📖 از هر راهی به کارشکنی با ما می‌کوشند

🖌 نویسادِ تلگرام

🔸 تکه‌ی چهار از پنج

اما دلیلها بر ساختگی بودن این داستان. نخست ببینیم این خاطره در چه زمانی بوده. چون خرده‌گیر می‌گوید : «من کتاب شما را خوانده‌ام» ، و می‌دانیم که کتاب «در پیرامون رمان» نخستین بار در تیرماه 1322 چاپ شده و کسروی در اسفند 1324 کشته گردیده پس این دیدار و گفتگو (به فرض راست بودن) تنها می‌تواند در یکم دی‌ماه 22 ، 23 و یا 24 رخ داده باشد. از آنسو از این سه جشن تنها در یکم دی‌ماه 22 نشست بروی همگان آزاد بوده. زیرا پس از وحشیگریهای پستی که ملایان و دیگران در بهمن‌ماه 22 در تبریز و مراغه و میاندوآب پیش آورده و همچنین کمی‌ پیش از یکم دی‌ماه سال بعد (1323) ، بدستیاری دروغ بیشرمانه‌ی «قرآن‌سوزی» در تهران مردم عامی ‌را شورانیده و هایهوی بسیار در بازار و مسجدها برپا کرده بودند ، آزادگان در یکم دی‌ماه 23 جز خودیها کس دیگری را به جشن راه ندادند. سال دیگر (1324) هم باز به همان انگیزه چون این بار دامنه‌ی هایهوی و دروغسازی بالاتر رفته بود و کسانی از دولتیان نیز پرده ‌از روی همدستی با ملایان برداشته و دسیسه‌ها رویه‌ی آشکارتری بخود گرفت و آشکاره ‌از کشتن کسروی و آزادگان در این مسجد و آن مسجد سخن بمیان می‌آوردند و در سی‌ام آذر آن سال این را در اعلامیه‌ای چاپ کرده در سراسر شهر پراکندند ، کسانی از آزادگان که شنیده بودند همان روز به کانون آزادگان آمدند و چون جمعیتی گرد آمد و کتابهایی هم از پیش برای سوختن فراهم آمده بود تصمیم این شد که همان روز را (30 ام آذر) جشن کتابسوزان بگیرند. پس چنان دیداری ، به فرض راست بودن ، تنها در یکم دی‌ماه 1322 می‌توانسته روی دهد.

از روی این خاطره کسروی همینکه سخن دکتر را شنیده «خطایش را که ناشی از عدم آگاهی بود» دریافته و «فوراً دستور داد تمام رمانهای خارجی را از تل کتاب بیرون بیاورند». معنی چنان خاطره‌ای آنست که کسروی از سخن دکتر همه‌ی آنچه را درباره‌ی رمان و بویژه رمانهای تاریخی نوشته بوده در همان نشست نادرست و غلط یافته و از آنها روی برگردانیده. همچنین شماری از آزادگان آن شب گواه بوده‌اند که دکتر با دلیلی که آورده نیمی از سخنان کتاب را که درباره‌ی رمانهای تاریخی بوده پوچ گردانیده. اگر خاطره را راست انگاریم اینهاست نتیجه‌های آن.

ولی این نتیجه‌ها با راستیها نمی‌سازد و اینست ناچار به این خاطره بدگمان می‌گردیم. زیرا نخست ، چون پرچم از مهرماه 1322 تا پایان آن سال و از آخرهای اردی‌بهشت 1323 تا پایان همان سال در بازداشت بوده ، شرح نشستهای سالهای 1322 و 1323 بنام همان روزهای نشست (همچون : یکم آذرماه 1322 ، یکم دی‌ماه 1323 ، سیزده مرداد 1323 ، بهمن‌ماه 1323) جداگانه در دفترهایی چاپ شده و این نشدنیست که چنان گفتگوی مهمی رخ داده باشد و در آن دفتر (یکم دی‌ماه 1322) نیامده باشد.

در آن دفترها همه‌ی سخنرانیها و گفتگوهای مهم نشست نوشته شده و اکنون همه در دست است. از روی همان دفتر یکم‌ دی‌ماه 1322 پس از آنکه چهار تن یکی پس از دیگری سخنرانی کردند (و سخنرانیهاشان کامل آمده) ، چون میان کسروی و تنی چند از یارانش در همان زمینه‌ی کتابهای زیانمند گفتگوهایی رفته آنها نیز آمده.

کوتاه‌سخن ، نه در دفتر یکم دی‌ماه 1322 و نه در هیچ یک از دیگر دفترها ما نشانی از گفتگوی دکتر با کسروی نمی‌یابیم. آنگاه این دیدار و گفتگو اگر راست بود چگونه شدنیست که یاران کسروی ، بویژه آنها که گواه گفتگوی آن دو بودند ، نپرسند : «شما که سخنان نشستها را بی‌کم و کاست پیاپی بروی کاغذ می‌آورید و از آنها دفترها پدید آورده بچاپ می‌رسانید چرا درباره‌ی گفتگوی خود با دکتر و اعتراف به ناآگاهی خود در آن شب چیزی نمی‌نویسید؟!. چرا از رمانها یا باری رمانهای تاریخی «رفع اتهام» نمی‌کنید؟!. در نشستْ «ما این ندانسته بودیم» می‌گویید و از اینکه دکتر شما را به اشتباهتان آگاه گردانیده خشنودی می‌نمایید ولی باز همان کتاب را بی‌کم و‌ کاست بچاپ دوم می‌رسانید (1324). آیا این دورویی نمودن نیست؟!..». چرا اینها را ازو نپرسیده و چنین رفتار دورویانه‌ای را به رخ نکشیده‌اند؟!

از آنسو در آذرماه 1324 کسروی در همین زمینه گفتار دیگری (تاریخ را آلوده می‌گردانند) نوشته و در دفتر «آذرماه» بچاپ می‌رساند (1) و در آن گفتار بار دیگر همان ایرادها را به درآمیختن دروغ با راستیهای تاریخ می‌گیرد. باآنکه زمینه‌ی گفتار رمان است و فرصتی بوده که درباره‌ی «رمانهای خارجی» و نیز «رمانهای تاریخی» سخنی رانده شود ، در آن چنین چیزی دیده نمی‌شود. کوتاه‌سخن آنکه در دو ‌سال و اندی پس از زمان خاطره‌ی یاد شده نمی‌بینیم یک جمله در این باره چه ‌از کسروی و چه ‌از یارانش در مهنامه‌ها یا در همان کتاب «در پیرامون رمان» (چاپ دوم) نوشته شود.


پابرگی :
1ـ این گفتار به چاپهای بعدی کتاب «در پیرامون رمان» که بدست یاران کسروی انجام گرفته افزوده شده است.

🔶 آیا جنبش کتابسوزان بیهوده است؟!

🔸 نویساد (هیئت تحریریه)

(دو از دو)


دوم ، کتابسوزان خود نمونه‌ای از نبرد با گمراهیها و بدآموزیهاست. از دو حال بیرون نیست. شما یا اساساً نبرد با گمراهیها را برنمی‌تابید یا آن را نامؤثر می‌دانید؟!. اگر آن یکمی است ما را با شما سخنی نیست. اگر این دومی است (چنانکه کتاب دیجیتالی را مثال می‌آورید ، و نبرد با آن را دشوار می‌دانید)‌ این سخن و زمینه‌ی جداییست. این سنگر عوض کردن است. نخست با «شایان» نبودن به دفاع برمی‌خیزید و آنگاه که خود را تهی از دلیل می‌یابید به این بهانه پناه می‌برید.

باید گفت : جنبش کتابسوزان یک بانگ بلند است. بانگ نبرد با بدآموزیها و گمراهیها. چگونگی آنکه ، کسروی آن یگانه‌مرد از سال 1312 که به نبرد با گمراهیها برخاست ، از همان سالهای نخست از زیان بی‌اندازه‌ی این کتابها و اندیشه‌هایی که ریشه در آنها دارد نیک آگاه بود.

در مدت چندین سال که به انتشار مهنامه‌ی «پیمان» می‌کوشید به بازنمودن گمراهیها و بدآموزیها و تأثیر پرزیان‌ آنها بر ایرانیان و شرقیان و نشان دادن ریشه‌‌ی بدبختیهای ایشان پرداخت. در همان نخستین شماره‌های پیمان دیده می‌شود که به چنین جنبشی اشاره دارد. آنجا که در پایان گفتگو با بانو دکتر فاطمه‌ی سیاح در پیرامون رمان می‌نویسد :


«با همه‌ی لافها و ستایشها که امروز درباره‌ی رمان بر زبانهاست پس از دیری رمان نکوهیده‌ترین چیزی در نزد مردمان بویژه مردمان شرق خواهد بود و شاید روزی برسد که کسانی به رمانسوزی برخیزند که هر کجا کتاب رمانی بدست آوردند بیدرنگ آن را خوراک آتش سازند. من این پیش‌بینی را می‌کنم و خود چشم براه چنان روزی هستم. نزد من رمان امروز در حکم تعزیه‌خوانی دیروز است. چرا که هر دو کار بیهوده و بیخردانه است. چنانکه تعزیه‌خوانی پس از آنهمه ارجمندی و پس از آن تکیه‌بندیهای پادشاهان ، امروز کارش به پس‌کوچه‌ها کشیده و مایه‌ی دریوزه‌گردی شده یقین می‌دانم که بزودی رماننویسی هم بِروز او خواهد افتاد و این حال او را پیدا خواهد کرد».


یا در یک رشته گفتگوهایی بنام «ما چه می‌خواهیم؟» چنین می‌نویسد :


«یکی از کوششهایی که برای کندن ریشه‌ی بدآموزیها و گمراهیها باید کرد از میان بردن هزارها کتابهاست. یکی از مایه‌های درماندگی شرق اینها را باید شمرد و همه را از میان باید برد. از هزار سال پیش هر زمان سیل گمراهی دیگری برخاسته و از سر شرقیان گذشته ولی چرکاب همه‌ی آنها در کتابها ته‌نشین گردیده».


در همان سالها کتابسوزان در نشستهای یکم آذرماه در خانه‌ی او انجام می‌گرفت. چون کوششهای چندین ساله‌ی او یارانی را در راه «پاکدینی» گرد آورد و زمینه فراهم آمد ، جنبش کتابسوزان را به آشکار آوردند و برای آن ، روز جدای یکم دی‌ماه را بدیده گرفتند. پس کتابسوزان برای گسترش و همگانی نمودن آن نبرد و رسانیدن بانگ آن بگوش خفتگانست.

می‌دانید یا نه ، این رسم پیمان بود که آنچه می‌نوشت از خوانندگان می‌خواست هر ایرادی دارند بنویسند. ایرادها چاپ و پاسخ داده می‌شد. این رفتار دیری ادامه می‌یافت تا اینکه دیگر ایرادی بازنمی‌ماند و رشته گفتارهای تازه‌ای آغاز می‌شد. گذشته از این ، هر شبِ آدینه کسروی در خانه‌ی خود نشست داشت که دانشورانی می‌آمدند و درباره‌ی نوشته‌های پیمان گفتگو می‌کردند. نمی‌دانیم شما که می‌نویسید : «باید جلسات و کلاس‌ها برگزار شود تا درباره‌ی کتاب‌ها گفتگو شود» ، خواستتان چیست. آیا در این باره گفتگو نشده و همه‌ی گوشه و کنارش بررسی نشده؟! این سخن مانند آنست که همه‌ی نوشته‌های هفت‌ساله‌ی پیمان نادیده گرفته شود.

اساساً آیا بهتر نیست خود شما اندیشه‌تان درباره‌ی آن کتابها را بروشنی بنویسید؟! بنویسید از آنها زیانی به توده نمی‌رسد تا ما نیز بدانیم. در هر حال باید بدانید آن «جلسات و کلاسها» بارها برگزار شده است. در همان زمان که اینها در پیمان نوشته می‌شد ، «ادبا» و «فضلا»ی بسیاری که دلبسته‌ی آن کتابها بودند هرچه کوشیدند نتوانستند دلیلهای استوار پیمان را بشکنند. آیا بهتر از این چه دلیلی به زیانمندی آنها توان شمرد؟!

به هر حال دیر یا زود ، یک نبرد بزرگی میان راستیها و گمراهیها درخواهد گرفت و یک نوزایی در ایران پدید خواهد آمد. جنبش کتابسوزان بر همان کسانی که کتابهای زهرآلود را در اینترنت می‌گزارند تأثیر خواهد کرد. بر کسانی که آنها را می‌خوانند تأثیر خواهد کرد. زشتی نشر و خواندن آنها آشکارتر خواهد شد. ما نیز بیزاری مردمان از آنها را می‌خواهیم. مردم باید بتوانند نیک از بد جدا گردانند. کسروی سالها با جان و قلم به این کوشیده و مایه‌ی افسوس فراوانست که شما بجای خشنودی با سخنان سستی به گله‌گزاری می‌پردازید.



👇

نبرد با گمراهیها و ناراستیها ، همچنین با زیانمندیها و آسیبها در همه‌ جای جهان یک رویه‌ی ثابت نداشته و ندارد. مثلاً نبرد پلیس با قاچاق را بدیده گیرید. آیا نه آنست که قاچاقچیان دمادم روشهاشان را دیگر می‌گردانند؟! پلیس هم پیاپی آن راهها را می‌یابد و جلو می‌گیرد. این دو همیشه در تلاش و برخوردند ولی آیا می‌توان نتیجه گرفت که کار پلیس در این زمینه بیهوده است؟! نبرد با گمراهیهای اندیشه‌ای نیز همین وضع را دارد. این روزها کتاب دیجیتالی رفته‌رفته جانشین کتاب کاغذی می‌شود و فردا نوآوری دیگری بکار خواهد آمد. ولی نبرد بجای خود هست و تنها روشها دیگر می‌گردد.

در همین زمینه‌ی کتاب و روزنامه ، در جاهای دیگر چه می‌کنند؟! چنانکه برخی از آنها مخالف مصالح کشوری باشد ، ناچار آنها را بازداشت کرده از راهی ـ مثلاً خمیر ‌گردانیدن ـ به نابودی آنها می‌کوشند. آیا باید چه گفت؟! باید گفت : کار شایانی نمی‌کنند؟! یا آن را کار بیهوده‌ای شمارد؟!

در همین کشور خودمان بهزیستی ، سازمان غذا و دارو ، وزارت صمت و بازرگانی و اداره‌ی استاندارد و دیگر جاها بر خوراک نظارت دارند ولی باز هم کسانی در تولید خوراک تقلب می‌کنند. آیا باید گفت : نظارت این اداره‌ها بیهوده است؟!

چندین سال پیش بیماری‌ «جنون گاوی» در برخی کشورهای جهان پیش آمد. آیا ندیدید گاوها ـ آن جانوران پرسود ـ را که به بیماری دچار بودند چگونه کشتار کردند و از میان بردند؟! آیا نه آن بود که این کار را برای تندرستی توده‌ها کردند؟! همین را در زمینه‌ی نبرد با آنفلوآنزای مرغی کردند. ده‌هزارها بلکه صدهزارها مرغ بیمار را نابود کردند تا از گسترش آن بیماری جلو گیرند. اگر کسانی سخن از شایان نبودن این کارها می‌راندند درباره‌شان چه می‌اندیشیدند؟!

کِی هنگام آنست که ما نیک را از بد جدا گیریم؟! با بد همان نکنیم که با نیک می‌کنیم؟! کِی خواهیم فهمید که نیک و بدیِ کتاب توأمست و هر کتابی نیک نیست؟! کی خواهیم دانست که اینگونه اندیشه‌ها که «کتاب (از هر گونه‌اش) یار مهربانست» ، یا «از خواندن هر کتابی آدمی بهره می‌بَرَد» سراسر زیانمند است؟!.

در همان موضوع قاچاق ، پلیس یک بار رخت و پوشاک قاچاق را می‌گیرد ، یک بار مواد مخدر قاچاق را. آیا رفتارش با هر دو یکسانست؟! نه آنست که پوشاک را که کالاییست سودمند با ترتیبات قانونی بدست نیازمندش می‌رساند و مواد مخدر را نابود می‌گرداند؟! همان کاری که ما با کتابهای سراسر زیانمند می‌کنیم.

اینکه نوشته‌اید : (هرچند که زیانمندی آن کتابها بر شما آشکار شده باشد) ، «... باید کتاب‌ها و دیوان‌ها و غزلیات‌ها در دسترس باشد» ، سخنتان روشن نیست. اگر خواستتان اینست که دلیلهایی که برای زیانمندی آنها آورده‌ایم روزی دیگر شود ، این پندار بیهوده‌ایست. چه چیزی آن دلیلها را سست تواند گردانید؟! اندیشه‌هایی که هزار سال پیش هم بر مردمان تأثیر زیان‌آوری داشته همچنان امروز و در آینده نیز همان اثر را خواهد داشت. مگر گمان دارید گوهر آدمی و تأثیرپذیریش از بدآموزیها دیگر خواهد شد؟!

آمدیم که خواستتان اینست که باید نسخه‌هایی از آنها باشد که بکار زبانشناسی یا تاریخ (از هر گونه‌اش) بیاید ، این سخنیست که با آن مخالفتی نکرده‌ایم. ما می‌گوییم بودن این کتابها درمیان توده‌ی انبوه ، انتشار پیاپی آنها ، در کتابهای درسی آمدنش ، تکرار آنها در فیلم و سخنرانی و گفتار روزنامه‌ها و پیامرسانها ، اینها همه زیان است. یک مردمی اگر می‌خواهند رو بسوی پیشرفت و آینده دارند ، باید آنچه از دوره‌ی زبونی کشورشان بازمانده بدور ریزند. اگر بناست همچنان پی چنان باور‌هایی را گیرند بهترست اندیشه‌ی آینده و زندگی و آزادی و استقلال را از سر بیرون برند.

گرفتاری شما در اینست که اسیر الفاظ شده و از معنیها دور افتاده‌اید. یک چیزی شنیده‌اید و بی‌آنکه درباره‌اش اندیشه را بکار اندازید ، می‌خواهید با یک کلمه‌ی «شایان نیست» ، اثر حقایق را درباره‌ی «مخدرهای اندیشه‌ی شرق» از میان بردارید. بدانید که این ناشدنی است. حقایق در دلها جا خواهد گرفت و پیش خواهد رفت و نادانسته‌ها دانسته خواهد شد.


🌸

🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)


🖌 احمد کسروی

🔹12 ـ گفت و شنید : چند پرسش : چند پرسشی که باید دیگران پاسخ گویند

(دو از دو)


👈 متن را از اینجا بخوانید.

🛎 سرسخن از ماست.


💐 💐 💐

📖 از هر راهی به کارشکنی با ما می‌کوشند

🖌 نویسادِ تلگرام

🔸 تکه‌ی پنج از پنج

اگر این داستان راست بود ، چاپ دوباره‌ی کتاب در تیرماه سال 1324 می‌بایست گذشته از یاران کسروی که در آن شب گواه گفتگوی آنها بودند به دکتر هم برخورد. اگر چنان داستانی راست بوده آیا نه آنست که نام این رفتار زشت «دورویی» می‌بود و یاران کسروی و نیز دکتر می‌بایست از چاپ دوم کتاب برآشوبند و آن را خرده گرفته به رخ کسروی بکشند؟ گفتگوی آن شب را گفتاری گردانده به روزنامه‌ها دهند؟! یا سپس در جایی بنویسند؟! پس چرا چنین کاری نکرده‌اند؟! چرا دکتر از همه‌ی اینها چشم‌پوشیده در «دهه‌ی چهل» ، سالها پس از کشته شدن کسروی آن را به رویه‌ی خاطره به خاطره‌گو می‌گوید؟! گذشته از همه‌ی اینها ، چرا دکتر در ستایش چنان مردی ، صفاتی همچون «پاکدل» ، «حقیقت‌جو» ، «شریف» و دارا بودن شجاعت اخلاقی را بکار برده؟!

پس راستی چیست؟!... راستی آنست که ‌این خاطره با این صورت که چندین ایراد به آن وارد است دروغ اندر دروغ و ساختگیست.

در این خاطره نخست کسروی مردی شناسانده شده آزاده ، دلیر ، پاکدل ، حقیقتجو و شریف. هر نیکمردی که یک یا چند کتابی ازو خوانَد و با خردِ آزاد درباره‌ی او داوری کند او را آراسته بستودگیهایی خواهد یافت که برخی از آنها در بالا آمده بویژه حقیقتجویی کسروی که در بیشترِ نوشته‌هایش درخشانست.

لیکن آنچه در این میان ناسازگار می‌نماید «داشتن تعصب زیاد به عقایدشان» با سه ستودگی «حقیقت‌جویی» ، «پاکدلی» و «شرافت» است. اگر خواننده‌ای همین کتاب «در پیرامون رمان» را با هوشداری خوانَد پی خواهد برد که ‌او در پاسخ به بانو سیاح نه درپی برتری‌جویی و پیش بردن سخن خود (تعصب نشان دادن) بلکه درپی روشن گردانیدن موضوع می‌باشد. برای مثال آنجا که سخن از گفته‌ی برادران کنگور بمیان آمده می‌گوید : «نپندارید که مقصود شما را درنیافته‌ام» و سپس خواستِ دکتر سیاح را با زبان روشنتر از آنچه خود دکتر گفته بازمی‌نماید تا جای تاریکی نماند.

همین برداشت را خواهیم داشت اگر نوشته‌های مهنامه‌ی پیمان را بخوانیم. چون در آن مهنامه در زمینه‌هایی که گفتار می‌نوشته پرسش و پاسخهایی از مخالفان و هواداران پیش می‌آمده و از پاسخهای او می‌توان به آسانی دانست که آن بزرگمرد تا چه ‌اندازه به داوری خِرد پابند بوده. چرا دور برویم ، همین داستانی که خاطره‌گو یاد کرده خود با «تعصب» ناسازگارست.

باز‌گردیم به خاطره‌ که در آنجا کسروی را کسی می‌نمایاند که در مدت ده سال (از 1312 تا 1322) نمی‌دانسته کتابش تنها «ناظر به حکایتهای افسانه‌ای شرقی خودمان ، امثال امیر ارسلان نامدار و حسین کرد شبستری و ... است» و چون شرح خرده‌گیر را درباره‌ی رمان شنیده بیکباره «با هوشمندی خاص خود ، تمام مسأله را دریافته» و «همچون یک انسان شریف ، حقیقت‌پرست و پاکدل» اعتراف کرده که ‌این را تاکنون نمی‌دانسته. نتیجه‌ی ستایشهایی که در آغاز خاطره ‌از کسروی شده بیجا نبوده و جایی می‌بایست از آن بهره برد و این همانجاییست که (می‌نویسد) : با پاکدلی و حقیقت‌جویی به «خطای» خود «اعتراف» می‌کند. همه‌ی کوشش خاطره‌سازی در آنست که ای مردم بدانید : کسروی نه تنها خطا کرده بلکه به آن اعتراف نیز کرده.

آری ، این نتیجه همان خواستِ اصلی خاطره‌گوست! اینجا از خود می‌پرسیم کدام یک پذیرفتنی است : اینکه کسروی در مدت ده سال با آنهمه گفتگو با مخالفانش (که از مهنامه‌ی پیمان و روزنامه‌ی پرچم هویداست) جدایی میان رمان خارجی و افسانه‌ی حسین کرد را درنیافته بود یا آنکه مردی بود که با «هوشمندی خاص خود» به چشم بهم زدنی در یک گفتگوی کوتاه ‌اشتباه ده ساله‌اش را دریافت؟! آیا این کوسه و ریش پهن سرودن نیست؟! با یکی دو ستایش تعارف‌آمیز نمی‌توان نبوده را بوده کرد و هر ناراستی را در قالب «خاطره» به مردی چون او بست!

می‌پرسیم شما که کسروی را با واژه‌ها و عبارتهایی همچون با شهامت اخلاقی ، پاکدل ، حقیقت‌جو و شریف شناسانیده‌اید و ما نیز ده‌ها گواهی در زندگی و نوشته‌هایش بر این ستودگیها می‌یابیم آیا طبیعی آن نبود که پس از این دیدار و گفتگوی‌ «تکان‌دهنده» معنی درستِ رمان را چنانکه خرده‌گیر گفته بود بنویسد و به ‌اشتباه خود اعتراف کند؟!
تحریف و دروغ‌پردازی درباره‌ی کسروی کم نخوانده و نشنیده‌ایم. چنین دروغهایی اگر کوتاه‌زمانی ساده‌دلانی را تواند فریفت سرانجام به زیان سازندگان بسر خواهد آمد.

در خاطره اشاره‌ای به کتاب «غرش توفان» الکساندر دوما رفته. این کتاب را ذبیح‌الله منصوری در سال 1347 از چند کتاب برگزیده و ترجمه کرده و این نام را او بر این کتاب نهاده. جای پرسش است که خرده‌گیر چگونه نام آن را پیش از چاپ ترجمه‌ی فارسی‌اش می‌دانسته؟.. مگر آنکه بینگاریم که او از این کتاب نه در سال 22 بلکه در «دهه‌ی چهل» به خاطره‌گو نام برده.


👇

در هر حال این کتاب هفت جلدِ کلفت و خود هزاران صفحه ‌است و جای پرسشست چرا خواننده‌ای برای دانستن داستانِ شورش بزرگ فرانسه باید مغز خود را بدست رماننویس لق‌چانه‌ای بسپارد که چشمها رویهم نهاده و اسب کور پندار را بتاختن واداشته و (برای مثال) گفتگوهای خلوت شاه و ملکه‌ای که گیوتین تنهاشان را بیسر گردانیده برشته‌ی نوشتن کشیده؟!. آیا این سخنان «تخیل نویسنده در حد مجاز» بوده که دکتر از آن ستایش سروده؟!

چرا دانا باید این هزاران صفحه افسانه را که رماننویس بهم بافته و قطار تاریخ را روی ریل هوسهای خود بحرکت درآورده ، بنام آنکه یک «رمان تاریخی» است بخواند و با چنین دروغهایی «عمر خویش تباه گرداند»؟!.. سرانجام هم نداند که کدام تکه تاریخ بوده و کدام دروغبافی؟!.

گذشته از نام کتاب که در سال 22 کسی در ایران آن را نمی‌دانسته ، گمان می‌رود اصطلاح «ضد قهرمان» نیز در آن زمان ناشناخته بوده.


🌸

📖 جنبش کتابسوزان و نتیجه‌های آن
(از کتاب «یکم دیماه و داستانش»)

🖌 احمد کسروی

🔸 تکه‌ی یک از سه


چنانکه خوانندگان می‌دانند ما یکم دیماه (یا روز یکم زمستان) را عید گرفته در آن روز در همه جا کتابهایی را می‌سوزانیم. این کار را چرا می‌کنیم؟.. کتابها را چرا می‌سوزانیم؟.. برای اینکه آنها را سرچشمه‌ی بدبختیها می‌شناسیم و به یاری خدا و بخواست او بخشکانیدن آن سرچشمه می‌کوشیم.

کسانی بما ایراد گرفته رنجیدگی می‌نمایند. می‌گویم : از رنجیدگی چه برخیزد؟!. بهتر است بسخنان ما گوش دهید و با ما بداوری بنشینید که ‌اگر حق با شماست ما دست از این رفتار برداریم. وگرنه شما نیز با ما همدستی کنید.

ما باین کار بی‌مقدمه برنخاسته‌ایم. ما سالهاست در این راه می‌کوشیم و تاکنون صد گفتار بیشتر نوشته ‌این نشان داده‌ایم که مایه‌ی بدبختی این مردم اندیشه‌های پریشان و بدآموزیهای فراوانیست که در کتابها و مغزها جا گرفته. این را با دلیلهای بسیارْ روشن گردانیده‌ایم.

سپس چون بکوشش پرداخته می‌خواهیم به یاری آفریدگار جهان ریشه‌ی آن بدآموزیها را براندازیم در آن راهست که بنابود کردن کتابها می‌کوشیم و هرچه را بدست آوردیم بآتش می‌کشیم. دوباره می‌گویم : این کار را با خواست خدا می‌کنیم.

کنون شما هر سخنی دارید بگویید. آیا این توده[=ملت] را بدبخت و گرفتار می‌دانید؟!. اگر می‌دانید انگیزه‌ی آن چیست؟!. چرا بیست‌ملیون مردم نمی‌توانند بسرفرازی و آسودگی زندگی کنند؟!. چرا نمی‌توانند این سرزمین باردهی را که خدا بآنان داده نگه دارند و آباد گردانند و از آن بهره جویند؟!.. چرا همیشه توسری‌خور و لگدمالند؟!. چرا از هر حادثه‌ای شکست‌یافته بیرون می‌آیند؟!.. آیا ایرانیان چه چیزشان کمتر از دیگرانست؟!.. ساختمان تنیشان ناتوانتر است؟! ، نیروهای مغزیشان کمتر است؟!.. آخر از چیست که بدینسان زبون و درمانده‌اند؟!..

ما انگیزه‌ی اینها را روشن گردانیده‌ایم. دوباره می‌گویم : بنیاد بدبختی این مردم آن بدآموزیهاست که ‌از کتابها و یا از روزنامه‌ها یاد می‌گیرند. اینست گمراه گردیده ‌از دانستن حقایق زندگانی و از هر چیزی که مایه‌ی پیشرفت توده و نیرومندی کشور ، [و] بالاخره وسیله‌ی آسایش تواند بود بی‌بهره می‌مانند.

مثلاً در نتیجه‌ی آن کتابهاست که می‌نشینند و سخن از پیشامدهای هزاروسیصد سال پیش بمیان می‌آورند و بر سر اینکه ‌ابوبکر خلیفه بایستی بود یا علی باهم کشاکش می‌کنند ، در نتیجه‌ی آنهاست که خدا و آیین او را نشناخته در سختیها از فلان گنبد گشایش کار می‌طلبند ، در نتیجه‌ی آنهاست که هر زمان که در سایه‌ی نادانیهای خود گرفتاری پیدا می‌کنند گستاخانه گناهان را بگردن خدا انداخته چنین وامی‌نمایند که خدا خشم گرفته و آن گرفتاری را فرستاده و می‌خواهند با لابه [=التماس] و زاری خدا را از سر خشم فرود آورند ، در نتیجه‌ی آنهاست که دلها پر از جبریگریست ، در نتیجه‌ی آنهاست که زندگی را خوار داشته چنین می‌دانند که آبادی آنجهان جز در ویرانی اینجهان نتواند بود ، در نتیجه‌ی آنهاست که بمشروطه که بهترین شکل حکومت است ریشخند می‌کنند ، میهن‌پرستی را که وظیفه‌ی هر غیرتمندیست نکوهش می‌نمایند ، مالیات دادن و بسربازی رفتن را حرام می‌شمارند ، در نتیجه‌ی آنهاست که ‌از یک توده سنی و شیعی و صوفی و شیخی و کریمخانی و متشرع و علی‌اللهی و ازلی و بهائی و اسماعیلی و زردشتی و کلیمی و مسیحی پدید آمده ... اگر بخواهم همه را بشمارم باید صد صفحه بیشتر را پر گردانم.

ما می‌گوییم : انگیزه‌ی درماندگی و زبونی مردم اینهاست. اینهاست که توده را از هم پراکنده و دسته دسته بجان یکدیگر انداخته ، اینهاست که خونها را از جوش انداخته و پستی و زبونی بار آورده ، اینهاست که ‌اندیشه‌ها را گمراه گردانیده و از حقایق زندگانی پرت ساخته ، اینهاست که فهمها و خردها را بیکاره گردانیده ، اینهاست که خویهای ستوده را از میان برده.

شما اگر گفته‌های ما را نمی‌پذیرید هر سخنی دارید بگویید. بگویید تا بدانیم. اینکه خود را کنار گیرید و تنها رنجیدگی نشان دهید بسیار بیهوده ‌است. از رنجیدگی شما ما را چه باکست؟!. این خود گناهی از شماست که در چنین زمینه‌ی بسیار ارجداری بی‌پروایی نمایید و کنار ایستید ، وآنگاه ‌از یک نتیجه‌ی روشنی که ما از گفتگوهای خود برمی‌داریم برنجیدگی پردازید.


🌸

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران

🔸 1ـ4) آغاز سخن

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.

💐

📖 جنبش کتابسوزان و نتیجه‌های آن
(از کتاب «یکم دیماه و داستانش)

🖌 احمد کسروی

🔸 تکه‌ی دو از سه


بما ایراد می‌گیرند که دیوان حافظ را می‌سوزانیم. با یک سوز دلی بزبان آورده می‌گویند : آقا دیوان حافظ؟!.. رواست که شما آن را بسوزانید؟!.. در جایی که ما بارها از حافظ و شعرهایش سخن رانده نشان دادیم که گفته‌های او سراپا زیان می‌باشد. مثلاً :

بگیر طُرَّه‌ی مه طلعتی و غصه نخور که سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است

بر عمل تکیه مکن خواجه که در روز ازل تو چه دانی قلم صُنع بنامت چه نوشت

ما را بمنع عقل مترسان و مِی بیار کاین شحنه در ولایت ما هیچ کاره نیست

جهان و هرچه درو هست هیچ در هیچست هزار بار من این نکته کرده‌ام تحقیق

اینها و صد مانند اینها آیا راستست؟!.. آیا نکوهشِ کوشش ، و گفتن اینکه نیک و بد از تأثیر ستاره‌هاست ، یا نیک و بد را بنام هر کس در روز نخست نوشته‌اند ، و نکوهش خِرد و خوار گردانیدن جهان زیان ندارد؟!. آیا نتیجه‌ی این سخنان‌ِ بیپا نیست که مردم ایران بدینسان سست و تنبل و بی‌پروا[=بی‌اعتنا] بار آمده‌اند؟!.

در روزگاری که دیگران سختترین کوششها را در راه زندگانی می‌کنند ، و توده‌ها از جوانان خود هوانورد و چترباز پدید می‌آورند ، آیا آموختن چنین درسهای بی‌غیرتی بجوانان ایران ریشه‌ی خود را کندن نیست؟!..

بارها اینها را نوشتیم و پاسخ خواستیم ، و از شما جز بی‌پروایی و خاموشی از یک دسته ، و زباندرازی و بیفرهنگی از دسته‌ی دیگری ندیدیم ، و اکنون که بکار برخاسته بنابود کردن آن کتابهای سراپا زیان می‌کوشیم این ایراد و رنجیدگی را می‌شنویم. در اینجاست که درمانده نمی‌دانیم بشما چه نامی دهیم؟!.. در اینجاست که می‌بینیم شما سود و زیان زندگی را نمی‌شناسید و جز درپی هوسبازی نیستید. در اینجاست که ناگزیر می‌شویم شما را یک دسته کودکان چهل‌ساله و پنجاه‌ساله شماریم.

برخی از اینان بهانه آورده چنین می‌گویند : «حالا چه هنگام این کار است؟!.. مردم از گرسنگی می‌میرند. اکنون باید در اندیشه‌ی نان بود.» (1) می‌گویم : چه خوش‌بهانه‌ای بدستتان افتاده. چون گرسنگیست باید از هر کاری دست برداشت؟. بسیار خب ، بگویید ببینیم این گرسنگی از کجا آمده؟!.. آیا از آسمان نباریده؟!.. یا از زمین نروییده؟!.. یا سن و ملخ کشت را نابود گردانیده؟!.. آیا نه آنست که شما یک توده‌ی ناتوان و لگدمال می‌باشید و نمی‌توانید خواروبار خود را نگه دارید و بخورید؟!.. آیا این ناتوانی و لگدمالی از کجاست؟!.. نه ‌از همین کتابهاست؟!.. نه ‌از ندانستن معنی زندگانی و راه آنست؟!..

می‌گویند : «اکنون باید در اندیشه‌ی نان بود». می‌گویم : چه ‌اندیشه خواهید کرد؟!.. بگویید ما نیز بدانیم. آیا جز ناله و فریاد و هایهوی چه کاری خواهید توانست؟!.. شما آن بیخردانی هستید که ناله و فریاد و هایهوی را چاره‌ی دردها می‌دانید و می‌خواهید ما نیز با شما همراه باشیم.

از این گذشته ، اگر گرسنگیست پس چرا دیگران دست از کار خود برنمی‌دارند؟!.. چرا پیاپی دیوان حافظ و سعدی بچاپ رسانیده بدست مردم می‌دهند؟!.. چرا در چنین هنگام تنگدستی ، دولت 000'250 ریال برای چاپ رباعیات سراپا زهر خیام در بودجه می‌گزارد؟!.. (2) پس چرا بدخواهان در کار خود آزاد باشند ولی ما که برهایی این توده‌ی بدبخت می‌کوشیم بنام گرسنگی و گرانی دست از کار برداریم؟!..




پابرگیها :

1ـ در سال 1321 ، یک سال پس از درآمدن متفقین به ‌ایران ، خواربار بویژه گندم کمیاب گردید چنانکه دولت دست بکار پخت و فروش «نان سیلو» که نان پستی بود گردید تا مرهمی بزخم گرسنگی تنگدستان و بیچیزان باشد. در ماههای پاییز آن سال این موضوع سختی بیشتر یافت و گرسنگی ملموسترین گرفتاری گردید. سپس در 17 آذر آشوبی در تهران در پرده‌ی کمیابی نان براه‌ انداختند تا بدولت قوام‌السلطنه ضرب شستی نشان دهند. بدستور حکومت‌نظامی همه‌ی روزنامه‌ها بازداشت شد که پرچم نیز یکی از آنها بود. دو هفته پس از این نیز داستان یکم دیماه پیش آمد که شرح آن را خواهید خواند.

بهانه‌ی گرسنگی و گرانی را پیش کشیدن در همان روزهاست. ـ و

2ـ برای آنکه بدانیم این پول چه‌ ارزشی در آن روزها داشته باید دانست که حقوق کارمندان شصت ، هفتاد تومان و ازآن‌ِ آموزگاران صد تومان در ماه بوده. لیکن آنچه ‌این بدخواهیهای وزارت فرهنگ را بهتر آشکار می‌سازد آنست که ‌این در زمانی رخ می‌دهد که دولت از تنگدستی بچاپ بی‌حساب اسکناس دست یازیده بدینسان بگرانی و سختی زندگانی مردم بسیار افزوده بود.

آن روز وزارت فرهنگ یکی از لانه‌های بدخواهی بود و اینگونه کتابها را برای دامن زدن بهیاهوی «ادبیات» چاپ می‌کرد ولی سپس فریبخوردگان نیز خود بچاپ آنها پرداختند و بدینسان از بودجه‌ی بدخواهیهای دولت کاستند. ـ و


🌸

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران

🔸 2ـ4) کشاکش بر سر خلافت

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.

💐

📖 جنبش کتابسوزان و نتیجه‌های آن
(از کتاب «یکم دیماه و داستانش)

🖌 احمد کسروی

🔸 تکه‌ی سه از سه


کسانی اگر نیک اندیشند ، اینان مردانیند سستنهاد و بی‌پروا ، و راستی آنست که بدبختی توده را درنمی‌یابند و در جستجوی چاره‌ای نمی‌باشند. از بیدردی و پستی می‌خواهند چنین که هستند بسر برند و تکانی بخود ندهند. اینست خرسندی نمی‌دهند که ما نیز بکوشیم و این بهانه‌ها را می‌آورند.

ما دیدیم که دروغهایی نیز ساخته پراکنده می‌گردانند ، و برای شورانیدن مردم عامی چنین می‌گویند : «اینها قرآن را آتش می‌زنند». این دروغ را امسال در تهران و مراغه و در اهواز پراکنده گردانیدند. از اهواز یکی بی‌دستینه[=بی‌امضاء] نامه‌ای فرستاده چنین می‌نویسد : «دیدم جوانان بکتابخانه ریخته قرآن و مفتاح‌الجنان می‌خرند. پرسیدم برای چیست؟.. گفتند شب جشن کتابسوزان ماست». این اندازه‌ی فهم یک مردیست که قرآن را با مفتاح‌الجنان در یک ردیف می‌شمارد و چون می‌خواهد دروغ بسازد هر دو را به یک رشته می‌کشد. یکی نمی‌گوید : ای نافهم قرآن کجا و مفتاح‌الجنان کجا؟!.. قرآن کتاب آسمانی یک پیغمبر بزرگواریست و مفتاح‌الجنان ساخته‌ی یک آخوند مفتخوار می‌باشد. این دو را چگونه یکی می‌شماری؟!..

همین دروغسازی نشان دغلکاری آنهاست. چون پاسخی بگفته‌های ما ندارند و از آنسوی نمی‌خواهند گردن بحقایق گزارند اینست دست بدامن دروغسازی می‌زنند.

ما تاکنون صد گفتار نوشته نشان داده‌ایم که کدام کتابهاست که زیانکار می‌دانیم و بنابود کردنش می‌کوشیم ، و چندی پیش نیز زیر عنوان «چه کتابهایی را می‌سوزانیم؟..» گفتاری در پرچم نوشتیم که ‌اینک آن را بدانسان که نوشته شده در پایین می‌آوریم :


«چنانکه گفته‌ایم روز نخست دیماه برای کتابسوزانیست. در آن روز باید کتابهای ناپاک و زیانمند را به بخاری انداخته سوزانید. من می‌شنوم کسانی این را برای ما ایراد می‌گیرند و چنین می‌گویند : «او ! اینها کتاب می‌سوزانند!» می‌گویم : آری ما کتاب می‌سوزانیم. ولی کدام کتاب؟..

آن کتابی که یک شاعرک بی‌ارجی با خدا بی‌فرهنگیهایی می‌کند : «در فابریک خدا بسته شود».

آن کتابی که یک جوان بدنامی بآفرینش خرده می‌گیرد : «خلقت من از ازل یک وصله‌ی ناجور بود».

آن کتابی که یک شاعرک یاوه‌گوی مفتخواری دستگاه باین بزرگی و آراستگی را نمی‌پسندد : «جهان و هرچه در او هست هیچ در هیچست».

آن کتابی که یک مرد ناپاکی بدیگران درس ناپاکی می‌دهد : «در ایام جوانی چنانکه ‌افتد و دانی با نوجوان پسری سری و سرّی داشتم ..».

آن کتابی که عربیهای مغلوط می‌بافد و آن را بخدای آفریدگار نسبت می‌دهد : «و کان من عند ربک منزولا».

آن کتابی که یک پدر درمانده به یک پسر درمانده نامه می‌نویسد و با صد بیشرمی چنین عنوان می‌کند : «کتاب من الله ‌العزیز الحکیم الی الله ‌الحمید المجید».

آن کتابی که بخدا دروغ بسته بمردم یاد می‌دهد در بیماری دعا بخوانند : «و من کان به صداع فلیقراء هذا الدعاء». اینگونه کتابهای ناپاک و مانندهای اینهاست که آتش می‌زنیم و نابود می‌گردانیم. نافهم آن کسانی که بما ایراد می‌گیرند». (1)


شگفتتر آنکه آقای اهوازی می‌نویسد : جوانان کتاب می‌خریدند که ببرند و بسوزانند. ما اگر این کار را کنیم که بنویسندگان کتابهای زیانمند و بچاپ‌کنندگان آنها کمک رسانده‌ایم. ما خواستمان اینست که آنان را از نوشتن و چاپ کردن اینگونه کتابها بازداریم و راهمان اینست که هر کسی که ‌از اینگونه کتابها در خانه‌ی خود دارد بآتش بکشد و دیگران را نیز باین کار وادارد ، نه آنکه ‌از کتابفروش خرد ، و بالاتر از این آنست که جوانان کتابهای رُمان و شعر که خود پرداخته‌اند بیارند و پاکدلانه بآتش اندازند و از آن کار بیهوده بازگردیده نیروهای خدادادی خود را در چیزهای سودمند بکار اندازند.

به هر حال این جشن از چند سال باز در تهران در خانه‌ی دارنده‌ی پرچم گرفته می‌شد. لیکن امسال در شهرهای دیگری ـ از مراغه و تبریز و اهواز و لار و کاشمر ـ نیز گرفته شد. در تبریز آقای مسعود مقدم و همراهانش گرفتند. در مراغه آقای ضیاء مقدم در خانه‌ی خود جشن باشکوهی برپا گردانید. در کاشمر آقایان مهندس شریعت و ثقفی بآن برخاستند. در لار آقای آگاه و همراهانش بآن پرداختند. در اهواز باشکوه‌تر از همه جا بود و چنانکه فهرست فرستاده‌اند 188 کتاب زیانمند را سوزانیده و یا به کارون انداخته‌اند. یک چیز بهتر آنکه چند تنی از جوانان شعرهای خود و یا رُمانی که نوشته بودند آورده نابود گردانیده‌اند. دانستنی‌تر آنکه درمیان این یکصد‌وهشتادوهشت کتاب که فهرستش فرستاده شده «مفتاح‌الجنان» نیست (در جایی که ما آن را درخورِ سوزاندن می‌شناسیم) و این دلیلست که آن نوشته‌ی آقای اهوازی جز دروغ بیشرمانه نبوده.


👇

در تهران گذشته ‌از خانه‌ی دارنده‌ی پرچم ، خانواده‌ی پِسیان (2) در شمیران جشن برپا کردند و دختران درسخوانده و بافهم آن خاندان هرچه کتابهای رُمان اندوخته بودند با یک دیوان حافظ بآتش کشیدند.



پابرگیها :

1ـ پرچم روزانه ش 253 ـ و

2ـ نجفقلی پِسیان ، برادر شادروان کلنل محمدتقی‌خان ـ و


🌸

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران

🔸 3ـ4) فلسفه‌ی یونان

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.

💐

📖 درباره‌ی کتابسوزان
(از کتاب «یکم دیماه 1322)

🖌 احمد کسروی

🔸 تکه‌ی یک از یک


همگی می‌دانید که ما چند سالست جشن کتابسوزان گرفته‌ایم و امروز این نشست برای همانست. چنانکه بارها گفته‌ایم ما این کار را از روی هوس ، یا از راه تندروی ، یا بنام ستیزه با این و آن نمی‌کنیم. بلکه از روی فهم و بینش این رفتار را برگزیده‌ایم و هوده‌ی[نتیجه] بزرگی از آن می‌خواهیم.

کسانی چون می‌شنوند ما کتابها را بآتش می‌اندازیم دهانشان باز می‌ماند. چه کنند بیچارگان! تاکنون از زیان این کتابها آگاه نشده‌اند. در نزد آنان این کتابها سرچشمه‌ی فرهنگ و دانش است.

آنان کسانیند که درماندگی و بدبختی توده را با دیده می‌بینند و خود نیز در آن بدبختی گرفتارند ، و با اینحال تاکنون نیندیشیده‌اند که سرچشمه‌ی آن درماندگی و بدبختی چیست؟!.

ولی ما نیک می‌دانیم که آنچه توده‌های شرقی را باین روز انداخته گمراهیهای گوناگون و درهمیست که از هزار سال باز (1) رواج داشته و مغزها را پر گردانیده ، و چون می‌کوشیم که آن گمراهیها [را] براندازیم ناچاریم که کتابها را که سرچشمه‌ی آنهاست از میان برداریم. این کار ما درست ماننده‌ی «پلشت‌روبی» (2) است که پزشکان می‌کنند. آنان هنگامی که به بیماری می‌پردازند تنها به بهبود او بس نکرده بخانه‌ای که خوابگاه او می‌بوده و به رختها و دیگر کاچالش[اثاث] نیز می‌پردازند و آنها را از میکروبها پاک می‌گردانند. ما نیز همان کار را می‌کنیم. بلکه ما آتش به زایشگاه میکروبها می‌زنیم.

کسانی می‌گویند : از آن کتابها هزار نسخه بچاپ رسیده. چند نسخه را که شما بسوزانید چه نتیجه تواند بود؟!. می‌گویم : امروز آغاز کار است و خواهد رسید روزی که پشته‌ها افرازیم و همه را در یکجا آتش زنیم. آنگاه این سوزاندن دشمنی نشان دادنست ، بیزاری جستنست. یک نتیجه‌ی این آن خواهد بود که مردم به بدی این کتابها پی برند و آن پرده‌ی ناآگاهی از جلو چشمشان برداشته شود.

یکی نیز می‌گوید : در اروپا کتابهای بدتر از این چاپ شود و کسی هم نسوزاند. خود مردم باید نیک باشند. می‌گویم : ما را با اروپا چه کار است؟! ما باید با اندیشه و فهم خود چاره بدردها کنیم. آنگاه کی در اروپا چنین کتابهایی هست؟!.. اگر در اروپا کسی کتابی نویسد و این بدآموزیهای زهرآلود صوفیگری یا خراباتیگری یا شیعیگری یا مانند اینها را بگنجاند او را دیوانه شمارند و آسوده‌اش نگزارند. در اروپا اگر کتابهای بدی هم بچاپ رسد هیچ کس بمردم درس بیغیرتی نخواهد داد. هیچ یکی نخواهد گفت : «پروای آینده نکنید ، در اندیشه‌ی گذشته نباشد ، دم را فرصت شمارده بمستی بکوشید». هیچ یکی نخواهد گفت : «پی کار و پیشه‌ای نروید ، نان از گدایی بخورید و بتهذیب نفس کوشید».

شگفتتر آنکه می‌گوید : «باید خود مردم نیک باشند». او نمی‌داند که نیکی مردم در دست خودشان نیست. ما اگر می‌خواهیم مردم نیک باشند باید از راهش بنیکی آنها بکوشیم ، و راه همینست که از گمراهیها و نادانیها بیرونشان آوریم و کتابهای زیانمند را از دسترسشان دور گردانیم.

این سخن او بآن می‌ماند که پزشکی که دستور «پلشت‌روبی» می‌دهد یکی ایراد گرفته بگوید :
«اینها برای چیست؟!.. مردم باید خودشان بیماری نگیرند».

این یک خویی[عادت] در ایرانیانست که هر کاری که دیدند و هر سخنی که شنیدند نافهمیده و نااندیشیده خُرده گیرند. می‌خواهند خود را بنمایند و برتری فروشند (3) . اینست باینگونه گفته‌های بسیار پوچ می‌پردازند.

چیزیست بسیار روشن : از هزار سال باز در ایران و کشورهای اسلامی پیاپی بدآموزیها پدید آمده : شیعیگری ، باطنیگری ، جبریگری ، صوفیگری ، فلسفه‌ی یونان ، خراباتیگری ، علی‌اللهیگری ، شیخیگری ، بهائیگری ؛ و اینها که هر یک گمراهی دیگری می‌بوده کم‌کم بهم درآمیخته و یک رشته پندارهای درهم گیج‌کننده‌ای پیدا شده ، و همه‌ی آنها بکتابها درآمده و از آنها بمغزها راه یافته ، و همانست که مایه‌ی درماندگی توده‌های بدبخت شرقی گردیده. اکنون که اندیشه‌های اروپایی بشرق رسیده ، اینها نیز نیک و بد درهم است ، و آنگاه با پندارهای گیج‌کننده‌ی کهن شرقی بهم می‌آمیزد و هرچه بدتر می‌گردد.

باز می‌گویم : سرچشمه‌ی بدبختی شرقیان اینهاست که باید از میان رود. امروز جوانان که سر می‌افرازند گرفتار اینها می‌شوند و بیشتر ایشان بیکبار تباه می‌گردند. اینست ما چنانکه از یکسو آمیغهای[حقایق] زندگی را می‌پراکنیم همچنان باید باین کتابها پرداخته بنابودی آنها کوشیم.


👇

این را هم بگویم : دشمنان ما دروغی پراکنده‌اند که ما قرآن را نیز بآتش می‌اندازیم. روسیاهان چون درمانده‌اند باین دروغ دست می‌یازند. من آشکاره می‌گویم : بسیاری از کتابهایی که نزد دیگران ارجمند است ما بآتش می‌اندازیم. اینک کتابها روی میز چیده شده درمیان آنها گلستان و بوستان سعدی ، دیوان حافظ و مفاتیح‌الجنان و مانند اینها هست و همه‌ی آنها درخور آتش است. ولی قرآن نزد ما گرامیست و ما پاسش می‌داریم. قرآن کجا و اینگونه سوزانیدن کجا؟!.. قرآن جای خود می‌دارد. درمیان کتابها یک نسخه از انجیلها می‌بود که شما دیدید من جدا گردانیدم. انجیل با آن سخنانی که درباره‌اش توان گفت با این کتابها که بآتش می‌کشیم در یک رده نیست. کتابهایی که بنیاد دینی از دینهای خدایی بوده باید پاسش داریم.


پابرگیها (از ویراینده) :

1ـ از هزار سال باز = از هزار سال پیش باین طرف.

2ـ پلشت‌روبی = ضدعفونی کردن.

3ـ برتری فروختن = خود را بهتر از دیگری / دیگران وانمودن.


🌸

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران

🔸 4ـ4) باطنیگری

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.

💐

📖 کتابسوزان و بدخواهان (از کتاب «یکم دیماه 1323)

🖌 احمد کسروی

🔸 تکه‌ی یک از یک


خدا را سپاس که ما را بینا گردانیده که سرچشمه‌ی بدبختیهای توده را بدانیم و ما را توانا گردانیده که بچاره‌ی آنها کوشیم. خدا را هزار بار سپاس.

بدانید ای جوانان ، بدانید ای نیکمردان ، این کار کتابسوزان که ما می‌کنیم از روی هوس یا دشمنی با این و آن نیست. بلکه برای چاره به بدبختی ملیونها مردمست که امروز گرفتار می‌باشند.

من خدا را گواه می‌گیرم که در این گفته‌ها و کرده‌های خود جز رهایی این مردم را از چنگال بدبختی نمی‌خواهم. مایه‌ی بدبختی این توده و دیگر توده‌های شرقی آن گمراهیها و بدآموزیهاست که در این کتابها گرد آمده. از هزارها سال باز هرچه پندار [=خیال ، خرافه] و بدآموزی از یونان برخاسته ، از هندوستان پدید آمده ، در عربستان پیدا شده ، در خود این کشور ریشه گرفته ، همه‌ی آنها در جامه‌ی شعر و عرفان و فلسفه و کیش در این کتابها جای گزیده. در این آخرها نیز گمراهیها و پندارهای اروپایی بآنها افزوده شده.

چنانکه بارها با دلیل نشان داده‌ایم سرچشمه‌ی درماندگی و بیچارگی ایرانیان (بلکه همه‌ی شرقیان) اینهاست. آن زنهای تیره‌روزی را که می‌بینید با چند تن فرزندان خود بیخ دیوار نشسته ، آن زمینهای بارده را که می‌بینید ویرانه و خشک افتاده ، آن زبونیها و خواریها را که در تاریخ این کشور می‌خوانید ، سرچشمه‌ی همه‌ی آنها اینهاست ، اینهاست ، اینهاست. وگرنه ایرانیان چه چیزشان کمتر از دیگرانست؟!.. آیا نیروهای مغزیشان کمتر است؟!. یا ساختمان تنیشان بآنها نمی‌رسد؟!.

ما اینها را دانسته‌ایم و باز دانسته‌ایم که در این کشور دسته‌ای هستند که سود خود را در این بدبختی و درماندگی توده می‌بینند و یکی از کوششهای بدخواهانه‌ی ایشان افزودن برواج این کتابهای سراپا زیان می‌باشد و در این باره وزارت فرهنگ رل بزرگی را بازی می‌کند.

برای من بسیار افسوس‌آور است که در برابر شما بایستم و از بدخواهی وزارت فرهنگ سخن رانم. ولی چه کنم؟!. آیا بتوده‌ی خود خیانت کنم؟!. آیا من نیز همچون دیگران باشم؟!.

شما نگاهی بهمین کتابها بیندازید تا از رفتار وزارت فرهنگ آگاه گردید. ببینید چند گونه رباعیات خیام بچاپ رسیده ، ببینید چند گونه دیوان حافظ پراکنده گردیده. آیا اینها کتابهای زیان‌آور نیست؟!.

اینک رباعیات خیام ، باز کنیم و یک رباعی بخوانیم :

چون نیست ز هرچه هست جز باد بدست چون هست ز هرچه هست نقصان و شکست

انگار [=فرض کن] که هست هرچه در عالم نیست پندار که نیست هرچه در عالم هست

ببینید چه سخن پوچی! چه فلسفه‌ی زهرآلودی : «انگار که هست هرچه در عالم نیست». مثلاً : ما اکنون چنان انگاریم که یک‌ملیون سپاه می‌داریم و با آن دل خودمان را خوش کنیم ، چنان انگاریم که کشورمان سراسر آباد است و بهمین انگار بس کنیم ، چنان انگاریم که ما نیز درمیان دیگر توده‌ها سرفرازیم و خواری و سرافکندگی خود را فراموش گردانیم. با همین انگارها خود را دل‌آسوده گردانیم و خیام‌وار جز در پی باده‌خواری و مستی نباشیم. اینست نمونه‌ای از فلسفه‌ی خیام.

همین کتاب زهرآلودست که دو سال پیش شنیدیم وزارت فرهنگ 250000 ریال برای چاپ یک نسخه‌ی قشنگ و نوین آن در بودجه‌اش پیش‌بینی کرده. آیا ما باین چه نامی دهیم؟!. آیا سزاست که در برابر این بدخواهیهای آشکار بخاموشی گراییم؟!. آیا سزاست چاه را در زیر پای خود و دیگران ببینیم و آواز درنیاوریم؟!.

همان وزارت فرهنگ در این سالهای آخر کوششهای گوناگونی در راه رواج صوفیگری و کتابهای صوفیان بکار برده ـ صوفیگری چیست ای جوانان؟..

آیا صوفیگری آن نیست که مردمان جهان را خوار دارند ، و کار و پیشه را بد شمارند ، و بخوردن و سیر شدن اگرچه از راه گدایی باشد خرسندی نمایند؟!. آیا صوفیگری این نیست؟!. آیا کتابهای صوفیان پر از نکوهش جهان و زندگانی نیست؟!. اگر نیست بگویید.

آیا این اندیشه‌ها در مغز یک توده بسود ایشانست؟! آیا همین اندیشه‌ها مایه‌ی بدبختی یک کشور و سرچشمه‌ی تیره‌روزی یک توده نمی‌باشد؟!. آیا در چنین زمانی که مردمان جهان با صد گونه افزارها بآبادی کشور خود می‌کوشند و یک سرزمینی هرچه آبادتر سرفرازی مردم آنجا بیشتر می‌باشد ، در کشور ما کوشیدن برواج اندیشه‌های صوفیگری و آنها را در مغزهای جوانان جا دادن چه عنوانی تواند داشت؟!. وزارت فرهنگ چه نامی باین کار خود می‌گزارد؟!. شما خودتان چه می‌فهمید؟!. من نمی‌گویم سخن مرا ناسنجیده بپذیرید ، می‌گویم بیندیشید و بفهمید و بمن پاسخ دهید.


👇

صوفیگری و خراباتیگری و مانند اینها که امروز برواجشان می‌کوشند ، یک بار در زمان مغول کار خود را کرده و تلخی خود را بمردم ایران چشانیده.

داستان دلگداز مغول را هر کسی شنیده و کم یا بیش دانسته. ولی تاکنون کسی باین جستجو نیفتاده که آن زبونی که ایرانیان در آن پیشامد از خود نمودند چه انگیزه می‌داشت؟.. ایران در آن روز کشور بسیار بزرگی می‌بود. آنگاه با جهان اسلام که تا نیمه‌های آفریقا کشیده می‌شد همبستگی می‌داشت. پس چه شد که در برابر مغول نتوانست ایستاد؟!. چه شد که بآن سختیهای دلگداز گردن گزاشت و بنگهداری خود نکوشید؟.

من ندانسته‌ام اندازه‌ی سپاه مغول چه می‌بود ولی یمه و سوتای دو سردار مغولی که از جیحون گذشته بدرون ایران آمدند و از خراسان گرفته تا آذربایجان و قفقاز کشتارکنان پیش رفتند شماره‌ی سپاه آنها را در کتابها نوشته‌اند که بیش از سی‌هزار تن نمی‌بود. ایرانیان آن زبونی و درماندگی را در برابر سی‌هزار تن نموده‌اند. آیا انگیزه‌ی این چه می‌بوده؟!.

در این باره جستجویی نشده. ولی ما آن را جسته و دانسته‌ایم. مایه‌ی آن زبونی و درماندگی ایرانیان چند چیز بوده که بیگمان باید یکی از آنها صوفیگری و دیگری خراباتیگری را شمرد.

اکنون جای بسیار افسوست که چیزی را که بدینسان آزموده بوده کسانی دامن بکمر زده می‌خواهند دوباره بیازمایند. پس از بنیاد یافتن مشروطه که وزارت فرهنگ در ایران پدید آمد یکی از بایاهای[وظایف] این وزارت آن بایستی بود که با صوفیگری و خراباتیگری و هرچه اندیشه‌های پست از زمان مغول بازمانده به نبرد سختی پردازد و ریشه‌ی آنها را براندازد. ولی جای افسوس است که ما امروز وارونه‌ی آن را در جلو خود می‌بینیم.

آنچه شنیده و یا دیده شده در این چند سال وزارت فرهنگ پولهایی در راه پراکندن کتابهای صوفیگری بیرون ریخته : شرح حال بایزید بسطامی ، شرح حال مولوی ، شخصیت مولوی ، منتخبات مثنوی ؛ کتابهاییست که با پول آن وزارت چاپ شده ، گذشته از پولهایی که در این راه باین و آن داده شده.

چراغ فلان پیره‌زن را خاموش گردانیده مالیات می‌گیرند و در چنین راهی بکار می‌برند. با پول مردم ریشه‌ی خودشان را می‌کنند.

وزارت فرهنگ بگوید این کار را چرا کرده؟!. بگوید این دلبستگی که بصوفیگری نشان داده شده از چیست؟.. بگوید این راه را زیر پای آن وزارت که گزارده؟..

وزارت فرهنگ پاسخ نخواهد داد. پاسخی نمی‌دارد که بدهد. ما خودمان باید داوری کنیم. باید بیندیشیم و بفهمیم.

ما باید از یکسو این کتابهای صوفیگری و مانندهای آنها را بآتش کشیده خانه‌ها را از آنها تهی گردانیم ، از یکسو هم وزارت فرهنگ را شناخته بدانیم که این دستگاه با دست بدخواهان توده راه برده می‌شود.


🌸