✴️ صوفیگری و عرفان

بخش چهارم

کوشاد تلگرام : دیروز داستانی از صوفیان آوردیم و امروز داستان دیگری که این هم از شیخ زاهد گیلانی و شیخ‌صفی‌الدین اردبیلی است. از این داستان نیز حقایق دیگری دانسته می‌گردد.

📖 پرچم هفتگی

داستانی از صوفیان
ادام الله بركته (شیخ صدرالدین) گفت شیخ صفی‌الدین قدس سره را یكجفت زراعت بود كه زراعت غله می‌كرد و انواع نعمت بصادر و وارد می‌داد از آنجا دادی و خدمتهای شایسته كه از آن شیـخ زاهد قدس سره می‌كرد و از آن مردم خانه‌ی شیخ و مجموع خادم و خادمه و مواشی و بطاین شیخ همه از اینجا بودی تا بحدی كه از سر افراط خدمت كه می‌دیدند می‌گفتند مگـر شیخ صفی‌الدین گنـج دارد از برای آنكـه هـر سال جهـت شیخ زاهد دو دست جامه مرتب از هر نوع ملبوسات سراپای هم زمستانی و هم تابستانی تمام می‌ساختی و هم از آن جماعت خانه‌ی شیخ بقدر لایق ایشان بساختی تا یك نوبت چنان اتفاق افتاد كه بر عادت جامه‌ها ساخته بود و خروارها از میوه‌ها معد[=آماده] گردانید متوجه حضرت شیخ زاهد شد و شیخ زاهد به سیاورود بود و چون اشتیاق غالب داشت مجموع بار و رخت در راه بگذاشت و پیشتر بشتافت و حضرت شیخ را دریافت و تمام آن بارها در ناو رها كرد كه ساحل آب بود كه ناو و كشتی آنجا بیرون آمدندی لكن گفت چون بحضرت شیخ می‌روم دست تهی نتوان رفتن مقدار یك من نبات در میان آورد و چون بدستبوس زیارت شیخ زاهد رسید آن نبات از میان بگشاد و در میان نهاد. چون شیخ را نظر بر آن نبات آمد در حدت رفت و حدت بس قوی آغاز كرد كه پیش پیران چنین آیند و چنین چیزی آرند من طفلم كه از برای من شیرینی آرند و شیخ صفی‌الدین همچنان ایستاده بود و نطق نمی‌زد و هیچ نمی‌گفت شعر :
ناز و جنگ دلبران را جان سپر كردن خوش است صاف درد آمیز از جام صفا خوردن خوش است

چون شیخ زاهد قدس سره بعد از مبالغه خاموش شده و اثر پشیمانی از این مبالغه فرمودن در بشره‌ی مباركش ظاهر شد شیخ صفی‌الدین قدس سره بیرون آمد و بیرون خلوت بایستاد و باخی سلیمان خادم گفت كه چهار پای چند بناو راه فرستد تا بارها و تبركها بیاورند شیخ زاهد چون این بشنید عظیم از آن حدت که كرده بود خجل شد و چهار پای بفرستادند و آن بارها بیاوردند و شیخ صفی‌الدین هرچه از برای هر یكی آورده بود بوی رسانید مگر آنچه از برای شیخ زاهد آورده بود كه حالی در میان نیاورد شیخ زاهد را این فكر در خاطر می‌گردید كه چون از برای همه هدیه آورده است چونست كه از برای من نیاورده و آن روز روز سه شنبه بود تا با روز جمعه صبر كرد و از آنچه از برای شیخ آورده بود هیچ اظهار نكرد تا روز جمعه پس كفش مبارك شیخ زاهد بنهاد و گفت شیخ یك لحظه بخلوت من تشریف فرمای شیخ زاهد اجابت فرمود و بخلوت شیخ صفی‌الدین تشریف داد. شعر:
خورشید كه در عرصه‌ی آفاق نگنجد تابان ز در خلوت ما دوش درآمد

چون بنشست شیخ صفی‌الدین میوه و فواكه[=میوه‌ها] كه آورده بود در میان آورده و نقل خاصی كه از برای شیخ زاهد آورده بود در پیش آورد شعر :
الصبوح ایدل كه آن دلبر بمهمان آمده است خوان جان را ماحضر[=خوراک ساده و آماده] سازم كه جانان آمده است
👇

و گفت شیخ این قدر تناول فرماید و این قدر بخانه برند و چون شیخ زاهد از آن چیزها تناول می‌فرمود شیخ صفی‌الدین بوقچه‌ جامه‌ها را در میان آورد در نظر شیخ زاهد نهاد و آنچه در این جا بود بعرض می‌رسانید و از آن جمله یك دستار شاش و كرنباس و دو كلاه یك مزوجه و یكی تنك و دو فرجی و دو جبه و دو نیم‌تنه و دو پیراهن و موزه و سرموزه و كفش. پس شیخ زاهد را یك دست جامه از اینها درپوشانید و یك دست دربست و بنهاد پس شیخ زاهد فرمود بزبانی گیلانی كه صفی (لیاله دله كچ توی) یعنی بزرگ دلا كه از آن تست این همه آورده بودی و نمی‌گفتی و چندین روز صبر كردی دیگران اگر دو درم می‌آرند چندین بار عرضه می‌كنند. شعر :
ما بروی تو جهان و دل و جان دربازیم بر سر كوی وصالت دو جهان دربازیــم

پس در خاطر مبارك شیخ زاهد قدس سره درآمد كه چه بودی كه از برای اهل من چیزی آورده بودی خاصه سربند نقره‌دوزی كه در آنزمان مستعمل بود و اهل شیخ زاهد را خاطر سخت متعلق چنان سربندی بودی شیخ قدس سره دریافت كه خاطر شیخ زاهد متعلق این معنی است یك بوقچه بندی در میان آورد و در آنجا چنان سربندی و مقنعه و كفش و دستی جامه بود جهت اهل شیخ. شیخ زاهد چون آن بدید خاطر مباركش از آن فكر خلاصی یافت و دل مباركش برخواست و آن جامه ها را برداشت و بر دست مبارك خود گرفت و تا ساعتی سر مباركش برداشت و روی سوی آسمان كرد و بتن و سر مبارك در حركت می‌بود و بخشایشی در حق شیخ صفی‌الدین از دل فرمود شیخ قدس سره گفت آنچه یافتم از آن نظر یافتم . شعر :
چون گدای كوی این سلطان درویشان شدم تخت بخت پادشاهی زان گدایی یافتم
طایران قدس صید دام اقبال منند زان نظر كز سایه‌ی فر همایی یافتــــم

پرچم : «می‌خواهیم اندازه‌ی چشم‌پوشی پیران صوفی از جهان و دارایی جهان نیك دانسته شود. داستانی كه در این شماره است نیك می‌رساند كه چگونه شیخ زاهد چشمش بدست پیروان باز می‌بوده و از آنان ارمغان می‌بیوسیده[انتظار داشتن] كه اگر نمی‌آورده‌اند رنجیدگی نشان می‌داده.
می‌خواهیم اندازه‌ی غیبدانی درویشان و پیران ایشان دانسته گردد. همین داستان می‌رساند كه غیب‌دانیها كه در حكایت دیروزی و در دیگر جاها از شیخ زاهد نوشته‌اند بیكبار دروغ می‌بوده و او از ارمغانی كه شیخ صفی برایش آورده بوده آگاهی نمی‌داشته».



.

✴️ بهداشت تنی ـ بهداشت روانی

🖌 کوشاد تلگرام

تکه‌ی 5

🔸 کوششی پلید به رواج و ماندگاری صوفیگری ـ 1

صوفیگری (یا عرفان) چیست؟! ما در این زمینه نوشتارها نوشته و این زمینه را روشن گردانیده‌ایم که صوفیگری یک گمراهی هزارساله و از سرچشمه‌های بدبختی توده‌های شرقی از مصر و دورتر از آن تا هندوستان و آنسوی اوست. صوفیگری جهان و زندگانی را خوار گرفتن و ویران گزاشتن ، دامن از آن برچیدن ، بگوشه‌ای خزیده روز بسر بردن و از «قید تعلقات» رها گردیدنست.

همین عنوان رهایی از قید تعلقات که صوفیان دستور زندگانی خود گرفته بودند و در کتاب درسی دبیرستان نیز با ستایش از آن یاد شده ، چندان شناخته بوده که در یکی از شعرهای حافظ ، همان حافظی که از صوفیان نبوده و طعنه‌ها به آنان می‌زده ، پدیدارست. آنجا که می‌گوید :

غلام همت آنم که زیر چرخ کبود
ز هرچه رنگ تعلق پذیرد آزاد است

این شعر از شناخته‌ترین شعرهای حافظ است [1] در حالی که پوچ و پرزیانست. او با این سخن ریشه‌ی زندگی و همبستگیها میان آدمیان را می‌کند. زیرا تعلق به معنی دلبستگی است و بنیاد زندگی و اجتماع بیش از همه بروی برخی از این دلبستگیهاست. مثلاً دلبستگی به همسرست که زناشویی را پایدار و چراغ خانه را روشن نگاه می‌دارد. دلبستگی به کارست که به استواری و نیرومندی توده می‌انجامد. دلبستگی به فرزندست که مایه‌ی پایداری نژاد می‌گردد. دلبستگی به والاتری و بهتری است که آدمی را به یادگیریها و پروا به تندرستی خود وامی‌دارد. دلبستگی به دیگر آدمیانست که دستگیری از بینوایان می‌کند و بیاری افتادگان می‌شتابد. دلبستگی به خویهای نیکوست که به رواج نیکیها راه می‌گشاید. دلبستگی به میهن‌ است که بود و نبود یک توده به آن بسته می‌باشد.

اگر دانش‌آموزان همین رهایی از «قید تعلقات»‌ را که از آموزاکهای صوفیگریست و در کتابهای درسی‌ یادش رفته دستور زندگانی بگیرند آیا از ایشان می‌توان چشم داشت که برای کشورشان سودمند باشند؟! در برابر دشمنان ایستادگی کرده بجنگند؟! خانه و زندگانی برپا سازند و تازه اگر برپا داشتند بنگهداریش بکوشند؟! در دوستی پایداری و وفاداری کنند؟! بعنوان یک کارمند به کارهای اداره و شرکت دل سوزانند؟! به بهتری زندگانیشان کوشند؟! مگر می‌توان دلبستگیها و وابستگیها (تعلقات) را بند (قید)‌ دانست و از یکسو به رستن از آن کوشید و از سوی دیگر به چنین کوششهایی برخاست؟! پس چه بیجاست که رهایی از آن را سرفرازی شمارد؟!

نمونه‌ی دیگر از کوشش به رواج صوفیگری در کتابهای درسی ، یاد کردن از کتاب تذکرة‌الاولیاء است. این کتاب پر است از سرگذشتهای گزافه‌آمیز و دروغبافیهای پیشوایان صوفی. یکی از آنها که درباره‌ی حسین منصور حلاج می‌باشد در کتاب درسی ادبیات پیش‌دانشگاهی (1/283) در چهار صفحه آمده. این درس پر است از افسانه‌هایی که درباره‌ی او گفته شده :

«نقل است که درویشی در آن میان[در پای دار] ازو پرسید که «عشق چیست»؟ گفت : «امروز بینی و فردا و پس‌فردا». آن روزش بکشتند و دیگر روز بسوختند و سوم روزش به باد بردادند ، یعنی عشق اینست».

ببینید چگونه به نوجوانان دبیرستانی با چنین افسانه‌ و ستایشهای فرومایه‌ی آن معنی «عشق» را یاد می‌دهند.

نمونه‌ای دیگر :

«پس هر کسی سنگی می‌انداختند. شبلی موافقت را گِلی انداخت. حسین بن منصور آهی کرد ؛ گفتند : «از اینهمه سنگ چرا هیچ آهی نکردی ، از گلی آه کردن چه سرّ است؟» گفت : آنکه آنها نمی‌دانند معذورند ؛ از او سختم می‌آید که می‌داند که نمی‌باید انداخت».

معناهای باریکتر از مو که شنیده‌اید ، این یک مثالش است.

در این نوشته‌ها هیچ اشاره‌ای به ادعای کودکانه‌ی «انا الحق» (من خدایم) که حلاج از زبان نمی‌انداخته نشده.

پرده‌های دیگر هنوز هست و بدخواهیهای فراهم کنندگان کتابهای درسی به این کوتاهی پایان نمی‌گیرد. اینجا و آنجا سخن از مثنوی مولوی بمیان می‌آید. افسانه‌ی خنک طوطی‌ و بقال را به شاگردان می‌نمایانند. از اسرارالتوحید حکایتهای بی‌ارج می‌آورند. از زبان زرینکوب که راستی را یک مبلغ صوفیگری بوده است «سیرت مولانا» آورده چندین صفحه را سیاه می‌کنند. او در ستایش از مولوی سخنانی بدینسان می‌آورد :

«وقتی یک تن از یاران را غمناک دید گفت که در دنیا همه‌ی دلتنگیها از دل نهادگی بر این عالم است». دلنهادگی بر این عالم چیست؟! بیاد بیاورید که صوفیان «تعلقات» را «قید» (بند) می‌شمارند که باید برای آزادی از آن رست. زرینکوب اینها را خاکساری و تواضع مولوی شمارده چنین نتیجه می‌گیرد : «خویشتن را از «خود»‌ خالی کرده بود و به مرتبه‌ی فنا [فی‌الله] رسیده بود». بدینسان شاگردان باید بیاموزند که به این «دنیا» و زندگانی دل ننهند تا دچار دلتنگی نگردند و اگر دلتنگ شدند بدانند که از دل‌نهادگی بر این عالم است.

👇

دیده می‌شود که زرینکوب و وزارت آموزش و پرورش این کشور دست در دست یکدیگر گمراهیها را به شاگردان یاد می‌دهند. بجای حقایق زندگی (نیک‌آموزیها) ضد آنها را که بدآموزیهاست در مغز نوجوانان جای می‌دهند.


پابرگی :
[1] : این شعر در کتاب درسی ادبیات فارسی سال یکم دبیرستان (1/201) نیز آمده.


🌸

✴️ صوفیگری و عرفان

بخش پنجم

کوشاد تلگرام : دیروز و پریروز دو داستان از صوفیان آوردیم و امروز دو داستان دیگری می‌آوریم تا باز هم دروغها و گزافه‌گوییهاشان را بهتر و ایشان را بیشتر بشناسیم.

📖 پرچم هفتگی

دو داستانی از صوفیان

ـ1ـ
در آن وقت كه سلطان شهید سنجر بن ملكشاه نورالله مضجعه[= نور به گورش بتابد] از دست غزان خلاص یافت و بدارالملك مرو آمد این دعاگوی از سرخس با جمعی از مشایخ و قضات و ائمه سرخس بمرو رفت بمبارك باد قدوم سلطان و از جهت مصالح بقعه‌ی شیخ و از خویشان و فرزندان شیخ هیچكس با دعاگوی نبودند چـه آنچـه مانده بودند متفرق بودند و بعراق رفته بودند ، چون دعاگوی بمرو رسید رئیس میهنه[= شهرکی میان سرخس و ابیورد] رحمة الله چند روز بود كه آنجا رسیده بود از جهت مصالح ولایت و هنوز سلطان را ندیده بود. چه پیش از آن بهمه اوقات در مصالح آن ولایت جز فرزندان شیخ نتوانستندی گفت و اگر كسی گفتی مسموع نبودی و رئیس و عامل و شحنه و هر كه در آن ولایت شغلی توانستی كرد جز باشارت فرزندان شیخ نتوانستی كرد و اگر كسی ظلمی كردی بر یك كس در آن ولایت بدین قدر كه مقدم و پیر فرزندان شیخ بنوشتی كه فلان كس در خابران نمی‌باید و آن كاغذ درویشی بلشگرگاه بردی حالی كه بر سلطان عرضه كردندی مثال عزل آن شخص بنوشتندی القصه چون رئیس از رسیدن دعاگوی خبر یافت شاد گشت و حالی آمد و گفت چند روز است كه من منتظر یكی از شمایم اكنون چون تو رسیدی فردا سلطان را ببینم ، دیگر روز بخلوت هر دو سلطان را بدیدیم چون دعاگوی را بدید استقبال كرد چون بنشستیم دعاگوی دعایی بگفت ، سلطان سنجر نورالله مضجعه گفت كه میهنه جایی مباركست و تربت شیخ موضعی است كه از آن بزرگوارتر و شریفتر نبود و چون یكی از غزان دست بآن تربت دراز كرد و بخواست كه آن را بشورد چنانكه معهود ایشان بود كه بچند جای در خاكهای اهل دنیا ایشان را چیزی نشان داده بودند و آن خاك بشوریده بودند و نعمتها یافته این را بر آن قیاس خواست كه بشورد چون دست بدان خاك برد حالی سنگ گشت و خویشان او آن سنگ را بلشگرگاه آوردند و من آن سنگ را دیدم.
ـ2ـ
اوحدالطایفه محمد بن عبدالسلام از مولی زادگان جد این دعاگوی بوده است ، درین مدت كه حادثه‌ی غز افتاد و بیشتر از فرزندان در آن حادثه شهید شدند چنانكه در میهنه از صلب شیخ صدوپانزده كس شكنجه كردند و بسوختند و بزخم تیغ كشته شدند برون از آنكه بعد ازین حادثه بماهی دو سه در بیماری و قحط و وبال سبب این حوادث بیشتر ایشان بوده‌اند كه وفات یافتند و اهل میهنه مانده بودند و متفرق و ولایت دیگر بار كشیدند. بعد از آن بسالی دو سه درویشی چند بازآمدند و حصار كه گرد میهنه بود عمارت كردند و در آنجا متوطن گشتند و از آن حصار تا بمشهد مسافتی نیك دور است.

پرچـم هفتگی : این دو داستان كه آورده شده برای نشان دادن آنست كـه صوفیان تا چـه اندازه بدروغگویـی گستاخ بوده‌اند. یكجا می‌گوید : غزان كه می‌خواسته‌اند دست بگور ابوسعید زنند سنگ شده‌اند و باز معجزه‌های دیگری از آن گور بازمی‌گوید ، و در یكجا می‌نویسد كه غزان 115 تن از فرزندان شیخ را با شكنجه كشتند و دانسته نیست كه شیخ چرا در اینجا معجزه نكرده. چرا این كشندگان و شكنجه كنندگان را سنگ نگردانیده.

شنیدنیست كه بنیادگزار اسلام بهنگامی كه برخاسته بوده و با بت پرستان و دیگران نبرد می‌كرده مردم از او معجزه خواسته در فشارش می‌گزارده‌اند و او می‌گفته من معجزه نتوانم. ولی ابوسعید و دیگران كه خود را از پیروان او می‌نامیده‌اند و بهر حال بپایگاه آن مرد بزرگ نمی‌رسیده‌اند پیاپی معجزه می‌نموده‌اند. پس از مردنشان نیز گورهاشان تا سالیان دراز معجزه نشان می‌داده است.



.

✴️ بهداشت تنی ـ بهداشت روانی

🖌 کوشاد تلگرام

تکه‌ی 6

🔸 کوششی پلید به رواج و ماندگاری صوفیگری ـ 2

کتاب وزارت آموزش و پرورش ادامه می‌دهد :

«[مولوی] می‌گفت : اگر کسی درویش شود و به کمال درویشی نرسد ، اینقدر هست که از زمره‌ی خلق و اهل بازار ممتاز باشد».

این نمودِ همان خیره‌رویی صوفیان است که با همه‌ی تنبلی و بیکاری و وبال گردن دیگران بودن ، باز زبان به «اهل بازار» دراز می‌داشتند و بازار را «جایگاه شیطان» می‌شماردند. بازاریان و دیگران همه‌ی روز می‌کوشیدند ولی صوفیان که بیشترشان بیکاره بودند و روزیشان را از دست چنان کسانی درمی‌یافتند زبانشان به همانها دراز می‌بود. بدتر اینکه خود را از آنان والاتر هم می‌دانستند.

از یکسو می‌گوید : «درویشی واقعی را عبارت از بی‌تعلقی می‌دانست» و از سوی دیگر «مال و مکنت را مانع درویشی نمی‌دید». دانسته نیست این ناسازگاری را مولوی درنیافته بوده یا زرینکوب. چگونه با بی‌تعلقی می‌توان مال و مکنت داشت؟!

جای شگفت است ، اسلام راه کار و کوشش را بروی همه گشاده می‌خواست و آموزاکهایش مسلمانان را بکار وامی‌داشت که از آن راه ، زندگی بسر برند و گردن افرازند و بی‌نیازی کنند ، صوفیان راه را کج بلکه وارونه رفته تن بکار نمی‌دادند و چون به نیازمندی می‌افتادند ، بیشرمی کرده دست گدایی به این و آن دراز می‌نمودند. بدتر آنکه با دروغهای شرم‌آوری پرده بروی کار خود می‌کشیدند. مثلاً چنانکه زرینکوب آورده :

«در حقیقت اکثر یاران مولانا در این سالها فتیان[جوانمرد] شهر و همگی اهل کسب و کار بودند. سایرین را هم مولانا الزام و دلالت به کسب و کار می‌کرد. از اینکه تکیه بر فتوح و نذور اهل خیر نمایند ، تحذیرشان می‌نمود و به آنها خاطرنشان می‌ساخت که هر کس این طریقت نورزد به پولی نیرزد».

جای پرسش است : اگر اینها راست است ، چه نیاز داشته‌اند به دریافت «فتوح و نذور اهل خیر»؟! «اهل کسب و کار» چه نیاز به «وجه ادرار» از دیگران می‌داشته‌ که به خانقاهشان «جهت اصحاب» کمک شود؟!

نویسنده‌ی سیرت مولانا دست برندار نیست. بی‌آبروترین رفتارها را با ستایشهایی توأم می‌گرداند تو گویی اینها خویهای بس ستوده‌ایست که پیشوای بنام صوفیگری بدانها آراسته بوده. مثلاً از «تنگ‌عیشی» خانواده‌ی مولوی می‌نویسد که بر ایشان تحمیل شده بود و چون شکایت به او می‌کردند «به جِدّ یا مزاح به ایشان این تسلی را می‌داد که «وی دنیا را از ایشان دریغ نمی‌دارد بلکه ایشان را از دنیا دریغ می‌دارد»». «اگر وقتی در خانه‌اش اسباب اغذیه و تکلف کمتر بود «بشاشت عظیم» می‌کرد. این بشاشت وی بخاطر فقر اختیاری‌اش بود که وی را از برتری‌جویی و زیاده‌طلبی بازمی‌داشت ..».

این جمله‌ی آخری غلط و مایه‌ی گمراهیست. گمراهی از واژه‌ی «برتری‌جویی» برمی‌خیزد. این واژه معنی روشن خود را دارد و چنانکه در معنی خود بکار رود نه دلالت بر گناهست و نه مایه‌ی شرمساری. آن «فقر اختیاری» (نه ساده‌زیستی) است که گناهست و مایه‌ی شرمساری. بیچیزی خودخواسته چیزی جز نادانی و ندانستن ساده‌ترین حقیقتِ کار و زندگی نیست.

نویسنده برای آنکه آن را یک چیز برجسته و نیکی وانماید چنان از برتری‌جستن سخن می‌راند تو گویی گناه بزرگی را به یادها می‌آورد. تو گویی کوششی که مردمان برای بهتر شدن زندگی خود می‌کنند از راه «برتری‌فروشی» است. تو گویی مردمان از این راه درپی آنند به دیگران بفهمانند که از آنها بهتر و برترند. حال آنکه ، این «برتری‌فروش» است که سست‌روان و بیمارست و می‌کوشد به دیگران بفهماند که او در مال یا دانش یا دیگر ستودگیها بهتر و والاتر از آنهاست (هرچند نباشد). وگرنه برتری‌جویی یک ویژگی فطری آدمیست و هر کسی که آن را ندارد یا سرکوبش کرده خود بیمارست.

برای مثال ما مراحل درسی را یکی پس از دیگری می‌گذرانیم یا در اداره‌ای از کارمندی ساده آغاز کرده خود را به جایگاه ارشدی و مدیری می‌رسانیم. به یاد گرفتن یک زبان بیگانه یا فن و هنری تازه می‌کوشیم. اینها و مانندهای این را برای بهتر کردن کیفیت خود و زندگیمان می‌کنیم. کجای چنان کوششهایی بد یا گناه‌آلود است؟!

آدمی همیشه خواهان آن بوده که زندگانیش بهتر گردد. اینکه از غارنشینی به این پایه از زندگانی رسیده مگر نه از آن راه بوده که تنها به سیر کردن شکم بس نکرده؟! بجایی رسیده که توانسته بیش از آنچه نیاز دارد تولید کند و بدینسان توانسته افزون بر خوراک و نوشاک و پوشاک و گستراک که نیازمند بوده ، بخشی را برای امنیت و نگاهداری از خود و بخشی دیگر را برای پرداختن به هنر و دانش و سرگرمیها بکار برد؟! آیا این کارها را برای بهتری زندگانیش کرده یا برای برتری‌فروشی به دیگران؟!.

اگر در آدمی چنین نیرویی نبود نه از کسی نیکوکاری سر می‌زد و نه اختراع و ابتکاری می‌کرد. در همان غارها بسر می‌برد و به همان زندگی پست دل خوش می‌داشت.


👇

کجا کوشش به بهتری زندگی به آن معنی بوده که مردمان ستودگیها را زیر پا نهند و به بهای بی‌آبرویی چیزی بدست آورند؟!. چه شده که نویسنده ستایش از چنین کوششهایی نمی‌کند؟!

اینکه کسی پاسخ دهد : نویسنده نیز خواستش از «برتری‌جویی» همانست که ما واژه‌ی «برتری‌فروشی» را برایش بکار بردیم ، پذیرفتنی نیست. زیرا توان پرسید : آیا برای بهبود زندگی خود و مردمان نمی‌توان بیشترین و ارجدارترین کوششها را کرد بی‌آنکه به دیگران فخر و برتری فروخت؟!. آیا راه دوری جستن از رفتار زشتِ برتری‌فروشی ، بیچیزی را برگزیدنست؟! از ترس کژدم به مار پناه بردن که شنیده‌اید همینست.

اینکه پیشوایان صوفی چنین حقیقت ساده‌ای را نفهمیده‌اند یک چیزست ، اینکه کسانی در این روزگار ، راه آنان را یک چیز والایی نشان دهند و با گفتن یک عنوانِ دهان پر کنِ «عرفان» بخواهند زبان نکوهش دیگران را ببندند و در همانحال زهر بکام جوانان بریزند ، خود چیز دیگرست.

پس برای «فقر اختیاری» فضیلت تراشیدن و آن را جلوگیر برتری‌جویی نشان دادن جز شعبده بازی و خاک بچشم خوانندگان پاشیدن نیست. نمی‌دانیم نویسنده‌ی این نوشتار خود در زندگانی چه اندازه دارایی اندوخته بوده و چه اندازه به سخنانی که نوشته باور می‌داشته ولی این می‌دانیم که همچون همگان همیشه در زندگی خواهای پیشرفت و اندوختن آگاهیهای بیشتر بوده. همچنانست کسانی که اینها را در کتابهای درسی نوجوانان گنجانیده‌اند.

آیا بازاریان ،‌ کارکنان اداره‌ها ، صنعتگران خرده‌پا و کارخانه‌داران یا کسانی که همیشه در راه زندگی می‌کوشند ، به این سخنان به چه دیده‌ای می‌نگرند؟!. آیا ایشان کوششی را که مردمان برای بهتری زندگانی خود می‌کنند برتری‌جویی بشمار می‌آورند؟!

از چنین پیشوایی ، اگر مریدان دست دریوزه به این در و آن در دراز کرده‌اند جای شگفتی نیست. این چه باورهای پستی بوده که اینان داشته‌اند و این نویسنده ستوده و فراهم کنندگان کتاب درسی نیز شرم نکرده به شاگردان دبیرستانی ارمغان کرده‌اند؟! تو گویی وظیفه داشته‌اند کتاب در تبلیغ صوفیگری بنویسند.

این بسیار دور است که گمان داریم نویسنده‌ی سیرت مولانا و فراهم آورندگان چنین کتابهایی تأثیر این آموزاکها بر نوجوانان را نمی‌دانسته‌اند.

🔸🔸

هر زمان که سخن از تأثیر بدآموزیهای صوفیگری می‌رود ، داستانی که یکی از یاران بازنموده بیادمان می‌افتد. می‌گوید :

خانواده‌ی یکی از آشنایانم پدرشان را زود از دست داده بودند. مادرشان با هر دشواری بود فرزندان را بزرگ کرده و هم کوشیده بود از درس‌ خواندن بازنمانند. برادر بزرگشان جایگاه راهبر خانواده را پیدا کرده بود و با کار و تلاش بخشی از دررفت (=هزینه) خانه را تأمین می‌کرد. همچنان کارها براه بود و جبران کوششهای پدر و درآمد او می‌شد تا اینکه دیده شد همان برادر نان‌آور از کار رویگردانی می‌نماید.

چون جویا شدند دانسته شد همنشینان درویش و صوفی پیدا کرده و از تأثیر آموزاکهای صوفیگری شانه از زیر بار مسئولیت به آن بزرگی و ارجمندی خالی می‌کند. بدینسان سامان یک خانواده با آموزاکهای زهرآلود صوفیگری بهم خورده بود. آشنایم گله از «مکتب درویشان» می‌کرد و می‌گفت : هر گاه که از برادرمان ‌می‌پرسیم چرا بسر کار نمی‌روی؟! پاسخ می‌دهد : «کار برای چیست؟! آدم که همه‌اش نباید درپی پول باشد ، باید به تربیت نفس پرداخت. ...»

نمی‌دانم پایان صوفیگری برادرش چه شد. نمی‌دانم آیا روزی این پرسش را کسی ازو کرد یا خودش به آن پی برد : «بسیار نیک ، می‌خواهی نفست را تربیت کنی ، آیا شکمت به نان و آب و تنت به آسایش نیاز دارد؟! ، اینها را از چه راه باید فراهم آوری؟!».


🌸

(صوفیگری ، ص 28 ، همبسته با نوشتار بالا)

✴️ صوفیگری و عرفان

بخش ششم

دو داستان دیگر از صوفیان در زیر می‌آوریم تا دوری بلکه بیزاری ایشان از خرد را دریابیم. صوفیان این را هنری از خود می‌دانسته‌اند که خرد را گریبانگیر خود وانمایند و از بندِ خرد رستن را آزادی. چنانکه یکی از بزرگانشان با سرفرازی چنین گفته :
آزمودم عقل دوراندیش را بعد از این دیوانه سازم خویش را

ـ1ـ
شیخ ما گفت ابوسعید قدس سره كه ما بوقت طالب علمی به سرخس بودیم بنزد بوعلی فقیه روزی بشارستان می‌درشدیم لقمان سرخسی را دیدیم بر تلی خاكستر نشسته و پاره بر پوستین می‌دوخت و لقمان از عقلاء مجانین بوده است و در ابتدای حالت مجاهدات بسیار داشته و معاملتی با احتیاط آنگاه ناگاه كشفی ببودش كه عقلش بشد چنانكه شیخ ما گفت قدس سره كه در ابتدا لقمان مردی مجتهد و با ورع بود بعد از آن جنونی در وی پدید آمد و از آن ترتیب بیفتاد گفتند لقمان آن چه بود این چیست گفت هرچه بندگی بیش می‌كردم بیش می‌بایست كرد درماندم گفتم الهی پادشاهان را چـون بنده پیـر شود آزادش كنند تو پادشاهی عزیزی در بندگـی تو پیـر گشتم و آزادم كن گفت ندا شنیدم كه یا لقمان آزادت كردم ، و نشان آزادی این بود كه عقل از وی بازگرفت شیخ ما قدس سره بسیار گفتی كه لقمان آزاد كرده‌ی خدایست از امر و نهی خویش ، شیخ ما گفت ما نزد وی شدیم و وی پاره بر پوستین می‌دوخت و ما بوی نگریستیم و شیخ ما چنان ایستاده بود كه سایه‌ی وی بر پوستین لقمان افتاده بود چون پاره بر آن پوستین دوخت گفت یا ابا سعید ما ترا با این پاره برین پوستین دوختیم پس برخاست و دست ما بگرفت و می‌برد تا بخانقاه پیر شهرستان و پیر بوالفضل حسن در این خانقاه بود.
ـ2ـ
پس چون شیخ ما قدس سره با پیش پیر ابوالفضل حسن رحمه الله علیه شد پیر ابوالفضل او را در مقابله‌ی صومعه‌ی خویش خانه‌ای داد و پیوسته مراقب احوال او می‌بود و آنچه شرایط تهذیب اخلاق و ریاضت بود می‌فرمود شیخ گفت یك شب جماعت خفته بودند و در خانقاه بسته بود و درهای شارسان بسته و ما با پیر ابوالفضل بر سر صفه نشسته و سخن می‌رفت در معرفت مسئله مشكل شد لقمان را دیدم كه از بالای خانقاه درپرید و در پیش ما بنشست و آن مسئله بگفت و جواب بداد چنانكه ما را روشن شد و آن اشكال برخاست و باز برپرید و ببام بیرون شد پیر ابوالفضل گفت یا باسعید منزلت این مرد می‌بینی بر این درگاه گفتم می‌بینم گفت اقتدا را نشاید گفتم چرا گفت از آنكه علم ندارد.

پرچم هفتگی : بسیار شنیدنیست كه پیغمبر اسلام كه برخاسته بود و در راه رستگاری جهانیان می‌كوشید و یك دسته از جهودان و دیگران در برابر او ایستاده كارشكنیها می‌كردند و از جمله بهانه‌هاشان این بود كه معجزه از او می‌خواستند و می‌گفتند : تو اگر راستگو می‌باشی بآسمان بپر تا ما ببینیم و پیغمبریت (1) باور كنیم و او ناتوانی می‌نمود و می‌گفت من چنین كاری نتوانم كرد. خدا به یك پیغمبری توانایی پریدن بآسمان نداده ولی بیك دیوانه‌ی خاكسترنشین هیچ كاره‌ای از پیروان آن پیغمبر داده بوده. در اینجاست كه باید اندازه‌ی گزافگویی و دروغسازی این گروه را بدست آورد.

(1) : و قالوا لن نؤمن لك حتی تفجر لنا من الارض ینبوعا او ترقی فی السماء



.

✴️ بهداشت تنی ـ بهداشت روانی

🖌 کوشاد تلگرام

تکه‌ی 7

🔸 افزودن سربار اروپاپرستی به بار سبک «ادبیات» ـ 1

این و مانند اینهاست که به فرزندان این توده ارمغان می‌دارند. می‌کوشند خردهای جوانان را سست و اندیشه‌هاشان را کوتاه گردانند. می‌خواهند چنانکه خود نوشته‌اند : «ما نیز باید مانند نیاکان خویش قدر این سرمایه‌های گرانبها را بدانیم ؛ ... با تلاش روزافزون خویش بر غنا و عظمت آنها بیفزاییم. این حقیقت را باور داشته باشیم که با وجود این میراث جاوید و سرمایه‌ی باارزش ـ که مایه‌ی سربلندی ما درمیان اقوام و ملل جهانست ـ می‌توانیم با نمایاندن دُرهایی از دریای ادب خویش بیگانگان را نیز از فرهنگ و ادب فارسی بهره‌مند سازیم». [1]

آیا براستی جهانیان ـ فریبکارانشان بکنار ـ این سخنان پست و فرومایه را «سرمایه‌های گرانبها» می‌دانند؟! آیا درپی آنند که از چنین پستیهایی که «فرهنگ و ادب فارسی» نام گرفته «بهره‌مند» گردند؟! آیا ما باید اینها را «میراث جاوید» فرهنگی بدانیم یا زهرهای نابودگری که ایرانیان را از هر گونه پیشرفتی بازمی‌دارد؟!

مگر ما خود اندیشه و خرد نداریم که چشم و گوش به اروپاییان دوزیم تا ببینیم درباره‌ این اندیشه‌های زهرآلود که «ادبیات»اش نام داده‌اند چه می‌گویند؟! گفته‌هاشان چه ارجی در نزد ما دارد؟! مگر آنها سود خود را فدای حقیقتی می‌کنند که ما را از آن بهره‌مندی باشد؟! راستی آنست که آنها در دل خود اینها را نه دُر و گوهر بلکه سفال پاره و افیون توده‌ها می‌شمارند. اگر جز این بود اینها را بتوده‌های خود یاد می‌دادند.

چون سخن از اروپاییان شد این را نیز بگوییم که در این کتابها یک نیرنگی هم بکار بسته‌اند که هر جا توانسته‌اند پای یک «ادیب» یا «شرقشناس» اروپایی را بمیان آورده اندیشه‌ی او را درباره‌ی شاعری یا «عارفی» ایرانی برخ ما کشند. زیرا این می‌دانند که بیشتر ایرانیان سست روانند و همینکه یک غربی زبان به ستایش از یک چیز گشود ، آن را بیگفتگو راست و درست می‌شمارند.

مثلاً از گوته که در کتاب درسی یاد می‌کنند نه اینست که از خود گوته تکه‌ای درخور خواندن و پند آموختن بیاورند بلکه برای آنست که ستایشهای او از حافظ را بگوش جوانان بکشند و بزور اروپاپرستی حافظ را در چشم جوانان ما بزرگ گردانند. هرچه هست ما که زبان فارسی می‌دانیم در شعرهای حافظ یک معنی بخردانه‌ای نمی‌یابیم. [2] اینست در شگفت می‌شویم که گوته چگونه از خواندن ترجمه‌ی آنها بچنان ستایشهایی برخاسته. مثلاً ما نیک می‌دانیم که خواست حافظ از سرودن شعر ، سخنبازی و قافیه جفت گردانیدن بوده و معنی پس از آن می‌آمده. از اینجاست که شعر او در حال آنکه آهنگین می‌نماید از یک معنی خردپذیری تهیست. مثلاً این شعر :

رضا بداده بده وز جبین گره بگشا که بر من و تو در اختیار نگشاده است [3]

و دهها شعر او که معنی بسیار پست جبریگرانه دارد ، اگر گوته فهمیده و چشم بر آنها پوشیده و با آن حال همچنان حافظ را ستاییده باید گفت بیخرد و یا بسیار فریبکار بوده. و اگر در ترجمه‌ی دیوان حافظ اینها نیامده یا دیگرش کرده‌اند باید گفت شعرهای دیگری را خوانده و ستاییده.

در هر حال چنانکه گفته شد آوردن نام گوته در کتابهای درسی برای بزرگ گردانیدن شاعر چرندگویی همچون حافظ بوده که بضرب ستایش یک اروپایی برایش آبرو در ایران دست و پا کنند.

شنیدنی است که گوته در یکجا در ستایش ازو می‌نویسد :

«حافظا ، دلم می‌خواهد از شیوه‌ی غزلسرایی تو تقلید کنم. همچون تو قافیه پردازم و غزل خویش را به ریزه‌کاریهای گفته‌ی تو بیارایم. نخست به معنی اندیشم و آنگاه بدان لباس الفاظ زیبا پوشانم». این خود نشان می‌هد که گوته (به فرض که بیخرد یا فریبکار نبوده) حافظِ آشفته‌گو را نمی‌شناخته. این ستایش درباره‌ی هر شاعر دیگری درست آید درباره‌ی حافظ درست نمی‌آید. حافظ در یک غزل در هر بیتی از یک زمینه به زمینه‌ی دیگری می‌پرد و رشته‌ی اندیشه را از دست می‌هلد. رشته‌ی سخن در شعرهای او نه در دست معنی بلکه در دست قافیه می‌باشد ، پس آیا چه جا دارد که گوته بگوید : دلم می‌خواهد از شیوه‌ی غزلسرایی تو تقلید کنم ... نخست به معنی اندیشم و آنگاه لباس الفاظ پوشانم؟!


پابرگیها :
[1] : همان کتاب درسی (1/201)
[2] : کتاب «حافظ چه می‌گوید؟» یا «در پیرامون ادبیات» دیده شود.
[3] : این شعر از همان کتاب درسی آورده شده.


🌸

گوته شاعر آلمانی
.