داستان باین بزرگی را پنهان داشت؟!.. از آنسوی آن شبی که این داستان رخ داده مردمان در شهرهای دور چه دانسته‌اند که معجزه‌ی فلان پیغمبر است؟!.. آن روز را مردمان جاهای دور چه دشمنی با پیغمبر اسلام می‌داشتند؟!.. پس از همه‌ی اینها گفته‌ی قرآن آشکاره درباره‌ی رستاخیز است ، چه بستگی باین افسانه دارد؟!.

در قرآن در یک آیه‌ای سخنی از رفتن پیغمبر از «مسجد حرام» تا «مسجد اقصا» می‌راند و پیداست که در خواب بوده. اینان از آن داستانی بنام «معراج» می‌سازند و پیغمبر را بر «بُراق» نشانده بآسمانها می‌برند که با خدا دیداری کند. یکی نمی‌پرسد : ای نافهمان مگر خدا در آسمانست؟!.. مگر خدا نیز کسی را بمیهمانی پذیرد؟!.. این یک نمونه از صدها گمراهیها و نادانیهای ایشانست و با اینحال باز از میدان نخواهند رفت و باز همین سخنان را خواهند گرفت و پینه‌ای برای باورهای خود گردانیده باز در برابر ما خواهند ایستاد. باز بیشرمانه خواهند گفت : «اینها در اصل دین نبوده» یا خواهند گفت : «اینها که شما می‌گویید در قرآن نیز هست.»


🌸

🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش سوم : انجام کار مشعشعیان (احمد کسروی)

🔸 3 ـ 2 : شوریدن مولا مطّلب


نخستین کسى که در این ‌باره در خوزستان راه فتنه را باز کرد مولا مطلب‌خان مشعشعى نوه‌ی سید فرج‌اللّه حاکم دَورَق بود. چنانکه گفتیم نادرشاه دستگاه این خاندان را بهم زده و تنها دَورَق را بدست سید فرج‌اللّه‌خان نامى از ایشان سپرده بود. انجام کار سید فرج‌اللّه‌خان دانسته نیست. همچنین از پسر او سید محمدخان آگاهى نداریم. اما مولا مطّلب پسر سید محمدخان ، او در سال  ١١۶٠  که هنوز نادرشاه زنده بود از شوریدگى‌ای که در کارهاى ایران پیدا شده و مردم از نادر دلتنگیها می‌نمودند دلیرى پیدا کرده با همدستى عشایر عرب بشورش برخاست.

در این هنگام محمدخان نامى بیگلربیگى خوزستان بود و در هویزه نشیمن داشت. عباسقلى‌بیگ که در پیش نام او را برده‌ایم این زمان عباسقلى‌خان گردیده وکیل مالیات خوزستان بود. مولا مطلب با عباسقلى‌خان همدست گردیده محمدخان را دستگیر ساخت و بدینسان به هویزه دست یافت.

در این هنگام نادرشاه در خراسان ، و بگفته‌ی میرزا مهدیخان بختش وارون و کارش دگرگون بود که هرگز فرصت پرداختن به خوزستان را نداشت ، ابراهیم‌خان حاکم لرستان بى‌آنکه از نادرشاه فرمانى برسد آهنگ سرکوب مولا مطلب کرده با سپاه روانه‌ی خوزستان گردید. محمدرضاخان حاکم شوشتر نیز با لشگرى بدو پیوست. مولا مطلب چون از آهنگ ایشان آگاهى یافت با سپاه از هویزه بیرون تاخت و در جنگى که روی داد شکست به ابراهیم‌خان و محمدرضاخان افتاد که ابراهیم‌خان به لرستان گریخته محمدرضاخان به شوشتر بازگردید.

از این فیروزى مولا مطلب دلیرتر گردیده بدانسر شد که شوشتر را بگشاید و با سپاه روانه‌ی آنجا گردیده شهر را گرد فراگرفت. دو ماه بیشتر شهر در محاصره بود و چون خبر کشته شدن نادرشاه رسید محمدرضاخان ناگزیر شده خواستار آشتى گردید و درهاى شهر را بروى سپاه عرب باز کرد. سپس چون خود او بلشگرگاه رفت مولا مطلب او را دستگیر کرده نگه داشت و بدینسان شکوه و نیروى مولا مطلب بیش از پیش گردید. لیکن در این میان دوتیرگى میان عشایر عرب افتاده کار به زدوخورد انجامید و مولا مطلب چندان زبون گردید که همه‌ی بنه و بارگاه را بجاى گزارده بسمت هویزه گریخت. در این میان ناگهان قورخانه آتش کشیده گروهى را از مردم شوشتر که در آن پیرامون بودند بسوخت. نویسنده‌ی تذکره سیزده تن از سرشناسان آنان را نام مى‌برد.

در این هنگام علیقلیخان برادرزاده‌ی نادر بنام عادلشاه یا علیشاه بر تخت شاهى نشسته بود. او براى مولا مطلب‌خان فرمان والیگرى فرستاد و بدینسان والیگرى عربستان بار دیگر بنیاد یافته و خاندان مشعشع را آب رفته به جوى بازآمد. ولى مولا مطلب را آن توانایی نبود که اعراب را بر سر جاى خود بنشاند. چنانکه در سال  ١١۶١  که لشگر بر سر آل‌کثیر برده بود که آنان را گوشمال دهد در جنگى که در سرخگان در نزدیکى شوشتر روی داد آل‌کثیر چیره درآمدند و مولا مطلب شکست سختى خورده به هویزه بازگشت و آل‌کثیر را از این فیروزى دلیرى فزون گردیده همه‌ی پیرامونهاى شوشتر و دزفول را میدان حکمرانى و خودسرى خویش ساختند.

بار دیگر در سال  ١١۶۵  مولا مطّلب بسرکوبى آل‌کثیر برخاست و بهمدستى آل‌سلطان آهنگ تاخت و جنگ آن طایفه نمود. آل‌کثیر در این هنگام بدشمنى عباسقلیخان حاکم دزفول برخاسته آن شهر را گرد فراگرفته بودند و چون از آهنگ مولا مطّلب آگاهى یافتند دست از محاصره برداشته به پیشواز دشمن شتافتند. دو لشگر در کنار رود کرخه بهم رسیده روبروى یکدیگر لشگرگاه ساختند و چهار ماه در کشاکش و زدوخورد بودند و بدینسان کشتها پایمال و آبادیها ویران مى‌گردید ، و سرانجام چون هیچ یک چیرگى نتوانستند دست از جنگ برداشته هر دسته‌اى بجاى خود بازگشت.

پس از این حادثه از مولا مطّلب چندان آگاهى در دست نیست ولى گویا تا سال  ١١٧۶ (1141) که بدست علیمحمدخان زند کشته گردید بیشتر در جنگ و کشاکش بوده و آرام نمى‌نشسته. چه نویسنده‌ی تذکره چون از شورش و آشوب شوشتر در سال  ١١۶٧  سخن مى‌راند مى‌گوید : «و این فتنه به عربستان سرایت نموده تمامى طوایف آل‌خمیس و بنى‌لام و غیرهم از حدود بنادر الى بغداد در محال دهنو و تبعه جمعیت نموده و والى والا جایگاه (مولا مطلب) به رفاقت اعراب هویزه با ایشان طریق موافقت پیمودند و با این تقریب تمامى محصولات ضبطى آن حدود به تلف رسید و قرى و دیهات خراب گردید و اکنون که اواخر سال است نیز همان جمعیت در محال دزفول دست داده و محصولات در معرض تلف آمده و شیخ ‌سعدِ آل‌کثیر در هویزه محبوس مى‌باشد.»

در تاریخ کعب نیز مى‌نویسد : «على‌پاشا والى بغداد و مولا مطلب با لشگر بس انبوهى بمحاصره‌ی کعبیان آمدند و کارى از پیش بردن نتوانسته برگشتند و این حادثه در نیمه‌ی ماه ذیحجه‌ی  ١١٧۵  بوده.» (1)


پابرگی :
1ـ تذکره‌ی شوشتر صفحه‌هاى  ٩٧  و  ٩٨  و  ٩٩  و  ١١٣ ، تاریخ کعب.


🌸

🔶 «دردها و درمانها»

🖌 احمد کسروی




🔹 بخش یکم

🔸 بیماری پرگویی

🔸 عنوانهای پوچ یا مایه‌ی ننگ

🔸 نادانیها ـ1 «من» چرا «بنده» باشد؟!

🔸 نشخوار سخن

🔸 نادانیها ـ2 مرد آزاده دشنام ندهد

🔸 دشنام چیست؟

🔸 نادانیها ـ3 اگر راست می‌گویی ، سوگند چرا می‌خوری؟!

🔸 نادانیها ـ4 هیچ سخنی را نافهمیده نپذیر

🔸 در آیین زندگانی آن چیز را نیک می‌شناسند که از هر باره نیکو باشد

🔸 نادانیها ـ 5 بیماری گزارش

🔸 نکوخوییها ، بدخوییها ـ چاره‌ی زشتخوییها را چگونه باید کرد؟..

🔸 نکوخویی و بدخویی ـ بدا حال مردمی که پندسرایان فراوان دارند

🔸 پایندگی یک توده بیش از همه در سایه‌ی نکوخوییست

🔸 سخن و پند



🌸

🔶 «در پاسخ حقیقتگو» (احمد کسروی)

🔸 13ـ این کیشها نه با زندگانی سازگارست نه با دمکراسی

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.


💐

🔶 «فهرستی از گمراهیها» ، احمد کسروی

🔸 تکه‌ی یازده از شانزده


8) یک رشته گمراهیهای دیگری پندارهای شیعیگریست. این گمراهی تاریخچه‌ی بسیار دراز و دامنه‌ی بسیار بلندی می‌دارد و ما اگر بکوتاهی پردازیم باید بگوییم : چون پس از کشته شدن امام علی‌بن‌ابیطالب پسرش حسن تخت خلافت را بمعاویه سپرد و او و جانشینانش بخلافت رنگ پادشاهی دادند. این رفتار ایشان بمسلمانان سخت افتاد. کسان بسیاری باندیشه افتادند که خلافت را از دست خاندان امیه بیرون آورند. از جمله چند تنی از خاندان علی باین اندیشه افتادند. عباسیان این آرزو را دنبال کردند. از علویان امام حسین‌بن‌علی و زید‌بن‌‌علی در این راه کشته شدند. محمد حنفیه بدستیاری مختار باین اندیشه برخاست و کاری از پیش نبرد. ولی عباسیان بدستیاری ابومسلم و به یاری خراسانیان خلافت را بدست آوردند و این بار کشاکش درمیان ایشان با علویان پدید آمد. در اینجا نیز کسانی از علویان از محمد نفس زکیه و برادرش ابراهیم و دیگران بکوشش برخاستند. ولی اینان کاری از پیش نبردند و خود نابود گردیدند.

راستی اینست که علویان بخلافت شاینده‌تر از دیگران می‌بودند. زیرا گذشته از آنکه بازماندگان دختر پیغمبر می‌بودند ، خود در پارسایی و دانش و دلیری و دلسوزی به دین برتری بدیگران می‌داشتند. چیزی که هست در هیچ زمانی فیروز نگردیدند. اینبود پیروان ایشان بداستان رنگ دیگری دادند ، و آن اینکه خلافت سپرده‌ی خداست. خلیفه را باید خدا برگزیند نه مردم. اینست کسی که خدا بخلافت برگزیده خلیفه است اگرچه مردم نپذیرند و نشناسند ، و اگر کسانی می‌خواهند فرمانبری از خدا نمایند و از بازخواست آنجهان می‌ترسند باید آن برگزیده را ـ با همه‌ی دست‌بستگی و خانه‌نشینی ـ خلیفه شناسند و باو دلبستگی نمایند و زکات و خمس برسانند. چون در میدان کوشش و کشاکش کاری از پیش نبرده بودند بداستان چنین رنگی دادند ، و یک رشته حدیثهایی ساختند :

«هر زمانی باید یک امامی درمیان باشد و او لنگر زمین است که اگر نباشد زمین آرام نخواهد ایستاد و خدا بمردم روزی نخواهد داد» (1) ، «هر کس بمیرد و امام زمان خود را نشناسد بیدین از جهان رفته» (2) و بسیار از اینگونه.

بدینسان بشیعیگری که یک جنبش سیاسی می‌بود رنگ کیش دادند. سپس در این اندازه هم نایستاده چنین گفتند : خلافت از نخست بهره‌ی خاندان امامان ما بوده و چون پیغمبر مُرد بایستی امام علی‌بن‌ابی‌طالب جانشین او باشد و سه تن که صدیق و فاروق (3) و عثمان باشند و پیش از او خلیفه شدند با زور آن را بدست آوردند ، و اینبود زبان ببدگویی از آن سه تن باز نمودند.

در زمان خود امام علی‌بن‌ابی‌طالب چنین سخنانی درمیان نبوده و آن امام را با ابوبکر و عمر و عثمان کشاکش بر سر خلافت نرفته. ولی پس از سالیان درازی کشاکش و دشمنی بمیان آنان انداختند و دروغهایی ساخته رواج دادند که خلیفه ابوبکر فدک را با زور از دست دختر پیغمبر گرفته ، و علی را با زور به بیعت او واداشته‌اند ، و فاروق دختر پیغمبر را درمیان درِ خانه و دیوار گزارده و دنده‌های او را شکسته ، عثمان دختران پیغمبر را که همسرانش بودند با زدن کشته است. از اینگونه دروغها فراوان ساخته بیرون ریختند.

سپس از این اندازه هم گذشته امامان خود را از جایگاهشان بیرون بردند و چنین گفتند که خدا آنان را از آب و گِل دیگری سرشته (4) و جهان را از بهر آنان آفریده و دست‌اندرکارهای خود گردانیده ، همچنین شیعیانِ ایشان از آب و گل دیگری آفریده شده‌اند و یک دسته‌‌ی برگزیده‌ی جدایی می‌باشند. (5) کسانی از اینان آشکاره امامانشان را آفرنده و روزی‌دهنده شناختند. اینها را که سراپا بیدینی و خداناشناسی است در کیش خود جا دادند و بدینسان گوهر دین را دیگر گردانیده همچون مسیحیان چنین وانمودند که بنیاد دین شناختن این امامان و باور داشتن بجایگاه آنان و دلبستگی نمودن بایشان می‌باشد. دین که برای شناختن معنی جهان و زندگی و پی بردن براستیها و زیستن از روی خرد می‌باشد آن را باین رویه انداختند.

راستی دین برای آنست که مردمان خدای جهان را شناخته و کسی را از آفریدگان دست‌اندرکار گردش اینجهان نشناسند ، برای آنست که بکارهای بیهوده‌ای (همچون گفتگوی اینکه خلافت ازآنِ علی بوده یا ازآنِ دیگران که یک داستان انجام گرفته و گذشته بود) نپرداخته از زندگانی بازنمانند. دین برای جلوگیری از این گمراهیها و نادانیهاست ، و اینان آنها را دین نامیدند.


👇

بدینسان شیعیگری را با همه‌ی شکستی که خورده و در زمینه‌ی خلافت کاری از پیش نبرده بود پایدار گردانیدند و هر زمان کسی را از خاندان علوی امام خود شناختند ، تا هنگامی که حسن‌بن‌علی عسکری که امام یازدهمشان شمرده می‌شد بدرود زندگی گفت و او را فرزندی پدیدار نمی‌بود و درمیان پیروانش پراکندگی افتاد و بگفته‌ی شهرستانی در «ملل و نحل» به یازده دسته شدند که هر کدام بسویی رفتند و تنها یک دسته چنین گفتند که امامت از این خاندان بریده نخواهد شد و او را فرزندی هست که از ترس دشمنان در سرداب نهانست ، و یکی از میان ایشان چنین گفت که آن امام نهان مرا جانشینی داده که هر که را سخنی هست باو برسانم و هر که پولی خواهد داد بگیرم. هفتاد سال بدینسان گذشت و چهار تن یکی پس از دیگری دعوای جانشینی (نیابت خاص) از آن امام کردند ، ولی چهارمین ایشان بهنگام مرگ چنین گفت که دیگر امام را جانشینی نخواهد بود. بدینسان داستان امام ناپیدا پدید آمد که پس از هزار سال هنوز درمیانست.

پابرگیها :
1ـ بوجوده ثبتت الارض و السماء و بیمنه رزق الوری.
2ـ من مات ولم یعرف امام زمانه مات میتة الجاهلیة.
3ـ به ترتیب پاینامهای ابوبکر و عمر ـ و
4ـ ان الله خلقنا من اعلی علیین.
5ـ ان شیعتنا خلقوا من فاضل طینتنا.


🌸

(همبسته با گفتار بالا)
.

🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش سوم : انجام کار مشعشعیان (احمد کسروی)

🔸 3 ـ 3 : عشیره‌ی آل‌کثیر و کارهاى ایشان


چنانکه گفته‌ایم آل‌کثیر این زمان درمیان رود کرخه و رود دزفول و در میاناب دزفول و در پیرامون شوشتر جا داشتند ، در آنجا که اکنون در زمان ما نیز نشیمن دارند. نیز گفته‌ایم که این عشیره دشمن دیرین مشعشعیان بودند که گاهى بتنهایی و هنگامى بهمدستى آل‌سلطان بجنگ و پیکار آن خانواده برمى‌خاستند. نیز دیدیم که در زمان چیرگى افغانان چون در خوزستان صفى‌میرزاى دروغى پدید آمد آل‌کثیر بهوادارى او برخاستند و بنام او در شوشتر و دزفول حکم مى‌راندند.

اما در این دوره‌ی شورش که پس از کشته شدن نادر در سراسر ایران برخاست و خوزستان بیش از هر جا آشفته گردید چنانکه گفتیم آل‌کثیر در سال ١١۶١  مولا مطلب را شکستند که این بدلیری آنها بسیار افزود. از آن زمان بیکبار بخودسرى برخاسته در کارهاى شوشتر و دزفول دخالت مى‌کردند و سراسر پیرامون‌هاى آن دو شهر را در دست خود داشتند.

شیخ آن عشیره شیخ‌ سعد نام داشت پسر شیخ ‌فارس ، و او اگرچه در شهر نزیسته در بیرون میانه‌ی عشیره نشیمن داشت ولى اختیار هر دو شهر دزفول و شوشتر بدست او بود و در فتنه‌انگیزیهاى آن دو شهر همیشه پاى دخالت بمیان مى‌گزاشت.

چنانکه مى‌دانیم در این دوره‌ی شورش از کسانى که سر برآورده در آرزوى پادشاهى تکاپو مى‌کردند یکى کریمخان زند و دیگرى علیمردان‌خان بختیارى بود که میرزا ابوتراب نامى را از نوادگان دخترى شاه‌سلطان‌حسین ، شاه‌اسماعیل سوم نامیده و بپادشاهى برداشته در اسپهان و آن پیرامونها چیره شده بودند. (1) سپس هم دشمنى بمیان کریمخان و علیمردانخان افتاد که از هم جدا گردیدند که کریمخان با شاه‌اسماعیل به کرمانشاه رفته علیمردانخان در بختیارى نشیمن گزید. در این هنگام آل‌کثیر بمیانجیگرى سید فرج‌اللّه کلانتر که نام او را خواهیم برد بهوادارى علیمردانخان و دشمنى با کریمخان برخاسته باو یارى مى‌کردند و بدینسان بنیاد خودسرى خود را استوار مى‌داشتند.

در سال  ١١۶۵ شیخ ناصر نامى از نزدیکان شیخ ‌سعد بَرو شوریده پس از خونریزیها بَرو چیرگى یافته او را دستگیر ساخت و خویشتن بجاى او بحکمرانى برخاست و در شوشتر و دزفول هواداران او فرمانروایى کردند.

در این میان دشمنى علیمردان‌خان با کریمخان بالا گرفته کار بجنگ کشیده بود که در سال  ١١۶۶ (1132) در پیرامونهای کرمانشاهان باهم جنگ کردند و علیمردان‌خان شکست یافته به بغداد گریخت و چون در عراق عرب کسى بنام سلطان‌حسین‌میرزا پسر شاه‌تهماسب پدید آمده بود علیمردان‌خان پیروى او را پذیرفته و او را برداشته روانه‌ی ایران گردید و نامه‌ها به شیخِ آل‌کثیر و دیگران نوشته همه‌ى را به پیروى آن پادشاه نوین خواند. ولى آل‌کثیر این زمان سخت چیره گردیده و سر پیروى از کسى نداشتند. اینبود که اعتنا بآن نامه‌ها نکردند. با اینهمه که آل‌کثیر از علیمردانخان بریدند ، در دشمنى با کریمخان پایدار ماندند و با آنکه روز بروز نیروى کریمخان بیشتر مى‌گردید اینان هرگز اندیشه‌ی فرمانبردارى ازو در دل نداشتند.

در سال  ١١٧۴ (1139) که این زمان کریمخان به بخش عمده‌اى از ایران دست یافته بود سبزعلیخان زند والى لرستان با سپاهى بجنگ آل‌کثیر آمد. ولى در این جنگ هم آل‌کثیر فیروز درآمدند و سبزعلیخان بدست آنان کشته شد. (2) بدینسان دشمنى این عشیره با کریمخان هرچه بیشتر گردید و چنانکه خواهیم دید در داستان گریختن زکیخان به خوزستان هم اینان بنام دشمنى با کریمخان با او یارى کردند.


پابرگی :
1ـ همانا انبوه مردم پادشاهی را جز از خاندان صفوی برنمی‌تافتند ، چنانکه با نادرشاه آن رفتارها را کردند ، و اینست می‌بینیم کریمخان نیز کسی را از آن خاندان همراه داشته و بنام او به پادشاهی می‌کوشد. همین کار را علیمردانخان نیز می‌کند. ـ و

2ـ سبزعلیخان برادر شیخ ‌علیخان یکى از سرداران نامى زند بود. در همان سال کریمخان در آذربایجان میل بچشمهاى شیخ ‌‌علیخان کشیده او را کور گردانیده بود. میرزا محمدصادق نامى در تاریخ زندیه مى‌نویسد که چون «خبر بى‌لطفى» کریمخان درباره‌ی شیخ ‌علیخان به اعراب رسیده بود آل‌کثیر سبزعلیخان را بکشتند. ولى این از سخنان چاپلوسانه است که تاریخنویسان درباره‌ی پادشاهان دارند. زیرا از همان کتاب او پیداست که آل‌کثیر تا سال  ١١٧٨  که کریمخان به خوزستان آمد دشمن زندیه بودند و هرگز فرمانى از کریمخان نمى‌پذیرفتند. پس چگونه براى دلجویی از کریمخان سبزعلیخان را کشتند؟ و آنگاه به نوشته‌ی خود او سبزعلیخان بجنگ آل‌کثیر آمده بود و آل‌کثیر ناگزیر از نگهداری خود بودند وگرنه کشته مى‌شدند. پس کشتن چنین دشمنى چه ربطى به «بى‌لطفى داور جمشیدنشان» داشت؟!


🌸

🔶 «در پاسخ حقیقتگو» (احمد کسروی)

🔸 14ـ آیا نباید بچاره‌ی پراکندگیها کوشید؟!

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.


💐

🔶 «فهرستی از گمراهیها» ، احمد کسروی

🔸 تکه‌ی دوازده از شانزده


ایرادهایی که به شیعیگری توان گرفت

اینست فهرستی از تاریخچه‌ی شیعیگری ، اما ایرادهایی که بآن باید گرفت :

1ـ چنانکه گفتیم بنیاد این کیش کشاکش درباره‌ی خلافت بوده که کم‌کم باین رنگ درآمده. هرچه هست این خود گمراهیست که کسانی پس از قرنها گفتگو از خلافت ابوبکر و علی کنند و بر سر این به چَخِش [=مجادله] و پرخاش پردازند. گمراهیست که بمیان مردگان دشمنی اندازند و یکی را بیش از اندازه بستایند و بدیگران دشنام و نفرین فرستند. گمراهیست که زندگی را رها کرده باین کشاکشهای بیهوده پردازند و بر سر آنها خونها ریزند و زنان و دختران را به بردگی برند. کسانی که مایه‌ی این گزندها بوده‌اند نزد خدا روسیاه خواهند بود.

2ـ آن جایگاهی که بامامان می‌دهند و آنان را از آب و گل دیگر می‌ستایند و کارهای خدا را در دست آنان می‌شناسند و یا امید بمیانجیگری آنان می‌بندند همه گمراهیست و همه خداناشناسیست. هر یکی از آنان جز آفریده‌ی ناتوان نبوده. در کارهای خدا کسی را دست نتواند بود. چنین باوری درباره‌ی‌ کسی جز بت‌پرستی نیست. دین برای آنست که مردمان گرفتار اینها نگردند.

3ـ برای داستان امام ناپیدا دلیلی درمیان نیست. از آنسوی این بیرون از آیین خداست که کسی بیش از صدوپنجاه سال زنده مانَد. چنین چیزی تاکنون دیده نشده و همین دلیلیست که نخواهد شد. آنگاه خدا را چه نیاز است که کسی را بیافرد و هزار سال بیشتر در چاه و سرداب نگه دارد تا روزی براهنمایی جهان برخیزد؟!.. مگر آن روز نخواهد توانست بیافرد؟!..

آیین خدا در این باره روشنست. هر زمان که بخواهد برای جهان راهنمایی برانگیزد از میان مردمان برانگیزد. راهنما از آب و گل همان مردمان باشد.

همچنین امید آنکه امام ناپیدا چون بیرون آمد بیکبار جهان دیگر گردد و بدیها از میان برخیزد و داد جای ستم گیرد بیپاست. چنین چیزی بیرون از آیین خدا و بیرون از خواست اوست. در اینجهان هر کاری جز در نتیجه‌ی کوشش و کم‌کم نتواند بود. از آنسوی چنان حالی برای جهان نشدنیست.

آری جهان همیشه در پیشرفت است و هر زمان باید یک گامی در این راه بردارد و امروز که خونریزیها و ستمگریها گیتی را فراگرفته باید از میان رود و آسایش و خوشی جای آن را گیرد و آدمیان بآیین بخردانه زیند. ولی این جز از آن امیدیست که شیعیان از پشت سر پیدایش امام ناپیدا ، و جهودان از برخاستن مسیح ، و ترسایان از فرود آمدن عیسا ، و زردشتیان از پدیداری شاه‌بهرام می‌دارند. اینها همه پندارهای بیپاییست که در مغزها جا گرفته.

برخی از شرقشناسان اروپایی باوری را که شیعیان درباره‌ی امام ناپیدا می‌دارند بسودمندی ستوده و چنین گفته‌اند مردمی که چنین باوری می‌دارند و همیشه چشم براه یک رهاننده‌ای هستند که درآید و آنان را رها گرداند هیچگاه دچار نومیدی نگردند و در برابر فشار پیشامدها با دلی پر از امید ایستادگی نمایند ، و همیشه افزار جنگ و کوشش آماده دارند که همینکه آن ناپیدا پیدا شد از دنبال او افتند و بکوشند ، و این نوشته‌های ایشان دستاویز بدست ملایان داده که این باور بیپای خود را پیاپی به رخ دیگران کشند و آن را یک چیز سودمندی پندارند و بخود بالند. (1) ولی می‌باید گفت : خواست شرقشناسان جز فریب نیست. آنان کارکنان سیاسی دولتهای آزمند اروپا می‌باشند و یگانه خواستشان آنست که شرقیان از آلودگیهای خود بیرون آمدن نتوانند و همیشه در این حال پستی و گرفتاری بازمانند و اینست برای هر یکی از کیشهای بیپا فلسفه‌ها می‌بافند. ما درباره‌ی‌ این باور ایرانیان با دیده‌ی خود می‌بینیم که سراپا زیانست. آن امید و آمادگی که شرقشناسان می‌گویند ما نشانی از آن نمی‌بینیم. ولی از اینسوی آشکاره می‌بینیم که در چنین هنگام جهان که توده‌ها با یکدیگر سختترین نبرد را می‌دارند اینان با بی‌پروایی بسیار روز می‌گزارند و بهانه‌شان اینست که می‌باید «خودش بیاید و کارها را درست گرداند». بجای آن امید و آمادگی این پستی و بیباکی را می‌بینیم.


پابرگی :
1ـ چنین ستایش فریب‌آمیزی جز از ملایان کهنه‌اندیش ، هواداران نواندیش شیعی را نیز دستاویزی بوده که آنها نیز برای نگاهداشت کیش خود و سودمند و نیک نشان دادن چنان باور بیپایی فلسفه‌ها بتراشند. در جایی که خرد این را وارونه می‌داند. زیرا چنان بدباوری مردم را از پروا کردن به زندگی و چاره‌اندیشی به دشواریها و کوشش به دادگری بازمی‌دارد. ـ و


🌸

(همبسته با گفتار بالا)
.

🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش سوم : انجام کار مشعشعیان (احمد کسروی)

🔸 3 ـ 4 : فتنه‌کاریهاى مردم شوشتر و دزفول


در سال ١١۶٠ (1126) که نادرشاه کشته گردید حکمران شوشتر و دزفول ، محمدرضاخان نامى از افشار قرخلو بود. چنانکه گفتیم در همان سال مولا مطّلب شوریده پس از شکست ابراهیم‌خان والى لرستان لشگر بر شوشتر آورده آن شهر را محاصره نمود و پس از زمانى که محمدرضاخان ناگزیر گردیده از در زینهار‌خواهى درآمد و با پاى خود بلشگرگاه رفت مولا مطّلب او را گرفته بند نمود و با خود به هویزه برد.

در این میان عادلشاه برادرزاده‌ی نادر بپادشاهى نشسته بود و چنانکه گفتیم او مولا مطلب را بوالیگرى هویزه برگمارد. نیز عباسقلیخان را که گفتیم در شورش با مولا مطلب همدست بود حکمرانى شوشتر و دزفول داد.

در سال ١١۶١ (1127) عباسقلیخان از هویزه به شوشتر آمده در آنجا و در دزفول بحکمرانى پرداخت. ولى در این زمان گذشته از آنکه پیاپى پادشاه دیگرى براى ایران پیدا مى‌شد و هر یکى از ایشان فرمان حکمرانى این شهرها را به کس دیگرى مى‌داد خود مردم شوشتر و دزفول نیز آماده‌ی فتنه‌کارى بودند و آرام نمى‌نشستند. از سوى دیگری شیخ آل‌کثیر همیشه در کارهاى این شهرها دخالت مى‌کرد. از رویهم‌رفته‌ی اینها این نتیجه بدست مى‌آمد که در شوشتر و دزفول هر زمان شورش دیگرى در کار باشد.

نویسنده‌ی تذکره که در آن زمان مى‌زیسته و در شوشتر تماشاچی آن فتنه‌ها بوده اندکى از بسیار آن داستانها را یاد کرده ما نیز اندکى از بسیار گفته‌هاى او را در اینجا مى‌آوریم.

چنانکه گفتیم عباسقلیخان چون حکومت یافت ، خود او در دزفول نشسته برادرش محمدخان را به شوشتر فرستاد. ولى در رمضان همان سال (١١۶١) نخست مردم شوشتر و سپس مردم دزفول به عباسقلیخان بشوریدند و آل‌کثیر را بیارى خود خواندند و این شورش و کشاکش درمیان بود تا عباسقلیخان از دزفول گریخت و برادر او محمدخان در شوشتر با دست غوغاییان کشته گردید. شیخِ آل‌کثیر محمدرضابیگ پسر اسفندیاربیگ را در شوشتر بجانشینى خود برگمارده خویشتن بمیان عشیره بازگشت.

در این میان شاه‌مرادبیگ نامى از بزرگان افشار گندزلو که به خراسان رفته بود از ابراهیم‌میرزا فرمان حکومت شوشتر و دزفول یافته و به خوزستان مى‌آمد. اعراب آل‌کثیر این شنیده تا لرستان به پیشواز او رفته او را دستگیر ساخته و بمیان عشیره آورده بند کردند. لیکن او شبانه از آنجا گریخته خود را بخانه‌ی برادرش در محله‌ی گرگر شوشتر رسانید و مردم آن محله که خود را حیدرى (1) مى‌خواندند به گرد وى درآمده بدانسر شدند که او را بحکومت رسانند ولى مردم دَستوا (2) که نعمتى خوانده مى‌شدند بدشمنى حیدریان با حکومت او مخالفت کردند و آل‌کثیر را بیارى خود خواندند و سرانجام کار بلشگرکشى انجامیده در عقیلى که روستایى از پیرامون شوشتر است جنگى میانه‌ی عرب و افشار گندزلو روی داده گندزلویان شکست خورده بگریختند. بدینسان بار دیگر حکومت ازآنِ شیخِ آل‌کثیر گردید که همچنان محمدرضابیگ را بجانشینى برگماشت.

در این میان ابراهیم‌میرزا نیز از میان برخاسته شاهرخ‌میرزا نوه‌ی نادر در خراسان به تخت شاهى نشسته بود و چون صالح‌خان بیات در فارس نیرومند و استوار نشسته و هواخواه شاهرخ‌میرزا بود بخواهش او شاهرخ فرمان حکمرانى شوشتر را بنام محمدرضابیگ فرستاد و او باستقلال بحکمرانى پرداخت ولى اعراب آل‌کثیر از این کار برآشفته و چون مردم گرگر نیز دشمن محمدرضابیگ و ازو ناخشنود بودند هر دو دسته دست بهم داده با محمدرضابیگ و مردم دستوا که هواخواهان او بودند بجنگ برخاستند و مدتها در درون شهر جنگ و خونریزى در کار بود تا در این میان از شاه‌اسماعیل سوم که گفتیم بدستیارى علیمردانخان و کریمخان پادشاهى یافته بود فرمانى بنام شیخِ آل‌کثیر رسید که او را بحکمرانى شوشتر و آن نواحى برگمارده بود و بدینسان محمدرضابیگ و پیروانش زبون گردیده از در زینهارخواهى درآمدند. شیخ آل‌کثیر از این زبونى بآنان بخشیده و بار دیگر محمدرضابیگ را بجانشینى خود برگمارده از شهر بیرون رفت.

پس از مدتى در سال ١١۶۵ (1131) عباسقلیخان که گفتیم از دزفول بگریخت و تا این هنگام در پشتکوه مى‌زیست ناگهان به دزفول آمده مردم آن شهر بهمدستى وى برخاسته او را بحکومت پذیرفتند. ولى آل‌کثیر سپاه به دزفول برده آن شهر را محاصره کردند ، و چنانکه گفتیم در این هنگام بود که مولا مطّلب با سپاهى آهنگ سرکوب آل‌کثیر کرد و آل‌کثیر این شنیده دست از محاصره‌ی دزفول برداشته و به پیشواز او شتافتند و در کنار کرخه چهار ماه با یکدیگر نبرد مى‌نمودند و چون پس از چهار ماه هر دو دسته بجایگاه خود بازگشتند آل‌کثیر بار دیگر بمحاصره‌ی دزفول شتافته عباسقلیخان را از آنجا بیرون راندند.


👇

در همان هنگام در شوشتر فتنه‌هاى نوین در کار رخ دادن بود. بدینسان که سید فرج‌اللّه پسر سید محمدصادق کلانتر که مردی فتنه‌جوى و خودخواهى بود بآرزوى حکمرانى برخاسته با محمدرضابیگ کشاکش و ستیز مى‌کرد و چون مردم گرگر یا حیدریان از نخست دشمن محمدرضابیگ بودند سید فرج‌اللّه بدستیارى ایشان بر محمدرضابیگ چیرگى یافته او را از شهر بیرون کرد و خویشتن بعنوان جانشینى از شیخِ آل‌کثیر بحکمرانى شهر پرداخت.

لیکن چندى نگذشت که میرزا عبداللّه نامى بهمدستى همان گرگریان به سید فرج‌اللّه شورید و محمدرضابیگ را که به دزفول گریخته بود به شوشتر خواسته بازار فتنه را هرچه گرمتر ساختند و درمیان شهر سنگربندیها کرده بجنگ و خونریزى پرداختند. از آنسوى شیخِ آل‌کثیر با سپاهى از عرب به یارى سید فرج‌اللّه آمده در بیرون شهر در عقیلى و دیگر روستاها ویرانى بى‌اندازه کردند. سرانجام محمدرضابیگ و میرزا عبداللّه خود را زبون دیده از در زینهارخواهى درآمدند و بشیخِ آل‌کثیر پناهنده گردیدند و بدینسان فتنه‌ی بیدار شده بخوابید. در تذکره مى‌نویسد مدت این جنگ و کشاکش سى‌وسه روز و شماره‌ی کشتگان از سرشناس و گمنام هشتاد کس کمابیش بودند.

سپس نویسنده‌ی تذکره جنگ دیگرى را در سال  ١١۶٧ (1133) میانه‌ی سید فرج‌الله و محمدرضابیگ نوشته ، هم مى‌گوید : گروهی بسیارى از سرشناسان و گمنامان نابود گردیدند و چون پس از این حادثه در سال  ١١۶٩ (1135) کتاب تذکره بپایان مى‌رسد دیگر خبرى از کارهاى شوشتر و دزفول در دست نداریم. (3)


پابرگیها :

1ـ کویهاى شرقى شوشتر بنام گرگر و کویهای غربى بنام دستوا نامیده مى‌شود و تاکنون دوتیرگى حیدرى و نعمتى که از یادگارهاى دوره‌ی صفوى است درمیان آن دو کوی بازمانده که مردم گرگر حیدرى و مردم دستوا نعمتى هستند.

2ـ این نام در همین کتاب پیشتر دشتوا آمده. هر دو درست است. نک. کتاب «تاریخ جغرافیایی خوزستان» نوشته‌ی امام شوشتری. ـ و

3ـ مؤلف تذکره در سال  ١١٧٣ بدرود زندگى گفته است. ولى حوادث چهار سال آخر عمر خود را در تذکره نیاورده است.


🌸

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی)

🖌 احمد کسروی


🔸 بخش دوم : مشروطه

👈 1ـ2) جنبش مشروطه و اهمیت آن

👈 2ـ2) برخورد مشروطه با شریعت

👈 3ـ2) کتاب تاریخ مشروطه‌ی ایران

👈 4ـ2) یک کتاب سودمند

👈 5ـ2) تاریخ مشروطه

👈 6ـ2) داوری تاریخی و رنجشهای بی‌پایه

👈 7ـ2) تاریخ هیجده‌ساله را چرا نوشتم؟

👈 8ـ2) علما و مشروطه

👈 9ـ2) یک کار نیکی که شده کسی باید یا بهتر از آن کند و یا همان را بپسندد

👈 10ـ2) بهانه‌ی «تاریخ‌نویس باید بیطرف باشد!»

👈 11ـ2) چگونه تاریخ مشروطه پیراسته‌تر گردید


🌹

🔶 «در پاسخ حقیقتگو» (احمد کسروی)

🔸 15ـ آیا خدا جهان را بخود بازگزارده؟!

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.


💐

🔶 «فهرستی از گمراهیها» ، احمد کسروی

🔸 تکه‌ی سیزده از شانزده


این شیعیگریست که بنیاد آن یک کشاکش سیاسی در زمینه‌ی خلافت بوده و نتیجه‌ی آن بیدینی و بت‌پرستی و خداناشناسی گردیده و بیخردانه‌ترین نادانیها در آن جا گرفته است. چنین گمراهی و نادانی ، شیخیان و کریمخانیان و بابیان و بهائیان کیشهای خود را بروی آن بنیاد گزارده‌اند.

امامانی که هر یکی در زمان خود پیشوای یک گروهی بوده و بیش از این نبوده ، شیخ اَحسایی درباره‌ی آنان بسخنان گزافه‌آمیز شگفتی برخاسته. از اینگونه که آنان همیشه زنده‌اند ، دستگاه خدا در دست ایشانست ، مردمان را ایشان آفریده‌اند ، کنون هم مردمان بندگان ایشان می‌باشند ، تن‌های مردمان ازآنِ ایشانست که هر زمان بخواهند به تن هر که توانند درآمد (چنانکه امیرالمؤمنین به تن‌های کسانی درآمد و در یک شب در چهل جا مهمان بود) ، آنان همه چیز را می‌دانند ، همه چیز را می‌بینند. درباره‌ی معراج چون آن را بفلسفه‌ی یونانی ناسازگار می‌یافته بگزارش دور و درازی پرداخته که بسرسام یک بیمار ماننده‌تر است : «در گذشتن از کره‌ی هوا آنچه از هوا می‌داشت در آن بگزاشت و همچنین در هر کره‌ای این کار را کرد و بآسمانها رفت و در بازگشتن آنچه گزارده بود بازگرفت». یک رشته بافندگیهای کهن یونانی را با بافندگیهای بیپای شیعیگری درهم آمیخته است.

بر سر این گزافه‌گوییها بود که در زمان فتحعلیشاه کشاکش شیخی و متشرع برخاست و ملایان بدو تیره گردیده مردم را نیز دو تیره گردانیدند ، و بر سر این گزافگوییها بود که خونها ریخته گردید و سالیان دراز دو دسته جدا از هم می‌زیستند.

پس از شیخ اَحسایی ، حاجی ‌محمد کریمخان بگزافگوییهای رنگین‌تر دیگری برخاسته ، اینگونه که چنانکه امامان میانجی درمیان خدا و مردم می‌باشند باید همیشه یک کسی هم درمیان امام و مردم باشد که بهمگی سروری و برتری دارد و همگی باو پیروی و فرمانبرداری نمایند و این کس است که «پایه‌ی چهارم» می‌خوانَد و خواستش اینست که جهان بروی چهار ستون یا چهار پایه ایستاده که خدا و پیغمبر و امام و آن کس باشد. این پایه‌ی چهارم در زمان حاجی ‌کریمخان خود او بوده و اکنون نواده‌اش می‌باشد که در کرمان می‌نشیند و به پیروان فرمان می‌راند. این نیز داستان کریمخانیانست.

از آنسوی در همان زمان سید علی‌محمد شیرازی که شاگرد شیخ احمد اَحسایی بود خیزش نموده نخست خود را «باب» (در یا جانشین امام ناپیدا) نامیده و سپس خود دعوای امام ناپیدایی کرده. یک چیزی که خود بی‌پایه می‌بوده این بروی آن بنیاد نوینی نهاده و با چنین دعوای شگفتی یک کیش شگفتتری پدید آورده. زیرا یک کتاب ساخته که کمتر معنایی می‌دارد و جمله‌های آن آشکاره غلط می‌باشد. کسی که از میان فارسی‌زبانان برخاسته به پیروی از قرآن آیه‌های عربی پرداخته و آن هم با جمله‌هایی که سراپا غلط می‌باشد. از آنسوی در نشستها هرچه پرسیده‌اند نمی‌دانسته و درماندگی می‌نموده.


🌸

شیخ احمد اَحسایی

حاجی محمد کریمخان

سید علی‌محمد باب