پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
گرچه کتابهایی که سوزانده می‌‌شد همه ‌از خانه‌های آزادگان آمده بود و بسیاری هم شعر و رمانهایی بوده که نویسندگانِ آن پس از پی بردن به بیهودگی و زیانمندیشان خود آورده سوزانیده‌اند. لیکن خواست اصلی آنست که کتابسوزان دامنه یابد و دیگران نیز بایشان بپیوندند. از یکسو زیانمندی و خواری آن کتابها دانسته گردد و از سوی دیگر آوازشان بگوش همه رسد تا بدانند آنچه ‌ارجمند و مقدس دانسته‌اند در حقیقت مسبب بدبختیهاشان بوده و اینست درنگ نکرده ‌ایشان هم آن سرچشمه‌های بدبختی را نابود گردانند. پس واژه‌ی سمبولیک در اینجا هرچه بیجاتر می‌باشد؟!


پابرگی :
1ـ این سخنرانیها پس از پایان جشن چاپ و پراکنده می‌شد. دفترهای یکم دی‌ماه 1322 ، و یکم دی‌ماه 1323 دیده شود.


🌸
🔶 آیا جنبش کتابسوزان بیهوده است؟!

🔸 نویساد (هیئت تحریریه)

(یک از دو)


کوشاد تلگرام : میان ما و یکی از خوانندگان کانال یک دو سال پیش گفتگویی رفته که چون گفت و شنید ارجداریست آن را (با شرح بیشتر) در اینجا می‌آوریم.

یک تکه از نوشته‌ی ایشان چنین است :

«گفته‌های کسروی را بسیار خوانده‌ام کسروی درباره‌ی شعر و شعرا بسیار سخن گفته و سخنان بجایی هم گفته اما بحث سوزاندن کتاب جداست. با سوزاندن کتاب بجایی نخواهید رسید نتیجه‌ایی نخواهد داشت هر قدر هم که نیت شما پاک باشد اگر قرار براین باشد که شما شعرا را نقد کرده و آثار بجا مانده از شاعران مغول را بخوانید و فرق خوب و بد را بفهمید باید کتاب‌ها و دیوان‌ها و غزلیات‌ها در دسترس باشد ، سوزاندنِ کتاب عمل شایانی نیست مخصوصا در این زمان که تکنولوژی پیشرفت کرده و آدمیان هر کتاب و مطلبی که بخواهند در اینترنت سرچ کرده و بدست خواهند آورد پس سوزاندن کتاب بیهوده است ، باید جلسات و کلاس‌ها برگزار شود تا درباره‌ی کتاب‌ها گفتگو شود وگرنه همگیتان جمع شوید توانتان نمیرسد که همه‌ی کتاب‌های زیانمند را بسوزانید».

می‌گوییم : نیک کردید که ایرادهاتان را درباره‌ی کتابسوزان نوشتید. این همان کاری بود که می‌بایست در آغاز می‌کردید.

زیرا یک جمله‌ی «کتابسوزان مورد انتقاد است» ، نقد نیست. ایراد گرفتن نیست. حقیقتی را هم روشن نمی‌کند.
اما دلیلهایی که آورده‌اید بیپاست.

نخست ، کتابسوزان فرق گزاشتن میان نیک و بد ، میان بدآموزی و نیک‌آموزی است. پی بردن به این نکته است که کتاب به صرف کتاب بودن سودمند نیست (خلاف نظریه‌ی رایج).

یک عیب اساسی درمیان ایرانیان اینست که فرق میان نیک و بد از میان برخاسته و مرز این دو شکسته و بهم نزدیک شده‌اند. این خود جستاریست که باید به آن در جایی دیگر جداگانه پرداخت. [1]

کتابسوزان را نباید تنها سوزانیدن کتابهای زیانمند و بدآموز شمارد. این تنها ظاهر آنست. کتابسوزان یک تحولی در اندیشه‌هاست. یک «نوزایی» است. همانست که ایران امروز به آن بسیار نیازمندست.

کتابسوزان دانستن این نکته است که توده‌‌ی ایرانی (همچنین شرقیان) افتاده‌ی چه‌ها هستند. دانستن اینست که اندیشه‌ی زیانمند چه بدبختیها به سر مردم می‌آورد.

بیشتر ماها تنها جنگ یا سیل و زمین‌لرزه یا گاهی تصادف خودروها و سرنگونی هواپیماها یا مانندهای اینها را فاجعه بار می‌دانیم. اگر بپرسند که افزارهای ویرانگر را بشمارید شمشیر ، تفنگ ، موشک ،‌ و بمب بیادمان خواهد آمد. آنهاست که جان می‌گیرد و خانه‌ها را ویران می‌گرداند. آنهاست که آدمیان را به بدبختی و آوارگی می‌اندازد. ولی کمتر کسی به این می‌اندیشد که اندیشه‌ی بدآموز و گمراه نیز به همان اندازه بلکه ویرانگرتر است. اگر ایرانی بداند که افتاده و خوار گردیده‌ی ادبیات زمان مغول می‌باشد ، آنگاه خواهد دانست که گمراهی و بدآموزی بیش از بمب و توپ و تانک جان گرفته و ویران کرده. بیش از زمین‌لرزه ویرانی ببار آورده. همچون مخدرها ، عزمها و اراده‌ها را از نیرو انداخته. اندیشیدن به ریشه‌ی بدبختیها و چاره‌جویی را فراموش گردانیده.‌ یک کلمه باید گفت : ریشه‌ی غیرت را خشکانیده.

کتابسوزان آنست که ایرانی بداند افتاده‌ی «حکمت» و «عرفان» و «ادبیات» زهرآلود و نوشته‌های پست و بیخردانه‌ی هزارساله‌ و گمراهیهای جبریگری ، مادیگری ، خراباتیگری ، صوفیگری ، شیعیگری ، بهاییگری و‌ کیشهای دیگرست.

کتابسوزان برانگیختن غیرت است. غیرت آنکه یک مرد یا زن ایرانی در برابر پلشتی‌هایِ (ناپاکی) توده‌ی خود بیدرد ننشیند ،‌ دست روی دست نگزارد. خود را با پندارها نفریبد (مثلاً این پندار که هر کتابی به یک بار خواندنش می‌ارزد).

کتابسوزان گرچه یک نام ولی خود جنبشی سترگ است. باید فراتر از سوختن کاغذ را به اندیشه درآورد. کتاب زیانمند را می‌توان در چاه فروریخت در رود انداخت و همچنین می‌توان خمیر کرد. کتابسوزان نبرد با پلشتیها از هر گونه می‌باشد. برای روشنی سخن شرح بیشتری می‌دهیم.

کتابسوزان یک مقدمه دارد و یک نتیجه. مقدمه آنست که اندیشه‌‌هایی هست که بدآموزند. باید آنها را زیانمند دانست و از بیزیانها و سودمندها جدا گرفت. این را انکار نمی‌توان کرد که این اندیشه‌هاست که آدمیان را به رفتارها برمی‌انگیزد. و رفتارهاست که خویها را پدید می‌آورد. پس اندیشه‌هاست که خویها را در آدمیان می‌پروراند. چنانکه ما به پاکی خوراک خود توجه داریم و هر چیزی نمی‌خوریم و میان خوراکِ مانده و آلوده با خوراک تازه و بهداشتی فرق می‌گزاریم ، باید میان اندیشه‌ی نیک و غیرت‌پرور با اندیشه‌ی پست و خواری‌آور هم فرق بگزاریم.


👇
برای جلوگیری از خوراک غیربهداشتی در یک کشور چه سازمانهای بسیاری که دست اندر کارند تا خوراک و نوشاک مردمان درست و پاکیزه ، تولید یا وارد کشور شده بدستشان برسد. همان تاریخ انقضاء روی خوراکیها نشانه‌ایست از چنان توجهی.

این مقدمه بود. نتیجه هم اینست که ناچاریم جلو اندیشه‌های بدآموز و زیانمند را بگیریم. زایشگاه چنان اندیشه‌هایی بیش از همه کتابست. کتابهای بدآموز و غیرتکش. چنانکه بهداشت خوراک دربایست (لازم) است ، بهداشت اندیشه و مغز نیز دربایست است. برای مثال آیا نباید جلو چاپ کتابی را گرفت که مضمونهای زیر در آن گنجانیده شده :

«به گذشته و آینده اندیشیدن خطاست. باید تنها خوش بود و دم را غنیمت دانست. اگر این خوشی بخودی خود بدست نیامد ، باید با مستی گذرانید. به دنیا نباید دل بست. این دنیا ارزش اندیشیدن و نگران بودن را ندارد. باید سراسر زندگی را با شراب و مستی بسر برد. در جایی که همه چیز در روز ازل نوشته و سرنوشتِ همه‌ تعیین شده ، کوشیدن ما بیهوده است»؟!

خوب بیندیشید در این جهان با این سیاستهای آزمندانه‌ی کشورهای زورگو و نیرنگباز ، چنان اندیشه‌هایی بکار دشمنان بیشتر می‌آید یا یک میلیون سپاهی؟!

نتیجه آنکه یک توده‌ای بدانسان که به خوراک و نوشاک و هوای شهرهای خود توجه دارد نمی‌باید و نمی‌تواند به اندیشه‌هایی که به مغز مردمش راه می‌یابد بی‌توجه باشد.

اکنون باید دید در برابر این مقدمه و نتیجه شما برای سخن خود چه دلیلی آورده‌اید. شما تنها نوشته‌اید : «سوزاندن کتاب عمل شایانی نیست». پیداست این دلیل نیست. اظهار نظر است.

باید پرسید : چرا؟! چه هنگام و چگونه عملی «شایان» خواهد بود؟! معیار شایانی چیست؟!

معیار ما برای سنجش نیک و بد کارها ، سود و زیان توده است. بگویید معیار شما چیست؟!

آنگاه چون دلیلی نیافته به بهانه‌ا‌ی دست یازیده‌اید : چون کتابها در اینترنت برویه‌ی دیجیتالی درآمده پس سوزاندن کتاب بیهوده است. این نیز بهانه‌ی سستی است. زیرا نخست نکته آنکه کتاب کاغذی هنوز هست. در کتابخانه‌ها و کتابفروشیها و خانه‌ها و مدرسه و دانشگاهها نیز خواهد بود.

اگر در اینترنت همه‌ی آنها هست ، کتابسوزان چرا باید مایه‌ی نگرانی و برآشفتگی کسانی گردد؟! راستی آنست که آنان خود بهتر می‌دانند که کتابسوزان تنها یک جنبش برای نابودی کتابهای کاغذی بدآموز نیست. جنبشی است که مردمان را به اندیشیدن و پی بردن به چیزی برمی‌انگیزد که تاکنون درباره‌اش بیعمل بوده‌اند.



پابرگی :
[۱] : درین باره کتاب «دردها و درمانها» خوانده شود.



🌸
📖 از هر راهی به کارشکنی با ما می‌کوشند

🖌 نویسادِ تلگرام

🔸 تکه‌ی چهار از پنج

اما دلیلها بر ساختگی بودن این داستان. نخست ببینیم این خاطره در چه زمانی بوده. چون خرده‌گیر می‌گوید : «من کتاب شما را خوانده‌ام» ، و می‌دانیم که کتاب «در پیرامون رمان» نخستین بار در تیرماه 1322 چاپ شده و کسروی در اسفند 1324 کشته گردیده پس این دیدار و گفتگو (به فرض راست بودن) تنها می‌تواند در یکم دی‌ماه 22 ، 23 و یا 24 رخ داده باشد. از آنسو از این سه جشن تنها در یکم دی‌ماه 22 نشست بروی همگان آزاد بوده. زیرا پس از وحشیگریهای پستی که ملایان و دیگران در بهمن‌ماه 22 در تبریز و مراغه و میاندوآب پیش آورده و همچنین کمی‌ پیش از یکم دی‌ماه سال بعد (1323) ، بدستیاری دروغ بیشرمانه‌ی «قرآن‌سوزی» در تهران مردم عامی ‌را شورانیده و هایهوی بسیار در بازار و مسجدها برپا کرده بودند ، آزادگان در یکم دی‌ماه 23 جز خودیها کس دیگری را به جشن راه ندادند. سال دیگر (1324) هم باز به همان انگیزه چون این بار دامنه‌ی هایهوی و دروغسازی بالاتر رفته بود و کسانی از دولتیان نیز پرده ‌از روی همدستی با ملایان برداشته و دسیسه‌ها رویه‌ی آشکارتری بخود گرفت و آشکاره ‌از کشتن کسروی و آزادگان در این مسجد و آن مسجد سخن بمیان می‌آوردند و در سی‌ام آذر آن سال این را در اعلامیه‌ای چاپ کرده در سراسر شهر پراکندند ، کسانی از آزادگان که شنیده بودند همان روز به کانون آزادگان آمدند و چون جمعیتی گرد آمد و کتابهایی هم از پیش برای سوختن فراهم آمده بود تصمیم این شد که همان روز را (30 ام آذر) جشن کتابسوزان بگیرند. پس چنان دیداری ، به فرض راست بودن ، تنها در یکم دی‌ماه 1322 می‌توانسته روی دهد.

از روی این خاطره کسروی همینکه سخن دکتر را شنیده «خطایش را که ناشی از عدم آگاهی بود» دریافته و «فوراً دستور داد تمام رمانهای خارجی را از تل کتاب بیرون بیاورند». معنی چنان خاطره‌ای آنست که کسروی از سخن دکتر همه‌ی آنچه را درباره‌ی رمان و بویژه رمانهای تاریخی نوشته بوده در همان نشست نادرست و غلط یافته و از آنها روی برگردانیده. همچنین شماری از آزادگان آن شب گواه بوده‌اند که دکتر با دلیلی که آورده نیمی از سخنان کتاب را که درباره‌ی رمانهای تاریخی بوده پوچ گردانیده. اگر خاطره را راست انگاریم اینهاست نتیجه‌های آن.

ولی این نتیجه‌ها با راستیها نمی‌سازد و اینست ناچار به این خاطره بدگمان می‌گردیم. زیرا نخست ، چون پرچم از مهرماه 1322 تا پایان آن سال و از آخرهای اردی‌بهشت 1323 تا پایان همان سال در بازداشت بوده ، شرح نشستهای سالهای 1322 و 1323 بنام همان روزهای نشست (همچون : یکم آذرماه 1322 ، یکم دی‌ماه 1323 ، سیزده مرداد 1323 ، بهمن‌ماه 1323) جداگانه در دفترهایی چاپ شده و این نشدنیست که چنان گفتگوی مهمی رخ داده باشد و در آن دفتر (یکم دی‌ماه 1322) نیامده باشد.

در آن دفترها همه‌ی سخنرانیها و گفتگوهای مهم نشست نوشته شده و اکنون همه در دست است. از روی همان دفتر یکم‌ دی‌ماه 1322 پس از آنکه چهار تن یکی پس از دیگری سخنرانی کردند (و سخنرانیهاشان کامل آمده) ، چون میان کسروی و تنی چند از یارانش در همان زمینه‌ی کتابهای زیانمند گفتگوهایی رفته آنها نیز آمده.

کوتاه‌سخن ، نه در دفتر یکم دی‌ماه 1322 و نه در هیچ یک از دیگر دفترها ما نشانی از گفتگوی دکتر با کسروی نمی‌یابیم. آنگاه این دیدار و گفتگو اگر راست بود چگونه شدنیست که یاران کسروی ، بویژه آنها که گواه گفتگوی آن دو بودند ، نپرسند : «شما که سخنان نشستها را بی‌کم و کاست پیاپی بروی کاغذ می‌آورید و از آنها دفترها پدید آورده بچاپ می‌رسانید چرا درباره‌ی گفتگوی خود با دکتر و اعتراف به ناآگاهی خود در آن شب چیزی نمی‌نویسید؟!. چرا از رمانها یا باری رمانهای تاریخی «رفع اتهام» نمی‌کنید؟!. در نشستْ «ما این ندانسته بودیم» می‌گویید و از اینکه دکتر شما را به اشتباهتان آگاه گردانیده خشنودی می‌نمایید ولی باز همان کتاب را بی‌کم و‌ کاست بچاپ دوم می‌رسانید (1324). آیا این دورویی نمودن نیست؟!..». چرا اینها را ازو نپرسیده و چنین رفتار دورویانه‌ای را به رخ نکشیده‌اند؟!

از آنسو در آذرماه 1324 کسروی در همین زمینه گفتار دیگری (تاریخ را آلوده می‌گردانند) نوشته و در دفتر «آذرماه» بچاپ می‌رساند (1) و در آن گفتار بار دیگر همان ایرادها را به درآمیختن دروغ با راستیهای تاریخ می‌گیرد. باآنکه زمینه‌ی گفتار رمان است و فرصتی بوده که درباره‌ی «رمانهای خارجی» و نیز «رمانهای تاریخی» سخنی رانده شود ، در آن چنین چیزی دیده نمی‌شود. کوتاه‌سخن آنکه در دو ‌سال و اندی پس از زمان خاطره‌ی یاد شده نمی‌بینیم یک جمله در این باره چه ‌از کسروی و چه ‌از یارانش در مهنامه‌ها یا در همان کتاب «در پیرامون رمان» (چاپ دوم) نوشته شود.


پابرگی :
1ـ این گفتار به چاپهای بعدی کتاب «در پیرامون رمان» که بدست یاران کسروی انجام گرفته افزوده شده است.
🔶 آیا جنبش کتابسوزان بیهوده است؟!

🔸 نویساد (هیئت تحریریه)

(دو از دو)


دوم ، کتابسوزان خود نمونه‌ای از نبرد با گمراهیها و بدآموزیهاست. از دو حال بیرون نیست. شما یا اساساً نبرد با گمراهیها را برنمی‌تابید یا آن را نامؤثر می‌دانید؟!. اگر آن یکمی است ما را با شما سخنی نیست. اگر این دومی است (چنانکه کتاب دیجیتالی را مثال می‌آورید ، و نبرد با آن را دشوار می‌دانید)‌ این سخن و زمینه‌ی جداییست. این سنگر عوض کردن است. نخست با «شایان» نبودن به دفاع برمی‌خیزید و آنگاه که خود را تهی از دلیل می‌یابید به این بهانه پناه می‌برید.

باید گفت : جنبش کتابسوزان یک بانگ بلند است. بانگ نبرد با بدآموزیها و گمراهیها. چگونگی آنکه ، کسروی آن یگانه‌مرد از سال 1312 که به نبرد با گمراهیها برخاست ، از همان سالهای نخست از زیان بی‌اندازه‌ی این کتابها و اندیشه‌هایی که ریشه در آنها دارد نیک آگاه بود.

در مدت چندین سال که به انتشار مهنامه‌ی «پیمان» می‌کوشید به بازنمودن گمراهیها و بدآموزیها و تأثیر پرزیان‌ آنها بر ایرانیان و شرقیان و نشان دادن ریشه‌‌ی بدبختیهای ایشان پرداخت. در همان نخستین شماره‌های پیمان دیده می‌شود که به چنین جنبشی اشاره دارد. آنجا که در پایان گفتگو با بانو دکتر فاطمه‌ی سیاح در پیرامون رمان می‌نویسد :


«با همه‌ی لافها و ستایشها که امروز درباره‌ی رمان بر زبانهاست پس از دیری رمان نکوهیده‌ترین چیزی در نزد مردمان بویژه مردمان شرق خواهد بود و شاید روزی برسد که کسانی به رمانسوزی برخیزند که هر کجا کتاب رمانی بدست آوردند بیدرنگ آن را خوراک آتش سازند. من این پیش‌بینی را می‌کنم و خود چشم براه چنان روزی هستم. نزد من رمان امروز در حکم تعزیه‌خوانی دیروز است. چرا که هر دو کار بیهوده و بیخردانه است. چنانکه تعزیه‌خوانی پس از آنهمه ارجمندی و پس از آن تکیه‌بندیهای پادشاهان ، امروز کارش به پس‌کوچه‌ها کشیده و مایه‌ی دریوزه‌گردی شده یقین می‌دانم که بزودی رماننویسی هم بِروز او خواهد افتاد و این حال او را پیدا خواهد کرد».


یا در یک رشته گفتگوهایی بنام «ما چه می‌خواهیم؟» چنین می‌نویسد :


«یکی از کوششهایی که برای کندن ریشه‌ی بدآموزیها و گمراهیها باید کرد از میان بردن هزارها کتابهاست. یکی از مایه‌های درماندگی شرق اینها را باید شمرد و همه را از میان باید برد. از هزار سال پیش هر زمان سیل گمراهی دیگری برخاسته و از سر شرقیان گذشته ولی چرکاب همه‌ی آنها در کتابها ته‌نشین گردیده».


در همان سالها کتابسوزان در نشستهای یکم آذرماه در خانه‌ی او انجام می‌گرفت. چون کوششهای چندین ساله‌ی او یارانی را در راه «پاکدینی» گرد آورد و زمینه فراهم آمد ، جنبش کتابسوزان را به آشکار آوردند و برای آن ، روز جدای یکم دی‌ماه را بدیده گرفتند. پس کتابسوزان برای گسترش و همگانی نمودن آن نبرد و رسانیدن بانگ آن بگوش خفتگانست.

می‌دانید یا نه ، این رسم پیمان بود که آنچه می‌نوشت از خوانندگان می‌خواست هر ایرادی دارند بنویسند. ایرادها چاپ و پاسخ داده می‌شد. این رفتار دیری ادامه می‌یافت تا اینکه دیگر ایرادی بازنمی‌ماند و رشته گفتارهای تازه‌ای آغاز می‌شد. گذشته از این ، هر شبِ آدینه کسروی در خانه‌ی خود نشست داشت که دانشورانی می‌آمدند و درباره‌ی نوشته‌های پیمان گفتگو می‌کردند. نمی‌دانیم شما که می‌نویسید : «باید جلسات و کلاس‌ها برگزار شود تا درباره‌ی کتاب‌ها گفتگو شود» ، خواستتان چیست. آیا در این باره گفتگو نشده و همه‌ی گوشه و کنارش بررسی نشده؟! این سخن مانند آنست که همه‌ی نوشته‌های هفت‌ساله‌ی پیمان نادیده گرفته شود.

اساساً آیا بهتر نیست خود شما اندیشه‌تان درباره‌ی آن کتابها را بروشنی بنویسید؟! بنویسید از آنها زیانی به توده نمی‌رسد تا ما نیز بدانیم. در هر حال باید بدانید آن «جلسات و کلاسها» بارها برگزار شده است. در همان زمان که اینها در پیمان نوشته می‌شد ، «ادبا» و «فضلا»ی بسیاری که دلبسته‌ی آن کتابها بودند هرچه کوشیدند نتوانستند دلیلهای استوار پیمان را بشکنند. آیا بهتر از این چه دلیلی به زیانمندی آنها توان شمرد؟!

به هر حال دیر یا زود ، یک نبرد بزرگی میان راستیها و گمراهیها درخواهد گرفت و یک نوزایی در ایران پدید خواهد آمد. جنبش کتابسوزان بر همان کسانی که کتابهای زهرآلود را در اینترنت می‌گزارند تأثیر خواهد کرد. بر کسانی که آنها را می‌خوانند تأثیر خواهد کرد. زشتی نشر و خواندن آنها آشکارتر خواهد شد. ما نیز بیزاری مردمان از آنها را می‌خواهیم. مردم باید بتوانند نیک از بد جدا گردانند. کسروی سالها با جان و قلم به این کوشیده و مایه‌ی افسوس فراوانست که شما بجای خشنودی با سخنان سستی به گله‌گزاری می‌پردازید.



👇
نبرد با گمراهیها و ناراستیها ، همچنین با زیانمندیها و آسیبها در همه‌ جای جهان یک رویه‌ی ثابت نداشته و ندارد. مثلاً نبرد پلیس با قاچاق را بدیده گیرید. آیا نه آنست که قاچاقچیان دمادم روشهاشان را دیگر می‌گردانند؟! پلیس هم پیاپی آن راهها را می‌یابد و جلو می‌گیرد. این دو همیشه در تلاش و برخوردند ولی آیا می‌توان نتیجه گرفت که کار پلیس در این زمینه بیهوده است؟! نبرد با گمراهیهای اندیشه‌ای نیز همین وضع را دارد. این روزها کتاب دیجیتالی رفته‌رفته جانشین کتاب کاغذی می‌شود و فردا نوآوری دیگری بکار خواهد آمد. ولی نبرد بجای خود هست و تنها روشها دیگر می‌گردد.

در همین زمینه‌ی کتاب و روزنامه ، در جاهای دیگر چه می‌کنند؟! چنانکه برخی از آنها مخالف مصالح کشوری باشد ، ناچار آنها را بازداشت کرده از راهی ـ مثلاً خمیر ‌گردانیدن ـ به نابودی آنها می‌کوشند. آیا باید چه گفت؟! باید گفت : کار شایانی نمی‌کنند؟! یا آن را کار بیهوده‌ای شمارد؟!

در همین کشور خودمان بهزیستی ، سازمان غذا و دارو ، وزارت صمت و بازرگانی و اداره‌ی استاندارد و دیگر جاها بر خوراک نظارت دارند ولی باز هم کسانی در تولید خوراک تقلب می‌کنند. آیا باید گفت : نظارت این اداره‌ها بیهوده است؟!

چندین سال پیش بیماری‌ «جنون گاوی» در برخی کشورهای جهان پیش آمد. آیا ندیدید گاوها ـ آن جانوران پرسود ـ را که به بیماری دچار بودند چگونه کشتار کردند و از میان بردند؟! آیا نه آن بود که این کار را برای تندرستی توده‌ها کردند؟! همین را در زمینه‌ی نبرد با آنفلوآنزای مرغی کردند. ده‌هزارها بلکه صدهزارها مرغ بیمار را نابود کردند تا از گسترش آن بیماری جلو گیرند. اگر کسانی سخن از شایان نبودن این کارها می‌راندند درباره‌شان چه می‌اندیشیدند؟!

کِی هنگام آنست که ما نیک را از بد جدا گیریم؟! با بد همان نکنیم که با نیک می‌کنیم؟! کِی خواهیم فهمید که نیک و بدیِ کتاب توأمست و هر کتابی نیک نیست؟! کی خواهیم دانست که اینگونه اندیشه‌ها که «کتاب (از هر گونه‌اش) یار مهربانست» ، یا «از خواندن هر کتابی آدمی بهره می‌بَرَد» سراسر زیانمند است؟!.

در همان موضوع قاچاق ، پلیس یک بار رخت و پوشاک قاچاق را می‌گیرد ، یک بار مواد مخدر قاچاق را. آیا رفتارش با هر دو یکسانست؟! نه آنست که پوشاک را که کالاییست سودمند با ترتیبات قانونی بدست نیازمندش می‌رساند و مواد مخدر را نابود می‌گرداند؟! همان کاری که ما با کتابهای سراسر زیانمند می‌کنیم.

اینکه نوشته‌اید : (هرچند که زیانمندی آن کتابها بر شما آشکار شده باشد) ، «... باید کتاب‌ها و دیوان‌ها و غزلیات‌ها در دسترس باشد» ، سخنتان روشن نیست. اگر خواستتان اینست که دلیلهایی که برای زیانمندی آنها آورده‌ایم روزی دیگر شود ، این پندار بیهوده‌ایست. چه چیزی آن دلیلها را سست تواند گردانید؟! اندیشه‌هایی که هزار سال پیش هم بر مردمان تأثیر زیان‌آوری داشته همچنان امروز و در آینده نیز همان اثر را خواهد داشت. مگر گمان دارید گوهر آدمی و تأثیرپذیریش از بدآموزیها دیگر خواهد شد؟!

آمدیم که خواستتان اینست که باید نسخه‌هایی از آنها باشد که بکار زبانشناسی یا تاریخ (از هر گونه‌اش) بیاید ، این سخنیست که با آن مخالفتی نکرده‌ایم. ما می‌گوییم بودن این کتابها درمیان توده‌ی انبوه ، انتشار پیاپی آنها ، در کتابهای درسی آمدنش ، تکرار آنها در فیلم و سخنرانی و گفتار روزنامه‌ها و پیامرسانها ، اینها همه زیان است. یک مردمی اگر می‌خواهند رو بسوی پیشرفت و آینده دارند ، باید آنچه از دوره‌ی زبونی کشورشان بازمانده بدور ریزند. اگر بناست همچنان پی چنان باور‌هایی را گیرند بهترست اندیشه‌ی آینده و زندگی و آزادی و استقلال را از سر بیرون برند.

گرفتاری شما در اینست که اسیر الفاظ شده و از معنیها دور افتاده‌اید. یک چیزی شنیده‌اید و بی‌آنکه درباره‌اش اندیشه را بکار اندازید ، می‌خواهید با یک کلمه‌ی «شایان نیست» ، اثر حقایق را درباره‌ی «مخدرهای اندیشه‌ی شرق» از میان بردارید. بدانید که این ناشدنی است. حقایق در دلها جا خواهد گرفت و پیش خواهد رفت و نادانسته‌ها دانسته خواهد شد.


🌸
📖 از هر راهی به کارشکنی با ما می‌کوشند

🖌 نویسادِ تلگرام

🔸 تکه‌ی پنج از پنج

اگر این داستان راست بود ، چاپ دوباره‌ی کتاب در تیرماه سال 1324 می‌بایست گذشته از یاران کسروی که در آن شب گواه گفتگوی آنها بودند به دکتر هم برخورد. اگر چنان داستانی راست بوده آیا نه آنست که نام این رفتار زشت «دورویی» می‌بود و یاران کسروی و نیز دکتر می‌بایست از چاپ دوم کتاب برآشوبند و آن را خرده گرفته به رخ کسروی بکشند؟ گفتگوی آن شب را گفتاری گردانده به روزنامه‌ها دهند؟! یا سپس در جایی بنویسند؟! پس چرا چنین کاری نکرده‌اند؟! چرا دکتر از همه‌ی اینها چشم‌پوشیده در «دهه‌ی چهل» ، سالها پس از کشته شدن کسروی آن را به رویه‌ی خاطره به خاطره‌گو می‌گوید؟! گذشته از همه‌ی اینها ، چرا دکتر در ستایش چنان مردی ، صفاتی همچون «پاکدل» ، «حقیقت‌جو» ، «شریف» و دارا بودن شجاعت اخلاقی را بکار برده؟!

پس راستی چیست؟!... راستی آنست که ‌این خاطره با این صورت که چندین ایراد به آن وارد است دروغ اندر دروغ و ساختگیست.

در این خاطره نخست کسروی مردی شناسانده شده آزاده ، دلیر ، پاکدل ، حقیقتجو و شریف. هر نیکمردی که یک یا چند کتابی ازو خوانَد و با خردِ آزاد درباره‌ی او داوری کند او را آراسته بستودگیهایی خواهد یافت که برخی از آنها در بالا آمده بویژه حقیقتجویی کسروی که در بیشترِ نوشته‌هایش درخشانست.

لیکن آنچه در این میان ناسازگار می‌نماید «داشتن تعصب زیاد به عقایدشان» با سه ستودگی «حقیقت‌جویی» ، «پاکدلی» و «شرافت» است. اگر خواننده‌ای همین کتاب «در پیرامون رمان» را با هوشداری خوانَد پی خواهد برد که ‌او در پاسخ به بانو سیاح نه درپی برتری‌جویی و پیش بردن سخن خود (تعصب نشان دادن) بلکه درپی روشن گردانیدن موضوع می‌باشد. برای مثال آنجا که سخن از گفته‌ی برادران کنگور بمیان آمده می‌گوید : «نپندارید که مقصود شما را درنیافته‌ام» و سپس خواستِ دکتر سیاح را با زبان روشنتر از آنچه خود دکتر گفته بازمی‌نماید تا جای تاریکی نماند.

همین برداشت را خواهیم داشت اگر نوشته‌های مهنامه‌ی پیمان را بخوانیم. چون در آن مهنامه در زمینه‌هایی که گفتار می‌نوشته پرسش و پاسخهایی از مخالفان و هواداران پیش می‌آمده و از پاسخهای او می‌توان به آسانی دانست که آن بزرگمرد تا چه ‌اندازه به داوری خِرد پابند بوده. چرا دور برویم ، همین داستانی که خاطره‌گو یاد کرده خود با «تعصب» ناسازگارست.

باز‌گردیم به خاطره‌ که در آنجا کسروی را کسی می‌نمایاند که در مدت ده سال (از 1312 تا 1322) نمی‌دانسته کتابش تنها «ناظر به حکایتهای افسانه‌ای شرقی خودمان ، امثال امیر ارسلان نامدار و حسین کرد شبستری و ... است» و چون شرح خرده‌گیر را درباره‌ی رمان شنیده بیکباره «با هوشمندی خاص خود ، تمام مسأله را دریافته» و «همچون یک انسان شریف ، حقیقت‌پرست و پاکدل» اعتراف کرده که ‌این را تاکنون نمی‌دانسته. نتیجه‌ی ستایشهایی که در آغاز خاطره ‌از کسروی شده بیجا نبوده و جایی می‌بایست از آن بهره برد و این همانجاییست که (می‌نویسد) : با پاکدلی و حقیقت‌جویی به «خطای» خود «اعتراف» می‌کند. همه‌ی کوشش خاطره‌سازی در آنست که ای مردم بدانید : کسروی نه تنها خطا کرده بلکه به آن اعتراف نیز کرده.

آری ، این نتیجه همان خواستِ اصلی خاطره‌گوست! اینجا از خود می‌پرسیم کدام یک پذیرفتنی است : اینکه کسروی در مدت ده سال با آنهمه گفتگو با مخالفانش (که از مهنامه‌ی پیمان و روزنامه‌ی پرچم هویداست) جدایی میان رمان خارجی و افسانه‌ی حسین کرد را درنیافته بود یا آنکه مردی بود که با «هوشمندی خاص خود» به چشم بهم زدنی در یک گفتگوی کوتاه ‌اشتباه ده ساله‌اش را دریافت؟! آیا این کوسه و ریش پهن سرودن نیست؟! با یکی دو ستایش تعارف‌آمیز نمی‌توان نبوده را بوده کرد و هر ناراستی را در قالب «خاطره» به مردی چون او بست!

می‌پرسیم شما که کسروی را با واژه‌ها و عبارتهایی همچون با شهامت اخلاقی ، پاکدل ، حقیقت‌جو و شریف شناسانیده‌اید و ما نیز ده‌ها گواهی در زندگی و نوشته‌هایش بر این ستودگیها می‌یابیم آیا طبیعی آن نبود که پس از این دیدار و گفتگوی‌ «تکان‌دهنده» معنی درستِ رمان را چنانکه خرده‌گیر گفته بود بنویسد و به ‌اشتباه خود اعتراف کند؟!
تحریف و دروغ‌پردازی درباره‌ی کسروی کم نخوانده و نشنیده‌ایم. چنین دروغهایی اگر کوتاه‌زمانی ساده‌دلانی را تواند فریفت سرانجام به زیان سازندگان بسر خواهد آمد.

در خاطره اشاره‌ای به کتاب «غرش توفان» الکساندر دوما رفته. این کتاب را ذبیح‌الله منصوری در سال 1347 از چند کتاب برگزیده و ترجمه کرده و این نام را او بر این کتاب نهاده. جای پرسش است که خرده‌گیر چگونه نام آن را پیش از چاپ ترجمه‌ی فارسی‌اش می‌دانسته؟.. مگر آنکه بینگاریم که او از این کتاب نه در سال 22 بلکه در «دهه‌ی چهل» به خاطره‌گو نام برده.


👇
در هر حال این کتاب هفت جلدِ کلفت و خود هزاران صفحه ‌است و جای پرسشست چرا خواننده‌ای برای دانستن داستانِ شورش بزرگ فرانسه باید مغز خود را بدست رماننویس لق‌چانه‌ای بسپارد که چشمها رویهم نهاده و اسب کور پندار را بتاختن واداشته و (برای مثال) گفتگوهای خلوت شاه و ملکه‌ای که گیوتین تنهاشان را بیسر گردانیده برشته‌ی نوشتن کشیده؟!. آیا این سخنان «تخیل نویسنده در حد مجاز» بوده که دکتر از آن ستایش سروده؟!

چرا دانا باید این هزاران صفحه افسانه را که رماننویس بهم بافته و قطار تاریخ را روی ریل هوسهای خود بحرکت درآورده ، بنام آنکه یک «رمان تاریخی» است بخواند و با چنین دروغهایی «عمر خویش تباه گرداند»؟!.. سرانجام هم نداند که کدام تکه تاریخ بوده و کدام دروغبافی؟!.

گذشته از نام کتاب که در سال 22 کسی در ایران آن را نمی‌دانسته ، گمان می‌رود اصطلاح «ضد قهرمان» نیز در آن زمان ناشناخته بوده.


🌸
🔶 روزبه یکم دیماه خجسته باد


🔸 نیایش پاکدینی

🔹 ای آفرنده‌ی خورشید و ماه ، ای پدیدآورنده‌ی جهان ، نامت بلند بادا

🔹 آفریدگارا بزرگتر از آنی که ما توانیم شناخت ، بلندتر از آنی که توانیم دریافت.

🔹 خواست تُست که جهان را پدید آورده ، دست تُست که آن را براه انداخته.

🔹 پروردگارا به هستیت خَستُوانیم ، به یگانگی و توانایی و داناییت می‌شناسیم ، در راه خواست تو می‌کوشیم ، از این شاهراهی که بروی ما گشاده‌ای سپاس می‌گزاریم.

🔹 خدایا بنامت درفش افراشته «خدا با ماست»گویان ، پا براه می‌گزاریم :

🔹 تا توانیم خواهیم کوشید ، بدشواریها پروا نخواهیم نمود ، از رنج و گزند رو نخواهیم برتافت.

🔹 آفریدگارا جهانیست آشفته و بیراه : گمراهیها دسته‌ها بسته ، آز و ستم سپاه‌ها آراسته ، بتخانه‌ها سر برافراشته ، دلها تیره گردیده ، آدمیان خویِ ددان گرفته‌اند.

🔹 آفریدگارا بگمراهیها خواهیم رزمید ، با آز و ستم خواهیم جنگید ، بتخانه‌ها خواهیم برانداخت ، و آن پشتیبانی و راهنماییهاي تُست که ما را فیروز خواهد گردانید.

🔹 نامت بلند بادا ای آفرنده‌ی خورشید و ماه




📣 فایل گویای «نیایش پاکدینی»




💐
📖 جنبش کتابسوزان و نتیجه‌های آن
(از کتاب «یکم دیماه و داستانش»)

🖌 احمد کسروی

🔸 تکه‌ی یک از سه


چنانکه خوانندگان می‌دانند ما یکم دیماه (یا روز یکم زمستان) را عید گرفته در آن روز در همه جا کتابهایی را می‌سوزانیم. این کار را چرا می‌کنیم؟.. کتابها را چرا می‌سوزانیم؟.. برای اینکه آنها را سرچشمه‌ی بدبختیها می‌شناسیم و به یاری خدا و بخواست او بخشکانیدن آن سرچشمه می‌کوشیم.

کسانی بما ایراد گرفته رنجیدگی می‌نمایند. می‌گویم : از رنجیدگی چه برخیزد؟!. بهتر است بسخنان ما گوش دهید و با ما بداوری بنشینید که ‌اگر حق با شماست ما دست از این رفتار برداریم. وگرنه شما نیز با ما همدستی کنید.

ما باین کار بی‌مقدمه برنخاسته‌ایم. ما سالهاست در این راه می‌کوشیم و تاکنون صد گفتار بیشتر نوشته ‌این نشان داده‌ایم که مایه‌ی بدبختی این مردم اندیشه‌های پریشان و بدآموزیهای فراوانیست که در کتابها و مغزها جا گرفته. این را با دلیلهای بسیارْ روشن گردانیده‌ایم.

سپس چون بکوشش پرداخته می‌خواهیم به یاری آفریدگار جهان ریشه‌ی آن بدآموزیها را براندازیم در آن راهست که بنابود کردن کتابها می‌کوشیم و هرچه را بدست آوردیم بآتش می‌کشیم. دوباره می‌گویم : این کار را با خواست خدا می‌کنیم.

کنون شما هر سخنی دارید بگویید. آیا این توده[=ملت] را بدبخت و گرفتار می‌دانید؟!. اگر می‌دانید انگیزه‌ی آن چیست؟!. چرا بیست‌ملیون مردم نمی‌توانند بسرفرازی و آسودگی زندگی کنند؟!. چرا نمی‌توانند این سرزمین باردهی را که خدا بآنان داده نگه دارند و آباد گردانند و از آن بهره جویند؟!.. چرا همیشه توسری‌خور و لگدمالند؟!. چرا از هر حادثه‌ای شکست‌یافته بیرون می‌آیند؟!.. آیا ایرانیان چه چیزشان کمتر از دیگرانست؟!.. ساختمان تنیشان ناتوانتر است؟! ، نیروهای مغزیشان کمتر است؟!.. آخر از چیست که بدینسان زبون و درمانده‌اند؟!..

ما انگیزه‌ی اینها را روشن گردانیده‌ایم. دوباره می‌گویم : بنیاد بدبختی این مردم آن بدآموزیهاست که ‌از کتابها و یا از روزنامه‌ها یاد می‌گیرند. اینست گمراه گردیده ‌از دانستن حقایق زندگانی و از هر چیزی که مایه‌ی پیشرفت توده و نیرومندی کشور ، [و] بالاخره وسیله‌ی آسایش تواند بود بی‌بهره می‌مانند.

مثلاً در نتیجه‌ی آن کتابهاست که می‌نشینند و سخن از پیشامدهای هزاروسیصد سال پیش بمیان می‌آورند و بر سر اینکه ‌ابوبکر خلیفه بایستی بود یا علی باهم کشاکش می‌کنند ، در نتیجه‌ی آنهاست که خدا و آیین او را نشناخته در سختیها از فلان گنبد گشایش کار می‌طلبند ، در نتیجه‌ی آنهاست که هر زمان که در سایه‌ی نادانیهای خود گرفتاری پیدا می‌کنند گستاخانه گناهان را بگردن خدا انداخته چنین وامی‌نمایند که خدا خشم گرفته و آن گرفتاری را فرستاده و می‌خواهند با لابه [=التماس] و زاری خدا را از سر خشم فرود آورند ، در نتیجه‌ی آنهاست که دلها پر از جبریگریست ، در نتیجه‌ی آنهاست که زندگی را خوار داشته چنین می‌دانند که آبادی آنجهان جز در ویرانی اینجهان نتواند بود ، در نتیجه‌ی آنهاست که بمشروطه که بهترین شکل حکومت است ریشخند می‌کنند ، میهن‌پرستی را که وظیفه‌ی هر غیرتمندیست نکوهش می‌نمایند ، مالیات دادن و بسربازی رفتن را حرام می‌شمارند ، در نتیجه‌ی آنهاست که ‌از یک توده سنی و شیعی و صوفی و شیخی و کریمخانی و متشرع و علی‌اللهی و ازلی و بهائی و اسماعیلی و زردشتی و کلیمی و مسیحی پدید آمده ... اگر بخواهم همه را بشمارم باید صد صفحه بیشتر را پر گردانم.

ما می‌گوییم : انگیزه‌ی درماندگی و زبونی مردم اینهاست. اینهاست که توده را از هم پراکنده و دسته دسته بجان یکدیگر انداخته ، اینهاست که خونها را از جوش انداخته و پستی و زبونی بار آورده ، اینهاست که ‌اندیشه‌ها را گمراه گردانیده و از حقایق زندگانی پرت ساخته ، اینهاست که فهمها و خردها را بیکاره گردانیده ، اینهاست که خویهای ستوده را از میان برده.

شما اگر گفته‌های ما را نمی‌پذیرید هر سخنی دارید بگویید. بگویید تا بدانیم. اینکه خود را کنار گیرید و تنها رنجیدگی نشان دهید بسیار بیهوده ‌است. از رنجیدگی شما ما را چه باکست؟!. این خود گناهی از شماست که در چنین زمینه‌ی بسیار ارجداری بی‌پروایی نمایید و کنار ایستید ، وآنگاه ‌از یک نتیجه‌ی روشنی که ما از گفتگوهای خود برمی‌داریم برنجیدگی پردازید.


🌸
📖 جنبش کتابسوزان و نتیجه‌های آن
(از کتاب «یکم دیماه و داستانش)

🖌 احمد کسروی

🔸 تکه‌ی دو از سه


بما ایراد می‌گیرند که دیوان حافظ را می‌سوزانیم. با یک سوز دلی بزبان آورده می‌گویند : آقا دیوان حافظ؟!.. رواست که شما آن را بسوزانید؟!.. در جایی که ما بارها از حافظ و شعرهایش سخن رانده نشان دادیم که گفته‌های او سراپا زیان می‌باشد. مثلاً :

بگیر طُرَّه‌ی مه طلعتی و غصه نخور که سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است

بر عمل تکیه مکن خواجه که در روز ازل تو چه دانی قلم صُنع بنامت چه نوشت

ما را بمنع عقل مترسان و مِی بیار کاین شحنه در ولایت ما هیچ کاره نیست

جهان و هرچه درو هست هیچ در هیچست هزار بار من این نکته کرده‌ام تحقیق

اینها و صد مانند اینها آیا راستست؟!.. آیا نکوهشِ کوشش ، و گفتن اینکه نیک و بد از تأثیر ستاره‌هاست ، یا نیک و بد را بنام هر کس در روز نخست نوشته‌اند ، و نکوهش خِرد و خوار گردانیدن جهان زیان ندارد؟!. آیا نتیجه‌ی این سخنان‌ِ بیپا نیست که مردم ایران بدینسان سست و تنبل و بی‌پروا[=بی‌اعتنا] بار آمده‌اند؟!.

در روزگاری که دیگران سختترین کوششها را در راه زندگانی می‌کنند ، و توده‌ها از جوانان خود هوانورد و چترباز پدید می‌آورند ، آیا آموختن چنین درسهای بی‌غیرتی بجوانان ایران ریشه‌ی خود را کندن نیست؟!..

بارها اینها را نوشتیم و پاسخ خواستیم ، و از شما جز بی‌پروایی و خاموشی از یک دسته ، و زباندرازی و بیفرهنگی از دسته‌ی دیگری ندیدیم ، و اکنون که بکار برخاسته بنابود کردن آن کتابهای سراپا زیان می‌کوشیم این ایراد و رنجیدگی را می‌شنویم. در اینجاست که درمانده نمی‌دانیم بشما چه نامی دهیم؟!.. در اینجاست که می‌بینیم شما سود و زیان زندگی را نمی‌شناسید و جز درپی هوسبازی نیستید. در اینجاست که ناگزیر می‌شویم شما را یک دسته کودکان چهل‌ساله و پنجاه‌ساله شماریم.

برخی از اینان بهانه آورده چنین می‌گویند : «حالا چه هنگام این کار است؟!.. مردم از گرسنگی می‌میرند. اکنون باید در اندیشه‌ی نان بود.» (1) می‌گویم : چه خوش‌بهانه‌ای بدستتان افتاده. چون گرسنگیست باید از هر کاری دست برداشت؟. بسیار خب ، بگویید ببینیم این گرسنگی از کجا آمده؟!.. آیا از آسمان نباریده؟!.. یا از زمین نروییده؟!.. یا سن و ملخ کشت را نابود گردانیده؟!.. آیا نه آنست که شما یک توده‌ی ناتوان و لگدمال می‌باشید و نمی‌توانید خواروبار خود را نگه دارید و بخورید؟!.. آیا این ناتوانی و لگدمالی از کجاست؟!.. نه ‌از همین کتابهاست؟!.. نه ‌از ندانستن معنی زندگانی و راه آنست؟!..

می‌گویند : «اکنون باید در اندیشه‌ی نان بود». می‌گویم : چه ‌اندیشه خواهید کرد؟!.. بگویید ما نیز بدانیم. آیا جز ناله و فریاد و هایهوی چه کاری خواهید توانست؟!.. شما آن بیخردانی هستید که ناله و فریاد و هایهوی را چاره‌ی دردها می‌دانید و می‌خواهید ما نیز با شما همراه باشیم.

از این گذشته ، اگر گرسنگیست پس چرا دیگران دست از کار خود برنمی‌دارند؟!.. چرا پیاپی دیوان حافظ و سعدی بچاپ رسانیده بدست مردم می‌دهند؟!.. چرا در چنین هنگام تنگدستی ، دولت 000'250 ریال برای چاپ رباعیات سراپا زهر خیام در بودجه می‌گزارد؟!.. (2) پس چرا بدخواهان در کار خود آزاد باشند ولی ما که برهایی این توده‌ی بدبخت می‌کوشیم بنام گرسنگی و گرانی دست از کار برداریم؟!..




پابرگیها :

1ـ در سال 1321 ، یک سال پس از درآمدن متفقین به ‌ایران ، خواربار بویژه گندم کمیاب گردید چنانکه دولت دست بکار پخت و فروش «نان سیلو» که نان پستی بود گردید تا مرهمی بزخم گرسنگی تنگدستان و بیچیزان باشد. در ماههای پاییز آن سال این موضوع سختی بیشتر یافت و گرسنگی ملموسترین گرفتاری گردید. سپس در 17 آذر آشوبی در تهران در پرده‌ی کمیابی نان براه‌ انداختند تا بدولت قوام‌السلطنه ضرب شستی نشان دهند. بدستور حکومت‌نظامی همه‌ی روزنامه‌ها بازداشت شد که پرچم نیز یکی از آنها بود. دو هفته پس از این نیز داستان یکم دیماه پیش آمد که شرح آن را خواهید خواند.

بهانه‌ی گرسنگی و گرانی را پیش کشیدن در همان روزهاست. ـ و

2ـ برای آنکه بدانیم این پول چه‌ ارزشی در آن روزها داشته باید دانست که حقوق کارمندان شصت ، هفتاد تومان و ازآن‌ِ آموزگاران صد تومان در ماه بوده. لیکن آنچه ‌این بدخواهیهای وزارت فرهنگ را بهتر آشکار می‌سازد آنست که ‌این در زمانی رخ می‌دهد که دولت از تنگدستی بچاپ بی‌حساب اسکناس دست یازیده بدینسان بگرانی و سختی زندگانی مردم بسیار افزوده بود.

آن روز وزارت فرهنگ یکی از لانه‌های بدخواهی بود و اینگونه کتابها را برای دامن زدن بهیاهوی «ادبیات» چاپ می‌کرد ولی سپس فریبخوردگان نیز خود بچاپ آنها پرداختند و بدینسان از بودجه‌ی بدخواهیهای دولت کاستند. ـ و


🌸
📖 جنبش کتابسوزان و نتیجه‌های آن
(از کتاب «یکم دیماه و داستانش)

🖌 احمد کسروی

🔸 تکه‌ی سه از سه


کسانی اگر نیک اندیشند ، اینان مردانیند سستنهاد و بی‌پروا ، و راستی آنست که بدبختی توده را درنمی‌یابند و در جستجوی چاره‌ای نمی‌باشند. از بیدردی و پستی می‌خواهند چنین که هستند بسر برند و تکانی بخود ندهند. اینست خرسندی نمی‌دهند که ما نیز بکوشیم و این بهانه‌ها را می‌آورند.

ما دیدیم که دروغهایی نیز ساخته پراکنده می‌گردانند ، و برای شورانیدن مردم عامی چنین می‌گویند : «اینها قرآن را آتش می‌زنند». این دروغ را امسال در تهران و مراغه و در اهواز پراکنده گردانیدند. از اهواز یکی بی‌دستینه[=بی‌امضاء] نامه‌ای فرستاده چنین می‌نویسد : «دیدم جوانان بکتابخانه ریخته قرآن و مفتاح‌الجنان می‌خرند. پرسیدم برای چیست؟.. گفتند شب جشن کتابسوزان ماست». این اندازه‌ی فهم یک مردیست که قرآن را با مفتاح‌الجنان در یک ردیف می‌شمارد و چون می‌خواهد دروغ بسازد هر دو را به یک رشته می‌کشد. یکی نمی‌گوید : ای نافهم قرآن کجا و مفتاح‌الجنان کجا؟!.. قرآن کتاب آسمانی یک پیغمبر بزرگواریست و مفتاح‌الجنان ساخته‌ی یک آخوند مفتخوار می‌باشد. این دو را چگونه یکی می‌شماری؟!..

همین دروغسازی نشان دغلکاری آنهاست. چون پاسخی بگفته‌های ما ندارند و از آنسوی نمی‌خواهند گردن بحقایق گزارند اینست دست بدامن دروغسازی می‌زنند.

ما تاکنون صد گفتار نوشته نشان داده‌ایم که کدام کتابهاست که زیانکار می‌دانیم و بنابود کردنش می‌کوشیم ، و چندی پیش نیز زیر عنوان «چه کتابهایی را می‌سوزانیم؟..» گفتاری در پرچم نوشتیم که ‌اینک آن را بدانسان که نوشته شده در پایین می‌آوریم :


«چنانکه گفته‌ایم روز نخست دیماه برای کتابسوزانیست. در آن روز باید کتابهای ناپاک و زیانمند را به بخاری انداخته سوزانید. من می‌شنوم کسانی این را برای ما ایراد می‌گیرند و چنین می‌گویند : «او ! اینها کتاب می‌سوزانند!» می‌گویم : آری ما کتاب می‌سوزانیم. ولی کدام کتاب؟..

آن کتابی که یک شاعرک بی‌ارجی با خدا بی‌فرهنگیهایی می‌کند : «در فابریک خدا بسته شود».

آن کتابی که یک جوان بدنامی بآفرینش خرده می‌گیرد : «خلقت من از ازل یک وصله‌ی ناجور بود».

آن کتابی که یک شاعرک یاوه‌گوی مفتخواری دستگاه باین بزرگی و آراستگی را نمی‌پسندد : «جهان و هرچه در او هست هیچ در هیچست».

آن کتابی که یک مرد ناپاکی بدیگران درس ناپاکی می‌دهد : «در ایام جوانی چنانکه ‌افتد و دانی با نوجوان پسری سری و سرّی داشتم ..».

آن کتابی که عربیهای مغلوط می‌بافد و آن را بخدای آفریدگار نسبت می‌دهد : «و کان من عند ربک منزولا».

آن کتابی که یک پدر درمانده به یک پسر درمانده نامه می‌نویسد و با صد بیشرمی چنین عنوان می‌کند : «کتاب من الله ‌العزیز الحکیم الی الله ‌الحمید المجید».

آن کتابی که بخدا دروغ بسته بمردم یاد می‌دهد در بیماری دعا بخوانند : «و من کان به صداع فلیقراء هذا الدعاء». اینگونه کتابهای ناپاک و مانندهای اینهاست که آتش می‌زنیم و نابود می‌گردانیم. نافهم آن کسانی که بما ایراد می‌گیرند». (1)


شگفتتر آنکه آقای اهوازی می‌نویسد : جوانان کتاب می‌خریدند که ببرند و بسوزانند. ما اگر این کار را کنیم که بنویسندگان کتابهای زیانمند و بچاپ‌کنندگان آنها کمک رسانده‌ایم. ما خواستمان اینست که آنان را از نوشتن و چاپ کردن اینگونه کتابها بازداریم و راهمان اینست که هر کسی که ‌از اینگونه کتابها در خانه‌ی خود دارد بآتش بکشد و دیگران را نیز باین کار وادارد ، نه آنکه ‌از کتابفروش خرد ، و بالاتر از این آنست که جوانان کتابهای رُمان و شعر که خود پرداخته‌اند بیارند و پاکدلانه بآتش اندازند و از آن کار بیهوده بازگردیده نیروهای خدادادی خود را در چیزهای سودمند بکار اندازند.

به هر حال این جشن از چند سال باز در تهران در خانه‌ی دارنده‌ی پرچم گرفته می‌شد. لیکن امسال در شهرهای دیگری ـ از مراغه و تبریز و اهواز و لار و کاشمر ـ نیز گرفته شد. در تبریز آقای مسعود مقدم و همراهانش گرفتند. در مراغه آقای ضیاء مقدم در خانه‌ی خود جشن باشکوهی برپا گردانید. در کاشمر آقایان مهندس شریعت و ثقفی بآن برخاستند. در لار آقای آگاه و همراهانش بآن پرداختند. در اهواز باشکوه‌تر از همه جا بود و چنانکه فهرست فرستاده‌اند 188 کتاب زیانمند را سوزانیده و یا به کارون انداخته‌اند. یک چیز بهتر آنکه چند تنی از جوانان شعرهای خود و یا رُمانی که نوشته بودند آورده نابود گردانیده‌اند. دانستنی‌تر آنکه درمیان این یکصد‌وهشتادوهشت کتاب که فهرستش فرستاده شده «مفتاح‌الجنان» نیست (در جایی که ما آن را درخورِ سوزاندن می‌شناسیم) و این دلیلست که آن نوشته‌ی آقای اهوازی جز دروغ بیشرمانه نبوده.


👇
در تهران گذشته ‌از خانه‌ی دارنده‌ی پرچم ، خانواده‌ی پِسیان (2) در شمیران جشن برپا کردند و دختران درسخوانده و بافهم آن خاندان هرچه کتابهای رُمان اندوخته بودند با یک دیوان حافظ بآتش کشیدند.



پابرگیها :

1ـ پرچم روزانه ش 253 ـ و

2ـ نجفقلی پِسیان ، برادر شادروان کلنل محمدتقی‌خان ـ و


🌸