در هر حال این کتاب هفت جلدِ کلفت و خود هزاران صفحه ‌است و جای پرسشست چرا خواننده‌ای برای دانستن داستانِ شورش بزرگ فرانسه باید مغز خود را بدست رماننویس لق‌چانه‌ای بسپارد که چشمها رویهم نهاده و اسب کور پندار را بتاختن واداشته و (برای مثال) گفتگوهای خلوت شاه و ملکه‌ای که گیوتین تنهاشان را بیسر گردانیده برشته‌ی نوشتن کشیده؟!. آیا این سخنان «تخیل نویسنده در حد مجاز» بوده که دکتر از آن ستایش سروده؟!

چرا دانا باید این هزاران صفحه افسانه را که رماننویس بهم بافته و قطار تاریخ را روی ریل هوسهای خود بحرکت درآورده ، بنام آنکه یک «رمان تاریخی» است بخواند و با چنین دروغهایی «عمر خویش تباه گرداند»؟!.. سرانجام هم نداند که کدام تکه تاریخ بوده و کدام دروغبافی؟!.

گذشته از نام کتاب که در سال 22 کسی در ایران آن را نمی‌دانسته ، گمان می‌رود اصطلاح «ضد قهرمان» نیز در آن زمان ناشناخته بوده.


🌸

📖 جنبش کتابسوزان و نتیجه‌های آن
(از کتاب «یکم دیماه و داستانش»)

🖌 احمد کسروی

🔸 تکه‌ی یک از سه


چنانکه خوانندگان می‌دانند ما یکم دیماه (یا روز یکم زمستان) را عید گرفته در آن روز در همه جا کتابهایی را می‌سوزانیم. این کار را چرا می‌کنیم؟.. کتابها را چرا می‌سوزانیم؟.. برای اینکه آنها را سرچشمه‌ی بدبختیها می‌شناسیم و به یاری خدا و بخواست او بخشکانیدن آن سرچشمه می‌کوشیم.

کسانی بما ایراد گرفته رنجیدگی می‌نمایند. می‌گویم : از رنجیدگی چه برخیزد؟!. بهتر است بسخنان ما گوش دهید و با ما بداوری بنشینید که ‌اگر حق با شماست ما دست از این رفتار برداریم. وگرنه شما نیز با ما همدستی کنید.

ما باین کار بی‌مقدمه برنخاسته‌ایم. ما سالهاست در این راه می‌کوشیم و تاکنون صد گفتار بیشتر نوشته ‌این نشان داده‌ایم که مایه‌ی بدبختی این مردم اندیشه‌های پریشان و بدآموزیهای فراوانیست که در کتابها و مغزها جا گرفته. این را با دلیلهای بسیارْ روشن گردانیده‌ایم.

سپس چون بکوشش پرداخته می‌خواهیم به یاری آفریدگار جهان ریشه‌ی آن بدآموزیها را براندازیم در آن راهست که بنابود کردن کتابها می‌کوشیم و هرچه را بدست آوردیم بآتش می‌کشیم. دوباره می‌گویم : این کار را با خواست خدا می‌کنیم.

کنون شما هر سخنی دارید بگویید. آیا این توده[=ملت] را بدبخت و گرفتار می‌دانید؟!. اگر می‌دانید انگیزه‌ی آن چیست؟!. چرا بیست‌ملیون مردم نمی‌توانند بسرفرازی و آسودگی زندگی کنند؟!. چرا نمی‌توانند این سرزمین باردهی را که خدا بآنان داده نگه دارند و آباد گردانند و از آن بهره جویند؟!.. چرا همیشه توسری‌خور و لگدمالند؟!. چرا از هر حادثه‌ای شکست‌یافته بیرون می‌آیند؟!.. آیا ایرانیان چه چیزشان کمتر از دیگرانست؟!.. ساختمان تنیشان ناتوانتر است؟! ، نیروهای مغزیشان کمتر است؟!.. آخر از چیست که بدینسان زبون و درمانده‌اند؟!..

ما انگیزه‌ی اینها را روشن گردانیده‌ایم. دوباره می‌گویم : بنیاد بدبختی این مردم آن بدآموزیهاست که ‌از کتابها و یا از روزنامه‌ها یاد می‌گیرند. اینست گمراه گردیده ‌از دانستن حقایق زندگانی و از هر چیزی که مایه‌ی پیشرفت توده و نیرومندی کشور ، [و] بالاخره وسیله‌ی آسایش تواند بود بی‌بهره می‌مانند.

مثلاً در نتیجه‌ی آن کتابهاست که می‌نشینند و سخن از پیشامدهای هزاروسیصد سال پیش بمیان می‌آورند و بر سر اینکه ‌ابوبکر خلیفه بایستی بود یا علی باهم کشاکش می‌کنند ، در نتیجه‌ی آنهاست که خدا و آیین او را نشناخته در سختیها از فلان گنبد گشایش کار می‌طلبند ، در نتیجه‌ی آنهاست که هر زمان که در سایه‌ی نادانیهای خود گرفتاری پیدا می‌کنند گستاخانه گناهان را بگردن خدا انداخته چنین وامی‌نمایند که خدا خشم گرفته و آن گرفتاری را فرستاده و می‌خواهند با لابه [=التماس] و زاری خدا را از سر خشم فرود آورند ، در نتیجه‌ی آنهاست که دلها پر از جبریگریست ، در نتیجه‌ی آنهاست که زندگی را خوار داشته چنین می‌دانند که آبادی آنجهان جز در ویرانی اینجهان نتواند بود ، در نتیجه‌ی آنهاست که بمشروطه که بهترین شکل حکومت است ریشخند می‌کنند ، میهن‌پرستی را که وظیفه‌ی هر غیرتمندیست نکوهش می‌نمایند ، مالیات دادن و بسربازی رفتن را حرام می‌شمارند ، در نتیجه‌ی آنهاست که ‌از یک توده سنی و شیعی و صوفی و شیخی و کریمخانی و متشرع و علی‌اللهی و ازلی و بهائی و اسماعیلی و زردشتی و کلیمی و مسیحی پدید آمده ... اگر بخواهم همه را بشمارم باید صد صفحه بیشتر را پر گردانم.

ما می‌گوییم : انگیزه‌ی درماندگی و زبونی مردم اینهاست. اینهاست که توده را از هم پراکنده و دسته دسته بجان یکدیگر انداخته ، اینهاست که خونها را از جوش انداخته و پستی و زبونی بار آورده ، اینهاست که ‌اندیشه‌ها را گمراه گردانیده و از حقایق زندگانی پرت ساخته ، اینهاست که فهمها و خردها را بیکاره گردانیده ، اینهاست که خویهای ستوده را از میان برده.

شما اگر گفته‌های ما را نمی‌پذیرید هر سخنی دارید بگویید. بگویید تا بدانیم. اینکه خود را کنار گیرید و تنها رنجیدگی نشان دهید بسیار بیهوده ‌است. از رنجیدگی شما ما را چه باکست؟!. این خود گناهی از شماست که در چنین زمینه‌ی بسیار ارجداری بی‌پروایی نمایید و کنار ایستید ، وآنگاه ‌از یک نتیجه‌ی روشنی که ما از گفتگوهای خود برمی‌داریم برنجیدگی پردازید.


🌸

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران

🔸 1ـ4) آغاز سخن

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.

💐

📖 جنبش کتابسوزان و نتیجه‌های آن
(از کتاب «یکم دیماه و داستانش)

🖌 احمد کسروی

🔸 تکه‌ی دو از سه


بما ایراد می‌گیرند که دیوان حافظ را می‌سوزانیم. با یک سوز دلی بزبان آورده می‌گویند : آقا دیوان حافظ؟!.. رواست که شما آن را بسوزانید؟!.. در جایی که ما بارها از حافظ و شعرهایش سخن رانده نشان دادیم که گفته‌های او سراپا زیان می‌باشد. مثلاً :

بگیر طُرَّه‌ی مه طلعتی و غصه نخور که سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است

بر عمل تکیه مکن خواجه که در روز ازل تو چه دانی قلم صُنع بنامت چه نوشت

ما را بمنع عقل مترسان و مِی بیار کاین شحنه در ولایت ما هیچ کاره نیست

جهان و هرچه درو هست هیچ در هیچست هزار بار من این نکته کرده‌ام تحقیق

اینها و صد مانند اینها آیا راستست؟!.. آیا نکوهشِ کوشش ، و گفتن اینکه نیک و بد از تأثیر ستاره‌هاست ، یا نیک و بد را بنام هر کس در روز نخست نوشته‌اند ، و نکوهش خِرد و خوار گردانیدن جهان زیان ندارد؟!. آیا نتیجه‌ی این سخنان‌ِ بیپا نیست که مردم ایران بدینسان سست و تنبل و بی‌پروا[=بی‌اعتنا] بار آمده‌اند؟!.

در روزگاری که دیگران سختترین کوششها را در راه زندگانی می‌کنند ، و توده‌ها از جوانان خود هوانورد و چترباز پدید می‌آورند ، آیا آموختن چنین درسهای بی‌غیرتی بجوانان ایران ریشه‌ی خود را کندن نیست؟!..

بارها اینها را نوشتیم و پاسخ خواستیم ، و از شما جز بی‌پروایی و خاموشی از یک دسته ، و زباندرازی و بیفرهنگی از دسته‌ی دیگری ندیدیم ، و اکنون که بکار برخاسته بنابود کردن آن کتابهای سراپا زیان می‌کوشیم این ایراد و رنجیدگی را می‌شنویم. در اینجاست که درمانده نمی‌دانیم بشما چه نامی دهیم؟!.. در اینجاست که می‌بینیم شما سود و زیان زندگی را نمی‌شناسید و جز درپی هوسبازی نیستید. در اینجاست که ناگزیر می‌شویم شما را یک دسته کودکان چهل‌ساله و پنجاه‌ساله شماریم.

برخی از اینان بهانه آورده چنین می‌گویند : «حالا چه هنگام این کار است؟!.. مردم از گرسنگی می‌میرند. اکنون باید در اندیشه‌ی نان بود.» (1) می‌گویم : چه خوش‌بهانه‌ای بدستتان افتاده. چون گرسنگیست باید از هر کاری دست برداشت؟. بسیار خب ، بگویید ببینیم این گرسنگی از کجا آمده؟!.. آیا از آسمان نباریده؟!.. یا از زمین نروییده؟!.. یا سن و ملخ کشت را نابود گردانیده؟!.. آیا نه آنست که شما یک توده‌ی ناتوان و لگدمال می‌باشید و نمی‌توانید خواروبار خود را نگه دارید و بخورید؟!.. آیا این ناتوانی و لگدمالی از کجاست؟!.. نه ‌از همین کتابهاست؟!.. نه ‌از ندانستن معنی زندگانی و راه آنست؟!..

می‌گویند : «اکنون باید در اندیشه‌ی نان بود». می‌گویم : چه ‌اندیشه خواهید کرد؟!.. بگویید ما نیز بدانیم. آیا جز ناله و فریاد و هایهوی چه کاری خواهید توانست؟!.. شما آن بیخردانی هستید که ناله و فریاد و هایهوی را چاره‌ی دردها می‌دانید و می‌خواهید ما نیز با شما همراه باشیم.

از این گذشته ، اگر گرسنگیست پس چرا دیگران دست از کار خود برنمی‌دارند؟!.. چرا پیاپی دیوان حافظ و سعدی بچاپ رسانیده بدست مردم می‌دهند؟!.. چرا در چنین هنگام تنگدستی ، دولت 000'250 ریال برای چاپ رباعیات سراپا زهر خیام در بودجه می‌گزارد؟!.. (2) پس چرا بدخواهان در کار خود آزاد باشند ولی ما که برهایی این توده‌ی بدبخت می‌کوشیم بنام گرسنگی و گرانی دست از کار برداریم؟!..




پابرگیها :

1ـ در سال 1321 ، یک سال پس از درآمدن متفقین به ‌ایران ، خواربار بویژه گندم کمیاب گردید چنانکه دولت دست بکار پخت و فروش «نان سیلو» که نان پستی بود گردید تا مرهمی بزخم گرسنگی تنگدستان و بیچیزان باشد. در ماههای پاییز آن سال این موضوع سختی بیشتر یافت و گرسنگی ملموسترین گرفتاری گردید. سپس در 17 آذر آشوبی در تهران در پرده‌ی کمیابی نان براه‌ انداختند تا بدولت قوام‌السلطنه ضرب شستی نشان دهند. بدستور حکومت‌نظامی همه‌ی روزنامه‌ها بازداشت شد که پرچم نیز یکی از آنها بود. دو هفته پس از این نیز داستان یکم دیماه پیش آمد که شرح آن را خواهید خواند.

بهانه‌ی گرسنگی و گرانی را پیش کشیدن در همان روزهاست. ـ و

2ـ برای آنکه بدانیم این پول چه‌ ارزشی در آن روزها داشته باید دانست که حقوق کارمندان شصت ، هفتاد تومان و ازآن‌ِ آموزگاران صد تومان در ماه بوده. لیکن آنچه ‌این بدخواهیهای وزارت فرهنگ را بهتر آشکار می‌سازد آنست که ‌این در زمانی رخ می‌دهد که دولت از تنگدستی بچاپ بی‌حساب اسکناس دست یازیده بدینسان بگرانی و سختی زندگانی مردم بسیار افزوده بود.

آن روز وزارت فرهنگ یکی از لانه‌های بدخواهی بود و اینگونه کتابها را برای دامن زدن بهیاهوی «ادبیات» چاپ می‌کرد ولی سپس فریبخوردگان نیز خود بچاپ آنها پرداختند و بدینسان از بودجه‌ی بدخواهیهای دولت کاستند. ـ و


🌸

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران

🔸 2ـ4) کشاکش بر سر خلافت

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.

💐

📖 جنبش کتابسوزان و نتیجه‌های آن
(از کتاب «یکم دیماه و داستانش)

🖌 احمد کسروی

🔸 تکه‌ی سه از سه


کسانی اگر نیک اندیشند ، اینان مردانیند سستنهاد و بی‌پروا ، و راستی آنست که بدبختی توده را درنمی‌یابند و در جستجوی چاره‌ای نمی‌باشند. از بیدردی و پستی می‌خواهند چنین که هستند بسر برند و تکانی بخود ندهند. اینست خرسندی نمی‌دهند که ما نیز بکوشیم و این بهانه‌ها را می‌آورند.

ما دیدیم که دروغهایی نیز ساخته پراکنده می‌گردانند ، و برای شورانیدن مردم عامی چنین می‌گویند : «اینها قرآن را آتش می‌زنند». این دروغ را امسال در تهران و مراغه و در اهواز پراکنده گردانیدند. از اهواز یکی بی‌دستینه[=بی‌امضاء] نامه‌ای فرستاده چنین می‌نویسد : «دیدم جوانان بکتابخانه ریخته قرآن و مفتاح‌الجنان می‌خرند. پرسیدم برای چیست؟.. گفتند شب جشن کتابسوزان ماست». این اندازه‌ی فهم یک مردیست که قرآن را با مفتاح‌الجنان در یک ردیف می‌شمارد و چون می‌خواهد دروغ بسازد هر دو را به یک رشته می‌کشد. یکی نمی‌گوید : ای نافهم قرآن کجا و مفتاح‌الجنان کجا؟!.. قرآن کتاب آسمانی یک پیغمبر بزرگواریست و مفتاح‌الجنان ساخته‌ی یک آخوند مفتخوار می‌باشد. این دو را چگونه یکی می‌شماری؟!..

همین دروغسازی نشان دغلکاری آنهاست. چون پاسخی بگفته‌های ما ندارند و از آنسوی نمی‌خواهند گردن بحقایق گزارند اینست دست بدامن دروغسازی می‌زنند.

ما تاکنون صد گفتار نوشته نشان داده‌ایم که کدام کتابهاست که زیانکار می‌دانیم و بنابود کردنش می‌کوشیم ، و چندی پیش نیز زیر عنوان «چه کتابهایی را می‌سوزانیم؟..» گفتاری در پرچم نوشتیم که ‌اینک آن را بدانسان که نوشته شده در پایین می‌آوریم :


«چنانکه گفته‌ایم روز نخست دیماه برای کتابسوزانیست. در آن روز باید کتابهای ناپاک و زیانمند را به بخاری انداخته سوزانید. من می‌شنوم کسانی این را برای ما ایراد می‌گیرند و چنین می‌گویند : «او ! اینها کتاب می‌سوزانند!» می‌گویم : آری ما کتاب می‌سوزانیم. ولی کدام کتاب؟..

آن کتابی که یک شاعرک بی‌ارجی با خدا بی‌فرهنگیهایی می‌کند : «در فابریک خدا بسته شود».

آن کتابی که یک جوان بدنامی بآفرینش خرده می‌گیرد : «خلقت من از ازل یک وصله‌ی ناجور بود».

آن کتابی که یک شاعرک یاوه‌گوی مفتخواری دستگاه باین بزرگی و آراستگی را نمی‌پسندد : «جهان و هرچه در او هست هیچ در هیچست».

آن کتابی که یک مرد ناپاکی بدیگران درس ناپاکی می‌دهد : «در ایام جوانی چنانکه ‌افتد و دانی با نوجوان پسری سری و سرّی داشتم ..».

آن کتابی که عربیهای مغلوط می‌بافد و آن را بخدای آفریدگار نسبت می‌دهد : «و کان من عند ربک منزولا».

آن کتابی که یک پدر درمانده به یک پسر درمانده نامه می‌نویسد و با صد بیشرمی چنین عنوان می‌کند : «کتاب من الله ‌العزیز الحکیم الی الله ‌الحمید المجید».

آن کتابی که بخدا دروغ بسته بمردم یاد می‌دهد در بیماری دعا بخوانند : «و من کان به صداع فلیقراء هذا الدعاء». اینگونه کتابهای ناپاک و مانندهای اینهاست که آتش می‌زنیم و نابود می‌گردانیم. نافهم آن کسانی که بما ایراد می‌گیرند». (1)


شگفتتر آنکه آقای اهوازی می‌نویسد : جوانان کتاب می‌خریدند که ببرند و بسوزانند. ما اگر این کار را کنیم که بنویسندگان کتابهای زیانمند و بچاپ‌کنندگان آنها کمک رسانده‌ایم. ما خواستمان اینست که آنان را از نوشتن و چاپ کردن اینگونه کتابها بازداریم و راهمان اینست که هر کسی که ‌از اینگونه کتابها در خانه‌ی خود دارد بآتش بکشد و دیگران را نیز باین کار وادارد ، نه آنکه ‌از کتابفروش خرد ، و بالاتر از این آنست که جوانان کتابهای رُمان و شعر که خود پرداخته‌اند بیارند و پاکدلانه بآتش اندازند و از آن کار بیهوده بازگردیده نیروهای خدادادی خود را در چیزهای سودمند بکار اندازند.

به هر حال این جشن از چند سال باز در تهران در خانه‌ی دارنده‌ی پرچم گرفته می‌شد. لیکن امسال در شهرهای دیگری ـ از مراغه و تبریز و اهواز و لار و کاشمر ـ نیز گرفته شد. در تبریز آقای مسعود مقدم و همراهانش گرفتند. در مراغه آقای ضیاء مقدم در خانه‌ی خود جشن باشکوهی برپا گردانید. در کاشمر آقایان مهندس شریعت و ثقفی بآن برخاستند. در لار آقای آگاه و همراهانش بآن پرداختند. در اهواز باشکوه‌تر از همه جا بود و چنانکه فهرست فرستاده‌اند 188 کتاب زیانمند را سوزانیده و یا به کارون انداخته‌اند. یک چیز بهتر آنکه چند تنی از جوانان شعرهای خود و یا رُمانی که نوشته بودند آورده نابود گردانیده‌اند. دانستنی‌تر آنکه درمیان این یکصد‌وهشتادوهشت کتاب که فهرستش فرستاده شده «مفتاح‌الجنان» نیست (در جایی که ما آن را درخورِ سوزاندن می‌شناسیم) و این دلیلست که آن نوشته‌ی آقای اهوازی جز دروغ بیشرمانه نبوده.


👇

در تهران گذشته ‌از خانه‌ی دارنده‌ی پرچم ، خانواده‌ی پِسیان (2) در شمیران جشن برپا کردند و دختران درسخوانده و بافهم آن خاندان هرچه کتابهای رُمان اندوخته بودند با یک دیوان حافظ بآتش کشیدند.



پابرگیها :

1ـ پرچم روزانه ش 253 ـ و

2ـ نجفقلی پِسیان ، برادر شادروان کلنل محمدتقی‌خان ـ و


🌸

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران

🔸 3ـ4) فلسفه‌ی یونان

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.

💐

📖 درباره‌ی کتابسوزان
(از کتاب «یکم دیماه 1322)

🖌 احمد کسروی

🔸 تکه‌ی یک از یک


همگی می‌دانید که ما چند سالست جشن کتابسوزان گرفته‌ایم و امروز این نشست برای همانست. چنانکه بارها گفته‌ایم ما این کار را از روی هوس ، یا از راه تندروی ، یا بنام ستیزه با این و آن نمی‌کنیم. بلکه از روی فهم و بینش این رفتار را برگزیده‌ایم و هوده‌ی[نتیجه] بزرگی از آن می‌خواهیم.

کسانی چون می‌شنوند ما کتابها را بآتش می‌اندازیم دهانشان باز می‌ماند. چه کنند بیچارگان! تاکنون از زیان این کتابها آگاه نشده‌اند. در نزد آنان این کتابها سرچشمه‌ی فرهنگ و دانش است.

آنان کسانیند که درماندگی و بدبختی توده را با دیده می‌بینند و خود نیز در آن بدبختی گرفتارند ، و با اینحال تاکنون نیندیشیده‌اند که سرچشمه‌ی آن درماندگی و بدبختی چیست؟!.

ولی ما نیک می‌دانیم که آنچه توده‌های شرقی را باین روز انداخته گمراهیهای گوناگون و درهمیست که از هزار سال باز (1) رواج داشته و مغزها را پر گردانیده ، و چون می‌کوشیم که آن گمراهیها [را] براندازیم ناچاریم که کتابها را که سرچشمه‌ی آنهاست از میان برداریم. این کار ما درست ماننده‌ی «پلشت‌روبی» (2) است که پزشکان می‌کنند. آنان هنگامی که به بیماری می‌پردازند تنها به بهبود او بس نکرده بخانه‌ای که خوابگاه او می‌بوده و به رختها و دیگر کاچالش[اثاث] نیز می‌پردازند و آنها را از میکروبها پاک می‌گردانند. ما نیز همان کار را می‌کنیم. بلکه ما آتش به زایشگاه میکروبها می‌زنیم.

کسانی می‌گویند : از آن کتابها هزار نسخه بچاپ رسیده. چند نسخه را که شما بسوزانید چه نتیجه تواند بود؟!. می‌گویم : امروز آغاز کار است و خواهد رسید روزی که پشته‌ها افرازیم و همه را در یکجا آتش زنیم. آنگاه این سوزاندن دشمنی نشان دادنست ، بیزاری جستنست. یک نتیجه‌ی این آن خواهد بود که مردم به بدی این کتابها پی برند و آن پرده‌ی ناآگاهی از جلو چشمشان برداشته شود.

یکی نیز می‌گوید : در اروپا کتابهای بدتر از این چاپ شود و کسی هم نسوزاند. خود مردم باید نیک باشند. می‌گویم : ما را با اروپا چه کار است؟! ما باید با اندیشه و فهم خود چاره بدردها کنیم. آنگاه کی در اروپا چنین کتابهایی هست؟!.. اگر در اروپا کسی کتابی نویسد و این بدآموزیهای زهرآلود صوفیگری یا خراباتیگری یا شیعیگری یا مانند اینها را بگنجاند او را دیوانه شمارند و آسوده‌اش نگزارند. در اروپا اگر کتابهای بدی هم بچاپ رسد هیچ کس بمردم درس بیغیرتی نخواهد داد. هیچ یکی نخواهد گفت : «پروای آینده نکنید ، در اندیشه‌ی گذشته نباشد ، دم را فرصت شمارده بمستی بکوشید». هیچ یکی نخواهد گفت : «پی کار و پیشه‌ای نروید ، نان از گدایی بخورید و بتهذیب نفس کوشید».

شگفتتر آنکه می‌گوید : «باید خود مردم نیک باشند». او نمی‌داند که نیکی مردم در دست خودشان نیست. ما اگر می‌خواهیم مردم نیک باشند باید از راهش بنیکی آنها بکوشیم ، و راه همینست که از گمراهیها و نادانیها بیرونشان آوریم و کتابهای زیانمند را از دسترسشان دور گردانیم.

این سخن او بآن می‌ماند که پزشکی که دستور «پلشت‌روبی» می‌دهد یکی ایراد گرفته بگوید :
«اینها برای چیست؟!.. مردم باید خودشان بیماری نگیرند».

این یک خویی[عادت] در ایرانیانست که هر کاری که دیدند و هر سخنی که شنیدند نافهمیده و نااندیشیده خُرده گیرند. می‌خواهند خود را بنمایند و برتری فروشند (3) . اینست باینگونه گفته‌های بسیار پوچ می‌پردازند.

چیزیست بسیار روشن : از هزار سال باز در ایران و کشورهای اسلامی پیاپی بدآموزیها پدید آمده : شیعیگری ، باطنیگری ، جبریگری ، صوفیگری ، فلسفه‌ی یونان ، خراباتیگری ، علی‌اللهیگری ، شیخیگری ، بهائیگری ؛ و اینها که هر یک گمراهی دیگری می‌بوده کم‌کم بهم درآمیخته و یک رشته پندارهای درهم گیج‌کننده‌ای پیدا شده ، و همه‌ی آنها بکتابها درآمده و از آنها بمغزها راه یافته ، و همانست که مایه‌ی درماندگی توده‌های بدبخت شرقی گردیده. اکنون که اندیشه‌های اروپایی بشرق رسیده ، اینها نیز نیک و بد درهم است ، و آنگاه با پندارهای گیج‌کننده‌ی کهن شرقی بهم می‌آمیزد و هرچه بدتر می‌گردد.

باز می‌گویم : سرچشمه‌ی بدبختی شرقیان اینهاست که باید از میان رود. امروز جوانان که سر می‌افرازند گرفتار اینها می‌شوند و بیشتر ایشان بیکبار تباه می‌گردند. اینست ما چنانکه از یکسو آمیغهای[حقایق] زندگی را می‌پراکنیم همچنان باید باین کتابها پرداخته بنابودی آنها کوشیم.


👇

این را هم بگویم : دشمنان ما دروغی پراکنده‌اند که ما قرآن را نیز بآتش می‌اندازیم. روسیاهان چون درمانده‌اند باین دروغ دست می‌یازند. من آشکاره می‌گویم : بسیاری از کتابهایی که نزد دیگران ارجمند است ما بآتش می‌اندازیم. اینک کتابها روی میز چیده شده درمیان آنها گلستان و بوستان سعدی ، دیوان حافظ و مفاتیح‌الجنان و مانند اینها هست و همه‌ی آنها درخور آتش است. ولی قرآن نزد ما گرامیست و ما پاسش می‌داریم. قرآن کجا و اینگونه سوزانیدن کجا؟!.. قرآن جای خود می‌دارد. درمیان کتابها یک نسخه از انجیلها می‌بود که شما دیدید من جدا گردانیدم. انجیل با آن سخنانی که درباره‌اش توان گفت با این کتابها که بآتش می‌کشیم در یک رده نیست. کتابهایی که بنیاد دینی از دینهای خدایی بوده باید پاسش داریم.


پابرگیها (از ویراینده) :

1ـ از هزار سال باز = از هزار سال پیش باین طرف.

2ـ پلشت‌روبی = ضدعفونی کردن.

3ـ برتری فروختن = خود را بهتر از دیگری / دیگران وانمودن.


🌸

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران

🔸 4ـ4) باطنیگری

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.

💐

📖 کتابسوزان و بدخواهان (از کتاب «یکم دیماه 1323)

🖌 احمد کسروی

🔸 تکه‌ی یک از یک


خدا را سپاس که ما را بینا گردانیده که سرچشمه‌ی بدبختیهای توده را بدانیم و ما را توانا گردانیده که بچاره‌ی آنها کوشیم. خدا را هزار بار سپاس.

بدانید ای جوانان ، بدانید ای نیکمردان ، این کار کتابسوزان که ما می‌کنیم از روی هوس یا دشمنی با این و آن نیست. بلکه برای چاره به بدبختی ملیونها مردمست که امروز گرفتار می‌باشند.

من خدا را گواه می‌گیرم که در این گفته‌ها و کرده‌های خود جز رهایی این مردم را از چنگال بدبختی نمی‌خواهم. مایه‌ی بدبختی این توده و دیگر توده‌های شرقی آن گمراهیها و بدآموزیهاست که در این کتابها گرد آمده. از هزارها سال باز هرچه پندار [=خیال ، خرافه] و بدآموزی از یونان برخاسته ، از هندوستان پدید آمده ، در عربستان پیدا شده ، در خود این کشور ریشه گرفته ، همه‌ی آنها در جامه‌ی شعر و عرفان و فلسفه و کیش در این کتابها جای گزیده. در این آخرها نیز گمراهیها و پندارهای اروپایی بآنها افزوده شده.

چنانکه بارها با دلیل نشان داده‌ایم سرچشمه‌ی درماندگی و بیچارگی ایرانیان (بلکه همه‌ی شرقیان) اینهاست. آن زنهای تیره‌روزی را که می‌بینید با چند تن فرزندان خود بیخ دیوار نشسته ، آن زمینهای بارده را که می‌بینید ویرانه و خشک افتاده ، آن زبونیها و خواریها را که در تاریخ این کشور می‌خوانید ، سرچشمه‌ی همه‌ی آنها اینهاست ، اینهاست ، اینهاست. وگرنه ایرانیان چه چیزشان کمتر از دیگرانست؟!.. آیا نیروهای مغزیشان کمتر است؟!. یا ساختمان تنیشان بآنها نمی‌رسد؟!.

ما اینها را دانسته‌ایم و باز دانسته‌ایم که در این کشور دسته‌ای هستند که سود خود را در این بدبختی و درماندگی توده می‌بینند و یکی از کوششهای بدخواهانه‌ی ایشان افزودن برواج این کتابهای سراپا زیان می‌باشد و در این باره وزارت فرهنگ رل بزرگی را بازی می‌کند.

برای من بسیار افسوس‌آور است که در برابر شما بایستم و از بدخواهی وزارت فرهنگ سخن رانم. ولی چه کنم؟!. آیا بتوده‌ی خود خیانت کنم؟!. آیا من نیز همچون دیگران باشم؟!.

شما نگاهی بهمین کتابها بیندازید تا از رفتار وزارت فرهنگ آگاه گردید. ببینید چند گونه رباعیات خیام بچاپ رسیده ، ببینید چند گونه دیوان حافظ پراکنده گردیده. آیا اینها کتابهای زیان‌آور نیست؟!.

اینک رباعیات خیام ، باز کنیم و یک رباعی بخوانیم :

چون نیست ز هرچه هست جز باد بدست چون هست ز هرچه هست نقصان و شکست

انگار [=فرض کن] که هست هرچه در عالم نیست پندار که نیست هرچه در عالم هست

ببینید چه سخن پوچی! چه فلسفه‌ی زهرآلودی : «انگار که هست هرچه در عالم نیست». مثلاً : ما اکنون چنان انگاریم که یک‌ملیون سپاه می‌داریم و با آن دل خودمان را خوش کنیم ، چنان انگاریم که کشورمان سراسر آباد است و بهمین انگار بس کنیم ، چنان انگاریم که ما نیز درمیان دیگر توده‌ها سرفرازیم و خواری و سرافکندگی خود را فراموش گردانیم. با همین انگارها خود را دل‌آسوده گردانیم و خیام‌وار جز در پی باده‌خواری و مستی نباشیم. اینست نمونه‌ای از فلسفه‌ی خیام.

همین کتاب زهرآلودست که دو سال پیش شنیدیم وزارت فرهنگ 250000 ریال برای چاپ یک نسخه‌ی قشنگ و نوین آن در بودجه‌اش پیش‌بینی کرده. آیا ما باین چه نامی دهیم؟!. آیا سزاست که در برابر این بدخواهیهای آشکار بخاموشی گراییم؟!. آیا سزاست چاه را در زیر پای خود و دیگران ببینیم و آواز درنیاوریم؟!.

همان وزارت فرهنگ در این سالهای آخر کوششهای گوناگونی در راه رواج صوفیگری و کتابهای صوفیان بکار برده ـ صوفیگری چیست ای جوانان؟..

آیا صوفیگری آن نیست که مردمان جهان را خوار دارند ، و کار و پیشه را بد شمارند ، و بخوردن و سیر شدن اگرچه از راه گدایی باشد خرسندی نمایند؟!. آیا صوفیگری این نیست؟!. آیا کتابهای صوفیان پر از نکوهش جهان و زندگانی نیست؟!. اگر نیست بگویید.

آیا این اندیشه‌ها در مغز یک توده بسود ایشانست؟! آیا همین اندیشه‌ها مایه‌ی بدبختی یک کشور و سرچشمه‌ی تیره‌روزی یک توده نمی‌باشد؟!. آیا در چنین زمانی که مردمان جهان با صد گونه افزارها بآبادی کشور خود می‌کوشند و یک سرزمینی هرچه آبادتر سرفرازی مردم آنجا بیشتر می‌باشد ، در کشور ما کوشیدن برواج اندیشه‌های صوفیگری و آنها را در مغزهای جوانان جا دادن چه عنوانی تواند داشت؟!. وزارت فرهنگ چه نامی باین کار خود می‌گزارد؟!. شما خودتان چه می‌فهمید؟!. من نمی‌گویم سخن مرا ناسنجیده بپذیرید ، می‌گویم بیندیشید و بفهمید و بمن پاسخ دهید.


👇

صوفیگری و خراباتیگری و مانند اینها که امروز برواجشان می‌کوشند ، یک بار در زمان مغول کار خود را کرده و تلخی خود را بمردم ایران چشانیده.

داستان دلگداز مغول را هر کسی شنیده و کم یا بیش دانسته. ولی تاکنون کسی باین جستجو نیفتاده که آن زبونی که ایرانیان در آن پیشامد از خود نمودند چه انگیزه می‌داشت؟.. ایران در آن روز کشور بسیار بزرگی می‌بود. آنگاه با جهان اسلام که تا نیمه‌های آفریقا کشیده می‌شد همبستگی می‌داشت. پس چه شد که در برابر مغول نتوانست ایستاد؟!. چه شد که بآن سختیهای دلگداز گردن گزاشت و بنگهداری خود نکوشید؟.

من ندانسته‌ام اندازه‌ی سپاه مغول چه می‌بود ولی یمه و سوتای دو سردار مغولی که از جیحون گذشته بدرون ایران آمدند و از خراسان گرفته تا آذربایجان و قفقاز کشتارکنان پیش رفتند شماره‌ی سپاه آنها را در کتابها نوشته‌اند که بیش از سی‌هزار تن نمی‌بود. ایرانیان آن زبونی و درماندگی را در برابر سی‌هزار تن نموده‌اند. آیا انگیزه‌ی این چه می‌بوده؟!.

در این باره جستجویی نشده. ولی ما آن را جسته و دانسته‌ایم. مایه‌ی آن زبونی و درماندگی ایرانیان چند چیز بوده که بیگمان باید یکی از آنها صوفیگری و دیگری خراباتیگری را شمرد.

اکنون جای بسیار افسوست که چیزی را که بدینسان آزموده بوده کسانی دامن بکمر زده می‌خواهند دوباره بیازمایند. پس از بنیاد یافتن مشروطه که وزارت فرهنگ در ایران پدید آمد یکی از بایاهای[وظایف] این وزارت آن بایستی بود که با صوفیگری و خراباتیگری و هرچه اندیشه‌های پست از زمان مغول بازمانده به نبرد سختی پردازد و ریشه‌ی آنها را براندازد. ولی جای افسوس است که ما امروز وارونه‌ی آن را در جلو خود می‌بینیم.

آنچه شنیده و یا دیده شده در این چند سال وزارت فرهنگ پولهایی در راه پراکندن کتابهای صوفیگری بیرون ریخته : شرح حال بایزید بسطامی ، شرح حال مولوی ، شخصیت مولوی ، منتخبات مثنوی ؛ کتابهاییست که با پول آن وزارت چاپ شده ، گذشته از پولهایی که در این راه باین و آن داده شده.

چراغ فلان پیره‌زن را خاموش گردانیده مالیات می‌گیرند و در چنین راهی بکار می‌برند. با پول مردم ریشه‌ی خودشان را می‌کنند.

وزارت فرهنگ بگوید این کار را چرا کرده؟!. بگوید این دلبستگی که بصوفیگری نشان داده شده از چیست؟.. بگوید این راه را زیر پای آن وزارت که گزارده؟..

وزارت فرهنگ پاسخ نخواهد داد. پاسخی نمی‌دارد که بدهد. ما خودمان باید داوری کنیم. باید بیندیشیم و بفهمیم.

ما باید از یکسو این کتابهای صوفیگری و مانندهای آنها را بآتش کشیده خانه‌ها را از آنها تهی گردانیم ، از یکسو هم وزارت فرهنگ را شناخته بدانیم که این دستگاه با دست بدخواهان توده راه برده می‌شود.


🌸

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران

🔸 5 ـ4) صوفیگری

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.

💐

📖 سرچشمه‌ی بدآموزیها کجاست؟!.. (از کتاب «اکنون و آینده ما راست» ، بخش هفتم)

🖌 احمد کسروی

🔸 تکه‌ی یک از یک


... کتابهایی که از قرنهای گذشته بویژه از زمان مغول و پس از آن بازمانده و همچنین کیشهای گوناگون و راههای پراکنده‌ای که یادگار همان زمانهاست یک زیان بزرگی را دربر می‌دارد. زیرا بدآموزیهای آنها با اثری که در دلها دارد و جایگیر تواند بود هر آموزش دیگری را از اثر اندازد و سست گرداند و چنانکه نشان دادیم این یک چیز ناگزیریست و تا اینها درمیانست امیدی بنیکی توده‌ی ایران نتوان بست.

با آیین طبیعت نبرد نتوان کرد. بدانسان که شما نتوانید از یکسو هرچه می‌خواهید بخورید و از یکسو تندرست باشید و این در دست شما نیست هم بدانسان نتوانید چند رشته بدآموزیها را در دل جا دهید و با این حال دارای اندیشه و فهم درست باشید و خون گرم دارید ، و این نیز در دست شما نیست. شما باینها نام فلسفه یا ادبیات یا هر نام دیگری می‌خواهید بگزارید از اثرش نخواهد کاست.

از اینجا خواهید دانست که آنهمه دلبستگی که شرقشناسان اروپا با این کتابها و بدآموزیها می‌نمایند و کوششها در راه زنده نگه داشتن و رواج دادن آنها می‌کنند بهر چیست و این بدخواهان زیرک شرق چه نتیجه را می‌خواهند. نیز خواهید دانست که آنهمه ایستادگی ما در برابر اینها و تلاشهایی که بکار می‌بریم و همیشه یادآوری می‌کنیم از چه روست و چه چیزی ما را باین برانگیخته است.

درخور شگفت است که کسانی می‌روند و سالها رنج می‌برند و درس می‌خوانند و دانش می‌آموزند و اینها را که از دربایست‌ترین دانشهاست نمی‌دانند ، و بدانسان فریب بدخواهان را خورده تیشه بریشه‌ی خود می‌زنند. در اینجاست که باید فهمید آدمی چه ناتوانست و چه بیچاره است. باید فهمید که از رستگاری چه اندازه دور است.

در سال دوم پیمان که ما گفتارها درباره‌ی اینها نوشتیم بسیاری رنجیدگی نمودند و چون دستهای دیگری درمیان بود یک دسته با ما دشمنی نمودند و از نادانیها بازنایستادند. ولی ما یک چیزی که می‌دانستیم بد است و زیانهای بسیار می‌دارد نمی‌توانستیم چشم از آن پوشیم. اینست پروای آن نادانیها نکردیم و نخواهیم کرد.

شگفت‌تر آنکه کسانی در اینجا و آنجا نشسته و گردن کشیده و فیلسوفانه بسخن پرداخته چنین می‌گویند : «اولین اشتباه پیمان همین بود که با ادبیات مخالفت کرد و مردم را با خود دشمن گردانید». چه زشت است که آدمی نادان باشد و خود را بدانایی زند. یکی نمی‌گوید تو اگر نوشته‌های پیمان را خوانده‌ای آنچه ایراد بآن نوشته‌ها می‌داری بگو ، و اگر نخوانده‌ای پس چه جای گفتگو از آنست؟!. چه جای آنست که دشمنی مردم را برخ ما بکشی؟!.

یک دسته تا چه اندازه ساده‌درون باشند که نیندیشند و از خود نپرسند که اروپاییان که دشمنان بدخواهی بهر ما می‌باشند برای چه برواج یک رشته کتابهای کهن ما می‌کوشند؟!. برای چه آنهمه پولها در این راه می‌ریزند؟!. اگر اینها بزیان ما نیست چه سود دیگری بآنان دارد؟!. ببینید چنین چیزی تواند بود که یک توانگری در ایران بمیرد و هنگام مرگ چنین سپارد که فلان اندازه از دارایی مرا جدا کنید و در راه چاپ کردن کتابهای کهن کشور چین یا تبت بکار برید؟!. آخر این توانگر را با کتابهای یک کشور بسیار دوری چه آشنایی هست و چه سودی را از چاپ کردن و رواج دادن آنها برای خود چشم می‌دارد؟!. یک چنین کاری بسادگی تواند بود؟!. (1)

چنانکه گفتیم اینها هر یکی به تنهایی زمینه‌ی ارجداریست و ما در آینده باز از هر یکی سخنانی خواهیم راند. ما چشم می‌داریم که خوانندگان اینها را نیک خوانند و نیک اندیشند و با پاکدلی و غیرتمندی خود بما یاری کنند. دردهای ایران اینها و مانند اینهاست. ایرانیان در فهم و اندیشه بر بسیاری از دیگران برتری دارند و برای پیشرفت شایاتر می‌باشند و آنچه دست و پای ایشان را بسته همین گرفتاریها و مانند اینهاست.

ما در جای دیگر گفته‌ایم در بسیاری از ایرانیان دو نیروی روانی که فهم و داوری خرد باشد از کار افتاده. (2) این سخن را ناسنجیده نگفته‌ایم و بسیار درست است ، و انگیزه‌ی آن همین کتابها و بدآموزیهاست. زیرا بدانسان که اگر کسی خوراکهای ناسازگار هم خورد معده آنها را هضم کردن نتواند و از کار افتد هم بدانسان اگر کسی اندیشه‌های گوناگون ناسازگار را در دل جا داد ناگزیر فهم و خرد از جدا کردن آنها از یکدیگر و شناختن راست از کج فروماند و کم‌کم از کار افتد. این چیزیست که ما بیگمان می‌دانیم و همیشه دنبال خواهیم کرد.


👇

پابرگیها :

1ـ اشاره‌ایست به «اوقاف گیب» (E.J.W. Gibb Memorial Trust). اوقاف گیب چیست؟.. انگلیسیان چنین وانموده‌اند که یک دانشمند شرقشناس انگلیسی بنام گیب که به نوشتن ادبیات ترک میکوشیده پس از مرگ ، دارایی هنگفتی بجا گزارده بوده و مادر او برای زنده ماندن نامش این دارایی را وقف چاپ کتابهای کهن فارسی ، عربی و ترکی کرده. این اوقاف همینکه براه افتاد پرفسور براون را بریاست برگزید. برخی گفته‌اند مادر گیب نخست می‌خواست تنها کتابهای ترکی کهن را بچاپ رساند این براون بود که چون فارسی را دوست می‌داشت چاپ کتابهای فارسی را بکتابهای ترکی افزود. (برای کتابهای عربی هم دور نیست یک داستان دیگری ساخته‌اند). باید پرسید : چرا این مادر برای جاودانگی نام پسرش یک بیمارستانی در عثمانی (ترکیه) بنیاد نگزاشت؟! در همان انگلستان هم اگر بیمارستانی یا سازمان نیکوکارانه‌ی دیگری را بنیاد می‌نهاد ، نام فرزندش جاودانه می‌گردید. برای شرح بیشتر نگاه کنید بکتاب در پیرامون «ادبیات» ـ ویراینده

2ـ شماره‌ی چهارم سال پنجم[پیمان] دیده شود. ـ مهنامه‌ی پیمان


🌸

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران

🔸 6 ـ4) خراباتیگری

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.

💐