🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)

🔸

🖌 احمد کسروی

🔹2ـ گفت و شنید : انگیزه‌های زبونی شرق (دو از چهار)


👈 متن را از اینجا بخوانید.

🛎 سرسخن از ماست.


💐 💐 💐

🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)

🔸

🖌 احمد کسروی

🔹2ـ گفت و شنید : انگیزه‌های زبونی شرق (سه از چهار)


👈 متن را از اینجا بخوانید.

🛎 سرسخن از ماست.


💐 💐 💐

🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)

🔸

🖌 احمد کسروی

🔹2ـ گفت و شنید : انگیزه‌های زبونی شرق (چهار از چهار)


👈 متن را از اینجا بخوانید.

🛎 سرسخن از ماست.


💐 💐 💐

🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)

🔸

🖌 احمد کسروی

🔹3ـ گفت و شنید : با دروغ جنگیدن جز از به راستیها رسیدنست (یک از سه)


👈 متن را از اینجا بخوانید.

🛎 سرسخن از ماست.


💐 💐 💐

🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)

🔸

🖌 احمد کسروی

🔹3ـ گفت و شنید : با دروغ جنگیدن جز از به راستیها رسیدنست (دو از سه)


👈 متن را از اینجا بخوانید.

🛎 سرسخن از ماست.


💐 💐 💐

🔶 تاریخچه‌ی کوتاهی از مهنامه‌ی پیمان

🔸 نویساد (هیئت تحریریه)

(یک از چهار)


احمد کسروی با نوشتن گفتارهای پژوهشی کم‌مانندی در روزنامه‌های ایران در دهه‌ی 1300 خورشیدی درمیان پژوهندگان ایرانی جایگاه بلندی یافت. بویژه سه کتابش بنامهای «آذری یا زبان باستان آذربایجان» ،‌ «شهریاران گمنام» (در سه جلد) و «نامهای شهرها و دیه‌های ایران» در آن سالها نه تنها او را بعنوان پژوهنده‌ی نامداری در ایران شناسانید بلکه نخستین ایرانی‌ای بود که به آکادمیهای دانشی جهان راه یافت و پنج آکادمی اروپایی و آمریکایی او را به اندامی خود پذیرفتند. کسانی اگر بخواهند کارنامه‌ی پژوهشی او را در این دهه بدانند کتاب «کاروَندِ کسروی» را ببینند.

با اینهمه او از سالهای پایانی آن دهه رفته‌رفته از پژوهشهای دانشی دوری گزید و دنباله‌ی آنها را نگرفت : از جستجوهای زبانشناسی بیکبار دست شست. کتاب شهریاران گمنام را که نوید نوشتن «بخشهای چهارم و پنجم بلکه ششم و هفتم»اش را داده بود دیگر دنبال نکرد. از همه‌ی آن آکادمیها کناره گرفت و گفتار پژوهشی دیگری کمتر نوشت. در آن سالها او بیش از همه به زمینه‌های اجتماعی و حال اندوه‌آور ایرانیان و شرقیان می‌اندیشید.

در زمستان سال 1311 بخش یکم کتاب «آیین» او از چاپ بیرون آمد. این کتاب «پیش‌نویس» یا «طرح مقدماتی» اندیشه‌های بلندش بود که سپس در مهنامه‌ی «پیمان» نمایانتر خواستی شد. آن کتاب به جستارهای بسیاری می‌پردازد. ارجدارترین جستار در آن کتاب گرفتاریهاییست که شرقیان از رهگذر پیروی چشم و گوش بسته از اروپاییان دچارش گردیده‌اند. آن کتاب در سال 1933 میلادی بیرون آمد. هنگامی که اروپای داغدار و ویران شده در جنگ جهانی یکم ، از چهار سال باز گرفتار «بحران بزرگ» گردیده بود. بیکاری ، گرسنگی ، نومیدی ، فزونی گرفتن بزهکاریها ، خودکشی و مرگ در غربِ بحران زده چهره‌ی سیاهی از زندگانی ایشان را بنمایش می‌آورد. با اینهمه از بس اندیشه‌ی اروپاخواهی در ایران ریشه دوانیده بود که آن بدبختیها بچشم اروپاخواهان کم‌بها می‌نمود و بروی خود نمی‌آوردند. همچنان غرب را «معدن هر نیکی» می‌پنداشتند. اروپاخواهان آن گرفتاریها و بدبختیها را از روی مَثَلِ «هر که خربزه می‌خورد پای لرزش هم می‌نشیند» ، یکی از بدیهای «تمدن» بشمار می‌آوردند و مدعی بودند : «تمدن این زیانها را هم دارد»!

چاپ این کتاب در تهران هیاهویی برپا کرد. مثلاً نویسنده‌ی بنامی در انتقاد از آن چنین می‌‌نوشت : «من معتقدم هر وطن‌پرستی در هر یك از نقاط مشرق زمین هست بزرگترین وظیفه‌اش اینست كه ملت خود را باقتباس تمدن اروپا تشویق نماید» ، «تمدن اروپا ذروه‌ی ارتقاء و كمالی است كه تاكنون فكر بشر بدان رسیده است». دیگری که نماینده‌ی مجلس بود ‌نوشت : «بحران عمومی غرب فقط بحران اقتصادی است ولو فرض اینكه وخیم باشد نباید استثناء را اصل قرار داد. ... در زور و ورزش گاهی هم از این موارد دیده می‌شود همچنانی كه تلاش و تمدنخواهی و بهره‌مندی كامل از زندگانی ممكن است بحران اقتصادی نیز داشته باشد». بدینسان می‌خواست بفهماند : «بازی اشکنک دارد سر شکستنک دارد» ، «تمدن بحران هم دارد».

رضا سلطانزاده که از دوستان زمان جوانی كسروی و تا روز كشته شدن او یار همدل و ارجمندش بشمار می‌آمد می‌نویسد :

«كسانی كه در سالهای 1309 ـ 1310 ـ 1311 روزنامه‌های مركز[= پایتخت] را می‌خواندند البته بخاطر دارند كه در آن تاریخ درباره‌ی تمدن اروپا و اروپاییگری چه هیاهویی برپا شده بود. بعضی از اشخاص بنام ، عقیده داشتند كه باید ظاهراً و باطناً اروپایی شده و تمدن اروپاییان را قبول كنیم. یكی از این آقایان گفته بود : اگر ما ایرانیان نجات ایران را می‌خواهیم باید تمام اطوار و حركات خودمان را با اروپاییان تطبیق كرده اخلاق و عادات آنها را بدون كم و زیاد و بدون چون و چرا و بی آنكه حق جرح و تعدیل داشته باشیم قبول كنیم.

درست در همین اوقات كه آتش اروپاییگری[1] در مركز ایران شعله‌ور بود آقای كسروی یكی دو مقاله در روزنامه‌ی شفق سرخ و سایر روزنامه‌های آن روزی بر علیه این افكار انتشار داده و تكان سختی درمیان توده‌ی درسخوانده‌ی مركز پدید آوردند.

در بحبوحه‌ی این هیاهو یعنی اوایل سال 1312 كه من از سفر مازندران تازه برگشته بودم از سویی هو و جنجال كذایی را مشاهده كرده و از سوی دیگر یكه و تنها بودن آقای كسروی را در برابر این دسته‌ها بدیده گرفتم. سخت بیمناك شده برای تسكین خاطر خود بشخص ایشان مراجعه كردم. گفتند : فلانی! نیروی راستی و حقیقت بیشتر از آنست كه با این هیاهو متزلزل شود. چیزی كه دربایست[=لازم] است و نیاز داریم همانا فراهم آوردن وسایل انتشار یك روزنامه یا مهنامه است تا بوسیله‌ی آن قضایا روشن گردیده و آمیغها [=حقایق] گفته شود.


👇

چون گرفتن روزنامه و نشر آن در آن تاریخ چندان كار آسانی نبوده و قیود زیادی را دربر می‌داشت [2] و این قیود مخالف با روح آزاد آقای كسروی بود از انتشار روزنامه صرف نظر كرده و بفكر تأسیس مهنامه افتادند. با وجود نداشتن سرمایه و وسایل لازمه صرفاً در نتیجه‌ی سعی و پشتكار بانتشار مهنامه‌ی «پیمان» موفق شدند.[3]

در نخستین روز آذر 1312 اولین شماره‌ی آن كه در واقع اولین تازیانه‌ی بیداری بگمراهان و چراغ هدایت به پاكدینان بود انتشار یافت.

چنانكه آقای كسروی بارها گفته و نوشته‌اند این راه پرزحمت و سخت را گام بگام پیموده و هر یك از گفتنیها را پس از مهیا ساختن زمینه‌ی آن بزبان آورده‌اند. ...».




پابرگیها :

[1] : ستایش بی‌اندازه و پیروی بیچون و چرا از زندگانی اروپاییان

[2] : یکی از آنها اینبود که بروزنامه‌ها دستور داده می‌شد از «كارهای رضاشاه و از آبادی كشور و مانند اینها» بنویسند.

[3] : خواست شادروان سلطانزاده از سرمایه همانا پول است. در حالی که کسروی از سرمایه‌ی انتشار مهنامه بیکبار تهیدست نبود. گذشته از دانش و بینش شگرف او از مسائل اجتماعی ، از ارجدارترین سرمایه‌های او کسان یکدل و وفاداری بود که در سفرهایش به شهرهای ایران با آنان آشنا شد و برخی از آن آشناییها به پایه‌ی دوستی و برادری انجامید. ایشان نه تنها دلبسته‌ی گفتارهای آن مهنامه بودند بلکه از پشتیبانان آن نیز بشمار می‌آمدند که آن را به دیگران شناسانیده مشترکان تازه برای مهنامه فراهم می‌آوردند.


🌸

🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)

🔸

🖌 احمد کسروی

🔹3ـ گفت و شنید : با دروغ جنگیدن جز از به راستیها رسیدنست (سه از سه)


👈 متن را از اینجا بخوانید.

🛎 سرسخن از ماست.


💐 💐 💐

🔶 تاریخچه‌ی کوتاهی از مهنامه‌ی پیمان

🔸 نویساد (هیئت تحریریه)

(دو از چهار)


پاسخی که کسروی به گفتارهای نویسندگان روزنامه‌ی «شفق سرخ» نوشته گوهر و خواست اصلی نوشتن کتاب آیین را نشان می‌دهد : «در نتیجه‌ی اینكه از پنجاه و شصت سال پیش همیشه یك دسته مردمانی ثناگویی و ستایشگری اروپا را پیشه‌ی خود ساخته‌اند و در این باره داد گزافه و دروغ داده‌اند ، در نتیجه‌ی این پیشامدها همت شرقیان بپستی گراییده كه خودشان را جز با دیده‌ی خواری نمی‌بینند و در برابر اروپاییان زبونی می‌نمایند.

همین خواری و زبونی كه من آن را پتیاره و آسیب می‌نامم زیانش بشرق و شرقیان بیش از زیان معاهده‌ی تركمانچای و معاهده‌ی 1907 روس و انگلیس بایران بوده است. اگر دولتهای اروپا ملیونها دلار پول‌ صرف كرده و صدهزارها قشون بشرق فرستادند بچنین نتیجه‌ی نافعی نمی‌رسیدند. ... من دشمن غرب نیستم ولی او را چنانكه هست شناخته‌ام و چون می‌بینم كه دیگران درباره‌ی او فریب سخت خورده‌اند و در نتیجه‌ی این فریب خوردن زیانهای بسیار مهمی بزندگانی شرقیان می‌رسد اینست كه خودداری نتوانسته بنگارش و تألیف برمی‌خیزم.

من هر وقت یاد می‌آورم كه اروپاییان قیم برای برخی مملكتهای شرقی معین می‌نمودند تو گویی خنجر بر جگرم فرومی‌برند ـ هر زمان یاد می‌آورم آن معاهده[پیمان 1919] را كه اگر پا می‌گرفت و پیش می‌رفت نتیجه‌اش قیمومت انگلیس بر ایران بود تو گویی دلم را چاك چاك می‌كنند.

هر زمان بخاطر می‌آورم كه روزی قسمت عمده‌ی سپاه ایران با دست سركردگان روسی اداره می‌شد ـ سركردگانی كه خود باندازه‌ی یك سپاهی ساده‌ی ایرانی جربزه و هوش نداشتند و تنها به پشتیبانی اروپاییگری خویش بآن کار گمارده شده بودند با اینحال صد گونه کبر و غرور بروز می‌دادند و در كتابهایی كه برخی از ایشان نوشته‌اند و بدست ما افتاده می‌بینیم كه چه نگاهی بایران و ایرانیان داشته‌اند و بعقیده‌ی آنان ایرانی شایسته‌ی استقلال و آزادی نبوده و جز با دست اروپایی زندگانیش پیش نمی‌رفته است ، این یادآوریها هر كدام نیشتری بر دلم می‌خلاند».

در هر حال آن غوغاها فرونشست و بخش دوم کتاب آیین هم بیرون آمد. در تابستان سال 1312 کسروی امتیاز مجله‌ی پیمان را گرفت و چند ماه بعد توانست با همدستی یارانش از جمله شادروان سلطانزاده بکار مهنامه آغازد. سلطانزاده عربی را نیک می‌دانست و بخش «گزارش شرق و غرب» یا «اخبار» را بعهده داشت.

چنانکه گفتیم یکی از تکیه‌گاههای پیمان یاران باوفای کسروی در شهرستانهای گوناگون بود که کار «مشترک» یافتن برای پیمان را بدلخواه بگردن گرفته بودند. این «نیکمردان» یاوران ارجداری برای پیشرفت پیمان بشمار می‌آمدند.

مهنامه‌ی پیمان یک «نامه»ی عادی نبود. نخست چیزی که می‌توان یاد کرد آنکه این مهنامه پیدایشگاه چند کتاب ارجمند تاریخی است. از جمله «تاریخ پانصدساله‌ی خوزستان» که در سال نخست تکه تکه در آن مهنامه آمد. پس از آن «تاریخ هجده‌ساله‌ی آذربایجان» ، با نام بعدی خود «تاریخ مشروطه‌ی ایران» ، از سال دوم آغاز یافت و تا سال هفتم ادامه داشت. خوانندگانی به این تاریخ دلگرم گردیده با فرستادن روزنامه‌های کهن ، پیکره‌ها یا یادداشتهای تاریخی خود به روشنتر گردیدن آن پیشامدها کوشیدند. پیمان شوری در زمینه‌ی تاریخ در دل خوانندگان پدید آورد چنانکه ایشان داستانهای تاریخی چندی را می‌فرستادند که در پیمان چاپ می‌شد. از جمله‌ی آنها «سفرنامه‌ی حزین» بود که سپس همراه با کوشش یکی دیگر از «پیمانیان» که «دُرّه‌ی نادری» را پیراست زمینه‌‌ی چاپ کتاب «نادرشاه» را فراهم آورد. دیگری یاددشتهایی بود که «جنگ ایران و انگلیس در محمره» را بازمی‌نمود. این دفتر نیز در سالهای جنگ ایران و عراق از پیمان گرفته و جداگانه چاپ شد. همچنین کتاب «آذری یا زبان باستان آذربایجان» که نخست بار در سال 1304 چاپ شده بیرون آمد و مایه‌ی آوازه‌ی نویسنده‌ی آن گردید ، در این مهنامه کاملتر (از دو دیدگاه زبانشناسی و تاریخ) نوشته شد و بیرون آمد.

دفتر دانشی دیگری که آن هم نخست در مهنامه پدیدار گردید «کافنامه» بود. دو کتاب ارجدار دیگر در زمینه‌های زبان و تاریخ که سپس از گفتارهای پیمان فراهم آمد و انتشار یافت «نوشته‌های کسروی در زمینه‌ی زبان فارسی» و «تاریخ و پندهایش» می‌باشد.


👇

از آنسو پیمان جز از این زمینه‌های تاریخی و زبانشناسی به دیگر زمینه‌ها که ارجدارترین آن «معنی جهان و زندگانی» است پرداخت که ارج او بیش از همه از این رهگذر می‌باشد. از گردآمده‌ی گفتارهای پیمان در زمینه‌ی یادشده این کتابها و دفترها فراهم آمد : «در پیرامون رمان» ، «من چه می‌گویم؟» ، «ایران و اسلام» ، «در پیرامون فلسفه» ، «دردها و درمانها» ، «تیشه‌های سیاست» ، «یک دین و یک درفش» ، «در پاسخ حقیقتگو» ، «ما چه می‌خواهیم؟» ،‌ «اکنون و آینده ما راست». همچنین یک چند دفتر در زمینه‌ی شعر و «ادبیات» : «شعر در ایران» ،‌ «ادبیات منظوم ایران» ، «در پیرامون شعر و صوفیگری» و «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی».


🌸

🔶 تاریخچه‌ی کوتاهی از مهنامه‌ی پیمان

🔸 نویساد (هیئت تحریریه)

(سه از چهار)


یک کوشش دیگر پیمان پیراستن زبان بود که از همان آغاز به عیبهای زبان پرداخت و راه چاره به آنها را شرح داد و برای آنکه نشان دهد فارسی می‌تواند زبانی رسا و توانا گردد ـ پیش از آنکه «فرهنگستان» را در برابر کوششهای او برپا کنند ـ دامن همت به کمر زد و گفتارهایش را به همان شیوه‌ی درست (بسامان و از روی قاعده‌های زبان) نوشت و نثری زیبنده را جلو دیدگان آورد.

کسانی اگر بخواهند تأثیر پیمان را روی «شیوه‌ی نویسش» فارسی تا امروز بسنجند و تحولی که در زمینه‌ی آساننویسی‌ پدید آورده بدانند ، راهش آنست که نوشته‌های امروزی را با نوشته‌های پیش از سال 1312 به سنجش کشند.

فراوانند کسانی که می‌پندارند کوشش کسروی در زمینه‌ی زبان تنها جایگزین گردانیدن واژه‌های نو فارسی بجای واژه‌های بیگانه‌ بوده. آری ، پیمان بجای برخی واژه‌های بیگانه از برابرهای فارسی آنها سود می‌جست ولی این تنها یک بخش از کوشش او در زمینه‌ی زبان بود. برای آگاه شدن از گستردگی آن کوششها می‌توانند کتاب «زبان پاک» را بخوانند.

با همه‌ی دشمنیهایی که «ادبا» با پیشنهادهای پیمان در این زمینه کردند ، چون این زمینه بنیاد دانشی داشت ، زبون هیاهوها نگردید و راه خود را گشاد و پیش رفت. چنانکه سپس بسیاری از دانشوران و ترجمانها که به یک زبان رسا و توانا نیاز سختی دارند از قاعده‌هایی که پیمان بازنمود پیروی کرده‌اند.

پیمان در راهی که بروی ایرانیان و جهانیان می‌گشاد به هر زمینه‌ای که درمی‌آمد دچار هوچیان و بدخواهانی می‌گردید که به کارشکنی و آزار می‌پرداختند. از همان سال نخست که زمینه‌ی «اروپاییگری» را آغاز کرد و نشان داد که شرقیان نباید چشم و گوش بسته پیروی از اروپا کنند بلکه باید در هر گام سود و زیان کارهای ایشان را بسنجند ، مخالفتها آغاز شد. لیکن دلیلهای نیرومند و پاسخهای بجا و استوار پیمان ایشان را بر جای خویش نشاند.

در سال دوم ، ماننده‌ی همان هیاهو این بار در زمینه‌ی شعر برخاست. یک دسته «ادبا» گفته‌های توأم با دلیل پیمان که در داوریها (و از جمله شعر و ادبیات) «سود توده» را اصل می‌گرفت برنتافتند و بر سر آن غوغا بپا کردند. بلکه یک دسته بیفرهنگیها کردند. کسروی پس از سالها که از تاریخچه‌ی پیمان یاد می‌کند از آزارهایی که در آن سال دیده و رنجهایی که کشیده با گله‌مندی سخن می‌راند و آن را سال پرآزاری می‌شمارد.

گذشته از «ادبا» ، در آن سال دشمنی دو تن ، یکی وزیر معارف و دیگری نخست‌وزیر با نوشته‌های پیمان ، گزندها به او رسانید. نخست‌وزیر فروغی از چاپ بخش دوم «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی» در پیمان جلو گرفت. هر جا نشست بجای آنکه در برابر دلیلهای پیمان او هم دلیل بیاورد ، برفتار عامیانه گراییده زبان به بدگویی گشاد. علی‌اصغر حکمت هم که وزیر معارف بود شرط کرد که برای استادی دانشگاه باید از سخنانش بازگردد. کسروی چهار پنج سال پیش ، در عدلیه در سایه‌ی رأیهای بیباکانه‌ای که می‌داد و یک بار هم دربار رضاشاهی را محکوم کرد به همکارانش که از آسیبهای چنان حکمی بیمناک بودند چنین گفت : «آدمی تواند گیاه خورد و زنده ماند. این چه ترسیست که ما را فراگرفته؟». برای آنکه استقلال رأی خود را نگاه دارد و زبون خواستهای بیرون از قانون علی‌اکبر داور وزیر عدلیه نگردد از عدلیه دست کشیده به وکالت پرداخت که این خود آسیب کمی برای او ، یک قاضی رتبه هشت دادگستری ، نبود. او این بار به زورورزی وزیر معارف گرفتار آمده بود و چون کسی نبود که از راهش بازگردد این بار نیز به آسیبهای آن زورورزی تاب آورد. آسیبهایی که راه زندگانی را برویش تنگ می‌گردانید.

کسروی با خدای خود پیمان بسته بود که در راهی که به آن آغازیده از پا ننشیند. همان را در مهنامه بدینسان نوشت : «مرا با خدا پیمانست که از پا ننشینم و این راه را بسر برم». آری ، کسروی از استادی دانشگاه چشم پوشید ولی از راهش بازنگردید.

کوتاهسخن ، هر جُستاری که آغاز می‌شد پس از آنکه خرده‌گیران خرده‌هاشان را می‌نوشتند و پیمان پاسخ می‌داد و زمانی می‌گذشت و دیگر ایرادی بازنمی‌ماند ، پیمان سخن از جستار دیگری می‌راند.

پیمان در سال بعد سخن از فلسفه‌ی یونان آغاز کرد و بیپایی و زیانمندی آن را نشان داد. این بار نیز کسانی که به آن زمینه‌ پرداخته و به آن دام گرفتار بودند ، در برابر پیمان بالا برافراشتند ولی سرانجام ایشان نیز همچون دو گروه پیش سپر انداخته خاموشی گزیدند.

در سال بعد پیمان با ستاره‌شماری و فالگیری و طالع بینی و اینگونه پندارها به نبرد برخاست و راه زندگانی را هرچه پیراسته‌تر گردانید. همچنین در این سال به دو سرشتی بودن آدمی یا داستان «جان و روان» پرداخت و این جستار پرارج را نیک بازنمود ـ جستاری که در زمینه‌ی تربیت ،‌ اخلاق نیک و بد و همچنین چاره به گمراهیها و نبرد با مادّیگری کلید درهای بسته بشمار می‌آید.


👇

پیمان از همان سال نخست سخن از دین راند و زمینه‌ برای روشنی اندیشه‌ها فراهم ساخت. این پشتیبانی از دین در زمانی بود که بسیاری از برجستگان توده و جوانان از دین روگردانی می‌نمودند. ولی از سال پنجم و پس از چاپ کتاب «راه رستگاری» بود که‌ به پشتیبانی آن به این زمینه بهتر پرداخت و بیپایی کیشهای کنونی را نشان داد. این رشته کوششها تا پایان سال هفتم مهنامه کشید و دنبال گردید. نوشتارهای پیمان درباره‌ی اخلاق از جمله رشته گفتارهایی بنام «نادانیها» ، «پاکخویی» ، «خویهای پاک» ، «نیک و بد» و «بیماریها» همگام با گفتگو از دین از همان سال نخست آغاز و تا پایان سال هفتم ادامه داشت.

کسروی در همان شماره‌ی نخست چنین نوشت : «بیاری خدا بنشر این مجله آغاز می‌كنیم ... ما راهی را در پیش گرفته‌ایم و بیاری خدا امیدواریم ما را بسرمنزلی كه آهنگ آن کرده‌ایم برساند» و نیز منصفانه در آن گام نخست آگاهی داد «صفحه‌های این مجله چنانكه بروی دوستان و همراهان ما باز است ، بروی نویسندگانی هم باز است كه بگفته‌های ما ایراد دارند. تنها با یك شرط كه مقصودشان آزار و دشمنی نباشد. ما هم بنوبت خود انصاف نموده اگر ایراد را بجا دانیم بیدرنگ آن را پذیرفته و از روی حقشناسی پاسخ خواهیم نگاشت».

گفتارهای پیمان چنانكه از یكسو با گمراهیها و آلودگیها می‌نبردید ، در همان حال نیز راه درست زندگانی را نشان داده شاهراه پاک زیستن را بروی خوانندگان باز می‌كرد.

این بود نوشتارهای پیمان همچنان که با مخالفت دکان‌داران گمراهیها روبرو می‌شد در همان حال تأثیر بسزایی نیز در اندیشه‌های كسان پاكدل و پاكدرون نموده و دسته‌ا‌ی را نیز به هواخواهی و پشتیبانی برمی‌انگیخت.

همین هواخواهان پیمان بودند كه از دور و نزدیك دست همراهی و یاوری بسوی پیمان دراز كرده جمعیت «پیمانیان» آن روزی را تشكیل دادند. این هواخواهانِ مهنامه چنان می‌کوشیدند و دلهاشان از راههای دور بهم نزدیک گردیده بود که تو گویی اندامان یک حزبی بودند. بدینسان که به افزودن مشترکان مهنامه و انتشار آن در شهرستانها یاوری می‌کردند ،‌ یا‌ در برابر تلخزبانیها و سخنان دلخراش بدخواهان ، دلیرانه از او دفاع می‌کردند.

پیمان سال پنجم و ششم نام یک دسته از اینها را می‌برد و درباره‌ی هر یک و کوششهایش نیز یک دو جمله می‌نویسد ولی می‌افزاید : گذشته از کسانی که نخواسته‌اند نامشان برده شود هنوز کسانی هستند که باید نامهاشان بریم تا آیندگان بشناسند این «آزادمردان» چه رنجها کشیدند و چه یاوریها کردند تا فیروزیهای این مهنامه بدست آمد.

در پایان سال 1319 بود که یک دسته از ایشان دست بهم داده «شرکت سهامی چاپخانه‌ی پیمان» را بنیاد نهادند تا سرمایه گزارده کتاب «تاریخ هجده‌ساله‌ی آذربایجان» را بچاپ نوینی رسانند. زیرا جز آنکه بخشهای چاپ شده‌ی تاریخ نایاب شده بود و نیاز به چاپ دومی داشت ،‌ نویسنده در سالهای دیرتر دو بخش نخست را گشاده‌تر بازنوشته و بخش دیگری که به پیشامدهای جنبش در تهران و شهرهای دیگر می‌پرداخت به آن افزوده بود و بدینسان چاپ دوم آن کتاب نام درستتر «تاریخ مشروطه‌ی ایران» یافت.

پس از پیشامدهای شهریور1320 و آغاز دوره‌ی نوینی که بنام «دوره‌ی دمکراسی» نامیده شد ، روزنامه‌های نوی پدیدار گردید و مخالفان حکومت رضاشاه که به کنج خانه‌هاشان خزیده بودند زبان باز کرده به اظهار نظرها پرداختند. در چنین اوضاعی پیمانیان و نیز یک دسته از جوانان پرشورِ تازه‌آشنا از دارنده‌ی پیمان ، خواهان کوششهای نوینی گردیدند. اینبود کسروی ، در نشستی از پیمانیان و کسانی از «ایرانخواهان» و «آزادگان» گفتار مفصلی بنام «امروز چه باید کرد؟» خواند که سپس برُویه‌ی دفتری چند بار چاپ شد. نتیجه آن شد که آن تازه‌آشنایانِ پرشور بمیان پیمانیان راه یافتند و این دسته‌ی نوین را از همان مِهر و آبان سال 1320 «آزادگان» نامیدند. همینها برپا کردن حزبی را پیش نهادند که نتیجه‌ی آن تشکیل «باهَماد آزادگان» (جمعیت آزادگان) گردید. بدینسان این جمعیت رویه‌ی رسمی یک حزب را بخود گرفت. سپس روزنامه‌ی «پرچم» را که زبان آن حزب بود بنیاد گزاردند که نخستین شماره‌اش در پنجم بهمن ماه 1320 بیرون آمد.


🌸

🔶 تاریخچه‌ی کوتاهی از مهنامه‌ی پیمان

🔸 نویساد (هیئت تحریریه)

(چهار از چهار)


امروز روز یکم آذرماه 1402 ، نودمین سالروز انتشار نخستین شماره‌ی مهنامه‌ی «پیمان» است. این روز را پاکدینان «روزبه یکم آذر» یا «روزبه پیمان» نامیده جشن می‌گیرند. کسانی در شگفت شده می‌پرسند : «بیرون آمدن یک مهنامه مگر چیست که سالروز آن روزبه (عید) باشد؟!». کسانی اگر می‌خواهند گرانمایگی آن مهنامه را بدانند ما بتازگی سه گفتار از آن را اینجا و اینجا و اینجا در کانال آورده‌ایم. خوانندگان از روی آنها توانند به ارج آن مهنامه پی برند.

کسروی هیچگاه از کوششهای توانفرسایش با ستایشهای پرآب و تاب سخن نرانده. لیکن آگاهان که به کارهای او نیک بنگرند هر یک از آنها را «شاهکاری» می‌یابند. در پرچم روزانه شماره‌ی 252 (آذرماه 1321) در پاسخ به جوانان فریبخورده‌ای که او را نیکخواه آذربایجان نمی‌پنداشتند ناچار گردیده گوشه‌ای از دشواریها بر سر راه مهنامه و کتابنویسی‌هایش را بازنماید. او می‌گوید :

«من از سال 1312 همیشه به بلندی نام آذربایجان كوشیده‌ام. در زمان رضاشاه كه كمتر كسی می‌یارست نام شورش مشروطه را ببرد من تاریخ آن را می‌نوشتم و پراكنده می‌كردم و چون می‌دانستم اگر [اداره‌ی]سانسور ببیند جلو خواهد گرفت بیشتری از بخشهای آن تاریخ را بی‌نشان دادن بسانسور بچاپ می‌رسانیدم و اگر شما می‌خواهید بدانید كه این تاریخ‌نویسیِ من چه خطرهایی را دربر توانستی داشت پرونده‌ی این كار را در شهربانی بخوانید و یا از آقای سرهنگ آرتا بپرسید. همین كار كه من تاریخ مشروطه بی‌اجازه از وزارت فرهنگ و بی‌نشان دادن بسانسور چاپ كرده‌ام یك نتیجه‌اش این توانستی بود كه من بزندان بیفتم و كسی یارای بردن نام من نداشته باشد. با اینحال برای آنكه تاریخ مشروطه كه بیشترش بآذربایجان بستگی دارد از میان نرود من آن تاریخ را با كوششهای بسیار دو بار بچاپ رسانیدم».

بسیاری از برجستگان توده که در آن زمانها به کار مهنامه برخاستند جز چند سالی نتوانسته‌اند آن را راه برند. ولی کسروی گذشته از پیمان ، به هر یک از «نامه»‌‌‌‌‌‌های «پرچم روزانه» ، «نیمه‌ماهه» و «هفتگی» و «دفترهای ماهانه‌ی سال 1324» که برخاست هیچیک از کمی خواننده و خواستار یا فشار پولی نبود که ادامه نیافت. مثلاً پیمان با آنکه (جز در چند شماره) آگهی نمی‌گرفت و پولی از این راه نمی‌اندوخت ،‌ با اینحال هفت سال پیاپی توانست فیروزانه انتشار یابد. سرانجام هم چون نیاز به روزنامه‌ای بود که در آن هنگامه‌ی پرآشوب پس از شهریور 1320 می‌بایست زبان «باهماد آزادگان» باشد ، کسروی بیرون دادن «پرچم روزانه» را جلو انداخت و از انتشار پیمان بازایستاد. سه نامه‌ی پرچم هیچ یک بخواست او بازنایستاد بلکه هر سه بازداشت شد.

کسانی که در شگفت می‌گردند یک مجله را بزرگ‌ داشتن چه معنی دارد ، برداشتشان از مجله دفترچه‌هاییست که هفتگی یا ماهانه بیرون ‌آید و روی جلدش تصویری از یک «ستاره»ی سینما ، یا از آوازخوانان و ورزشکاران و شرح زندگی ایشان و «حاشیه»هایش ، یا دورنمایی از طبیعت ، درونش خبرهای سیاسی کم‌ژرفا و یا «جنجالی» همچون «صفحه‌ی حوادث» ، یک دو رمانی پوچ و شعرهایی از این شاعر بیهوده‌گو و آن غزلسرای یاوه‌باف ،‌ سخنانی پراکنده از این فیلسوف غربی و آن حکیم شرقی ، چند جوک و چیستان و مسئله و جدول و سودوکویی ، شوخی‌نگاره‌ای (کاریکاتور) و برخی ترجمه‌ها از رسانه‌های بیگانه باشد. کوتاهسخن : یک انبانی که درونش هرچه خواننده‌ را بتواند بخود کشد و تیراژ مجله را بالا برد بریزند. اینکه این نوشته‌ها باهم سازگارند یا نه ،‌ اینکه یکی دیگری را نقض می‌کند و مایه‌ی گیجسری خواننده و پراکنده‌اندیشی می‌گردد و آیا یک راه روشنی را می‌پیماید و خواستش رسیدن به آرمانی است و دردی را از دردهای مردم درمان می‌کند ، اینها نه چیزهاییست که دارنده‌ی مجله به آن بیندیشد. گو اینکه او خود می‌پندارد «فرهنگ‌سازی» می‌کند و از کوشش به چنین «رسالتی» بخود می‌بالد.

آری ، چنین مجله‌ای نه درخور جشن و بزرگداشت است. ولی آیا مهنامه‌ی پیمان چه بود؟!..

در آن هفت سال ، پیمان یك شاهراه رستگاری بروی ایرانیان گشود. اینست ارج و گرانمایگی آن مهنامه. تاریخ خود داوری خواهد کرد که این شاهراه برای ایرانیان و شرقیان چه ارج و بهایی داشته.

روزنامه‌ی پرچم درباره‌ی نخستین روزبه «رسمی» یکم آذر (سال 21) چنین می‌نویسد :


👇

«چنانكه آگاهی داده بودیم روز یكشنبه یكم آذر نشستی در خانه‌ی دارنده‌ی پرچم برپا گردید. نخست سخنانی از عید رفت و دارنده‌ی پرچم شرح داد كه عیدهای هر توده‌ای آن روزهاییست كه با یك پیشامد تاریخی مصادف بوده و اینست هر ساله آن را عید می‌گیرند و بجشن و شادی می‌پردازند كه هم قدردانی از كوششها و رنجهای گذشتگان كرده و هم كنونیان را به برخاستن بماننده‌ی آن كارهای تاریخی برانگیزند ، این كار خردمندانه‌ایست و باید باشد. ولی افسوس كه عیدهای ایران كمتر یكی مبنای تاریخی دارد. به هر حال ما امروز را یكی از عیدها می‌شماریم سپس هر كار بزرگی یا هر فیروزی‌ای برای ما رخ داد روز آن را نیز عید خواهیم گرفت.

سپس گفت : می‌دانم كسانی خواهند گفت بیرون آمدن یك مهنامه چیست كه روز آن عید شمرده شود؟!. می‌گویم : موضوع بیرون آمدن یك مهنامه نیست ، آغاز شدن یك راه خداپرستی و رستگاریست. پیمان هنگامی آغاز یافت كه هیاهوی اروپاییگری سراسر ایران را فراگرفته و كسی یارای بردن نام دین و خدا نمی‌داشت. پیمان برای آن آغاز یافت كه با همه‌ی گمراهیها نبرد كند و بیش از همه با اروپاییگری و مادیگری به پیكار پردازد ، و بالاخره جهانیان را به یك شاهراهی كه بنیاد آن خداشناسی و زیستن از روی آیین خرد می‌باشد بخواند. آن مهنامه برای این خواست ورجاوندِ[=مقدس] بزرگ بانتشار پرداخت و تاكنون در آن راه خود گامهای فیروزانه برداشته است.

پیمان درفشی بود كه در برابر بیدینان و خداناشناسان برافراشته گردید و دلیل این سخن آن گفتارهای استواریست كه در پاسخ مادیگری ، در پیرامون روان ، در زمینه‌ی خرد ، درباره‌ی فلسفه‌ی یونان نوشته شده. ...
ما این روز را در همان حال که روزبه می‌گیریم ، روز تازه گردانیدن پیمان خود نیز می‌دانیم که این سالِ پیش رو را با کوششهای بیشتر بخود و ایرانیان خجسته گردانیم».

پایان


🌸

نیایش پاکدینی

ای آفرنده‌ی خورشید و ماه ، ای پدیدآورنده‌ی جهان ، نامت بلند بادا

آفریدگارا بزرگتر از آنی که ما توانیم شناخت ، بلندتر از آنی که توانیم دریافت.

خواست تُست که جهان را پدید آورده ، دست تُست که آن را براه انداخته.

پروردگارا به هستیت خَستُوانیم ، به یگانگی و توانایی و داناییت می‌شناسیم ، در راه خواست تو می‌کوشیم ، از این شاهراهی که بروی ما گشاده‌ای سپاس می‌گزاریم.

خدایا بنامت درفش افراشته «خدا با ماست»گویان ، پا براه می‌گزاریم :

تا توانیم خواهیم کوشید ، بدشواریها پروا نخواهیم نمود ، از رنج و گزند رو نخواهیم برتافت.

آفریدگارا جهانیست آشفته و بیراه : گمراهیها دسته‌ها بسته ، آز و ستم سپاه‌ها آراسته ، بتخانه‌ها سر برافراشته ، دلها تیره گردیده ، آدمیان خویِ ددان گرفته‌اند.

آفریدگارا بگمراهیها خواهیم رزمید ، با آز و ستم خواهیم جنگید ، بتخانه‌ها خواهیم برانداخت ، و آن پشتیبانی و راهنماییهای تُست که ما را فیروز خواهد گردانید.

نامت بلند بادا ای آفرنده‌ی خورشید و ماه


[نشانی فایل گویای «نیایش پاکدینی» : https://t.me/pakdini/11036]

🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)

🔸

🖌 احمد کسروی

🔹4ـ گفت و شنید : آیا همه چیز با دانشها بدست می‌آید؟! (یک از دو)


👈 متن را از اینجا بخوانید.

🛎 سرسخن از ماست.


💐 💐 💐

🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)

🔸

🖌 احمد کسروی

🔹4ـ گفت و شنید : آیا همه چیز با دانشها بدست می‌آید؟! (دو از دو)


👈 متن را از اینجا بخوانید.

🛎 سرسخن از ماست.


💐 💐 💐