«ما میخواهیم از این پس سررشتهی کارها را خودمان در دست داریم. میخواهیم خودمان کشور را راه بریم». با این عنوان بوده که با خودکامگی جنگیده و آن را از میان برداشته.
این معنی درست مشروطه است. کنون بسیاری از مردم این را نمیدانند. کردان و لران کوهنشین و روستاییان دژآگاه [1] که کمترین دانش را در این باره ندارند و بکشور و توده دارای هیچ علاقه نیستند بمانند ، بسیاری از مردم شهری را میگویم ، که از معنی مشروطه و اینگونه زندگی آگاه نیستند و تاکنون کسی نبوده بآنان آگاهی دهد و بفهماند ، و همچنین بسیاری از درسخواندگان را میگویم ، که یک چیزهایی را از مشروطه شنیده و فراگرفتهاند و کمتر یکیشان فهمیدهاند. ما در گفتار دیروز دانستن را معنی کرده گفتیم که شنیدن جز از دانستن است.
از این گذشته امروز درمیان توده عقیدههای گوناگون بسیاری رواج دارد که همگی مخالف با معنی مشروطه میباشد و اینست دستههای انبوهی آشکاره دشمنی میکنند و زمختی مینمایند. دستههای انبوهی در این کشور زندگی میکنند ولی همیشه بدخواه آن میباشند.
اینست میگویم : نخست باید معنی درست مشروطه را درمیان توده رواج داد و همهی مردم را چه مرد و چه زن ، و چه باسواد و چه بیسواد ، و چه روستایی و چه شهری ، از آن آگاه گردانید. دوم باید با عقیدههای متضاد نبرد کرد و آنها را از دلها بیرون ساخت تا بدینسان هر کسی علاقهمند باین معنی گردد. ما در شمارههای آینده از نیکی مشروطه و از مزایای آن سخن خواهیم راند.
(بهمنماه 1320)
[1] : دُژ پیشوندی است که معنی «بدی توأم با درشتی» میدهد. دُژآگاه : آنکه آگاهیهایش ناراست و خود فرهنگنادیده و درشت باشد.
این معنی درست مشروطه است. کنون بسیاری از مردم این را نمیدانند. کردان و لران کوهنشین و روستاییان دژآگاه [1] که کمترین دانش را در این باره ندارند و بکشور و توده دارای هیچ علاقه نیستند بمانند ، بسیاری از مردم شهری را میگویم ، که از معنی مشروطه و اینگونه زندگی آگاه نیستند و تاکنون کسی نبوده بآنان آگاهی دهد و بفهماند ، و همچنین بسیاری از درسخواندگان را میگویم ، که یک چیزهایی را از مشروطه شنیده و فراگرفتهاند و کمتر یکیشان فهمیدهاند. ما در گفتار دیروز دانستن را معنی کرده گفتیم که شنیدن جز از دانستن است.
از این گذشته امروز درمیان توده عقیدههای گوناگون بسیاری رواج دارد که همگی مخالف با معنی مشروطه میباشد و اینست دستههای انبوهی آشکاره دشمنی میکنند و زمختی مینمایند. دستههای انبوهی در این کشور زندگی میکنند ولی همیشه بدخواه آن میباشند.
اینست میگویم : نخست باید معنی درست مشروطه را درمیان توده رواج داد و همهی مردم را چه مرد و چه زن ، و چه باسواد و چه بیسواد ، و چه روستایی و چه شهری ، از آن آگاه گردانید. دوم باید با عقیدههای متضاد نبرد کرد و آنها را از دلها بیرون ساخت تا بدینسان هر کسی علاقهمند باین معنی گردد. ما در شمارههای آینده از نیکی مشروطه و از مزایای آن سخن خواهیم راند.
(بهمنماه 1320)
[1] : دُژ پیشوندی است که معنی «بدی توأم با درشتی» میدهد. دُژآگاه : آنکه آگاهیهایش ناراست و خود فرهنگنادیده و درشت باشد.
✴️ پندفروشان با نادانیهاشان بنیاد تودهی خود را برمیاندازند
🖋 نویساد تلگرام
🔸 بخش 1 از 1
از زمانی که پیامرسانها رواج یافته و راه تازهای برای همبستگی با آشنایانمان فراهم شده و پیام ، ، ترانه و خبر به یکدیگر میفرستیم ، دیده میشود که یک رشته از زیانمندترین اندیشهها از همین راه در گردش است و «گوشی به گوشی» پراکنده میشود. در جایی که پیامرسانها میتوانند از سودمندترین افزارها برای آدمیان باشند ، چنین زیانهایی از آن میرسد.
برای مثال ، تا سی سال پیش فال حافظ را دست فروشها میفروختند. کسان باورمند به فال میبایست چند ریالی میدادند و یکی میخریدند. آن هم بیش از چند بیت شعر از دیوان حافظ نبود. امروز برای پراکندن چنان بدآموزیها و سودجویی از باورِ مردمِ نادان ، صد کانال و «پیج» فالگیری برپا شده و با تندی هرچه بیشتر به این زیانکاری و مانندهایش میپردازند. بدینسان امروز این بدآموزیها به رایگان و با همهی شرح و تفسیرهایش در دسترس همگان است.
مایهی افسوس فراوانست که دیده میشود درسخواندگان ، همچنین آنها که دانشگاه رفته «مدارک بالا» دریافتهاند ، از این زیانکاریها دور نیستند. زیرا هر چندگاه یک بار یک پند زیانمند ، یک ترانه که شعرش مضمونهای «بیخیالی» دارد ، یک شعر خوشنما ولی بدآموز ـ گاه تنها ، گاه همراه با موسیقی و دورنماهای قشنگ ـ به آشنایانشان میفرستند. با چنین «فرسته»هایی بگمان خود مهربانی و سپاسگزاری میکنند در حالی که نادانسته به رواج اندیشههای زیانمند میکوشند.
یکی از «پند»هایی که در گردش میباشد مضمونش اینست که مقصود زندگانی جز خوشی نمیباشد. باید سراسر زندگانی را به خوشی گذرانید وگرنه آن جز تباه کردن عمر نیست. این را نیز چنان میگویند تو گویی خوشی نیاز به هیچ زمینهای ندارد ، بیهیچ کوششی بدست میآید : میلیادرها مردمان در هزاران قرنهای گذشته که زندگانی را با کوششهای توانفرسا بسر بردهاند و یکی از مهمترین خواستهاشان فراهم گردانیدن زمینه برای آسودگی و خوشی بوده ، معنی زندگانی را نفهمیدهاند و به کوششهای بیهودهای برخاستهاند. باید از آن راه چشم پوشید و در زندگی تنها خواهان خوشگذرانی بود. باید از هر راهی گرچه با مستی باشد به خوشی گذرانید.
مثلاً یکی چنین شعری (یا «پندی») میفرستد :
«ای که میگویی مسلمان باش و می خواری مکن
ای که خود گفتی مکن می خوارگی ، آری مکن ، آری مکن
هرچه میخواهی بگو یا هرچه میخواهی بکن اما ریاکاری مکن
می بخور ، می بخور منبر بسوزان مردمآزادی مکن
مردمان را غرق اندوهی که خود داری مکن
خود گرفتاری و مردم را گرفتار گرفتاری مکن
گر نمیخواهد پریشان باشد اصراری مکن
می بخور منبر بسوزان مردمآزاری مکن
من خوشم شادم نمیخواهم جز این کاری کنم
من نمیخواهم بجای خوش بودن زاری کنم
سرخوشم تا مهربانی در دلم جاری کنم
زاهدا خوش باش و خندان پیش ما زاری مکن
می بخور منبر بسوزان مردمآزاری مکن
اگر قرار است روزی از زندگی لذت ببریم امروز همان روز است امروز باید همواره شگفتانگیزترین روز زندگی ما باشد».
دیگری میبینی «دکلمه» فرستاده :
«چون نیست ز هرچه هست جز باد بدست
چون نیست ز هرچه نیست نقصان و شكست
انگار كه هرچه هست در عالم نیست
پندار كه هرچه نیست در عالم هست»
این نیز از فلسفههایی است که بکار بیعاران میآید. هست را نیست پنداشتن ، نیست را هست پنداشتن ، همه بهانههاییست برای نکوشیدن و بیدردی و تنبلی. اینهاست تفاوت اندیشهی مردم جهان سوم و تودههای پیشرفته.
بیجهت نیست که ما سرگرم چنین فلسفههای زهرآلودیم و آنها که صد سال بلکه بیشتر جلو افتادهاند همینها را برای ما میخواهند. میکوشند سرایندگانِ چنین بدباورهایی همیشه «مفاخر ملی» ما باشند. ما به داشتن آنها بخود ببالیم و بدینسان چنین بدآموزیهایی همیشه در یادها بماند. مثلاً این شعر و بدآموزیش را بدیده گیرید :
این یک دو سه روز نوبت عمر گذشت
چون آب به جویبار و چون باد به دشت
هرگز غم دو روز مرا یاد نگشت
روزی که نیامدهست و روزی که گذشت
«این شیوهی هر بیغیرت و بیدردست كه پروای گذشته و آینده نمیكند و تنها در اندیشهی خوشی آن دم میباشد ، ولی خردمند باغیرت چنین رفتاری را بخود نتواند پسندید».
در پیامرسانها دمادم چنین «پند»هایی دیده میشود که پندفروشان به یکدیگر میفرستند. این هم یک مثال دیگر :
«از رادیو و تلویزیون و مجله و روزنامه و شبکههای اجتماعی فقط برای تفریح و شاد شدن و سرگرمی و مطالعه مطالب مفید استفاده کنيد و خبرهای بد و ناگوار و خشن را نبینید و نشنوید و دنبال نکنید».
👇
🖋 نویساد تلگرام
🔸 بخش 1 از 1
از زمانی که پیامرسانها رواج یافته و راه تازهای برای همبستگی با آشنایانمان فراهم شده و پیام ، ، ترانه و خبر به یکدیگر میفرستیم ، دیده میشود که یک رشته از زیانمندترین اندیشهها از همین راه در گردش است و «گوشی به گوشی» پراکنده میشود. در جایی که پیامرسانها میتوانند از سودمندترین افزارها برای آدمیان باشند ، چنین زیانهایی از آن میرسد.
برای مثال ، تا سی سال پیش فال حافظ را دست فروشها میفروختند. کسان باورمند به فال میبایست چند ریالی میدادند و یکی میخریدند. آن هم بیش از چند بیت شعر از دیوان حافظ نبود. امروز برای پراکندن چنان بدآموزیها و سودجویی از باورِ مردمِ نادان ، صد کانال و «پیج» فالگیری برپا شده و با تندی هرچه بیشتر به این زیانکاری و مانندهایش میپردازند. بدینسان امروز این بدآموزیها به رایگان و با همهی شرح و تفسیرهایش در دسترس همگان است.
مایهی افسوس فراوانست که دیده میشود درسخواندگان ، همچنین آنها که دانشگاه رفته «مدارک بالا» دریافتهاند ، از این زیانکاریها دور نیستند. زیرا هر چندگاه یک بار یک پند زیانمند ، یک ترانه که شعرش مضمونهای «بیخیالی» دارد ، یک شعر خوشنما ولی بدآموز ـ گاه تنها ، گاه همراه با موسیقی و دورنماهای قشنگ ـ به آشنایانشان میفرستند. با چنین «فرسته»هایی بگمان خود مهربانی و سپاسگزاری میکنند در حالی که نادانسته به رواج اندیشههای زیانمند میکوشند.
یکی از «پند»هایی که در گردش میباشد مضمونش اینست که مقصود زندگانی جز خوشی نمیباشد. باید سراسر زندگانی را به خوشی گذرانید وگرنه آن جز تباه کردن عمر نیست. این را نیز چنان میگویند تو گویی خوشی نیاز به هیچ زمینهای ندارد ، بیهیچ کوششی بدست میآید : میلیادرها مردمان در هزاران قرنهای گذشته که زندگانی را با کوششهای توانفرسا بسر بردهاند و یکی از مهمترین خواستهاشان فراهم گردانیدن زمینه برای آسودگی و خوشی بوده ، معنی زندگانی را نفهمیدهاند و به کوششهای بیهودهای برخاستهاند. باید از آن راه چشم پوشید و در زندگی تنها خواهان خوشگذرانی بود. باید از هر راهی گرچه با مستی باشد به خوشی گذرانید.
مثلاً یکی چنین شعری (یا «پندی») میفرستد :
«ای که میگویی مسلمان باش و می خواری مکن
ای که خود گفتی مکن می خوارگی ، آری مکن ، آری مکن
هرچه میخواهی بگو یا هرچه میخواهی بکن اما ریاکاری مکن
می بخور ، می بخور منبر بسوزان مردمآزادی مکن
مردمان را غرق اندوهی که خود داری مکن
خود گرفتاری و مردم را گرفتار گرفتاری مکن
گر نمیخواهد پریشان باشد اصراری مکن
می بخور منبر بسوزان مردمآزاری مکن
من خوشم شادم نمیخواهم جز این کاری کنم
من نمیخواهم بجای خوش بودن زاری کنم
سرخوشم تا مهربانی در دلم جاری کنم
زاهدا خوش باش و خندان پیش ما زاری مکن
می بخور منبر بسوزان مردمآزاری مکن
اگر قرار است روزی از زندگی لذت ببریم امروز همان روز است امروز باید همواره شگفتانگیزترین روز زندگی ما باشد».
دیگری میبینی «دکلمه» فرستاده :
«چون نیست ز هرچه هست جز باد بدست
چون نیست ز هرچه نیست نقصان و شكست
انگار كه هرچه هست در عالم نیست
پندار كه هرچه نیست در عالم هست»
این نیز از فلسفههایی است که بکار بیعاران میآید. هست را نیست پنداشتن ، نیست را هست پنداشتن ، همه بهانههاییست برای نکوشیدن و بیدردی و تنبلی. اینهاست تفاوت اندیشهی مردم جهان سوم و تودههای پیشرفته.
بیجهت نیست که ما سرگرم چنین فلسفههای زهرآلودیم و آنها که صد سال بلکه بیشتر جلو افتادهاند همینها را برای ما میخواهند. میکوشند سرایندگانِ چنین بدباورهایی همیشه «مفاخر ملی» ما باشند. ما به داشتن آنها بخود ببالیم و بدینسان چنین بدآموزیهایی همیشه در یادها بماند. مثلاً این شعر و بدآموزیش را بدیده گیرید :
این یک دو سه روز نوبت عمر گذشت
چون آب به جویبار و چون باد به دشت
هرگز غم دو روز مرا یاد نگشت
روزی که نیامدهست و روزی که گذشت
«این شیوهی هر بیغیرت و بیدردست كه پروای گذشته و آینده نمیكند و تنها در اندیشهی خوشی آن دم میباشد ، ولی خردمند باغیرت چنین رفتاری را بخود نتواند پسندید».
در پیامرسانها دمادم چنین «پند»هایی دیده میشود که پندفروشان به یکدیگر میفرستند. این هم یک مثال دیگر :
«از رادیو و تلویزیون و مجله و روزنامه و شبکههای اجتماعی فقط برای تفریح و شاد شدن و سرگرمی و مطالعه مطالب مفید استفاده کنيد و خبرهای بد و ناگوار و خشن را نبینید و نشنوید و دنبال نکنید».
👇
میگوییم : سرگرمی و شادمانی و خواندن و یادگرفتن چیزهای سودمند بجای خود. چون اینها خوبند به چه دلیل باید از خبرها (هرچند بد و ناگوار باشد) دوری کنیم؟!. چرا از پیشامدهای جهان که سبب آگاهی ما میشود ناآگاه بمانیم؟!
یک رشته از آنها از زبان نینداختن شعرهای خراباتیانه است. مثلاً میبینید سخنی بدینسان نوشته و به دوستان و آشنایانش بازفرستاده :
«خیام شبی با دوستانش گرد آمده بزم عیش بپا کرده بودند که بادی وزید و ابریق باده را انداخت و شکست. پس خیام چنین سرود :
اِبریقِ مِیِ مَرا شکستی ، رَبّی بر من دَرِ عِیش را بِبَستی ، رَبّی ...
پس از سرودن این شعرهای گناهآلود خیام را پشیمانی درگرفت و این بار رباعی زیر را سرود :
ناکرده گُنَه در این جهان کیست بگو؟!
آن کَس که گُنَه نکرد ، چون زیست بگو؟!
من بَد کُنَم و تو بد مکافات دَهی!
پس فرقِ میانِ من و تو چیست بگو؟!»
چنانکه گفتیم این کسان ، به معنی و بدآموزی چنین سخنانی نمیاندیشند. اینست اینها را یک «تحفهای» پنداشته برای خوشایند آشنایان بازمیفرستند. بویژه چون خیام در شعرهایش به دستگاه آفرینش ایراد گرفته ، این به آنها خوش میافتد. زیرا بیشتر ایرانیان نه کسانیند که درپی شناختن نیک و بد و سود و زیان تودهشان باشند. همینکه سخنی بضد دشمنشان باشد نیکست.
این هم از آن اندیشهی غلط سرچشمه میگیرد که «دشمنِ دشمن ما دوستمان است». این اندیشهی زیانمند را همیشه راهنمای رفتار و گفتارشان میگیرند. چون آن شعرها را بضد دین مییابند خوش میدارند و بازفرستادن آن را به آشنایان یک «کوشش میهنی» میپندارند.
در حالی که این شعرها زیانهای چندی دربر میدارند. آیا جز آنست که «ناکرده گنه در این جهان کیست بگو» خود بهانهایست که هر بزهکار و گناهکاری میتواند در برابر نکوهش وجدانش بیاورد و از رنج آن رهایی یابد؟! شاگردی که درس نخوانده و آموزگارش «نمره قبولی» نداده پیشاپیش بخواند : «پس فرق میان من و تو چیست بگو؟!». بدینسان بنیاد تودهی خود را با «فرسته»هاشان میکَنَند بیآنکه به زیانمندی کار خود آگاه باشند.
از اینگونه چندانست که به شمار نیاید. برای آنکه معیاری در دست خوانندگان باشد تا تار و پود اینگونه پندها ، شعرها و اندیشهها را بشناسند ، ما در نوشتارهای آینده از ماهیت آلودگیهای اندیشهای سخن بمیان آورده و هر یک را نیک خواهیم شناسانید. در نوشتار پیش از شش آلودگی اندیشهای (گمراهی) یاد کردیم. در آینده آنها را بهتر خواهیم شناخت.
🌸
یک رشته از آنها از زبان نینداختن شعرهای خراباتیانه است. مثلاً میبینید سخنی بدینسان نوشته و به دوستان و آشنایانش بازفرستاده :
«خیام شبی با دوستانش گرد آمده بزم عیش بپا کرده بودند که بادی وزید و ابریق باده را انداخت و شکست. پس خیام چنین سرود :
اِبریقِ مِیِ مَرا شکستی ، رَبّی بر من دَرِ عِیش را بِبَستی ، رَبّی ...
پس از سرودن این شعرهای گناهآلود خیام را پشیمانی درگرفت و این بار رباعی زیر را سرود :
ناکرده گُنَه در این جهان کیست بگو؟!
آن کَس که گُنَه نکرد ، چون زیست بگو؟!
من بَد کُنَم و تو بد مکافات دَهی!
پس فرقِ میانِ من و تو چیست بگو؟!»
چنانکه گفتیم این کسان ، به معنی و بدآموزی چنین سخنانی نمیاندیشند. اینست اینها را یک «تحفهای» پنداشته برای خوشایند آشنایان بازمیفرستند. بویژه چون خیام در شعرهایش به دستگاه آفرینش ایراد گرفته ، این به آنها خوش میافتد. زیرا بیشتر ایرانیان نه کسانیند که درپی شناختن نیک و بد و سود و زیان تودهشان باشند. همینکه سخنی بضد دشمنشان باشد نیکست.
این هم از آن اندیشهی غلط سرچشمه میگیرد که «دشمنِ دشمن ما دوستمان است». این اندیشهی زیانمند را همیشه راهنمای رفتار و گفتارشان میگیرند. چون آن شعرها را بضد دین مییابند خوش میدارند و بازفرستادن آن را به آشنایان یک «کوشش میهنی» میپندارند.
در حالی که این شعرها زیانهای چندی دربر میدارند. آیا جز آنست که «ناکرده گنه در این جهان کیست بگو» خود بهانهایست که هر بزهکار و گناهکاری میتواند در برابر نکوهش وجدانش بیاورد و از رنج آن رهایی یابد؟! شاگردی که درس نخوانده و آموزگارش «نمره قبولی» نداده پیشاپیش بخواند : «پس فرق میان من و تو چیست بگو؟!». بدینسان بنیاد تودهی خود را با «فرسته»هاشان میکَنَند بیآنکه به زیانمندی کار خود آگاه باشند.
از اینگونه چندانست که به شمار نیاید. برای آنکه معیاری در دست خوانندگان باشد تا تار و پود اینگونه پندها ، شعرها و اندیشهها را بشناسند ، ما در نوشتارهای آینده از ماهیت آلودگیهای اندیشهای سخن بمیان آورده و هر یک را نیک خواهیم شناسانید. در نوشتار پیش از شش آلودگی اندیشهای (گمراهی) یاد کردیم. در آینده آنها را بهتر خواهیم شناخت.
🌸
✴️ معنی دمکراسی
🔶 آنان که از مشروطه دلسردی مینمایند چه دلیلی دارند؟.
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
کسانی که از مشروطه یا دمکراسی دلسردی میکنند من تاکنون دلیلی از آنان نشنیدهام. گاهی جملههایی میگویند که ببهانه شبیهتر است تا بدلیل خردمندانه.
مثلاً برخی میگویند : مشروطه یا دمکراسی کهنه شده. ولی این سخن بسیار بیپاست و «حقایق» هیچگاه کهنه نگردد.
اساساً در این زمینه که ماییم و سخن از آسایش زندگانی میرانیم و به پیشرفت کار توده میکوشیم جایی برای گفتگو از کهنگی و تازگی نیست. آن در تفنن و بازی و خودآراییست که دربند کهنگی یا تازگی باشند. آن بچگانند که یک بازیچه را با خواهش و پافشاری خواهند و چون گرفتند و زمانی بازی کردند دیگر نپسندند و دور اندازند ، آن زنانند که رختی را با شوق و آرزوی بسیار بدست آورند ولی چون چند بار بتن کردند دلسرد گردیده بکنار گزارند.
این زندگانی یک توده را بازیچه گرفتن است که کسی تنها بنام کهنگی از یک حقایقی دلسردی نماید. این خود نشان هوسبازیست. این خود دلیل است که آن کسان از گفتار و رفتار خود نتیجه نمیخواهند و از روی فهم و اندیشه سخن نمیرانند.
یک چیز بدی در ایران گوش بسوی اروپا تیز کردنست. یک چیزی را همینکه از اروپا میشنوند دل بآن میبازند و بیآنکه به کُنهش رسند و نیک فهمند هواخواه آن میگردند. در این زمینه نیز همینکه شنیدهاند که برخی کشورهای اروپا از دمکراسی صرفنظر کرده و یک راه دیکتاتوری پیش گرفتهاند بیآنکه انگیزه و سرچشمهی آن را بدانند و یا از نیک و بدش آگاه گردند ، دل میبازند و با یک بیباکی مینشینند و دلسردی از مشروطه مینمایند و چون هیچ دلیلی ندارند چنین بهانه میآورند : «دمکراسی کهنه شده». تو گویی گفتگو از رخت و کلاهست که چنین پاسخی میدهند.
شگفتتر آنکه چون بدینسان از پاسخ درمیمانند میگویند : «جلو فکر جوانان را نباید گرفت». میگویم : ما جلو اندیشهی شما را نمیگیریم ، جلو هوسبازیها را میگیریم. شما اگر از روی اندیشه یک چیزهایی پیدا کردهاید ، با دلیل بگویید تا ما نیز بدانیم. گفتگو در اینجاست که شما بجای دلیل کهنگی و تازگی را بهانه میآورید.
یک غفلت دیگر این کسان آنست که دربند همراهی توده نمیباشند. یک راهی که برای زندگانی توده برگزیده میشود باید کوشید و همهی توده را از آن آگاه گردانید و همه را خواهان و هوادار آن ساخت. در یک توده باید اندیشهها یکی باشد. باید همگی افراد توده براه زندگانی خود علاقهمند گردند. آنان این را هیچ نمیاندیشند و هیچ درپی این نیستند.
سی و شش سالست مشروطه در ایران برپا گردیده و در این مدت متمادی هنوز بیشتر مردم آشنا بآن نشدهاند و معنایش را نمیدانند ، اینان میخواهند یک چیزهای تازهای بجای آن گزارده شود.
برخی از آنان در برابر این خردهگیری بهانه آورده چنین میگویند : «هر تودهای را یک دستهی منوّری[1] از ایشان اداره کند. لازم نیست که همگی افراد همه چیز را بدانند». ولی این سخن نیز بسیار خامست.
در یک توده اگر مقصود پیشرفت و نیرومندیست ، باید کوشید و همهی افراد را از حقایق زندگانی آگاه گردانید. چیزی که هست چون مردم یکسان آفریده نشدهاند ، ناگزیر از میان همهی افراد کسانی پیدا شده و بدیگران پیشی جسته و رشتهی کارها را در دست گیرند. اینست آنچه همیشه در جهان بوده و در تودههای اروپایی امروز هست.
اینکه یک دسته تنها خود آگاه باشند و توده را در پشت سرخود نادان و ناآگاه گزارند یک چیز غلطیست که هیچ باخردی آن را نتواند پذیرفت. از چنین کاری جز درماندگی نتیجهای نتوانید برداشت.
درد اینجاست که شما نمیاندیشید وگرنه موضوع بسیار روشن و آسانست. چنین گیریم که شما یک راه تازهای «جز از راه مشروطه» پذیرفتهاید. در جایی که توده با شما همراه نیست چه نتیجه توانید برداشت؟!. با چه نیرویی بتوده چیره توانید گشت تا بگفتهی خودتان آنان را اداره کنید؟!..
شما میگویید : باید قدرت پیدا کرد و مردم را راه برد ، و هیچ نمیگویید که قدرت را چگونه پیدا خواهید کرد؟.. هیچ نمیاندیشید که پیدا کردن قدرت بسته بآنست که شما حقایقی را دنبال کنید و همانها را در توده رواج داده همدستان تهیه نمایید.
من از این مرحله نیز میگذرم. چنین فرض کنید که قدرت نیز یافته و سررشتهی کارها را بدست گرفتهاید با یک تودهای که با شما هماندیشه نیستند و علاقه بشما و کارهاتان ندارند چه فیروزی توانید یافت؟!..
برخی نیز بهانهی دیگری آورده میگویند : در این سی سال آزموده شد این مردم لایق مشروطه نیستند. باید اینها را با مشت راه برد.
👇
🔶 آنان که از مشروطه دلسردی مینمایند چه دلیلی دارند؟.
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
کسانی که از مشروطه یا دمکراسی دلسردی میکنند من تاکنون دلیلی از آنان نشنیدهام. گاهی جملههایی میگویند که ببهانه شبیهتر است تا بدلیل خردمندانه.
مثلاً برخی میگویند : مشروطه یا دمکراسی کهنه شده. ولی این سخن بسیار بیپاست و «حقایق» هیچگاه کهنه نگردد.
اساساً در این زمینه که ماییم و سخن از آسایش زندگانی میرانیم و به پیشرفت کار توده میکوشیم جایی برای گفتگو از کهنگی و تازگی نیست. آن در تفنن و بازی و خودآراییست که دربند کهنگی یا تازگی باشند. آن بچگانند که یک بازیچه را با خواهش و پافشاری خواهند و چون گرفتند و زمانی بازی کردند دیگر نپسندند و دور اندازند ، آن زنانند که رختی را با شوق و آرزوی بسیار بدست آورند ولی چون چند بار بتن کردند دلسرد گردیده بکنار گزارند.
این زندگانی یک توده را بازیچه گرفتن است که کسی تنها بنام کهنگی از یک حقایقی دلسردی نماید. این خود نشان هوسبازیست. این خود دلیل است که آن کسان از گفتار و رفتار خود نتیجه نمیخواهند و از روی فهم و اندیشه سخن نمیرانند.
یک چیز بدی در ایران گوش بسوی اروپا تیز کردنست. یک چیزی را همینکه از اروپا میشنوند دل بآن میبازند و بیآنکه به کُنهش رسند و نیک فهمند هواخواه آن میگردند. در این زمینه نیز همینکه شنیدهاند که برخی کشورهای اروپا از دمکراسی صرفنظر کرده و یک راه دیکتاتوری پیش گرفتهاند بیآنکه انگیزه و سرچشمهی آن را بدانند و یا از نیک و بدش آگاه گردند ، دل میبازند و با یک بیباکی مینشینند و دلسردی از مشروطه مینمایند و چون هیچ دلیلی ندارند چنین بهانه میآورند : «دمکراسی کهنه شده». تو گویی گفتگو از رخت و کلاهست که چنین پاسخی میدهند.
شگفتتر آنکه چون بدینسان از پاسخ درمیمانند میگویند : «جلو فکر جوانان را نباید گرفت». میگویم : ما جلو اندیشهی شما را نمیگیریم ، جلو هوسبازیها را میگیریم. شما اگر از روی اندیشه یک چیزهایی پیدا کردهاید ، با دلیل بگویید تا ما نیز بدانیم. گفتگو در اینجاست که شما بجای دلیل کهنگی و تازگی را بهانه میآورید.
یک غفلت دیگر این کسان آنست که دربند همراهی توده نمیباشند. یک راهی که برای زندگانی توده برگزیده میشود باید کوشید و همهی توده را از آن آگاه گردانید و همه را خواهان و هوادار آن ساخت. در یک توده باید اندیشهها یکی باشد. باید همگی افراد توده براه زندگانی خود علاقهمند گردند. آنان این را هیچ نمیاندیشند و هیچ درپی این نیستند.
سی و شش سالست مشروطه در ایران برپا گردیده و در این مدت متمادی هنوز بیشتر مردم آشنا بآن نشدهاند و معنایش را نمیدانند ، اینان میخواهند یک چیزهای تازهای بجای آن گزارده شود.
برخی از آنان در برابر این خردهگیری بهانه آورده چنین میگویند : «هر تودهای را یک دستهی منوّری[1] از ایشان اداره کند. لازم نیست که همگی افراد همه چیز را بدانند». ولی این سخن نیز بسیار خامست.
در یک توده اگر مقصود پیشرفت و نیرومندیست ، باید کوشید و همهی افراد را از حقایق زندگانی آگاه گردانید. چیزی که هست چون مردم یکسان آفریده نشدهاند ، ناگزیر از میان همهی افراد کسانی پیدا شده و بدیگران پیشی جسته و رشتهی کارها را در دست گیرند. اینست آنچه همیشه در جهان بوده و در تودههای اروپایی امروز هست.
اینکه یک دسته تنها خود آگاه باشند و توده را در پشت سرخود نادان و ناآگاه گزارند یک چیز غلطیست که هیچ باخردی آن را نتواند پذیرفت. از چنین کاری جز درماندگی نتیجهای نتوانید برداشت.
درد اینجاست که شما نمیاندیشید وگرنه موضوع بسیار روشن و آسانست. چنین گیریم که شما یک راه تازهای «جز از راه مشروطه» پذیرفتهاید. در جایی که توده با شما همراه نیست چه نتیجه توانید برداشت؟!. با چه نیرویی بتوده چیره توانید گشت تا بگفتهی خودتان آنان را اداره کنید؟!..
شما میگویید : باید قدرت پیدا کرد و مردم را راه برد ، و هیچ نمیگویید که قدرت را چگونه پیدا خواهید کرد؟.. هیچ نمیاندیشید که پیدا کردن قدرت بسته بآنست که شما حقایقی را دنبال کنید و همانها را در توده رواج داده همدستان تهیه نمایید.
من از این مرحله نیز میگذرم. چنین فرض کنید که قدرت نیز یافته و سررشتهی کارها را بدست گرفتهاید با یک تودهای که با شما هماندیشه نیستند و علاقه بشما و کارهاتان ندارند چه فیروزی توانید یافت؟!..
برخی نیز بهانهی دیگری آورده میگویند : در این سی سال آزموده شد این مردم لایق مشروطه نیستند. باید اینها را با مشت راه برد.
👇
من نمیدانم از کجا چنین چیزی آزموده شد؟!.. حوادث این سی سال را ما نیک میدانیم ، کدام یکی این را میرساند؟!.. در این سی سال کی مشروطه براه افتاد تا دانسته شود مردم شایسته نیستند؟ در این سی سال هنوز بیشتر مردم معنی مشروطه را ندانستهاند. هنوز یک تبدّلی در اندیشهی تودهی انبوه پیدا نشده. هنوز یک گامی در این راه برداشته نشده. پس چگونه آزموده گردیده که مردم لایق مشروطه نیستند؟!..
اگر مردم لایق مشروطه نیستند باید کوشید لایقشان گردانید ، نه آنکه از مشروطه یا سررشتهداری توده که بهترین راه فرمانرواییست چشم پوشید. یک دسته اگر پیشرفت توده و سرفرازی آن را میخواهند باید بکوشند و آنان را بپایهی دیگر تودههای آزاد و سرفراز جهان رسانند. نه اینکه خود اندیشههای دوری را گیرند و توده را بیکبار فراموش کنند.
نیروی کشور از تودهی انبوه برمیخیزد. آبادی کشور از ایشانست. باید بیش از همه دربند آنان بود. باید در راه پیشرفت همیشه آنان را در پشت سر داشت.
کسانی که بتوده بیپروایی مینمایند ، و خود چند سخنی فراگرفته از توده دور میافتند ، داستان آنان داستان آن دسته سپاهیان ناآزموده است که چنین دانند هرچه جلو باز است باید پیش رفت و این ندانند که همیشه باید پشت سر را نگه داشت و از مرکز و بُنه بسیار دور نشد.
(بهمن ماه 1320)
[1] : امروز بجای منوّر ، روشنفکر گفته میشود.
🌸💐
اگر مردم لایق مشروطه نیستند باید کوشید لایقشان گردانید ، نه آنکه از مشروطه یا سررشتهداری توده که بهترین راه فرمانرواییست چشم پوشید. یک دسته اگر پیشرفت توده و سرفرازی آن را میخواهند باید بکوشند و آنان را بپایهی دیگر تودههای آزاد و سرفراز جهان رسانند. نه اینکه خود اندیشههای دوری را گیرند و توده را بیکبار فراموش کنند.
نیروی کشور از تودهی انبوه برمیخیزد. آبادی کشور از ایشانست. باید بیش از همه دربند آنان بود. باید در راه پیشرفت همیشه آنان را در پشت سر داشت.
کسانی که بتوده بیپروایی مینمایند ، و خود چند سخنی فراگرفته از توده دور میافتند ، داستان آنان داستان آن دسته سپاهیان ناآزموده است که چنین دانند هرچه جلو باز است باید پیش رفت و این ندانند که همیشه باید پشت سر را نگه داشت و از مرکز و بُنه بسیار دور نشد.
(بهمن ماه 1320)
[1] : امروز بجای منوّر ، روشنفکر گفته میشود.
🌸💐
✴️ خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟..
🖋 احمد کسروی
🔸بخش 1 از 3
کوشاد تلگرام : در نوشتار دیروز گفتیم برای آن که آلودگیهای اندیشهای ایرانیان را بهتر بشناسیم آنها را دستهبندی کرده دربارهی هر یک شرح گشادهتری خواهیم داد. اینک نخستین آنها ، خراباتیگری ، که از گفتارهای روزنامهی پرچم گرد آوردهایم.
چون در شمارههای اخیر پرچم بارها نام «خراباتیان» و «خراباتیگری» برده شده ، میخواهیم روشن گردانیم كه خراباتیان كه بودند و چه میگفتند ، بیشتر مردم اینها را نمیدانند.
نخست معنی «خرابات» را روشن گردانم : باید دانست خرابات بمعنی میخانه و قمارخانه است و در فرهنگها نیز آن را به همین معنی نوشتهاند. همانا در زمانها پیش در شهرهای اسلامی میفروشی و قماربازی ممنوع بوده و كسی نمیتوانسته در درون شهر میخانه یا قمارخانه برپا كند. اینست كسانی از زردشتیان و مسیحیان و جهودان میرفتهاند و در بیرون شهر و در میانهی خرابههای آخر شهر جایی را برمیگزیدند و در آنجا نهانی میفروشی میكردهاند. همچنین كسانی در آنجا قمارخانه برپا مینمودند. اینست «خرابات» نام میخانه و قمارخانه گردیده.
اما خراباتیان ، اینان كسانی بودند كه جهان را یك دستگاه هیچ و پوچ بیهودهای میشماردند و بآفرینش و آفریدگار ایرادهای بسیار میگرفتند.
ای بیخبر این شكل مجسم هیچست این طارم و نُه سپهر ارقم هیچست
خوشباش كزین نشیمن كون و فساد وابستهی یك دمیم و آن دم هیچست
جهان و كار جهان جمله هیچ در هیچ است هزار بار من این نكته كردهام تحقیق
میگفتند : كسی از جستجو راه بجایی نمیبرد و راز اینجهان بدست نمیآورد و خرد گرهی از كار نمیگشاید :
در پردهی اسرار كسی را ره نیست زین تعبیهی جان هیچكس آگه نیست
میگفتند : هرچه در این باره گفته شده جز دروغ و افسانه نیست.
آنان كه محیط فضل و آداب شدند در كشف دقیقه شمع اصحاب شدند
ره زین شب تاریك نبردند هرگز گفتند فسانهای و در خواب شدند
میگفتند : زندگی جز یك خوابی و خیالی نیست كه میآید و میگذرد :
احوال جهان و اصل این عمر كه هست خوابی و خیالی و فریبی و دمیست
بآفریدگار ایراد گرفته میگفتند : برای چه اینهمه مردم را میآفریند و پس از زمانی نابود میكند؟!.. میگفتند : یك كاسهگری این نمیكند كه پیاپی كاسه سازد و آن را بشكند :
اجزای پیاله كه درهم پیوست بشكستن او روا نمیدارد مست
چندین سر و پای نازنین از سر[و] دست با مهر كه پیوست و بكین كه شكست؟!..
میگفتند : اینجهان نه آغازش پیداست و نه انجامش دانسته میباشد. ما هیچ نمیدانیم از كجا آمدهایم و بكجا میرویم ، و چرا آمدهایم و چرا میرویم؟!..
دوری كه درو آمدن و رفتن ماست آن را نه بدایت و نهایت پیداست
كس مینزند دمی در این معنی راست كین آمدن از كجا و رفتن بكجاست
از این سخنان خود نتیجه گرفته میگفتند : در این جهان اندیشیدن و خرد بكار بردن و در بند گذشته و آینده بودن بیجهت است و از كوشش نیز نتیجهای بدست نخواهد آمد. پس یگانه راه آنست كه آدمی آن دمی را كه در آنست غنیمت شمارد و با خوشی بسر دهد و اگر خوشی طبیعی آماده نبود با باده بچارهی اندوه كوشد و خود را مست و بیخود گرداند كه غمهای جهان را درنیابد. میگفتند : اینجهان قرنهای بیشمار همچنان گردیده است و آدمیان دسته دسته آمدهاند و رفتهاند. ما هم پس از چندی نیستیم اینست باید دمی را كه هستیم بخوشی كوشیم :
چون عهده نمیكند كسی فردا را حالی خوش دار این دل پرسودا را
می نوش بنور ماه ای ماه که ماه بسیار بیاید و نیابد ما را
امروز ترا دسترس فردا نیسـت اندیشهی فردات بجز سودا نیســت
ضایع مكن این دم ار دلت شیدا نیست كین باقی عمر را بها پیدا نیسـت
با باده نشین كه ملك محمود اینست وز چنگ شنو كه لحن داوود اینست
از نامده و رفته دگر یـاد مكـن خوش باش كه از وجود مقصود اینست
بادت بدست باشد اگر دل نهی بهیچ در معرضی كه ملك سلیمان رود بباد
دی پیر میفروش كه ذكرش بخیر بـاد گفتا شراب نوش و غم دل ببر ز یاد
رابطهی اینان با شراب از این راه بوده ، ولی كمكم در علاقمندی بآن براه افراط افتاده ستایشهای بسیار از آن نمودهاند و آن را یك چیز بسیار گرانمایه و والایی نشان دادهاند :
چون درگذرم بباده شویید مرا تلقین ز شراب و جام گویید مرا
خواهید بروز حشر یابید مــرا از خاك در میكده جویید مـرا
تاك را سیراب كن ای ابر نیسان در بهار قطره تا می میتواند شد چرا گوهر شود
👇
🖋 احمد کسروی
🔸بخش 1 از 3
کوشاد تلگرام : در نوشتار دیروز گفتیم برای آن که آلودگیهای اندیشهای ایرانیان را بهتر بشناسیم آنها را دستهبندی کرده دربارهی هر یک شرح گشادهتری خواهیم داد. اینک نخستین آنها ، خراباتیگری ، که از گفتارهای روزنامهی پرچم گرد آوردهایم.
چون در شمارههای اخیر پرچم بارها نام «خراباتیان» و «خراباتیگری» برده شده ، میخواهیم روشن گردانیم كه خراباتیان كه بودند و چه میگفتند ، بیشتر مردم اینها را نمیدانند.
نخست معنی «خرابات» را روشن گردانم : باید دانست خرابات بمعنی میخانه و قمارخانه است و در فرهنگها نیز آن را به همین معنی نوشتهاند. همانا در زمانها پیش در شهرهای اسلامی میفروشی و قماربازی ممنوع بوده و كسی نمیتوانسته در درون شهر میخانه یا قمارخانه برپا كند. اینست كسانی از زردشتیان و مسیحیان و جهودان میرفتهاند و در بیرون شهر و در میانهی خرابههای آخر شهر جایی را برمیگزیدند و در آنجا نهانی میفروشی میكردهاند. همچنین كسانی در آنجا قمارخانه برپا مینمودند. اینست «خرابات» نام میخانه و قمارخانه گردیده.
اما خراباتیان ، اینان كسانی بودند كه جهان را یك دستگاه هیچ و پوچ بیهودهای میشماردند و بآفرینش و آفریدگار ایرادهای بسیار میگرفتند.
ای بیخبر این شكل مجسم هیچست این طارم و نُه سپهر ارقم هیچست
خوشباش كزین نشیمن كون و فساد وابستهی یك دمیم و آن دم هیچست
جهان و كار جهان جمله هیچ در هیچ است هزار بار من این نكته كردهام تحقیق
میگفتند : كسی از جستجو راه بجایی نمیبرد و راز اینجهان بدست نمیآورد و خرد گرهی از كار نمیگشاید :
در پردهی اسرار كسی را ره نیست زین تعبیهی جان هیچكس آگه نیست
میگفتند : هرچه در این باره گفته شده جز دروغ و افسانه نیست.
آنان كه محیط فضل و آداب شدند در كشف دقیقه شمع اصحاب شدند
ره زین شب تاریك نبردند هرگز گفتند فسانهای و در خواب شدند
میگفتند : زندگی جز یك خوابی و خیالی نیست كه میآید و میگذرد :
احوال جهان و اصل این عمر كه هست خوابی و خیالی و فریبی و دمیست
بآفریدگار ایراد گرفته میگفتند : برای چه اینهمه مردم را میآفریند و پس از زمانی نابود میكند؟!.. میگفتند : یك كاسهگری این نمیكند كه پیاپی كاسه سازد و آن را بشكند :
اجزای پیاله كه درهم پیوست بشكستن او روا نمیدارد مست
چندین سر و پای نازنین از سر[و] دست با مهر كه پیوست و بكین كه شكست؟!..
میگفتند : اینجهان نه آغازش پیداست و نه انجامش دانسته میباشد. ما هیچ نمیدانیم از كجا آمدهایم و بكجا میرویم ، و چرا آمدهایم و چرا میرویم؟!..
دوری كه درو آمدن و رفتن ماست آن را نه بدایت و نهایت پیداست
كس مینزند دمی در این معنی راست كین آمدن از كجا و رفتن بكجاست
از این سخنان خود نتیجه گرفته میگفتند : در این جهان اندیشیدن و خرد بكار بردن و در بند گذشته و آینده بودن بیجهت است و از كوشش نیز نتیجهای بدست نخواهد آمد. پس یگانه راه آنست كه آدمی آن دمی را كه در آنست غنیمت شمارد و با خوشی بسر دهد و اگر خوشی طبیعی آماده نبود با باده بچارهی اندوه كوشد و خود را مست و بیخود گرداند كه غمهای جهان را درنیابد. میگفتند : اینجهان قرنهای بیشمار همچنان گردیده است و آدمیان دسته دسته آمدهاند و رفتهاند. ما هم پس از چندی نیستیم اینست باید دمی را كه هستیم بخوشی كوشیم :
چون عهده نمیكند كسی فردا را حالی خوش دار این دل پرسودا را
می نوش بنور ماه ای ماه که ماه بسیار بیاید و نیابد ما را
امروز ترا دسترس فردا نیسـت اندیشهی فردات بجز سودا نیســت
ضایع مكن این دم ار دلت شیدا نیست كین باقی عمر را بها پیدا نیسـت
با باده نشین كه ملك محمود اینست وز چنگ شنو كه لحن داوود اینست
از نامده و رفته دگر یـاد مكـن خوش باش كه از وجود مقصود اینست
بادت بدست باشد اگر دل نهی بهیچ در معرضی كه ملك سلیمان رود بباد
دی پیر میفروش كه ذكرش بخیر بـاد گفتا شراب نوش و غم دل ببر ز یاد
رابطهی اینان با شراب از این راه بوده ، ولی كمكم در علاقمندی بآن براه افراط افتاده ستایشهای بسیار از آن نمودهاند و آن را یك چیز بسیار گرانمایه و والایی نشان دادهاند :
چون درگذرم بباده شویید مرا تلقین ز شراب و جام گویید مرا
خواهید بروز حشر یابید مــرا از خاك در میكده جویید مـرا
تاك را سیراب كن ای ابر نیسان در بهار قطره تا می میتواند شد چرا گوهر شود
👇
اینهمه ستایشگری از باده و بادهخواری كه درمیان شاعران رواج یافته از خراباتیان آغاز گردیده ، آنان در این باره راه گزافهگویی پیمودهاند و دیگران نافهمیده بآنان پیروی كردهاند.
✴️ معنی دمکراسی
🔶 راه را گم کردهاید ــ 1
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
از روزی که پرچم را آغاز کردهایم بارها میبینیم یک کسی گفتاری آورده در این زمینه که بدولت فلان پیشنهاد را کند یا فلان ایراد را گیرد. این رسمیست که از سالها در کشور ما پیدا شده. کسان بسیاری بخود حق میدهند که در کارهای کشور «اظهار نظر» کنند و در پیشرفت زندگانی توده دخالتی نمایند.
ما به این دخالت یا اظهار نظر ایراد نداریم. زیرا معنی مشروطه همینست : ما چون مشروطه را معنی میکنیم میگوییم : حکومت یا سررشتهداری ازآنِ توده است ، ولی چون توده نخواهد توانست خود رشتهی کارها را در دست گیرد ، کسانی را از میان خود بنمایندگی برمیگزینند که مجلسی کنند و بنشینند و دربارهی کشور و کارهای آن گفتگوهایی کنند و قانونهایی گزارند و تصمیمهایی گیرند ، و سپس بچند تنی از وزیران اعتماد کرده بکار بستن آن تصمیمها و قانونها را بایشان سپارند.
پس راستیرا چه مجلس شورا و چه دولت هرچه میگویند و هرچه میکنند بنمایندگی از توده میباشد ، و از گفتن بینیاز است که خود توده حق دیدهبانی[=نظارت] دارد و میتواند اظهار نظر کند یا خرده گیرد.
ولی از چه راه؟!. گفتگو در راه آنست. این ترتیبی که امروز درمیانست و هر کسی هرچه میفهمد و به اندیشهاش میرسد به تنهایی ایراد میگیرد یا پیشنهاد میکند نتیجهی درستی نتواند داد و خود چند عیب دارد.
زیرا نخست اینها چیزهای ناسنجیدهایست و در پیرامون آنها دقت بکار نرفته و رسیدگی درستی نشده. چیزهاییست که خود گوینده پس از چندی فراموش خواهد ساخت و یا پشیمان خواهد گردید. بسیاری از آنها کلیاتیست که همه میدانند.
دوم اگر چنین باشد که هر کس به تنهایی پیشنهادی کند ، چهبسا دیگران آن را نپسندند ، و چهبسا یک کس دیگری پیشنهادی بضد آن نماید. چنانکه بارها دیده میشود که یک چیزی را که یکی پیشنهاد میکند مردم ریشخند مینمایند و یا ایراد گرفته ضد آن را پیشنهاد میکنند.
پس چگونه میتوان باین پیشنهاد یا یادآوریها ترتیب اثر کرد؟!. خود شما اگر رشتهی حکومت را بدست گیرید چگونه توانید باین پیشنهادها توجه کنید؟!.
خواهید گفت : پس چه کار کنیم؟.. آیا خاموش باشیم و هیچی نگوییم؟!.. میگویم : نه! خاموش نباشید. ولی راه ایراد گرفتن یا پیشنهاد کردن را یاد گیرید. شما راه آن را گم کردهاید.
در کشور مشروطه یک تن (یا یک فرد) در حکم هیچست. زیرا در کشور مشروطه همه باهم یکسانند ، و اگر چنین باشد که هر یک تنی اظهارنظر کند ملیونها اظهار نظر درمیان خواهد بود ، و چنانکه گفتیم نتیجهی این جز درهمی کارها و آشفتگی زندگی نخواهد بود.
پس راه آنست که خردمندان و نیکخواهان باهم یکی گردند و دستهای باشند ، و آنگاه بنام آن دسته هر پیشنهاد دارند بکنند ، هر ایرادی دارند بگیرند. این از چند جهت بهتر و سزاوارتر است.
از یکسو چون تنها نیستند مطالب را بشور گزارند و سنجیده و پخته گردانند و یک پیشنهاد ارجداری بیرون دهند. از یکسو چون یک دستهای هستند بسخنشان اهمیت دهند و ترتیب اثر کنند و کسی هم بضد آن برنخیزد. بالاخره اگر دولت گوش نداد ، چون پیشنهاد کننده یک دستهایست ، توانند پافشاری کنند و پیشرفت آن را بخواهند.
اگر مقصود کوشیدن و نتیجه بردنست راهش این است و بس. شما اگر روزنامهها را بخوانید سی و اند سالست در ایران مشروطه برخاسته و روزنامهها بنیاد یافته و همیشه ستونهای آنها پر از اینگونه پیشنهادها و یادآوریها بوده. ولی آیا چه سودی داده؟!.
امروز یک نقص بزرگی در زندگانی ایرانیان همینست. نیکی کشور را میخواهند ولی از راهش درنمیآیند. کسانی این نقص را درنمییابند ولی باید گفت بسیار بزرگست و زیانهای سختی را با خود دارد.
چیزهای فرعی بماند. امروز اساس زندگی متزلزلست. چنانکه گفتهایم در این کشور رنجها کشیده شده و خونها ریخته گردیده و مشروطهای بنیاد یافته است. چنین چیزی که اساس زندگانی تودهایست ما میبینیم دستههای بزرگی با آن دشمنی مینمایند و بیزاری میجویند ، و چون ما بسخن درآمده علت را میپرسیم میبینیم پاسخی نمیتوانند ، و چون نیک میجوییم میبینیم سرچشمهی این دشمنیها و بیزاریها جز هوسبازی نیست. یک سخنانی از این کشور و آن کشور اروپا رسیده و کسان ناآزمودهای بیآنکه نیک بفهمند مقصود چیست بآنها گراییده و باین نمایشها برخاستهاند ، و داستانی باین بزرگی و باین اهمیت ، باری آن نمیکنند که بنشینند و گفتگو کنند و آن را بجایی رسانند. آن نمیکنند که در اساس زندگانی اندیشه و سخن یکی گردانند. آیا این نقص نمیباشد؟ [1]
(بهمن 1320)
👇
🔶 راه را گم کردهاید ــ 1
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
از روزی که پرچم را آغاز کردهایم بارها میبینیم یک کسی گفتاری آورده در این زمینه که بدولت فلان پیشنهاد را کند یا فلان ایراد را گیرد. این رسمیست که از سالها در کشور ما پیدا شده. کسان بسیاری بخود حق میدهند که در کارهای کشور «اظهار نظر» کنند و در پیشرفت زندگانی توده دخالتی نمایند.
ما به این دخالت یا اظهار نظر ایراد نداریم. زیرا معنی مشروطه همینست : ما چون مشروطه را معنی میکنیم میگوییم : حکومت یا سررشتهداری ازآنِ توده است ، ولی چون توده نخواهد توانست خود رشتهی کارها را در دست گیرد ، کسانی را از میان خود بنمایندگی برمیگزینند که مجلسی کنند و بنشینند و دربارهی کشور و کارهای آن گفتگوهایی کنند و قانونهایی گزارند و تصمیمهایی گیرند ، و سپس بچند تنی از وزیران اعتماد کرده بکار بستن آن تصمیمها و قانونها را بایشان سپارند.
پس راستیرا چه مجلس شورا و چه دولت هرچه میگویند و هرچه میکنند بنمایندگی از توده میباشد ، و از گفتن بینیاز است که خود توده حق دیدهبانی[=نظارت] دارد و میتواند اظهار نظر کند یا خرده گیرد.
ولی از چه راه؟!. گفتگو در راه آنست. این ترتیبی که امروز درمیانست و هر کسی هرچه میفهمد و به اندیشهاش میرسد به تنهایی ایراد میگیرد یا پیشنهاد میکند نتیجهی درستی نتواند داد و خود چند عیب دارد.
زیرا نخست اینها چیزهای ناسنجیدهایست و در پیرامون آنها دقت بکار نرفته و رسیدگی درستی نشده. چیزهاییست که خود گوینده پس از چندی فراموش خواهد ساخت و یا پشیمان خواهد گردید. بسیاری از آنها کلیاتیست که همه میدانند.
دوم اگر چنین باشد که هر کس به تنهایی پیشنهادی کند ، چهبسا دیگران آن را نپسندند ، و چهبسا یک کس دیگری پیشنهادی بضد آن نماید. چنانکه بارها دیده میشود که یک چیزی را که یکی پیشنهاد میکند مردم ریشخند مینمایند و یا ایراد گرفته ضد آن را پیشنهاد میکنند.
پس چگونه میتوان باین پیشنهاد یا یادآوریها ترتیب اثر کرد؟!. خود شما اگر رشتهی حکومت را بدست گیرید چگونه توانید باین پیشنهادها توجه کنید؟!.
خواهید گفت : پس چه کار کنیم؟.. آیا خاموش باشیم و هیچی نگوییم؟!.. میگویم : نه! خاموش نباشید. ولی راه ایراد گرفتن یا پیشنهاد کردن را یاد گیرید. شما راه آن را گم کردهاید.
در کشور مشروطه یک تن (یا یک فرد) در حکم هیچست. زیرا در کشور مشروطه همه باهم یکسانند ، و اگر چنین باشد که هر یک تنی اظهارنظر کند ملیونها اظهار نظر درمیان خواهد بود ، و چنانکه گفتیم نتیجهی این جز درهمی کارها و آشفتگی زندگی نخواهد بود.
پس راه آنست که خردمندان و نیکخواهان باهم یکی گردند و دستهای باشند ، و آنگاه بنام آن دسته هر پیشنهاد دارند بکنند ، هر ایرادی دارند بگیرند. این از چند جهت بهتر و سزاوارتر است.
از یکسو چون تنها نیستند مطالب را بشور گزارند و سنجیده و پخته گردانند و یک پیشنهاد ارجداری بیرون دهند. از یکسو چون یک دستهای هستند بسخنشان اهمیت دهند و ترتیب اثر کنند و کسی هم بضد آن برنخیزد. بالاخره اگر دولت گوش نداد ، چون پیشنهاد کننده یک دستهایست ، توانند پافشاری کنند و پیشرفت آن را بخواهند.
اگر مقصود کوشیدن و نتیجه بردنست راهش این است و بس. شما اگر روزنامهها را بخوانید سی و اند سالست در ایران مشروطه برخاسته و روزنامهها بنیاد یافته و همیشه ستونهای آنها پر از اینگونه پیشنهادها و یادآوریها بوده. ولی آیا چه سودی داده؟!.
امروز یک نقص بزرگی در زندگانی ایرانیان همینست. نیکی کشور را میخواهند ولی از راهش درنمیآیند. کسانی این نقص را درنمییابند ولی باید گفت بسیار بزرگست و زیانهای سختی را با خود دارد.
چیزهای فرعی بماند. امروز اساس زندگی متزلزلست. چنانکه گفتهایم در این کشور رنجها کشیده شده و خونها ریخته گردیده و مشروطهای بنیاد یافته است. چنین چیزی که اساس زندگانی تودهایست ما میبینیم دستههای بزرگی با آن دشمنی مینمایند و بیزاری میجویند ، و چون ما بسخن درآمده علت را میپرسیم میبینیم پاسخی نمیتوانند ، و چون نیک میجوییم میبینیم سرچشمهی این دشمنیها و بیزاریها جز هوسبازی نیست. یک سخنانی از این کشور و آن کشور اروپا رسیده و کسان ناآزمودهای بیآنکه نیک بفهمند مقصود چیست بآنها گراییده و باین نمایشها برخاستهاند ، و داستانی باین بزرگی و باین اهمیت ، باری آن نمیکنند که بنشینند و گفتگو کنند و آن را بجایی رسانند. آن نمیکنند که در اساس زندگانی اندیشه و سخن یکی گردانند. آیا این نقص نمیباشد؟ [1]
(بهمن 1320)
👇
[1] : مخالفتهایی که در آن زمان با مشروطه یا دمکراسی میشد بیشتر از اینرو بود که کشورهایی مانند آلمان ، ایتالیا ، شوروی و ژاپن از دمکراسی دور شده بودند و چون آنها نیز پیشرفتهایی کرده بویژه در جنگ نیرومندی خود را نشان داده بودند کسانی دمکراسی (مشروطه) را کهنه شده میپنداشتند و بیزاری مینمودند. ولی جای خشنودیست که امروز بیشتر مردم خواهان دمکراسیند.
چیزی که هست ، باید پروا داشت که این خواهش نه از روی فهم و آگاهی بلکه بیشتر از روی پیروی است. از آنسو هنوز دستههایی هستند که هواداری از پادشاهی کرده همچنان از دمکراسی نومیدی مینمایند. یا اینکه اگر امروز دشمنی خود را با دمکراسی به آشکار نمیآورند زمانش که برسد آشکار خواهند گردانید و چون باورهای مردم ریشه ندارد در آن روز بیشترشان چارهای جز پیروی نخواهند یافت.
🌸💐
چیزی که هست ، باید پروا داشت که این خواهش نه از روی فهم و آگاهی بلکه بیشتر از روی پیروی است. از آنسو هنوز دستههایی هستند که هواداری از پادشاهی کرده همچنان از دمکراسی نومیدی مینمایند. یا اینکه اگر امروز دشمنی خود را با دمکراسی به آشکار نمیآورند زمانش که برسد آشکار خواهند گردانید و چون باورهای مردم ریشه ندارد در آن روز بیشترشان چارهای جز پیروی نخواهند یافت.
🌸💐
✴️ خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟..
🖋 احمد کسروی
🔸بخش 2 از 3
كوتاه سخن آنكه خراباتیان یك مقدمهای میچینند و یك نتیجهای بر آن بار میكنند. میگویند : اینجهان هیچ و پوچست ، نه آغازش پیدا و نه انجامش هویداست ، ما نمیدانیم از كجا آمدهایم و بكجا خواهیم رفت و خود بهر چه آمدهایم :
معلوم نشد كه درطربخانهی خاك نقاش ازل بهر چه آراست مرا
و آنگاه از این گفتههای خود نتیجه گرفته میگویند : پس باید نه در اندیشهی آینده بود و نه پروای گذشته كرد ، نه دل بچیزی بست و نه درپی كوشش و جستجو بود :
چون نیست حقیقت و یقین اندر دسـت نتوان بامید شك همه عمر نشست
زندگانی آدمی همان دمیست كه در آنست. باید آن را غنیمت شمرد و بخوشی گذرانید ، و اگر اندوه رو آورد چارهی آن را با باده و چنگ و چغانه كرد.
در دل نتوان درخت اندوه نشانـد می باید خورد و كام دل باید راند
خرد و اندیشه راه بجایی نمیبرد و جز مایهی اندوه و غم نمیگردد. باید با مستی آنها را از خود دور گردانید :
بهای بادهی چون لعل چیست؟ جوهر عقل بیا كه سود كسی برد كین تجارت كرد
اینست فشارهی سخنان آنها. اینست معنی خراباتیگری. اینها گویا از زمان سلجوقیان پیدا شدهاند و یكی از پیشروان بنام آنها خیام نیشابوری بوده. اما بیپایی این سخنان ـ ما میگوییم : آن مقدمه و این نتیجه هر دو غلطست. نه آن مقدمه راست است و نه بر فرض راستی این نتیجه از آن برمیآید ، و اینك از یكایك آنها جداگانه سخن میرانیم :
این بسیار نادانیست كه كسی این جهان را هیچ و پوچ پندارد. اینجهان پر از سامان و آراستگیست ، پر از شگفتیهاست. با یك زبان ساده و آسانی میرساند كه از روی یك دانش و بینش آفریده شده و از روی یك دانش و بینش میگردد ، میرساند كه یك مقصودی از آن در میانست.
امروز این دانشها كه هست ـ از ستارهشناسی و فیزیك و شیمی و جغرافی و پزشكی و ریاضیات و تاریخ و مانند اینها ـ در واقع هر یكی برای نشان دادن یك رشتهی دیگری از سامانها و رازهای اینجهان میباشد. شما تنها ستارهشناسی را بگیرید و ببینید چه اسراری را برای شما روشن میگرداند : ملیونها و صد ملیونها كرهها در این فضای بیپایان پراكنده است. با آنهمه دوری و پراكندگی از همدیگر همیشه با یك سامان و آراستگی باهم در كشش و كوشش (تجاذب و تدافع) میباشند.
هزارها راز ، هزارها شگفتی ، هزاران سامان در پیش چشم است و هر بینندهای را ناگزیر میسازد كه در برابر این دستگاه بفروتنی گراید و زبان بستایش و نیایش باز كند ، و این تنها خراباتی شوریدهمغزِ خیرهسر است كه بدمستانه فریاد میكشد :
ای بیخبر این طاق مجسم هیچسـت این گنبد و نُه رواق ارقم هیچست
جهان و كار جهان جمله هیچ در هیچست هزار بار من این نكته كردهام تحقیق
خدا این جهان را بهر آسایش جهانیان آفریده و راه آن را نیز گشاده گردانیده ، و این خود مردمانند كه از آن بركناری مینمایند و هر ایرادی كه هست بخود جهانیانست. اینها سخنانیست كه ما در جای خود روشن گردانیدهایم [1] و در اینجا بآنها نمیتوانیم پرداخت. در اینجا دوباره میگوییم : بسیار نادانیست كه كسانی اینجهان را هیچ و پوچ شناسند و بدانسان این را خوار دارند. همین نمونهای از نافهمی خراباتیانست.
میآییم بر سر نتیجهای كه از این سخنان میگیرند. باید گفت آن نیز غلطست. گرفتم كه این جهان هیچ و پوچست. باز مردمان باید در بند زندگانی خود باشند باید گذشته را از یاد نبرند ، اندیشهی آینده كنند ، بیدار و هوشیار باشند ، بكوشند ، آماده ایستند ، خود را از دشمن نگه دارند. در آرزوی پیشرفت باشند ... یك كلمه باید گفت : باید پروای زندگی كنند و از كوشش و تلاش باز نایستند. اینست آنچه خرد میفرماید. این بسیار غلطست كه كسانی به بهانهی آنكه جهان هیچ و پوچست در بند زندگی نباشند. بسیار سبكمغزیست كه كسانی بگویند :
خوش باش ندانی ز كجا آمدهای می خور كه ندانی بكجا خواهی رفت
برای آنكه سخنم نیك روشن گردد یك مثلی یاد میكنم : چنین انگارید خاندانهایی را از یك شهری بیرون رانده در یك شورهزاری جا دادهاند بیآنكه بدانند داستان چه بوده و چه گناهی داشتهاند خود را در یك چنین گرفتاری مییابند و هیچ راهی برای رهایی نمیبینند ـ آیا چكار باید كنند؟.. آیا دست بهم داده در اندیشهی زندگانی باشند و در همان زمین شوره بكشت و كار پرداخته لوازم زیست تهیه كنند و یا بعنوان اینكه ما چون نمیدانیم بهر چه ما را باین سرزمین آوردهاند ، و آیا چه گناهی از ما سرزده بوده ، آیا اینجا كجاست ، از كوشش خودداری كنند و دم را غنیمت شمرده به تنآسایی پردازند؟.. آیا كدام از این دو كار با خرد سازگار است؟!.. اگر آن كسان بهمین دستاویز از كوشش خودداری نمودند آیا گرفتار سختی و گرسنگی نخواهند گردید؟!.. آیا خودشان و خاندانهاشان رو بنابودی نخواهند نهاد؟!..
👇
🖋 احمد کسروی
🔸بخش 2 از 3
كوتاه سخن آنكه خراباتیان یك مقدمهای میچینند و یك نتیجهای بر آن بار میكنند. میگویند : اینجهان هیچ و پوچست ، نه آغازش پیدا و نه انجامش هویداست ، ما نمیدانیم از كجا آمدهایم و بكجا خواهیم رفت و خود بهر چه آمدهایم :
معلوم نشد كه درطربخانهی خاك نقاش ازل بهر چه آراست مرا
و آنگاه از این گفتههای خود نتیجه گرفته میگویند : پس باید نه در اندیشهی آینده بود و نه پروای گذشته كرد ، نه دل بچیزی بست و نه درپی كوشش و جستجو بود :
چون نیست حقیقت و یقین اندر دسـت نتوان بامید شك همه عمر نشست
زندگانی آدمی همان دمیست كه در آنست. باید آن را غنیمت شمرد و بخوشی گذرانید ، و اگر اندوه رو آورد چارهی آن را با باده و چنگ و چغانه كرد.
در دل نتوان درخت اندوه نشانـد می باید خورد و كام دل باید راند
خرد و اندیشه راه بجایی نمیبرد و جز مایهی اندوه و غم نمیگردد. باید با مستی آنها را از خود دور گردانید :
بهای بادهی چون لعل چیست؟ جوهر عقل بیا كه سود كسی برد كین تجارت كرد
اینست فشارهی سخنان آنها. اینست معنی خراباتیگری. اینها گویا از زمان سلجوقیان پیدا شدهاند و یكی از پیشروان بنام آنها خیام نیشابوری بوده. اما بیپایی این سخنان ـ ما میگوییم : آن مقدمه و این نتیجه هر دو غلطست. نه آن مقدمه راست است و نه بر فرض راستی این نتیجه از آن برمیآید ، و اینك از یكایك آنها جداگانه سخن میرانیم :
این بسیار نادانیست كه كسی این جهان را هیچ و پوچ پندارد. اینجهان پر از سامان و آراستگیست ، پر از شگفتیهاست. با یك زبان ساده و آسانی میرساند كه از روی یك دانش و بینش آفریده شده و از روی یك دانش و بینش میگردد ، میرساند كه یك مقصودی از آن در میانست.
امروز این دانشها كه هست ـ از ستارهشناسی و فیزیك و شیمی و جغرافی و پزشكی و ریاضیات و تاریخ و مانند اینها ـ در واقع هر یكی برای نشان دادن یك رشتهی دیگری از سامانها و رازهای اینجهان میباشد. شما تنها ستارهشناسی را بگیرید و ببینید چه اسراری را برای شما روشن میگرداند : ملیونها و صد ملیونها كرهها در این فضای بیپایان پراكنده است. با آنهمه دوری و پراكندگی از همدیگر همیشه با یك سامان و آراستگی باهم در كشش و كوشش (تجاذب و تدافع) میباشند.
هزارها راز ، هزارها شگفتی ، هزاران سامان در پیش چشم است و هر بینندهای را ناگزیر میسازد كه در برابر این دستگاه بفروتنی گراید و زبان بستایش و نیایش باز كند ، و این تنها خراباتی شوریدهمغزِ خیرهسر است كه بدمستانه فریاد میكشد :
ای بیخبر این طاق مجسم هیچسـت این گنبد و نُه رواق ارقم هیچست
جهان و كار جهان جمله هیچ در هیچست هزار بار من این نكته كردهام تحقیق
خدا این جهان را بهر آسایش جهانیان آفریده و راه آن را نیز گشاده گردانیده ، و این خود مردمانند كه از آن بركناری مینمایند و هر ایرادی كه هست بخود جهانیانست. اینها سخنانیست كه ما در جای خود روشن گردانیدهایم [1] و در اینجا بآنها نمیتوانیم پرداخت. در اینجا دوباره میگوییم : بسیار نادانیست كه كسانی اینجهان را هیچ و پوچ شناسند و بدانسان این را خوار دارند. همین نمونهای از نافهمی خراباتیانست.
میآییم بر سر نتیجهای كه از این سخنان میگیرند. باید گفت آن نیز غلطست. گرفتم كه این جهان هیچ و پوچست. باز مردمان باید در بند زندگانی خود باشند باید گذشته را از یاد نبرند ، اندیشهی آینده كنند ، بیدار و هوشیار باشند ، بكوشند ، آماده ایستند ، خود را از دشمن نگه دارند. در آرزوی پیشرفت باشند ... یك كلمه باید گفت : باید پروای زندگی كنند و از كوشش و تلاش باز نایستند. اینست آنچه خرد میفرماید. این بسیار غلطست كه كسانی به بهانهی آنكه جهان هیچ و پوچست در بند زندگی نباشند. بسیار سبكمغزیست كه كسانی بگویند :
خوش باش ندانی ز كجا آمدهای می خور كه ندانی بكجا خواهی رفت
برای آنكه سخنم نیك روشن گردد یك مثلی یاد میكنم : چنین انگارید خاندانهایی را از یك شهری بیرون رانده در یك شورهزاری جا دادهاند بیآنكه بدانند داستان چه بوده و چه گناهی داشتهاند خود را در یك چنین گرفتاری مییابند و هیچ راهی برای رهایی نمیبینند ـ آیا چكار باید كنند؟.. آیا دست بهم داده در اندیشهی زندگانی باشند و در همان زمین شوره بكشت و كار پرداخته لوازم زیست تهیه كنند و یا بعنوان اینكه ما چون نمیدانیم بهر چه ما را باین سرزمین آوردهاند ، و آیا چه گناهی از ما سرزده بوده ، آیا اینجا كجاست ، از كوشش خودداری كنند و دم را غنیمت شمرده به تنآسایی پردازند؟.. آیا كدام از این دو كار با خرد سازگار است؟!.. اگر آن كسان بهمین دستاویز از كوشش خودداری نمودند آیا گرفتار سختی و گرسنگی نخواهند گردید؟!.. آیا خودشان و خاندانهاشان رو بنابودی نخواهند نهاد؟!..
👇
✴️ معنی دمکراسی
🔶 راه را گم کردهاید ــ 2
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
در شمارهی پریروز پرچم نوشتهی مفصل آقای دادپرور را دربارهی آذربایجان بچاپ رسانیدیم. نویسندهی نامبرده از بدی حال آذربایجان شکایت میکند : ایمنی از آذربایجان برخاسته ، به بهداشت آنجا نمیپردازند ، در شهرها آبادی و خیابانکشی بجایی نرسیده ، در شهر تبریز که کرسی یک استان بزرگیست بیش از یک دبیرستان نیست.
اینها همه راست است. به آذربایجان در بیست سال گذشته بیپرواییها شده و ستمها رفته و کنون هم گرفتاری پشت سر گرفتاری میآید. ولی من بآقای دادپرور پاسخ داده میگویم : چارهی این دردها گفتن نیست. نمیگویم نگویید و ننویسید. میگویم اگر چاره میخواهید راهش این نیست.
در آذربایجان غیرتمندان و آزادگان دست بهم دهید و یک جمعیتی گرد آورید و باهم پیمان بندید که پشتیبان و نگهدار آذربایجان باشید و با گفتگو و شور دردها را بشناسید و سرچشمهاش را بدانید و چارهاش را بفهمید و آنگاه یکدل و یکزبان بدولت پیشنهاد کنید و در اجرایش پافشاری نمایید. اینست راهی که میتواند به نتیجهای رساند.
در همان تبریز گروهی از آزادگان و غیرتمندان باین کار میکوشند. شما نیز همراهی نمایید و یک دستهی آبرومندی باشید و از سرزمین خود پشتیبانی کنید. آنجا سرزمین شماست و شما مسئول نگهداری و آبادی آنجا میباشید. برادرانه همدستی نمایید و وظیفهی خود را پیش گیرید.
تنها از این راه است که به نتیجه توانید رسید وگرنه نه تنها بسخنانتان گوش ندهند و گوش نتوانند داد ، خودتان نومید و فرسوده گردیده بکنار روید.
در جهان هر چیزی یک راهی دارد که اگر از آن راهش نباشد پیش نتواند رفت. دولت نه اینکه نمیخواهد بآذربایجان توجهی کند ولی چون کارها از راهش نیست نتیجه بدست نمیآید.
همین اکنون گفته میشود که برای آذربایجان یک استانداری بفرستند ولی هر کسی را بدیده میگیرند نمیپذیرد. زیرا یک رشته دشواریهایی در کار میبیند و در این هنگام آشفتگی جهان بزیر بار چنان کار سختی نمیرود. در چنین هنگامی یک استاندار یا هر کس باید از مردم پشتیبانی و راهنمایی بیند تا بتواند بدشواریها غلبه کند. کو آن جمعیت شایستهای که چنین پشتیبانی تواند؟!..
در یک شهری یا در یک استانی مسئول کارها پیش از همه خردمندان آنجایند ، و این خردمندان هنگامی توانند کاری کنند که باهم اندیشه و دست یکی دارند. شما در آذربایجان بیش از هر کاری بچنین همدستی و هماندیشی نیازمندید.
شما که از دردها و گرفتاریها مینالید اگر در سراسر آذربایجان دههزار تن باهم گردید بهمهی آنها چاره توانید کرد ، و نمیدانم چرا در اندیشهی چنین کاری نیستید؟.. نمیدانم در جایی که چاره در دست خودتانست چرا بدیگران اینهمه فشار میآورید؟.. [1]
برای این سخن بهیچ دلیلی یا گواهی از بیرون نیاز نداریم. تاریخ خود آذربایجان بهترین دلیل و گواه است. در سی و اند سال پیش که سالهای نخست مشروطه جریان داشت در تبریز یک جمعیتی بنام آزادیخواهان و مجاهدان ، نه تنها همهی کارهای آذربایجان را پیش میبردند بجنبش تهران و دیگر جاها نیز پشتیبانی نشان میدادند ، و هیچ کشاکشی درمیان دربار قاجاری و آزادیخواهان رخ نمیداد که آذربایجان در آن دخالت نکند و با یک پافشاری قضیه را بسود آزادیخواهان بانجام نرساند. آنهمه نامی که آذربایجان در تاریخ مشروطهی ایران پیدا کرده و همان مایهی احترامش شده جز نتیجهی آن یک جمعیت نبود.
شاید صد تن بیشتر از پیشروان و کاردانان نبودند که دست بهم داده و دیگران را در پشت سر انداخته و آن یگانگی و همدستی را پدید آورده بودند و آن کارهای بزرگ را انجام میدادند.
کنون شما باید همان را کنید و همان راه را روید ، و چنانکه نوشتم زمینه نیز آماده گردیده و اگر نمیتوانید از این راه پیش آیید در آن حال باید گفت : کوتاهی از خودتانست و جای گله از هیچ کس نیست. [2]
(بهمن 1320)
👇
🔶 راه را گم کردهاید ــ 2
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
در شمارهی پریروز پرچم نوشتهی مفصل آقای دادپرور را دربارهی آذربایجان بچاپ رسانیدیم. نویسندهی نامبرده از بدی حال آذربایجان شکایت میکند : ایمنی از آذربایجان برخاسته ، به بهداشت آنجا نمیپردازند ، در شهرها آبادی و خیابانکشی بجایی نرسیده ، در شهر تبریز که کرسی یک استان بزرگیست بیش از یک دبیرستان نیست.
اینها همه راست است. به آذربایجان در بیست سال گذشته بیپرواییها شده و ستمها رفته و کنون هم گرفتاری پشت سر گرفتاری میآید. ولی من بآقای دادپرور پاسخ داده میگویم : چارهی این دردها گفتن نیست. نمیگویم نگویید و ننویسید. میگویم اگر چاره میخواهید راهش این نیست.
در آذربایجان غیرتمندان و آزادگان دست بهم دهید و یک جمعیتی گرد آورید و باهم پیمان بندید که پشتیبان و نگهدار آذربایجان باشید و با گفتگو و شور دردها را بشناسید و سرچشمهاش را بدانید و چارهاش را بفهمید و آنگاه یکدل و یکزبان بدولت پیشنهاد کنید و در اجرایش پافشاری نمایید. اینست راهی که میتواند به نتیجهای رساند.
در همان تبریز گروهی از آزادگان و غیرتمندان باین کار میکوشند. شما نیز همراهی نمایید و یک دستهی آبرومندی باشید و از سرزمین خود پشتیبانی کنید. آنجا سرزمین شماست و شما مسئول نگهداری و آبادی آنجا میباشید. برادرانه همدستی نمایید و وظیفهی خود را پیش گیرید.
تنها از این راه است که به نتیجه توانید رسید وگرنه نه تنها بسخنانتان گوش ندهند و گوش نتوانند داد ، خودتان نومید و فرسوده گردیده بکنار روید.
در جهان هر چیزی یک راهی دارد که اگر از آن راهش نباشد پیش نتواند رفت. دولت نه اینکه نمیخواهد بآذربایجان توجهی کند ولی چون کارها از راهش نیست نتیجه بدست نمیآید.
همین اکنون گفته میشود که برای آذربایجان یک استانداری بفرستند ولی هر کسی را بدیده میگیرند نمیپذیرد. زیرا یک رشته دشواریهایی در کار میبیند و در این هنگام آشفتگی جهان بزیر بار چنان کار سختی نمیرود. در چنین هنگامی یک استاندار یا هر کس باید از مردم پشتیبانی و راهنمایی بیند تا بتواند بدشواریها غلبه کند. کو آن جمعیت شایستهای که چنین پشتیبانی تواند؟!..
در یک شهری یا در یک استانی مسئول کارها پیش از همه خردمندان آنجایند ، و این خردمندان هنگامی توانند کاری کنند که باهم اندیشه و دست یکی دارند. شما در آذربایجان بیش از هر کاری بچنین همدستی و هماندیشی نیازمندید.
شما که از دردها و گرفتاریها مینالید اگر در سراسر آذربایجان دههزار تن باهم گردید بهمهی آنها چاره توانید کرد ، و نمیدانم چرا در اندیشهی چنین کاری نیستید؟.. نمیدانم در جایی که چاره در دست خودتانست چرا بدیگران اینهمه فشار میآورید؟.. [1]
برای این سخن بهیچ دلیلی یا گواهی از بیرون نیاز نداریم. تاریخ خود آذربایجان بهترین دلیل و گواه است. در سی و اند سال پیش که سالهای نخست مشروطه جریان داشت در تبریز یک جمعیتی بنام آزادیخواهان و مجاهدان ، نه تنها همهی کارهای آذربایجان را پیش میبردند بجنبش تهران و دیگر جاها نیز پشتیبانی نشان میدادند ، و هیچ کشاکشی درمیان دربار قاجاری و آزادیخواهان رخ نمیداد که آذربایجان در آن دخالت نکند و با یک پافشاری قضیه را بسود آزادیخواهان بانجام نرساند. آنهمه نامی که آذربایجان در تاریخ مشروطهی ایران پیدا کرده و همان مایهی احترامش شده جز نتیجهی آن یک جمعیت نبود.
شاید صد تن بیشتر از پیشروان و کاردانان نبودند که دست بهم داده و دیگران را در پشت سر انداخته و آن یگانگی و همدستی را پدید آورده بودند و آن کارهای بزرگ را انجام میدادند.
کنون شما باید همان را کنید و همان راه را روید ، و چنانکه نوشتم زمینه نیز آماده گردیده و اگر نمیتوانید از این راه پیش آیید در آن حال باید گفت : کوتاهی از خودتانست و جای گله از هیچ کس نیست. [2]
(بهمن 1320)
👇
[1] : این راهنماییهای دلسوزانه و خردمندانه در سال 1320 گفته شده. خوانندگان این راهنماییها را با پیشامدهای بسیار ناگوار سالهای 1324 و 1325 در آذربایجان یکجا بدیده گرفته به سنجش کشند. آنچه در این گفتارِ کوتاه بدیده میآید : راه چاره به دردها ، از راه همدستی آبرومندانهی کوشندگان با هم ، همبستگی ملی و پاسداری به میهن و یکپارچگی کشور است. از آنسو آنچه در آن سالها رخ داد همه به وارونهی اینها بود. افسوس ، افسوس!
[2] : ـ از زمان محمدرضاشاه تاکنون بارها خوانده و شنیدهایم که دولتها خواستهاند خیابانها را از گدایان پاک گردانیده سامانی بکارشان دهند. از فردای آن روز دولت به گدایان سخت گرفته و چند روزی با هایهوی و بگیر و ببند گذشته و سپس این رشته رها گردیده و همان شده که بوده.
اکنون که هزاران صندوق «کمیتهی امداد امام» ، بنیاد فلان و جمعیت بهمان در سراسر کشور سر برآورده و همگی ادعای کمک به بینوایان میکنند باز هم این گوشه و آن گوشه گدایان راه بر رهگذران و خودروها میبندند. این درماندگی در کار گدایان تنها در تبریز است که دیده نمیشود. زیرا در این شهر از پنجاه سال بیشتر ، نیکوکارانی دست بهم داده و با کاردانی به دستگیری از بینوایان و تنگدستان آبرومند پرداختهاند و کمکهای مردم را یکسره به آنها میرسانند و چون این کار با یک سامان و درستکاری پیش رفته اینست جایی برای گدایان بازنمانده و اگر کسی خیرهرویی کرده به گدایی برخیزد از مردم شهر پولی درنخواهد یافت.
کار به جایی رسیده که بسیاری آرزو کردهاند نیکوکاران تبریز به گدایان تهران نیز پرداخته و این کار را در اینجا هم بسامانی رسانند. حتا شنیدهایم از کشوری دیگر آمده از ایشان برای ساماندهی به کار گدایان یاوری خواستهاند.
این یک نمونه است که مردم چه کارهای ارجمند و بزرگی انجام توانند داد. افسوسمندانه مردم ما به بیماری نومیدی دچار شده و هر کاری را از دولت چشم دارند. همین چشمداشت از دولت یک نتیجهاش امید از خود بریدن است. حال آنکه یک مردمی که در یک زمینهای هماندیش گردیده دست بهم دهند نیروی بس بزرگی خواهند داشت و کارهای بزرگی توانند کرد. لیکن گام نخست آنست که به چنان نیرویی باور دارند و نومید نباشند.
💐🌸
[2] : ـ از زمان محمدرضاشاه تاکنون بارها خوانده و شنیدهایم که دولتها خواستهاند خیابانها را از گدایان پاک گردانیده سامانی بکارشان دهند. از فردای آن روز دولت به گدایان سخت گرفته و چند روزی با هایهوی و بگیر و ببند گذشته و سپس این رشته رها گردیده و همان شده که بوده.
اکنون که هزاران صندوق «کمیتهی امداد امام» ، بنیاد فلان و جمعیت بهمان در سراسر کشور سر برآورده و همگی ادعای کمک به بینوایان میکنند باز هم این گوشه و آن گوشه گدایان راه بر رهگذران و خودروها میبندند. این درماندگی در کار گدایان تنها در تبریز است که دیده نمیشود. زیرا در این شهر از پنجاه سال بیشتر ، نیکوکارانی دست بهم داده و با کاردانی به دستگیری از بینوایان و تنگدستان آبرومند پرداختهاند و کمکهای مردم را یکسره به آنها میرسانند و چون این کار با یک سامان و درستکاری پیش رفته اینست جایی برای گدایان بازنمانده و اگر کسی خیرهرویی کرده به گدایی برخیزد از مردم شهر پولی درنخواهد یافت.
کار به جایی رسیده که بسیاری آرزو کردهاند نیکوکاران تبریز به گدایان تهران نیز پرداخته و این کار را در اینجا هم بسامانی رسانند. حتا شنیدهایم از کشوری دیگر آمده از ایشان برای ساماندهی به کار گدایان یاوری خواستهاند.
این یک نمونه است که مردم چه کارهای ارجمند و بزرگی انجام توانند داد. افسوسمندانه مردم ما به بیماری نومیدی دچار شده و هر کاری را از دولت چشم دارند. همین چشمداشت از دولت یک نتیجهاش امید از خود بریدن است. حال آنکه یک مردمی که در یک زمینهای هماندیش گردیده دست بهم دهند نیروی بس بزرگی خواهند داشت و کارهای بزرگی توانند کرد. لیکن گام نخست آنست که به چنان نیرویی باور دارند و نومید نباشند.
💐🌸
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
✴️ خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟..
🖋 احمد کسروی
🔸بخش 3 از 3
جای گفتگو نیست كه خراباتیان یك دسته گمراهان بیارزش بودهاند ، و اندیشههای آنان سراپا غلط و سراپا زیانست : آن جهان را خوار داشتن و از دیدهها انداختنشان ، این مردم را بسستی و مستی و بیغیرتی واداشتنشان. اینان پیش خود با خدا میجنگیدهاند و باو ایرادها میگرفتهاند ، ولی در حقیقت ریشهی خود و توده را میكندهاند. این بسیار نادانیست كه كسانی مردم را از كوشش بازدارند و چنین گویند :
زین پیش نشان بودنیها بودست پیوسته قلم ز نیك و بد ناسودست
تقدیر ترا هر آنچه بایستی داد غم خوردن و كوشیدن ما بیهودست
در گرفتاریها از چارهجویی بازداشته چنین درس آموزند :
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای كه بر من و تو در اختیار نگشادست
در برابر میخوارگیها و پستیهای خود عذر آورده چنین گویند :
آیین تقوا ما نیـز دانیم لكن چه چاره با بخـت گمراه
بیشرمانه با آفریدگار بداوری برخاسته و نادانیهای خود را باو بسته چنین گویند :
هر نیك و بدی كه از من آید بوجود تو بر سر من نوشتهای من چكنـم
یا از ارزش دانش و بینش كاسته چنین سرایند :
حدیث از مطرب و می گو و راز دهر كمتر جو
كسی نگشود و نگشاید به حكمت این معما را
یا به خرد كه گرانمایهترین گوهر خدادادیست ریشخند كرده چنین گویند :
ما را بمنع عقل مترسان و می بیار كاین شحنه در ولایت ما هیچ كاره نیست
جهان را هیچ و پوچ خوانند و آنگاه چنین گویند :
بادت بدست باشد اگر دل نهی بهیچ در محضری كه تخت سلیمان رود بباد
چنین كسانی را با این بدآموزیها «خردمند» نتوان خواند. ما نمیدانیم كسانی كه از اینان هواداری مینمایند چه پاسخی دارند؟!.. آنان كه صد ستایش از خیام مینمایند و رباعیهای او را پیاپی بچاپ رسانیده بدست مردم میدهند باینها چه میگویند؟!.. نمیدانم آیا مقصود خراباتیان را دریافتهاند یا نه؟.. اگر درنیافتهاند و مقصود آنان را نمیدانند پس آن كوششها چه حالی دارد؟!.. چرا در راه یك چیز نافهمیده میكوشند؟!..
آیا این بدخواهی با كشور و توده نیست كه كسانی چنین اندیشههای كجی را ترویج نمایند؟!. آیا از اینها جز زیان چه نتیجهای در دست تواند بود؟!.. امروز در این جهان كه تودهها در راه زندگانی ، با همدیگر سختترین نبردها را میكنند آیا خیانتكاری نیست كه شما چنین بدآموزیهایی را كه همهاش سخن از مستی و سستی میراند در دلها جا دهید؟!.. آیا این دشمنی با توده و كشور شمرده نمیشود؟!..
آیا این داستان از كجا سرچشمه میگیرد؟!.. این هیاهو دربارهی خیام از كجا برخاسته؟!. من نمیخواهم پرده دری كنم همین اندازه مینویسم : كسانی در این راه دانسته و فهمیده گام برمیدارند. و آنان خواستشان سسـت گردانیدن این تودهی بیچاره است و این داستان و مانندهایش را وسیلهی نیكی برای كار خود میشناسند ، دیگران نیز نافهمیده و نادانسته پیروی از ایشان میكنند. اینها همه دامست همه دانه است.
اگر بخواهند كسی را فریب دهند و سوارش گردند آشكاره نگویند كه میخواهیم تو را فریب دهیم یا میخواهیم بگردنت سوار گردیم ، با سخنانی سرگرمش دارند و قصد خود را بكار بندند.
شنیدهام در هندوستان مارگیرانی هستند كه چون بخواهند ماری را بگیرند میروند در جایی نزدیك بسوراخ آن مینشینند و نایی بلب گرفته سراییدن میآغازند. مار كه آواز نای شنود سر از سوراخ بیرون آورد و كمكم بمارگیران نزدیك شود و یكبار خود را در درون سبد میبیند كه میگیرند و دندانش را كنند و افزار كارش گردانند. اینان نیز همین رفتار را میكنند. یك نام «مفاخر» بگوشها میخوانند و صد بدآموزی زهرناك را در دلها جا میدهند. اینها چیزهاییست كه همه باید بفهمند ، حقایقیست كه همه باید بدانند. بفهمند و بدانند و بیش از این فریب بدخواهان نخورند بیش از این ریشهی خود را نكنند.
میدانم كسانی باز به رنجش خواهند برخاست. اینست میگویم : اگر ایرادی یا پاسخی دارند با زبان ادب بنویسند. كسانی كه از در الواطی و پستنهادی درآیند ما را با آنان پاسخی نخواهد بود.
میدانم كسانی همین سخن را ناشنیده گرفته و همهی این دلیلهای ما را نادیده انگاشته بجای پاسخ بهیاهو خواهند برخاست كه بخیام توهین شده. این مایهی افسوس است كه یك خیامی حق داشته است كه بخدای جهان توهین كند ، بخرد و فهم و دانش ریشخند نماید ، اینهمه بدآموزیها را برشتهی شعر كشد ، ولی كسی حق ندارد با دلیل باو ایراد گیرد یا بدآموزیش را بازنماید. راستی را مایهی افسوس است و دوباره تكرار میكنم كه ما باین هیاهوها اهمیتی نخواهیم داد و از سخن خود نخواهیم بازگشت.
👇
🖋 احمد کسروی
🔸بخش 3 از 3
جای گفتگو نیست كه خراباتیان یك دسته گمراهان بیارزش بودهاند ، و اندیشههای آنان سراپا غلط و سراپا زیانست : آن جهان را خوار داشتن و از دیدهها انداختنشان ، این مردم را بسستی و مستی و بیغیرتی واداشتنشان. اینان پیش خود با خدا میجنگیدهاند و باو ایرادها میگرفتهاند ، ولی در حقیقت ریشهی خود و توده را میكندهاند. این بسیار نادانیست كه كسانی مردم را از كوشش بازدارند و چنین گویند :
زین پیش نشان بودنیها بودست پیوسته قلم ز نیك و بد ناسودست
تقدیر ترا هر آنچه بایستی داد غم خوردن و كوشیدن ما بیهودست
در گرفتاریها از چارهجویی بازداشته چنین درس آموزند :
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای كه بر من و تو در اختیار نگشادست
در برابر میخوارگیها و پستیهای خود عذر آورده چنین گویند :
آیین تقوا ما نیـز دانیم لكن چه چاره با بخـت گمراه
بیشرمانه با آفریدگار بداوری برخاسته و نادانیهای خود را باو بسته چنین گویند :
هر نیك و بدی كه از من آید بوجود تو بر سر من نوشتهای من چكنـم
یا از ارزش دانش و بینش كاسته چنین سرایند :
حدیث از مطرب و می گو و راز دهر كمتر جو
كسی نگشود و نگشاید به حكمت این معما را
یا به خرد كه گرانمایهترین گوهر خدادادیست ریشخند كرده چنین گویند :
ما را بمنع عقل مترسان و می بیار كاین شحنه در ولایت ما هیچ كاره نیست
جهان را هیچ و پوچ خوانند و آنگاه چنین گویند :
بادت بدست باشد اگر دل نهی بهیچ در محضری كه تخت سلیمان رود بباد
چنین كسانی را با این بدآموزیها «خردمند» نتوان خواند. ما نمیدانیم كسانی كه از اینان هواداری مینمایند چه پاسخی دارند؟!.. آنان كه صد ستایش از خیام مینمایند و رباعیهای او را پیاپی بچاپ رسانیده بدست مردم میدهند باینها چه میگویند؟!.. نمیدانم آیا مقصود خراباتیان را دریافتهاند یا نه؟.. اگر درنیافتهاند و مقصود آنان را نمیدانند پس آن كوششها چه حالی دارد؟!.. چرا در راه یك چیز نافهمیده میكوشند؟!..
آیا این بدخواهی با كشور و توده نیست كه كسانی چنین اندیشههای كجی را ترویج نمایند؟!. آیا از اینها جز زیان چه نتیجهای در دست تواند بود؟!.. امروز در این جهان كه تودهها در راه زندگانی ، با همدیگر سختترین نبردها را میكنند آیا خیانتكاری نیست كه شما چنین بدآموزیهایی را كه همهاش سخن از مستی و سستی میراند در دلها جا دهید؟!.. آیا این دشمنی با توده و كشور شمرده نمیشود؟!..
آیا این داستان از كجا سرچشمه میگیرد؟!.. این هیاهو دربارهی خیام از كجا برخاسته؟!. من نمیخواهم پرده دری كنم همین اندازه مینویسم : كسانی در این راه دانسته و فهمیده گام برمیدارند. و آنان خواستشان سسـت گردانیدن این تودهی بیچاره است و این داستان و مانندهایش را وسیلهی نیكی برای كار خود میشناسند ، دیگران نیز نافهمیده و نادانسته پیروی از ایشان میكنند. اینها همه دامست همه دانه است.
اگر بخواهند كسی را فریب دهند و سوارش گردند آشكاره نگویند كه میخواهیم تو را فریب دهیم یا میخواهیم بگردنت سوار گردیم ، با سخنانی سرگرمش دارند و قصد خود را بكار بندند.
شنیدهام در هندوستان مارگیرانی هستند كه چون بخواهند ماری را بگیرند میروند در جایی نزدیك بسوراخ آن مینشینند و نایی بلب گرفته سراییدن میآغازند. مار كه آواز نای شنود سر از سوراخ بیرون آورد و كمكم بمارگیران نزدیك شود و یكبار خود را در درون سبد میبیند كه میگیرند و دندانش را كنند و افزار كارش گردانند. اینان نیز همین رفتار را میكنند. یك نام «مفاخر» بگوشها میخوانند و صد بدآموزی زهرناك را در دلها جا میدهند. اینها چیزهاییست كه همه باید بفهمند ، حقایقیست كه همه باید بدانند. بفهمند و بدانند و بیش از این فریب بدخواهان نخورند بیش از این ریشهی خود را نكنند.
میدانم كسانی باز به رنجش خواهند برخاست. اینست میگویم : اگر ایرادی یا پاسخی دارند با زبان ادب بنویسند. كسانی كه از در الواطی و پستنهادی درآیند ما را با آنان پاسخی نخواهد بود.
میدانم كسانی همین سخن را ناشنیده گرفته و همهی این دلیلهای ما را نادیده انگاشته بجای پاسخ بهیاهو خواهند برخاست كه بخیام توهین شده. این مایهی افسوس است كه یك خیامی حق داشته است كه بخدای جهان توهین كند ، بخرد و فهم و دانش ریشخند نماید ، اینهمه بدآموزیها را برشتهی شعر كشد ، ولی كسی حق ندارد با دلیل باو ایراد گیرد یا بدآموزیش را بازنماید. راستی را مایهی افسوس است و دوباره تكرار میكنم كه ما باین هیاهوها اهمیتی نخواهیم داد و از سخن خود نخواهیم بازگشت.
👇
ما نیك میدانیم كه بیشتر مردم اینها را نمیدانند و اینست پیروی از بدخواهان مینمایند. این را بارها آزمودهایم و اینست امیدمندیم كه بسیاری از اینان از این سخنان تكانی خواهند خورد و از آن راه گمراهی بازخواهند گشت. بارها از كسانی پرسیدهام آخر این خیام چه میگوید؟!.. دیدهام پاسخی نمیتوانند. روزی بیكی گفتم : خیام چه میگوید كه اینهمه نامش بزبانها افتاده؟.. گفت فلسفهی مخصوصی دارد. گفتم : چه فلسفهای؟.. گفت : میگوید من نمیدانم از كجا آمدهام و بكجا میروم. گفتم : اگر میدانست میشد فلسفه. ندانستن كه فلسفه نیست. پیرهزنهای روستایی نیز نمیدانند كه از كجا آمدهاند و بكجا میروند. بسیار خوب ، نمیداند از كجا آمده و بكجا میرود ، چكار باید كرد؟..گفت : میگوید : باید دم را غنیمت دانست و بخوشی گذرانید. گفتم آیا این فلسفه است؟!.. پس بگویید شما فلسفه را به چه معنی میآورید؟.. اگر فلسفه بمعنی اندیشهها یا دستورهای بخردانه است اینكه بسیار بیخردانه میباشد. این شیوهی هر بیغیرت و بیدردست كه پروای گذشته و آینده نمیكند و تنها در اندیشهی خوشی آن دم میباشد ، ولی خردمند باغیرت چنین رفتاری را بخود نتواند پسندید.
(پرچم روزانه تیرماه 1321)
💐🌸
(پرچم روزانه تیرماه 1321)
💐🌸