🔶 دفتر «امروز چه باید کرد؟»
🔸 احمد کسروی
🔸 گفتار : امروز چه باید کرد؟ (سیزده از سیزده)
دربارهی اجتماع ما را سخنانی بسیار هست ، ولی در اینجا تنها بیک چیز بس میکنم ، و آن اینکه اندیشهها یکی گردد. امروز در ایران ، شمردهایم چهارده مذهب است. یعنی چهارده آرمان ، چهارده سیاست ، چهارده کشور. شما باینها اهمیت نمیدهید ولی بسیار مهم است (1) . فلان پیشوای مذهب با چند هزار پیروان ، خود را از توده جدا میگیرد. از پیروان خود مالیات (زکات) میگیرد و بر آنان فرمان میراند و همیشه تخم دشمنی دولت و کشور و قوانین را در دلهای آنان میکارد. اینان در این کشور میزیند و از امنیتی که پدید میآید استفاده میکنند و از تأسیساتی که برای آسایش توده بنیاد مییابد بهره میبرند ، ولی وظیفهای برای خود در قبال کشور نمیشناسند. اگر مالیاتی میدهند از روی ناچاریست و تا میتوانند گردن میکشند. امروز سی و اند سال از آغاز مشروطه میگذرد و هنوز اینان زبان از ریشخند و بدگویی بازنمیدارند. از قوانین مشروطه استفاده میکنند و به بنیادگزاران آن دشنام میدهند. ببهانههای بسیار پستی (از قبیل آنکه چرا سنگ قبرها را کندید یا چرا روهای زنان را باز کردید) ، آشکاره با استقلال کشور دشمنی مینمایند.
این چیزیست که باید چاره کرد ، و برای این ، ما میتوانیم یک کنگرهی مذهبی برپا کنیم. باین معنی که از همهی پیشوایان دعوت کنیم بیایند و مذهب خود را شرح دهند و دلیلهاش بگویند تا دیده شود کدام حقست و با خرد و دانش درست میآید. از هر راهیست باید باین گرفتاری چاره کنیم.
هیچ تردیدی نیست که جهان باید با دین زندگی کند. ولی باید دین را هم معنی کرد. معنی درست دین شناختن معنی جهان و زندگانی ، و پی بردن بگوهر آدمیگری و زیستن با یک آیین بخردانه است. چنین دینیست که باید جهان را اداره کند. چنین دینیست که ولتر (2) و دیگران در آرزویش بودهاند.
دربارهی خاندانها باید دو چیز را بدیده گیریم و دنبالش کنیم : یکی آنکه زناشویی ناگزیری باشد. هر جوانی چون به بیستوپنج سال رسیده آزاد نباشد بیزن زید. خدا شمارهی زنان را با مردان یکسان گردانیده. اینست چون یک جوانی زن نمیگیرد مایهی بدبختی یک دختری گردیده بتودهی خود خیانت میکند. دیگری اینکه بفزونی نفوس علاقمند باشیم (3) و خاندانهایی را که بچه دارند محترمتر شماریم و به تنگدستان ایشان کمکهایی نماییم.
دربارهی خاندانها یک کار دیگری هست ، و آن اینکه معنی مشروطه و سررشتهداری تودهای و نتیجهی استقلال و مانند اینها را به زنها نیز یاد دهیم و آنان را در این اندیشهها همراه و در علاقمندی بکشور و توده همباز[=شریکِ] خود گردانیم. این فایدهاش چند چیز است : نخست در خانه برای خود همسخن تهیه کردهایم که چون شبها فراهم مینشینیم بجای گلهگزاریهای بیجا باین گفتگو خواهیم پرداخت. دوم زنان را بکشور و توده علاقمند گردانیده بشمارهی «همراهان» خواهیم افزود. نیز باین وسیله آنان را از اندیشهی خودآرایی و مدپرستی بیرون آورده رنج و زیان خود را کمتر خواهیم گردانید.
من بارها میشنوم کسانی از همسران خود گله کرده از سختگیریهای ایشان دربارهی رخت و کفش و کلاه مینالند. میگویم : زنی که رشتهی اختیارش از یکسو در دست فلان روضهخوان و بهمان فالگیر و از یکسو در چنگ مادام شومر و بارون آرمناک باشد بهتر از این نتواند بود. (4) این گناه شماست که رشتهی اندیشههای آنان را بدست نمیگیرید.
شما برای زنان خود جز از این رمانهای عفتبرباددِه و جز از آن گفتارهای لوس روزنامهها چه خواندنی تهیه کردهاید؟!.. (5) زنی که از جهان بیخبر است چه توقعی از آن توان داشت؟!..
باز میگویم : یک کار مهم اینست که زنان را با این اندیشهها آشنا و بکشور و توده علاقمند گردانیم و برای ایشان نیز نشستها برپا کنیم. این گفتار که در اینجا بپایان میرسد بچاپ نیز خواهد رسید. من آرزومندم در هر خانهای یک نسخه از این باشد و «خواهران و دختران ما» هر یکی آن را بخوانند. آرزومندم این اندیشهها بدلهای حساس آنان نیز راه یابد. (6)
👇
🔸 احمد کسروی
🔸 گفتار : امروز چه باید کرد؟ (سیزده از سیزده)
دربارهی اجتماع ما را سخنانی بسیار هست ، ولی در اینجا تنها بیک چیز بس میکنم ، و آن اینکه اندیشهها یکی گردد. امروز در ایران ، شمردهایم چهارده مذهب است. یعنی چهارده آرمان ، چهارده سیاست ، چهارده کشور. شما باینها اهمیت نمیدهید ولی بسیار مهم است (1) . فلان پیشوای مذهب با چند هزار پیروان ، خود را از توده جدا میگیرد. از پیروان خود مالیات (زکات) میگیرد و بر آنان فرمان میراند و همیشه تخم دشمنی دولت و کشور و قوانین را در دلهای آنان میکارد. اینان در این کشور میزیند و از امنیتی که پدید میآید استفاده میکنند و از تأسیساتی که برای آسایش توده بنیاد مییابد بهره میبرند ، ولی وظیفهای برای خود در قبال کشور نمیشناسند. اگر مالیاتی میدهند از روی ناچاریست و تا میتوانند گردن میکشند. امروز سی و اند سال از آغاز مشروطه میگذرد و هنوز اینان زبان از ریشخند و بدگویی بازنمیدارند. از قوانین مشروطه استفاده میکنند و به بنیادگزاران آن دشنام میدهند. ببهانههای بسیار پستی (از قبیل آنکه چرا سنگ قبرها را کندید یا چرا روهای زنان را باز کردید) ، آشکاره با استقلال کشور دشمنی مینمایند.
این چیزیست که باید چاره کرد ، و برای این ، ما میتوانیم یک کنگرهی مذهبی برپا کنیم. باین معنی که از همهی پیشوایان دعوت کنیم بیایند و مذهب خود را شرح دهند و دلیلهاش بگویند تا دیده شود کدام حقست و با خرد و دانش درست میآید. از هر راهیست باید باین گرفتاری چاره کنیم.
هیچ تردیدی نیست که جهان باید با دین زندگی کند. ولی باید دین را هم معنی کرد. معنی درست دین شناختن معنی جهان و زندگانی ، و پی بردن بگوهر آدمیگری و زیستن با یک آیین بخردانه است. چنین دینیست که باید جهان را اداره کند. چنین دینیست که ولتر (2) و دیگران در آرزویش بودهاند.
دربارهی خاندانها باید دو چیز را بدیده گیریم و دنبالش کنیم : یکی آنکه زناشویی ناگزیری باشد. هر جوانی چون به بیستوپنج سال رسیده آزاد نباشد بیزن زید. خدا شمارهی زنان را با مردان یکسان گردانیده. اینست چون یک جوانی زن نمیگیرد مایهی بدبختی یک دختری گردیده بتودهی خود خیانت میکند. دیگری اینکه بفزونی نفوس علاقمند باشیم (3) و خاندانهایی را که بچه دارند محترمتر شماریم و به تنگدستان ایشان کمکهایی نماییم.
دربارهی خاندانها یک کار دیگری هست ، و آن اینکه معنی مشروطه و سررشتهداری تودهای و نتیجهی استقلال و مانند اینها را به زنها نیز یاد دهیم و آنان را در این اندیشهها همراه و در علاقمندی بکشور و توده همباز[=شریکِ] خود گردانیم. این فایدهاش چند چیز است : نخست در خانه برای خود همسخن تهیه کردهایم که چون شبها فراهم مینشینیم بجای گلهگزاریهای بیجا باین گفتگو خواهیم پرداخت. دوم زنان را بکشور و توده علاقمند گردانیده بشمارهی «همراهان» خواهیم افزود. نیز باین وسیله آنان را از اندیشهی خودآرایی و مدپرستی بیرون آورده رنج و زیان خود را کمتر خواهیم گردانید.
من بارها میشنوم کسانی از همسران خود گله کرده از سختگیریهای ایشان دربارهی رخت و کفش و کلاه مینالند. میگویم : زنی که رشتهی اختیارش از یکسو در دست فلان روضهخوان و بهمان فالگیر و از یکسو در چنگ مادام شومر و بارون آرمناک باشد بهتر از این نتواند بود. (4) این گناه شماست که رشتهی اندیشههای آنان را بدست نمیگیرید.
شما برای زنان خود جز از این رمانهای عفتبرباددِه و جز از آن گفتارهای لوس روزنامهها چه خواندنی تهیه کردهاید؟!.. (5) زنی که از جهان بیخبر است چه توقعی از آن توان داشت؟!..
باز میگویم : یک کار مهم اینست که زنان را با این اندیشهها آشنا و بکشور و توده علاقمند گردانیم و برای ایشان نیز نشستها برپا کنیم. این گفتار که در اینجا بپایان میرسد بچاپ نیز خواهد رسید. من آرزومندم در هر خانهای یک نسخه از این باشد و «خواهران و دختران ما» هر یکی آن را بخوانند. آرزومندم این اندیشهها بدلهای حساس آنان نیز راه یابد. (6)
👇
پابرگیها :
1ـ در سالهای اخیر با پیشامدهای افسوسانگیزی که در پاکستان ، عراق ، سوریه ، مصر و دیگر کشورهای شرقی رخ داده ، اهمیت این قضیه محسوستر گردیده است.
2ـ کسروی دربارهی آرزوی فیلسوفان اروپایی دربارهی دین چنین میگوید :
«... ما دربارهی آنان داوری خود را نمودهایم : آنان با دروغها جنگیدهاند ولی براستیها نرسیدهاند. آنان در برابر زورگوییهای کشیشان و حاخامان ایستاده و مردانه جنگیدهاند و از نیروی آنها کاستهاند و این کارشان نیک و سودمند بوده ، ولی خود به یک راستی نرسیده و در سرگردانی بسر بردهاند. مانندهی ایشان بودهاند در ایران میرزا آقاخان کرمانی و شیخ احمد روحی که بچند کیش درآمدهاند و هر یکی از آنها را نپسندیده و زبان بخردهگیریها باز کردهاند ، و با اینهمه کوششها خود بیدین زیستهاند.
ولتر که بنامتر از نیتچه و دیگران میباشد با آن جنگهایی که با دین کرده این میدانسته که در پشت سر آن زورگوییهای کشیشان و این پردهدریهای اینان ، یک رشته راستیهایی هست. این میدانسته که باید جهان را دینی باشد و اینست همیشه آرزومند یک «دین طبیعی» میبوده. همیشه آرزومند میبوده ولی بآن نمیرسیده و با افسوس روز میگزارده.
در شورش فرانسه که تخمهای افشاندهی ولتر و منتسکیو و دیگران روییدن گرفته خشم مردم بکلیسا و کشیش بیش از اندازه شد یک دسته دین مسیح را برانداخته و خود دینی بنام «دین راست» پدید آوردند. سپس روبسپیر آن را برانداخته خود دین دیگری بنیاد نهاد. ولی هیچ یکی از اینها راه براستیها نداشت و هر یکی پس از اندکی خوار گردیده از میان رفت.
اینست میگوییم آنان با دروغها جنگیدند ولی براستیها نرسیدند. لیکن ما براستیها رسیدهایم و آنها را روشن گردانیدهایم. آن دین طبیعی که ولتر در آرزویش میبوده ، و آن دین راست که شورشیان فرانسه جستجو میکردهاند ، آن راه رستگاری که هر پاکدل بخردی باید در طلبش باشد همینست که ما مینماییم. این دین که ما میگوییم سراپا راستی و سراپا پاکیست. شما میخواهید از راه دانشها پیش آیید ، میخواهید خرد را بداوری گمارید ، میخواهید در ترازوی «اجتماع» بسنجید ، یک ایرادی در گفتههای ما نخواهید یافت.» (مهنامهی پیمان ، سال هفتم ، ش5 ، ص303)
کسانی اگر میخواهند از معنی دین بیشتر آگاه گردند این کتابها را بخوانند : ورجاوندْبنیاد ، راه رستگاری ، دین و جهان ، خدا با ماست.
3ـ جمعیت ایران در آن زمان میان 17 تا 20 میلیون تن بوده.
4ـ اشاره است بفال قهوه و احضار روح و اینگونه پندارهای اروپایی که بدست این مادام و آن مسیو درمیان توده رواج داده میشد.
5ـ امروز بدتر از گذشته هم شده : فیلمهای ماهواره که سودی جز بدآموزیهای بسیار بیمناک ندارد تماشا میکنند. اگرهم کلاسی میروند در آنها جز آموزاکهای (تعلیمات) صوفیانه یا شاعرانه نمییابند.
6ـ این گفتار در نشستی که در 19 مهرماه[1320] از «آزادگان»[=اندامان باهَماد آزادگان] و ایرانخواهان برپا گردیده بود خوانده شده و اینست زبان آن جز از زبان پیمان میباشد. (کسروی)
🌸
1ـ در سالهای اخیر با پیشامدهای افسوسانگیزی که در پاکستان ، عراق ، سوریه ، مصر و دیگر کشورهای شرقی رخ داده ، اهمیت این قضیه محسوستر گردیده است.
2ـ کسروی دربارهی آرزوی فیلسوفان اروپایی دربارهی دین چنین میگوید :
«... ما دربارهی آنان داوری خود را نمودهایم : آنان با دروغها جنگیدهاند ولی براستیها نرسیدهاند. آنان در برابر زورگوییهای کشیشان و حاخامان ایستاده و مردانه جنگیدهاند و از نیروی آنها کاستهاند و این کارشان نیک و سودمند بوده ، ولی خود به یک راستی نرسیده و در سرگردانی بسر بردهاند. مانندهی ایشان بودهاند در ایران میرزا آقاخان کرمانی و شیخ احمد روحی که بچند کیش درآمدهاند و هر یکی از آنها را نپسندیده و زبان بخردهگیریها باز کردهاند ، و با اینهمه کوششها خود بیدین زیستهاند.
ولتر که بنامتر از نیتچه و دیگران میباشد با آن جنگهایی که با دین کرده این میدانسته که در پشت سر آن زورگوییهای کشیشان و این پردهدریهای اینان ، یک رشته راستیهایی هست. این میدانسته که باید جهان را دینی باشد و اینست همیشه آرزومند یک «دین طبیعی» میبوده. همیشه آرزومند میبوده ولی بآن نمیرسیده و با افسوس روز میگزارده.
در شورش فرانسه که تخمهای افشاندهی ولتر و منتسکیو و دیگران روییدن گرفته خشم مردم بکلیسا و کشیش بیش از اندازه شد یک دسته دین مسیح را برانداخته و خود دینی بنام «دین راست» پدید آوردند. سپس روبسپیر آن را برانداخته خود دین دیگری بنیاد نهاد. ولی هیچ یکی از اینها راه براستیها نداشت و هر یکی پس از اندکی خوار گردیده از میان رفت.
اینست میگوییم آنان با دروغها جنگیدند ولی براستیها نرسیدند. لیکن ما براستیها رسیدهایم و آنها را روشن گردانیدهایم. آن دین طبیعی که ولتر در آرزویش میبوده ، و آن دین راست که شورشیان فرانسه جستجو میکردهاند ، آن راه رستگاری که هر پاکدل بخردی باید در طلبش باشد همینست که ما مینماییم. این دین که ما میگوییم سراپا راستی و سراپا پاکیست. شما میخواهید از راه دانشها پیش آیید ، میخواهید خرد را بداوری گمارید ، میخواهید در ترازوی «اجتماع» بسنجید ، یک ایرادی در گفتههای ما نخواهید یافت.» (مهنامهی پیمان ، سال هفتم ، ش5 ، ص303)
کسانی اگر میخواهند از معنی دین بیشتر آگاه گردند این کتابها را بخوانند : ورجاوندْبنیاد ، راه رستگاری ، دین و جهان ، خدا با ماست.
3ـ جمعیت ایران در آن زمان میان 17 تا 20 میلیون تن بوده.
4ـ اشاره است بفال قهوه و احضار روح و اینگونه پندارهای اروپایی که بدست این مادام و آن مسیو درمیان توده رواج داده میشد.
5ـ امروز بدتر از گذشته هم شده : فیلمهای ماهواره که سودی جز بدآموزیهای بسیار بیمناک ندارد تماشا میکنند. اگرهم کلاسی میروند در آنها جز آموزاکهای (تعلیمات) صوفیانه یا شاعرانه نمییابند.
6ـ این گفتار در نشستی که در 19 مهرماه[1320] از «آزادگان»[=اندامان باهَماد آزادگان] و ایرانخواهان برپا گردیده بود خوانده شده و اینست زبان آن جز از زبان پیمان میباشد. (کسروی)
🌸
📖 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🖌 احمد کسروی
🔸 پیام ... ـ تکهی چهار از هفت
شعر در ایران از دربارهای استبدادی برخاسته و در میخانهها پرورش یافته و اینست که بیشتر ابزار دست یاوهبافان و بیهودهگویان بوده. کنون در این زمان ما هم بیشتر شعرا جز بیهودهگویی نمیکنند و از این راه ریشهی هوش و خرد خود و دیگران را میکنند.
درخت را از میوهاش باید شناخت. اگر آنهمه شعرای ایران «گلزار خاطرشان آب از سرچشمهی فیض میخورده» پس چگونه اینهمه عیبها و بدیها درمیان توده پیداست؟!
مردمی که هزاران نبی و ولی از میان آنان برخاسته چرا باید حالش آن باشد که هست؟!
وانگاه شعرای ایران بمردم چه یاد دادهاند؟.. مگر دیوانهای آنان در دسترس ما نیست که میبینیم همه سخن از ستایش پادشاهان ترک و مغول و از عشقبازی با یاران پنداری و گفتگو از ساده و باده و طعن بر خدا و پیغمبران و غلو دربارهی آنان ، هجو و دشنام بیکدیگر و مانند اینهاست؟ آیا اینان تند باران حقیقت بر ساحت دلشان میباریده؟!
اگر بگویی : مولوی مثنوی را سروده. میگویم : سودش چیست؟! آیا آن پندارهای بیسر و ته صوفیان که خود گوینده نیز سر درنمیآورده چه سودی جز زیان میتواند داد؟!
یا اگر بگویی : شعرا در غزلهای خود هم اندرزهای بسیاری را برشتهی نظم کشیدهاند. میگویم : اندرزی که با دهن میآلوده بسرایند جز گردنکشی نتیجه بیرون نمیدهد. مگر اندرزشنو نمیبیند که خود شاعر در یک بیت پیش از آن چه گفته و چه کرده و با اینحال چه اثری بر اندرز او بار میکند؟!
شما اگر بانجمنی درآمده نخست دستگاه بادهخواری درچینید سپس چند دهان آوازه بخوانید و «یار! یار!» بگویید و پس از آن چند دست نرد و شطرنج بازی کنید و پس از همه منبری بگزارند و شما بالا رفته بمردم موعظه کنید ـ آیا این موعظهی شما چه اثری خواهد داشت جز آنکه مردم را بدتر از بد گرداند؟!
حاج تاج واعظ خراسانی معروف همین حال را داشت و اینبود که موعظههای او جز بدرد مسخرهبازی اعیان تیرهدرون استبداد نمیخورد. کنون این اندرزهای شعرا را نیز «موعظهی حاج تاجی» باید نامید.
هر گروه همین که جلوی بدیهای آنان گرفته نشد روز بروز بر بدی میافزایند و از نیکی میکاهند و سرانجام نیکان نیز بدنام میگردند.
در ایران سادات حرمت بیاندازه داشتند و از پارساترین و پاکدامنترین مردمان بشمار میرفتند ولی در سایهی آنکه کسی جلوگیری از بدان ایشان نمیکرد آخر کار بآنجا رسید که دستههایی از آنان بقلدری برخاسته سر راه بر حاجیان میگرفتند و زشتیهای بسیار از آنان سر میزد و نتیجه آن شد که نیک و بد همگی حرمت خود را از دست دادند. همچنین دستههای دیگر.
شعرا نیز چون کسی بد آنان را نگفته و زبان بخردهگیری نگشاده اینست تودهی انبوه ایشان با هر بنیادی بستیز برخاسته و به هر آیینی پشت پا زدهاند.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 پیام ... ـ تکهی چهار از هفت
شعر در ایران از دربارهای استبدادی برخاسته و در میخانهها پرورش یافته و اینست که بیشتر ابزار دست یاوهبافان و بیهودهگویان بوده. کنون در این زمان ما هم بیشتر شعرا جز بیهودهگویی نمیکنند و از این راه ریشهی هوش و خرد خود و دیگران را میکنند.
درخت را از میوهاش باید شناخت. اگر آنهمه شعرای ایران «گلزار خاطرشان آب از سرچشمهی فیض میخورده» پس چگونه اینهمه عیبها و بدیها درمیان توده پیداست؟!
مردمی که هزاران نبی و ولی از میان آنان برخاسته چرا باید حالش آن باشد که هست؟!
وانگاه شعرای ایران بمردم چه یاد دادهاند؟.. مگر دیوانهای آنان در دسترس ما نیست که میبینیم همه سخن از ستایش پادشاهان ترک و مغول و از عشقبازی با یاران پنداری و گفتگو از ساده و باده و طعن بر خدا و پیغمبران و غلو دربارهی آنان ، هجو و دشنام بیکدیگر و مانند اینهاست؟ آیا اینان تند باران حقیقت بر ساحت دلشان میباریده؟!
اگر بگویی : مولوی مثنوی را سروده. میگویم : سودش چیست؟! آیا آن پندارهای بیسر و ته صوفیان که خود گوینده نیز سر درنمیآورده چه سودی جز زیان میتواند داد؟!
یا اگر بگویی : شعرا در غزلهای خود هم اندرزهای بسیاری را برشتهی نظم کشیدهاند. میگویم : اندرزی که با دهن میآلوده بسرایند جز گردنکشی نتیجه بیرون نمیدهد. مگر اندرزشنو نمیبیند که خود شاعر در یک بیت پیش از آن چه گفته و چه کرده و با اینحال چه اثری بر اندرز او بار میکند؟!
شما اگر بانجمنی درآمده نخست دستگاه بادهخواری درچینید سپس چند دهان آوازه بخوانید و «یار! یار!» بگویید و پس از آن چند دست نرد و شطرنج بازی کنید و پس از همه منبری بگزارند و شما بالا رفته بمردم موعظه کنید ـ آیا این موعظهی شما چه اثری خواهد داشت جز آنکه مردم را بدتر از بد گرداند؟!
حاج تاج واعظ خراسانی معروف همین حال را داشت و اینبود که موعظههای او جز بدرد مسخرهبازی اعیان تیرهدرون استبداد نمیخورد. کنون این اندرزهای شعرا را نیز «موعظهی حاج تاجی» باید نامید.
هر گروه همین که جلوی بدیهای آنان گرفته نشد روز بروز بر بدی میافزایند و از نیکی میکاهند و سرانجام نیکان نیز بدنام میگردند.
در ایران سادات حرمت بیاندازه داشتند و از پارساترین و پاکدامنترین مردمان بشمار میرفتند ولی در سایهی آنکه کسی جلوگیری از بدان ایشان نمیکرد آخر کار بآنجا رسید که دستههایی از آنان بقلدری برخاسته سر راه بر حاجیان میگرفتند و زشتیهای بسیار از آنان سر میزد و نتیجه آن شد که نیک و بد همگی حرمت خود را از دست دادند. همچنین دستههای دیگر.
شعرا نیز چون کسی بد آنان را نگفته و زبان بخردهگیری نگشاده اینست تودهی انبوه ایشان با هر بنیادی بستیز برخاسته و به هر آیینی پشت پا زدهاند.
🌸
🔶 دفتر «امروز چه باید کرد؟»
🔸 احمد کسروی
🔸 یادداشت ویراینده (یک از یک)
دمکراسی تودهها را موهبتی است که نه تنها خود را از بند استبداد پادشاهان برهانند بلکه از آسیب آزمندان و ستمگران نیز در امان بمانند. آسیب از کسانی که فرمانروایی را راهی برای کامرانیها و زورورزیهای خود شمارند. پیداست همیشه چنین کسانی خواهند بود که برای رسیدن به سودها و هوسهای خود از هر فرصت و رخنهای در دمکراسی بهره جسته از پیچیدن به جادهی استبداد نیز دریغ نخواهند کرد.
با اینکه دمکراسی در هر کشوری رویهی خود را دارد ولی رویهمرفته یک آرمان در همهی آنها یکسانست : «فرمانروایی هرچه بیشتر در دست خود مردم و زیر نگاهبانی ایشان باشد». پیداست این فرمانروایی هرچه بیشتر به شایستگان سپرده گردد آن دمکراسی بآرمان خود نزدیکترست. ولی هوسرانان همیشه آمادهاند که جلو شایستگان را گرفته و از هر راهی بسود خود کوشند. نتیجهی این دیباچه آنکه نه تنها برای بدست آوردن دمکراسی بلکه به نگهداری آن نیز باید کوششها نمود.
یکی از آفتهای دمکراسی ، قانونهای نادرست انتخابات است که توده را از مردان شایسته بیبهره میگرداند. این نادرستی از چند راه است. تقلب در انتخابات ، «رای خریدن» و ناراستی و نیرنگ در رقابت انتخاباتی از شناختهترین آنهاست. دانشوران حقوق سیاسی بمؤلفههای دیگری همچون «ویژگیهای برگزینندگان و نامزدهای نمایندگی» ، فرمول تعیین «حوزههای انتخاباتی» ، «انجمنهای برگزاری انتخابات» ، تعریف «اکثریت» ، «شیوهی دریافت رای و شمارش آن» ، و دیگر نکتهها که بانتخابات درست میانجامد پروا کردهاند. اینها هر یک باید بدرستی تعیین گردد تا دمکراسی از آرمان خود دور نیفتد. این زمینه خود به تنهایی میدان گستردهای برای بررسی و چارهجویی بوده و اکنون نیز میباشد.
یکی از هَنایندهترین [=مؤثرترین] اینها که در این دفتر بآن اشاره شده و زمینهی این یادداشت میباشد ویژگیهای برگزینندگان و نامزدهاست. در کشورهای دمکراسی بیکایک مؤلفههای انتخاباتی پروا شده و هر کشوری از روی مقتضیات خود آنها را تعیین کرده است. برای مثال سن رایدهنده و نامزد نمایندگی در هر کشوری جداست. زمانی شرط سنی برای رای دادن در ایران 15 سال تمام بود. ولی همین در ژاپن 25 سال میباشد. (اینها برای نشان دادن تفاوت در شرطهای برگزینندگان و برگزیده شدگان است و نباید از آن این لغزش پیش آید که آنچه اکنون در ایران فرمانرواست براستی دمکراسی میباشد.)
نمونهای دیگر از شرطهای برگزینندگان یکی هم جنس ایشان است. زنان در برخی از کشورهای دمکراسی تا دههی چهل میلادی حق رای نداشتند. در ایران نیز در سال 1341 به زنان حق رای داده شد. اینها شرطهای «قانون انتخابات» است و بیگمان هر کشوری گاهگاه دیگرگونیهایی در آن پدید آورده یا خواهد آورد.
در کشور ما نیز قانون انتخابات چند بار دیگر گردیده است. یک بار نیز دکتر مصدق در مجلس چهاردهم 24 مادّه را برای دیگر گردانیدن قانون انتخابات پیش نهاد (اردیبهشت 1323). مادّهی 5 آن (پس از اصلاح) چنین بود : «داوطلبان (نمایندگی) باید یا از طرف 100 نفر که حق رأی دارند بفرمانداری معرفی شوند باین طریق که معرفیکنندگان شخصاً در فرمانداری حاضر شوند و با ارائهی شناسنامهی خود معرفینامه را امضا کنند یا وجهی معادل یک ماه حقوق نمایندگی ... ودیعه گزارند» (روزنامهی اطلاعات : 1323/4/4). باید دانست گرو گزاردن پول و معرفینامه گرفتن از برگزینندگان یا از سیاستگران و ادارههای دولتی برای نماینده شدن در برخی کشورهای اروپایی اکنون هم روانست.
در آن پیشنهاد شرط سوادی هم برای برگزینندگان شهری گزارده شده بود. نتیجههایی که از دخالت بیسوادان در انتخابات برمیخیزد نه چیزیست که نیاز بگفتگو بدارد. در آن سالها اگر این را برای روستاها نیز بکار میبستند بمعنی بیبهره گردیدن روستاییان از حق برگزیدن میبوده. همانا دکتر از این میپرهیزیده. همچنین سخن از دادن حق رأی به زنان پیش آمده بود که دکتر مصدق چنین پاسخ داده : «دادن حق رأی به زنها مستلزم مرور زمان بیشتری است تا عدهی زیادتری از بانوان صلاحیت کافی برای انتخاب کردن و شدن احراز نمایند».
چنانکه دیده میشود شرط صلاحیتی که کسروی برای برگزینندگان و برگزیده شوندگان بدیده دارد بنیادیتر و کلیتر است : باید «بکشور و توده از درون دل علاقه داشته و خود را مؤظف بکوشش و جانفشانی در راه آن شناسند» و بآن ایمان بدارند ، نه اینکه «در این کشور میزیند ولی با آن بیگانهاند» ، «باید این بیگانگان را کنار گرفت».
آگاهان برویدادهای پس از مشروطه میدانند که دخالت آن «بیگانگان» و کسانی که «جز درپی هوسها و گمراهیهای خود نیستند» همیشه سنگها بر سر راه پیشرفت این کشور غلتانیده.
👇
🔸 احمد کسروی
🔸 یادداشت ویراینده (یک از یک)
دمکراسی تودهها را موهبتی است که نه تنها خود را از بند استبداد پادشاهان برهانند بلکه از آسیب آزمندان و ستمگران نیز در امان بمانند. آسیب از کسانی که فرمانروایی را راهی برای کامرانیها و زورورزیهای خود شمارند. پیداست همیشه چنین کسانی خواهند بود که برای رسیدن به سودها و هوسهای خود از هر فرصت و رخنهای در دمکراسی بهره جسته از پیچیدن به جادهی استبداد نیز دریغ نخواهند کرد.
با اینکه دمکراسی در هر کشوری رویهی خود را دارد ولی رویهمرفته یک آرمان در همهی آنها یکسانست : «فرمانروایی هرچه بیشتر در دست خود مردم و زیر نگاهبانی ایشان باشد». پیداست این فرمانروایی هرچه بیشتر به شایستگان سپرده گردد آن دمکراسی بآرمان خود نزدیکترست. ولی هوسرانان همیشه آمادهاند که جلو شایستگان را گرفته و از هر راهی بسود خود کوشند. نتیجهی این دیباچه آنکه نه تنها برای بدست آوردن دمکراسی بلکه به نگهداری آن نیز باید کوششها نمود.
یکی از آفتهای دمکراسی ، قانونهای نادرست انتخابات است که توده را از مردان شایسته بیبهره میگرداند. این نادرستی از چند راه است. تقلب در انتخابات ، «رای خریدن» و ناراستی و نیرنگ در رقابت انتخاباتی از شناختهترین آنهاست. دانشوران حقوق سیاسی بمؤلفههای دیگری همچون «ویژگیهای برگزینندگان و نامزدهای نمایندگی» ، فرمول تعیین «حوزههای انتخاباتی» ، «انجمنهای برگزاری انتخابات» ، تعریف «اکثریت» ، «شیوهی دریافت رای و شمارش آن» ، و دیگر نکتهها که بانتخابات درست میانجامد پروا کردهاند. اینها هر یک باید بدرستی تعیین گردد تا دمکراسی از آرمان خود دور نیفتد. این زمینه خود به تنهایی میدان گستردهای برای بررسی و چارهجویی بوده و اکنون نیز میباشد.
یکی از هَنایندهترین [=مؤثرترین] اینها که در این دفتر بآن اشاره شده و زمینهی این یادداشت میباشد ویژگیهای برگزینندگان و نامزدهاست. در کشورهای دمکراسی بیکایک مؤلفههای انتخاباتی پروا شده و هر کشوری از روی مقتضیات خود آنها را تعیین کرده است. برای مثال سن رایدهنده و نامزد نمایندگی در هر کشوری جداست. زمانی شرط سنی برای رای دادن در ایران 15 سال تمام بود. ولی همین در ژاپن 25 سال میباشد. (اینها برای نشان دادن تفاوت در شرطهای برگزینندگان و برگزیده شدگان است و نباید از آن این لغزش پیش آید که آنچه اکنون در ایران فرمانرواست براستی دمکراسی میباشد.)
نمونهای دیگر از شرطهای برگزینندگان یکی هم جنس ایشان است. زنان در برخی از کشورهای دمکراسی تا دههی چهل میلادی حق رای نداشتند. در ایران نیز در سال 1341 به زنان حق رای داده شد. اینها شرطهای «قانون انتخابات» است و بیگمان هر کشوری گاهگاه دیگرگونیهایی در آن پدید آورده یا خواهد آورد.
در کشور ما نیز قانون انتخابات چند بار دیگر گردیده است. یک بار نیز دکتر مصدق در مجلس چهاردهم 24 مادّه را برای دیگر گردانیدن قانون انتخابات پیش نهاد (اردیبهشت 1323). مادّهی 5 آن (پس از اصلاح) چنین بود : «داوطلبان (نمایندگی) باید یا از طرف 100 نفر که حق رأی دارند بفرمانداری معرفی شوند باین طریق که معرفیکنندگان شخصاً در فرمانداری حاضر شوند و با ارائهی شناسنامهی خود معرفینامه را امضا کنند یا وجهی معادل یک ماه حقوق نمایندگی ... ودیعه گزارند» (روزنامهی اطلاعات : 1323/4/4). باید دانست گرو گزاردن پول و معرفینامه گرفتن از برگزینندگان یا از سیاستگران و ادارههای دولتی برای نماینده شدن در برخی کشورهای اروپایی اکنون هم روانست.
در آن پیشنهاد شرط سوادی هم برای برگزینندگان شهری گزارده شده بود. نتیجههایی که از دخالت بیسوادان در انتخابات برمیخیزد نه چیزیست که نیاز بگفتگو بدارد. در آن سالها اگر این را برای روستاها نیز بکار میبستند بمعنی بیبهره گردیدن روستاییان از حق برگزیدن میبوده. همانا دکتر از این میپرهیزیده. همچنین سخن از دادن حق رأی به زنان پیش آمده بود که دکتر مصدق چنین پاسخ داده : «دادن حق رأی به زنها مستلزم مرور زمان بیشتری است تا عدهی زیادتری از بانوان صلاحیت کافی برای انتخاب کردن و شدن احراز نمایند».
چنانکه دیده میشود شرط صلاحیتی که کسروی برای برگزینندگان و برگزیده شوندگان بدیده دارد بنیادیتر و کلیتر است : باید «بکشور و توده از درون دل علاقه داشته و خود را مؤظف بکوشش و جانفشانی در راه آن شناسند» و بآن ایمان بدارند ، نه اینکه «در این کشور میزیند ولی با آن بیگانهاند» ، «باید این بیگانگان را کنار گرفت».
آگاهان برویدادهای پس از مشروطه میدانند که دخالت آن «بیگانگان» و کسانی که «جز درپی هوسها و گمراهیهای خود نیستند» همیشه سنگها بر سر راه پیشرفت این کشور غلتانیده.
👇
روشنست که سخنران در این گفتار فرصت درآمدن بجزئیات نداشته و اینست تنها کلیات را بزبان آورده. اشارهی او باشکالی است که تا آن هنگام کسی از آن سخنی بمیان نیاورده بود :
بیپروایانی به توده و میهن از روی قانونِ آن زمان حق رای دادن و نماینده شدن را دارند ولی اینان جز «بیگانگانی» در این کشور نیستند و از دخالتشان در کارهای سیاسی جز زیان برنخیزد.
به نظر ویراینده او دو زمینه را یکجا پیش میکشد : یکی باز کردن درِ یک بحث حقوقی و دیگری روشن گردانیدن راه کار برای کوشندگان سیاسی.
یک رشته بحثهای حقوقیِ نوین بگزاردن قانونهایی میانجامد که آگاهی مردم از حقایق ، پشتوانهی اجرای آنهاست. همچنین کوشندگان سیاسی نیاز خواهند داشت به تربیت مردم پردازند و این جز با دانستن حقایق نخواهد بود. پس در هر دو زمینه گام نخست آگاهانیدن توده میباشد که زیان دخالت بیپروایان در سیاست را به توده و کشور بدانند. او سالها بآگاهی توده کوشیده و اینک نوبت گام دیگری فرارسیده. چنانکه در همین گفتار سیاهکاریهای حزبهای گذشته و هوچیان را آشکار میگرداند و زیانهایی را که از ایشان بمشروطه و کشور رسیده بازمینماید.
اگر از دیدهی نخست که گشودن درِ یک بحث حقوقی است نگاه کنیم ، او زمینه را برای دیگر گردانیدن قانون انتخابات آماده میسازد تا سپس حقوقدانانی بآن بپردازند و قانونهایی گزارند که از دخالت ناشایستگان در سررشتهداری و در کوششهای سیاسی جلوگیری شود. مغز سخن اینجا اینست که بیاعتنایی به توده و کشور و همچنین هوسرانی و پافشاری بر گمراهیها که تاکنون در قانونهای ما بِزِه (جرم) بشمار نمیآمده باری به بیبهره گردیدن از حق برگزیدن یا برگزیده شدن بینجامد. هوسمندان و بدخواهان تا آنجا که میشود شناخته شده و دستشان از کارهای سیاسی کوتاه گردد. راستی را این چه معنی دارد که کسانی که کمترین دلبستگی بکشور و کارهای آن ندارند حق برگزیدن و برگزیده شدن دارند؟!. آیا این با خرد سازگار است؟!. آیا با قانون پاداش و کیفر (تشویق و تنبیه) سازگار است؟!. اینکه در کشورهای دیگر هست دلیل بر درستی آن نتواند بود. ما باید برای هر تصمیمی دلیل خردپذیر بداریم. آیا این درست است که ما بجای پیروی از داوری خرد ، از دیگران تقلید کنیم یا از ترس انتقاد این و آن بکار نادرست و زیانمند تن دهیم؟!.
اما از دیدهی دوم که راهنمایی بکوشندگان سیاسی است ، مغز سخن در اینجا اینست که همراه گردانیدن کسان ناشایا ، بدنام و گمراه در کوششهای سیاسی که بظاهر بر شمار یک جمعیت میافزاید بجای سود زیان خواهد داد. کوشندگان باید خود از گردنکشی بپرهیزند و از گردنکشان و هوسرانان و کسانی که بر گمراهیهای خود پافشارند دوری جسته به نزد خود راه ندهند. چنانکه در سخنان بعدی اینها هرچه روشنتر گردیده است.
🌸
بیپروایانی به توده و میهن از روی قانونِ آن زمان حق رای دادن و نماینده شدن را دارند ولی اینان جز «بیگانگانی» در این کشور نیستند و از دخالتشان در کارهای سیاسی جز زیان برنخیزد.
به نظر ویراینده او دو زمینه را یکجا پیش میکشد : یکی باز کردن درِ یک بحث حقوقی و دیگری روشن گردانیدن راه کار برای کوشندگان سیاسی.
یک رشته بحثهای حقوقیِ نوین بگزاردن قانونهایی میانجامد که آگاهی مردم از حقایق ، پشتوانهی اجرای آنهاست. همچنین کوشندگان سیاسی نیاز خواهند داشت به تربیت مردم پردازند و این جز با دانستن حقایق نخواهد بود. پس در هر دو زمینه گام نخست آگاهانیدن توده میباشد که زیان دخالت بیپروایان در سیاست را به توده و کشور بدانند. او سالها بآگاهی توده کوشیده و اینک نوبت گام دیگری فرارسیده. چنانکه در همین گفتار سیاهکاریهای حزبهای گذشته و هوچیان را آشکار میگرداند و زیانهایی را که از ایشان بمشروطه و کشور رسیده بازمینماید.
اگر از دیدهی نخست که گشودن درِ یک بحث حقوقی است نگاه کنیم ، او زمینه را برای دیگر گردانیدن قانون انتخابات آماده میسازد تا سپس حقوقدانانی بآن بپردازند و قانونهایی گزارند که از دخالت ناشایستگان در سررشتهداری و در کوششهای سیاسی جلوگیری شود. مغز سخن اینجا اینست که بیاعتنایی به توده و کشور و همچنین هوسرانی و پافشاری بر گمراهیها که تاکنون در قانونهای ما بِزِه (جرم) بشمار نمیآمده باری به بیبهره گردیدن از حق برگزیدن یا برگزیده شدن بینجامد. هوسمندان و بدخواهان تا آنجا که میشود شناخته شده و دستشان از کارهای سیاسی کوتاه گردد. راستی را این چه معنی دارد که کسانی که کمترین دلبستگی بکشور و کارهای آن ندارند حق برگزیدن و برگزیده شدن دارند؟!. آیا این با خرد سازگار است؟!. آیا با قانون پاداش و کیفر (تشویق و تنبیه) سازگار است؟!. اینکه در کشورهای دیگر هست دلیل بر درستی آن نتواند بود. ما باید برای هر تصمیمی دلیل خردپذیر بداریم. آیا این درست است که ما بجای پیروی از داوری خرد ، از دیگران تقلید کنیم یا از ترس انتقاد این و آن بکار نادرست و زیانمند تن دهیم؟!.
اما از دیدهی دوم که راهنمایی بکوشندگان سیاسی است ، مغز سخن در اینجا اینست که همراه گردانیدن کسان ناشایا ، بدنام و گمراه در کوششهای سیاسی که بظاهر بر شمار یک جمعیت میافزاید بجای سود زیان خواهد داد. کوشندگان باید خود از گردنکشی بپرهیزند و از گردنکشان و هوسرانان و کسانی که بر گمراهیهای خود پافشارند دوری جسته به نزد خود راه ندهند. چنانکه در سخنان بعدی اینها هرچه روشنتر گردیده است.
🌸
📖 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🖌 احمد کسروی
🔸 پیام ... ـ تکهی پنج از هفت
جهان با دین آباد است. ولی اینان بیخردانه بدشمنی دین برخاسته مردم را به بیدینی و بیباکی دلیر ساختهاند. آیا آن دسته شعرای خراباتی که همه سخن از می و باده و پیر خرابات میرانند اگر بیدین نیستند پس چیستند؟!
سرفرازی آدمی با بینیازی است. ولی اینان مفتخواری و گدایی را عار ندانسته همیشه از این در بآن در دویدهاند بلکه بسیاری از آنان هجو را وسیله ساخته قلدری مینمودهاند و با زور پول از مردم میخواستهاند.
بیزاری از ستم در نهاد هر کسی نهاده شده. ولی اینان همیشه ریزهخوار خوان ستمگران بودهاند و هر ستمی که آنان کردهاند و اینان جامهی دادگری بر آن پوشانیدهاند.
هر کسی از بیهودهگویی گریزان است و آن را عار خود میشمارد ولی اینان بیهودهگویی را هنر خود میشمارند و دیوانها در ستایش یار پنداری میپردازند و صدها پند از زبان پیر میکده (ملا حِزقیل) ساخته برشتهی نظم میکشند. لیلی و مجنون دو تن تازی بیابانگرد که نمیدانیم بودند یا نبودند بداستان ایشان صدها عمر هدر میسازند ، مردی که صد ارج و احترام دارد خود را «سگ یار» میگرداند.
کسی که هرگز باده بر لب نرسانیده احمقانه دم از بدمستی میزند. مردی که هیچگاه نگاه بروی سادهای نکرده بیغیرتانه لاف سادهپرستی میزند. هر کسی خود را رندتر و قلاشتر میستاید. هر یکی دیوانگی بیشتر از خویش مینماید. این یکی شب را بیخبر و آسوده خوابیده بامداد میسراید : دیشب همه شب سرشک میباریدم ، آن دیگری با قد راست داد میزند : پشتم دو تا شد از هجر آن یار ... مگر شعر چیست که اینهمه آلودگیها را برتابد؟!
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 پیام ... ـ تکهی پنج از هفت
جهان با دین آباد است. ولی اینان بیخردانه بدشمنی دین برخاسته مردم را به بیدینی و بیباکی دلیر ساختهاند. آیا آن دسته شعرای خراباتی که همه سخن از می و باده و پیر خرابات میرانند اگر بیدین نیستند پس چیستند؟!
سرفرازی آدمی با بینیازی است. ولی اینان مفتخواری و گدایی را عار ندانسته همیشه از این در بآن در دویدهاند بلکه بسیاری از آنان هجو را وسیله ساخته قلدری مینمودهاند و با زور پول از مردم میخواستهاند.
بیزاری از ستم در نهاد هر کسی نهاده شده. ولی اینان همیشه ریزهخوار خوان ستمگران بودهاند و هر ستمی که آنان کردهاند و اینان جامهی دادگری بر آن پوشانیدهاند.
هر کسی از بیهودهگویی گریزان است و آن را عار خود میشمارد ولی اینان بیهودهگویی را هنر خود میشمارند و دیوانها در ستایش یار پنداری میپردازند و صدها پند از زبان پیر میکده (ملا حِزقیل) ساخته برشتهی نظم میکشند. لیلی و مجنون دو تن تازی بیابانگرد که نمیدانیم بودند یا نبودند بداستان ایشان صدها عمر هدر میسازند ، مردی که صد ارج و احترام دارد خود را «سگ یار» میگرداند.
کسی که هرگز باده بر لب نرسانیده احمقانه دم از بدمستی میزند. مردی که هیچگاه نگاه بروی سادهای نکرده بیغیرتانه لاف سادهپرستی میزند. هر کسی خود را رندتر و قلاشتر میستاید. هر یکی دیوانگی بیشتر از خویش مینماید. این یکی شب را بیخبر و آسوده خوابیده بامداد میسراید : دیشب همه شب سرشک میباریدم ، آن دیگری با قد راست داد میزند : پشتم دو تا شد از هجر آن یار ... مگر شعر چیست که اینهمه آلودگیها را برتابد؟!
🌸
🔶 دفتر «امروز چه باید کرد؟»
🔸 احمد کسروی
🔸 راست را بپای دروغ نبرید (یک از یک)
چون در گفتار «امروز چه باید کرد؟..» نوشتهایم : «امروز در ایران شمردهایم چهارده مذهب هست ...» ، در انجمنی آن را میخواندهاند و ملایی چنین گفته : «همین میشود پانزدهمی». میخواهیم بگفتهی او پاسخی دهیم.
یکی از بهانهها که همیشه میشنویم همینست. کسانی میآیند و گفتگو میکنند و چون سخنشان بپایان میرسد و درمیمانند ، آن زمان برگشته چنین میگویند : «این هم میشود یک اختلاف دیگر».
من میگویم : پس چه باید کرد؟!.. آیا باید در برابر این گمراهیها و این نادانیها و این پراکندگیها بهیچ کوششی نپرداخت؟!. ما که میکوشیم شما میگویید : «این هم میشود یک اختلاف دیگر». پس بگویید چه کار باید کرد؟.. آیا باید دست روی دست گزاشت و خاموشی گزید؟!. بگویید ببینیم چه پاسخی میدهید؟!..
یک داستان شگفتی هست که میباید بنویسیم : چند تن بیدانش و بیمایهای بنام اینکه «ما قرآنی هستیم» باینجا و آنجا میدوند و از زبان این و آن سرمایه میاندوزند. اینان بارها بدیدن من آیند و هر زمان آیهای را از قرآن عنوان کنند و چنین پرسند : «شما باین آیه چه میگویید. بعضی لامذهبها ایراد میگیرند ...» باین بهانه از من سخنانی یاد گیرند و سرمایه ساخته در اینجا و آنجا بخودفروشی پردازند.
چندی پیش باز اینان با من گفتگو میکردند. چون بکارشان ایراد گرفتم و گفتم : نتیجهی این کار شما چیست؟.. گرفتم که معنی همهی قرآن را دانستید و بمردم نیز یاد دادید آیا چارهی این گمراهیهای گوناگون خواهد بود؟!.. آیا پاسخ مادّیگری داده خواهد شد؟!.. از اینگونه سخنان بسیار گفتم. چون پاسخی نداشتند و درماندند بجای آنکه بخود آیند و از نادانی دست بردارند یکی از آنان بیشرمی نموده چنین گفت : «اینها هم میشود یک دین دیگر ...» ناگزیر شده گفتم : چگونه است که شما که میکوشید یک «اختلاف» دیگری نمیشود ولی ما که میکوشیم «اختلاف» دیگر میشود؟!.. گرفتم که سخنتان راست است ، بگویید چه باید کرد؟!.. آیا باید خاموش نشست؟!.
از این گذشته ، شما چه کار با این میدارید؟!.. شما در اندیشهی خود باشید. یک رشته سخنان بسیار ارجدار و بسیار راستیست که گفته میشود ، شما اگر خرد درست و دلِ پاک میدارید باید آنها را بپذیرید و در راه پیشرفت آنها بکوشش پردازید ، و دربند هیچی نباشید.
چون اینها را گفتم درماندند و سرپایین انداخته خاموشی گزیدند و سپس برخاسته رفتند.
این نمونهی خیرهرویی آن کسانست که چون از پاسخ درمیمانند باین بهانهها میپردازند. آن ملایی که میگوید : «همین میشود پانزدهمی» ، خواستش آنست که کسی را با وی کاری نباشد و ایرادی نگیرد و او را و همکارانش را آزاد گزارد که مردم را گمراه سازند و فریب دهند و زیانکار و بدبخت گردانند.
این پاسخ برای خاموش گردانیدن ایشانست. پاسخ راستین آنست که راهی را که پیمان دنبال میکند بپای کیشهای چهاردهگانه نتوان برد. آن کیشها همگی در بیپایگی یکسانند و اینست هیچ یکی آن دیگرها را از میان برنمیدارند و همگی باهم پایدار میماند. ولی راه پیمان نه چنین است.
برای دلیل همین بس که ما بهمهی آن کیشها ایرادهای پیاپی میگیریم و هیچ کس پاسخ نمیتواند! در شمارههای پارسال و پیرارسالِ پیمان از یکایک کیشهای بیپا سخن راندیم و بیکایک آنها ایرادها گرفتیم. سپس پرسشهای بسیاری از پیشروان آن کیشها کردیم. تاکنون نه بیکی از آن ایرادها پاسخی دادند و نه در برابر پرسشها سخنی توانستند. تنها بآن بس کردند که خود را بناشنیدن زنند و پروایی ننمایند. این حال آن کیشهاست.
اما گفتههای پیمان ، ما همیشه گفتهایم هر که را ایرادی هست بگوید یا بنویسد و تاکنون کسی یک ایراد بجایی نتوانسته. ما میبینیم دشمنان پیمان چارهشان آن شده که در پشت سر زباندرازی کنند و دروغهایی پراکنده گردانند و مردم را از خواندن مهنامه بازدارند ، که همین نشان درماندگی و ناتوانی ایشانست.
این حالِ راه پیمانست و آن حالِ کیشهای بیپا. این را بپای آنها نتوان برد. نتیجهی کوششهای پیمان آن خواهد بود که راه راستین دین بروی مردم باز شود و مردم به دو دسته گردند : یک دسته پاکان که آن را بپذیرند و یک دسته ناپاکان که از آن در کنار مانند. هیچگاه «پانزدهمی» درمیان نخواهد بود.
(پیمان ، سال هفتم ، شمارهی پنجم ، آبان ماه 1320)
🌸
🔸 احمد کسروی
🔸 راست را بپای دروغ نبرید (یک از یک)
چون در گفتار «امروز چه باید کرد؟..» نوشتهایم : «امروز در ایران شمردهایم چهارده مذهب هست ...» ، در انجمنی آن را میخواندهاند و ملایی چنین گفته : «همین میشود پانزدهمی». میخواهیم بگفتهی او پاسخی دهیم.
یکی از بهانهها که همیشه میشنویم همینست. کسانی میآیند و گفتگو میکنند و چون سخنشان بپایان میرسد و درمیمانند ، آن زمان برگشته چنین میگویند : «این هم میشود یک اختلاف دیگر».
من میگویم : پس چه باید کرد؟!.. آیا باید در برابر این گمراهیها و این نادانیها و این پراکندگیها بهیچ کوششی نپرداخت؟!. ما که میکوشیم شما میگویید : «این هم میشود یک اختلاف دیگر». پس بگویید چه کار باید کرد؟.. آیا باید دست روی دست گزاشت و خاموشی گزید؟!. بگویید ببینیم چه پاسخی میدهید؟!..
یک داستان شگفتی هست که میباید بنویسیم : چند تن بیدانش و بیمایهای بنام اینکه «ما قرآنی هستیم» باینجا و آنجا میدوند و از زبان این و آن سرمایه میاندوزند. اینان بارها بدیدن من آیند و هر زمان آیهای را از قرآن عنوان کنند و چنین پرسند : «شما باین آیه چه میگویید. بعضی لامذهبها ایراد میگیرند ...» باین بهانه از من سخنانی یاد گیرند و سرمایه ساخته در اینجا و آنجا بخودفروشی پردازند.
چندی پیش باز اینان با من گفتگو میکردند. چون بکارشان ایراد گرفتم و گفتم : نتیجهی این کار شما چیست؟.. گرفتم که معنی همهی قرآن را دانستید و بمردم نیز یاد دادید آیا چارهی این گمراهیهای گوناگون خواهد بود؟!.. آیا پاسخ مادّیگری داده خواهد شد؟!.. از اینگونه سخنان بسیار گفتم. چون پاسخی نداشتند و درماندند بجای آنکه بخود آیند و از نادانی دست بردارند یکی از آنان بیشرمی نموده چنین گفت : «اینها هم میشود یک دین دیگر ...» ناگزیر شده گفتم : چگونه است که شما که میکوشید یک «اختلاف» دیگری نمیشود ولی ما که میکوشیم «اختلاف» دیگر میشود؟!.. گرفتم که سخنتان راست است ، بگویید چه باید کرد؟!.. آیا باید خاموش نشست؟!.
از این گذشته ، شما چه کار با این میدارید؟!.. شما در اندیشهی خود باشید. یک رشته سخنان بسیار ارجدار و بسیار راستیست که گفته میشود ، شما اگر خرد درست و دلِ پاک میدارید باید آنها را بپذیرید و در راه پیشرفت آنها بکوشش پردازید ، و دربند هیچی نباشید.
چون اینها را گفتم درماندند و سرپایین انداخته خاموشی گزیدند و سپس برخاسته رفتند.
این نمونهی خیرهرویی آن کسانست که چون از پاسخ درمیمانند باین بهانهها میپردازند. آن ملایی که میگوید : «همین میشود پانزدهمی» ، خواستش آنست که کسی را با وی کاری نباشد و ایرادی نگیرد و او را و همکارانش را آزاد گزارد که مردم را گمراه سازند و فریب دهند و زیانکار و بدبخت گردانند.
این پاسخ برای خاموش گردانیدن ایشانست. پاسخ راستین آنست که راهی را که پیمان دنبال میکند بپای کیشهای چهاردهگانه نتوان برد. آن کیشها همگی در بیپایگی یکسانند و اینست هیچ یکی آن دیگرها را از میان برنمیدارند و همگی باهم پایدار میماند. ولی راه پیمان نه چنین است.
برای دلیل همین بس که ما بهمهی آن کیشها ایرادهای پیاپی میگیریم و هیچ کس پاسخ نمیتواند! در شمارههای پارسال و پیرارسالِ پیمان از یکایک کیشهای بیپا سخن راندیم و بیکایک آنها ایرادها گرفتیم. سپس پرسشهای بسیاری از پیشروان آن کیشها کردیم. تاکنون نه بیکی از آن ایرادها پاسخی دادند و نه در برابر پرسشها سخنی توانستند. تنها بآن بس کردند که خود را بناشنیدن زنند و پروایی ننمایند. این حال آن کیشهاست.
اما گفتههای پیمان ، ما همیشه گفتهایم هر که را ایرادی هست بگوید یا بنویسد و تاکنون کسی یک ایراد بجایی نتوانسته. ما میبینیم دشمنان پیمان چارهشان آن شده که در پشت سر زباندرازی کنند و دروغهایی پراکنده گردانند و مردم را از خواندن مهنامه بازدارند ، که همین نشان درماندگی و ناتوانی ایشانست.
این حالِ راه پیمانست و آن حالِ کیشهای بیپا. این را بپای آنها نتوان برد. نتیجهی کوششهای پیمان آن خواهد بود که راه راستین دین بروی مردم باز شود و مردم به دو دسته گردند : یک دسته پاکان که آن را بپذیرند و یک دسته ناپاکان که از آن در کنار مانند. هیچگاه «پانزدهمی» درمیان نخواهد بود.
(پیمان ، سال هفتم ، شمارهی پنجم ، آبان ماه 1320)
🌸
📖 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🖌 احمد کسروی
🔸 پیام ... ـ تکهی شش از هفت
آن کسی که میگوید : «گلزار خاطر شعرا آب از سرچشمهی فیض میخورد» آیا این شعر شاعر اصفهان را نخوانده :
هر آن شاعری کو نباشد هجاگو چو شیریست چنگال و دندان ندارد
خداوند امساک را هست دردی که الا هجا هیچ درمان ندارد
آیا نخوانده که همان شاعر گدایی و قلدری خود را بیشرمانه با سورهی قرآن بسنجش نهاده میگوید :
چه نفرین بود بولهب را ز ایزد مرا هجو گفتن پشیمان ندارد
آیا نخوانده که باز همان شاعر میگوید :
سه شعر رسم بود شاعران طامع را یکی مدیح و دوم قطعهی تقاضایی
اگر بداد سوم شکر ور نداد هجا از این سه من دو بگفتم دگر چه فرمایی؟
آیا نخوانده که ابوالعلای گنجهای دربارهی داماد خود میگوید :
خاقانیا اگرچه سخن نیک دانیا یک نکته گویمت بشنو رایگانیا
هجو کسی مکن که ز تو مِه بود بسن شاید ترا پدر بود و تو ندانیا !
من هنوز از دشنامهای بیشرمانهی آنان دست نگاه داشتم ، هنوز از سوزنی و مختاری غزنوی و ایرجمیرزا و دیگران سخنی نیاوردم.
کسی تا چه اندازه بیانصاف باشد که بگوید اینان «تندباران حقیقت بر ساحت دلهایشان میباریده»؟! آیا بهتر نیست که بگوییم : تندتگرگ بیآزرمی و بیعاری بوده که بر ساحت دلهای اینان باریده و اینست که اثر از شرم و آزرم بازنگزارده!
آری من انکار ندارم که نیکانی نیز درمیان شعرا بوده ولی اینان بسیار کم بودهاند. نیز انکار ندارم که شعر اگر بیتکلف درآید چهبسا که بر نثر برتری پیدا کند. ولی اینگونه شعرها بس اندک میباشد.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 پیام ... ـ تکهی شش از هفت
آن کسی که میگوید : «گلزار خاطر شعرا آب از سرچشمهی فیض میخورد» آیا این شعر شاعر اصفهان را نخوانده :
هر آن شاعری کو نباشد هجاگو چو شیریست چنگال و دندان ندارد
خداوند امساک را هست دردی که الا هجا هیچ درمان ندارد
آیا نخوانده که همان شاعر گدایی و قلدری خود را بیشرمانه با سورهی قرآن بسنجش نهاده میگوید :
چه نفرین بود بولهب را ز ایزد مرا هجو گفتن پشیمان ندارد
آیا نخوانده که باز همان شاعر میگوید :
سه شعر رسم بود شاعران طامع را یکی مدیح و دوم قطعهی تقاضایی
اگر بداد سوم شکر ور نداد هجا از این سه من دو بگفتم دگر چه فرمایی؟
آیا نخوانده که ابوالعلای گنجهای دربارهی داماد خود میگوید :
خاقانیا اگرچه سخن نیک دانیا یک نکته گویمت بشنو رایگانیا
هجو کسی مکن که ز تو مِه بود بسن شاید ترا پدر بود و تو ندانیا !
من هنوز از دشنامهای بیشرمانهی آنان دست نگاه داشتم ، هنوز از سوزنی و مختاری غزنوی و ایرجمیرزا و دیگران سخنی نیاوردم.
کسی تا چه اندازه بیانصاف باشد که بگوید اینان «تندباران حقیقت بر ساحت دلهایشان میباریده»؟! آیا بهتر نیست که بگوییم : تندتگرگ بیآزرمی و بیعاری بوده که بر ساحت دلهای اینان باریده و اینست که اثر از شرم و آزرم بازنگزارده!
آری من انکار ندارم که نیکانی نیز درمیان شعرا بوده ولی اینان بسیار کم بودهاند. نیز انکار ندارم که شعر اگر بیتکلف درآید چهبسا که بر نثر برتری پیدا کند. ولی اینگونه شعرها بس اندک میباشد.
🌸
🔶 دفتر «امروز چه باید کرد؟»
🔸 احمد کسروی
🔸 از چه راهی پیش باید رفت؟.. (یک از سه)
در شمارهی گذشته [ی مهنامهی پیمان] در گفتار «امروز چه باید کرد؟..» نکوهشهایی از «حزبسازی» نوشتیم و اینک در همان زمینه بسخنان دیگری میپردازیم.
این کسانی که امروز در تهران و دیگر جاها بتکان آمدهاند و جنب و جوشی از خود مینمایند و «حزبها» پدید میآورند بچند دسته میباشند که من از هر یکی جداگانه سخنانی میرانم.
یک دسته کسان نادرستیند که جز درپی پولاندوزی و سودجویی نیستند و گفتگو از توده و مشروطه و پدید آوردن «حزب» و مانند اینها را دستاویز برای پولاندوزی میشناسند. اینان یا از نهادِ خود پست و سودجو بودهاند و یا هایهوی مادّیگری که سالها در ایران رواج میداشت آنها را پستنهاد و پولدوست گردانیده. رویهمرفته اینان زندگی را جز خوردن و خوابیدن و خوش بودن نمیشناسند و آرزویی در دل جز پولاندوزی نمیدارند ، و بغیرت و شرم و مردانگی و آزادگی و مانند اینها ارج نگزارده «فیلسوفانه» اینها را «وهم» میشمارند. اینست اگر پایش افتاد از مزدوری برای بیگانگان و بدخواهی با کشور و توده خودداری ننمایند بلکه خود خواهان چنین کار و پیشهای میباشند.
برخی از اینان از دورههای پیش بازماندهاند ، و هر یکی سرگذشت ننگآلود دیگری میدارند. اگر مردم یا خودهاشان آن سرگذشتها را فراموش کردهاند ما فراموش نکردهایم. بلکه از رازهای نهان آنان نیز آگاهیم و زود خواهد رسید آن روزی که همگان را از این رازها بیاگاهانیم.
یک دستهی دیگر بازماندگان از آزادیخواهان (1) پیشینند و اینان چون در آن زمان بودهاند و در آن دستهبندیها که مجاهدان و دیمکراتها مینمودند پا درمیان داشتهاند کوشش در راه کشور و نیکی بتوده را همین دانسته و راه دیگری را نشناختهاند. اگر راستی را خواهیم هوس نیز در کار است ، و از آمدن و رفتن و گفتن و شنیدن و برخاستن لذت میبرند. رویهمرفته کسان کوتاهاندیشیند و بینشی در کارها نمیدارند. اگر دلهاشان بجویی نه از زمان آگاهند و نه سیاست میدانند. اگر زیانی بکشور نرسانند سودی هم نخواهند داشت.
دستهی سوم کسان سستاندیشهای که بکشور و توده اندکدلبستگی میدارند ، و این زمان که فرصت پیدا شده آرزومند کوششهایی در این راه میباشند. چیزی که هست تاب زیان کشیدن نمیدارند و از کارهای خود بازماندن نمیخواهند. یک جمله گویم : کشور و توده را دوست داشته زندگانی خود را بیشتر از آن دوست میدارند. اینان نیز میآیند و میروند ، این را میبینند و آن را میبینند و چنین میگویند : «باید کار کرد» ، ولی در همان هنگام به یک کوشش ارجداری نیز آماده نمیباشند.
دستهی چهارم جوانانی که درس خواندهاند و بیرون آمدهاند. اینان بیشترشان «نه همهشان» چنان بار آمدهاند که بهیچ کاری نتوانند خورد. اینان از رنجهایی که در دبیرستانها بردهاند جز این نتیجه نبردهاند که نیروهای ساده و خدادادیشان سست گردیده و بجای آن خودخواهی و جداسری بسیار چیره گردیده. اینان بیمایهاند ، ناآزمودهاند ، ناآگاهند. ولی خود را مایهدار ، و آزموده ، و آگاه میشمارند. اینست بهیچ سخن گردن نمیگزارند. بهیچ کس پیروی نمینمایند. بجای پیروی آرزوی پیشوایی میکنند. همیشه در اندیشهی نویسندگی و نامآوری میباشند. اینان چون سخنی را از کسی شنیدند اگر نپسندیدند در برابرش ریشخند و بیفرهنگی مینمایند و اگر پسندیدند آن را گفتاری بنام خود میسازند. اینست حال ایشان و اگر درست نگرید جز زیان سودی بتوده و کشور خود نخواهند داشت. این نه گناه آنان ، گناه آن فرهیختی[تربیت] است که دیدهاند. نتیجهی آن دامیست که برایشان گسترده گردیده.
دستهی پنجم کسان خونگرمی از جوانان و دیگران که راستی را خواهان پیشرفت توده و کشور میباشند و بکوششهایی در این راه آمادهاند. اینان نیکند و در این هنگام که جهان برآشفته و هر تودهای درپی رستگاری خود میباشند اینان توانند دست بهم داده و دیگران را نیز همدست گردانیده کوششهایی برای رهایی ایران پیش برند. چیزی که هست اینان را نیز دو سنگی در پیش پاست : یکی آنکه جداسری و خودخواهی گریبانگیر اینان نیز گردیده. دیگری آنکه آگاهیهای دربایست را نمیدارند. این سنگها باید از پیش پا برداشته شود ، و چون این دو جلوگیر یا این دو آسیب در دستههای دیگر نیز هست ـ و چه نیکان و چه بدان در ناآگاهی از جهان و چگونگی جهان و در گرفتاری بخودخواهی و جداسری همراه یکدیگرند ـ از اینرو در اینجا بسخنانی دربارهی آنها میپردازیم و امیدمندیم نتیجهای که میخواهیم خواهد داد.
پابرگیها :
1ـ اصل : آزادگان. چون نویسنده مشروطهخواهان را همیشه «آزادیخواهان» یاد کرده ، گمان اینست که اینجا لغزشی روی داده.
🌸
🔸 احمد کسروی
🔸 از چه راهی پیش باید رفت؟.. (یک از سه)
در شمارهی گذشته [ی مهنامهی پیمان] در گفتار «امروز چه باید کرد؟..» نکوهشهایی از «حزبسازی» نوشتیم و اینک در همان زمینه بسخنان دیگری میپردازیم.
این کسانی که امروز در تهران و دیگر جاها بتکان آمدهاند و جنب و جوشی از خود مینمایند و «حزبها» پدید میآورند بچند دسته میباشند که من از هر یکی جداگانه سخنانی میرانم.
یک دسته کسان نادرستیند که جز درپی پولاندوزی و سودجویی نیستند و گفتگو از توده و مشروطه و پدید آوردن «حزب» و مانند اینها را دستاویز برای پولاندوزی میشناسند. اینان یا از نهادِ خود پست و سودجو بودهاند و یا هایهوی مادّیگری که سالها در ایران رواج میداشت آنها را پستنهاد و پولدوست گردانیده. رویهمرفته اینان زندگی را جز خوردن و خوابیدن و خوش بودن نمیشناسند و آرزویی در دل جز پولاندوزی نمیدارند ، و بغیرت و شرم و مردانگی و آزادگی و مانند اینها ارج نگزارده «فیلسوفانه» اینها را «وهم» میشمارند. اینست اگر پایش افتاد از مزدوری برای بیگانگان و بدخواهی با کشور و توده خودداری ننمایند بلکه خود خواهان چنین کار و پیشهای میباشند.
برخی از اینان از دورههای پیش بازماندهاند ، و هر یکی سرگذشت ننگآلود دیگری میدارند. اگر مردم یا خودهاشان آن سرگذشتها را فراموش کردهاند ما فراموش نکردهایم. بلکه از رازهای نهان آنان نیز آگاهیم و زود خواهد رسید آن روزی که همگان را از این رازها بیاگاهانیم.
یک دستهی دیگر بازماندگان از آزادیخواهان (1) پیشینند و اینان چون در آن زمان بودهاند و در آن دستهبندیها که مجاهدان و دیمکراتها مینمودند پا درمیان داشتهاند کوشش در راه کشور و نیکی بتوده را همین دانسته و راه دیگری را نشناختهاند. اگر راستی را خواهیم هوس نیز در کار است ، و از آمدن و رفتن و گفتن و شنیدن و برخاستن لذت میبرند. رویهمرفته کسان کوتاهاندیشیند و بینشی در کارها نمیدارند. اگر دلهاشان بجویی نه از زمان آگاهند و نه سیاست میدانند. اگر زیانی بکشور نرسانند سودی هم نخواهند داشت.
دستهی سوم کسان سستاندیشهای که بکشور و توده اندکدلبستگی میدارند ، و این زمان که فرصت پیدا شده آرزومند کوششهایی در این راه میباشند. چیزی که هست تاب زیان کشیدن نمیدارند و از کارهای خود بازماندن نمیخواهند. یک جمله گویم : کشور و توده را دوست داشته زندگانی خود را بیشتر از آن دوست میدارند. اینان نیز میآیند و میروند ، این را میبینند و آن را میبینند و چنین میگویند : «باید کار کرد» ، ولی در همان هنگام به یک کوشش ارجداری نیز آماده نمیباشند.
دستهی چهارم جوانانی که درس خواندهاند و بیرون آمدهاند. اینان بیشترشان «نه همهشان» چنان بار آمدهاند که بهیچ کاری نتوانند خورد. اینان از رنجهایی که در دبیرستانها بردهاند جز این نتیجه نبردهاند که نیروهای ساده و خدادادیشان سست گردیده و بجای آن خودخواهی و جداسری بسیار چیره گردیده. اینان بیمایهاند ، ناآزمودهاند ، ناآگاهند. ولی خود را مایهدار ، و آزموده ، و آگاه میشمارند. اینست بهیچ سخن گردن نمیگزارند. بهیچ کس پیروی نمینمایند. بجای پیروی آرزوی پیشوایی میکنند. همیشه در اندیشهی نویسندگی و نامآوری میباشند. اینان چون سخنی را از کسی شنیدند اگر نپسندیدند در برابرش ریشخند و بیفرهنگی مینمایند و اگر پسندیدند آن را گفتاری بنام خود میسازند. اینست حال ایشان و اگر درست نگرید جز زیان سودی بتوده و کشور خود نخواهند داشت. این نه گناه آنان ، گناه آن فرهیختی[تربیت] است که دیدهاند. نتیجهی آن دامیست که برایشان گسترده گردیده.
دستهی پنجم کسان خونگرمی از جوانان و دیگران که راستی را خواهان پیشرفت توده و کشور میباشند و بکوششهایی در این راه آمادهاند. اینان نیکند و در این هنگام که جهان برآشفته و هر تودهای درپی رستگاری خود میباشند اینان توانند دست بهم داده و دیگران را نیز همدست گردانیده کوششهایی برای رهایی ایران پیش برند. چیزی که هست اینان را نیز دو سنگی در پیش پاست : یکی آنکه جداسری و خودخواهی گریبانگیر اینان نیز گردیده. دیگری آنکه آگاهیهای دربایست را نمیدارند. این سنگها باید از پیش پا برداشته شود ، و چون این دو جلوگیر یا این دو آسیب در دستههای دیگر نیز هست ـ و چه نیکان و چه بدان در ناآگاهی از جهان و چگونگی جهان و در گرفتاری بخودخواهی و جداسری همراه یکدیگرند ـ از اینرو در اینجا بسخنانی دربارهی آنها میپردازیم و امیدمندیم نتیجهای که میخواهیم خواهد داد.
پابرگیها :
1ـ اصل : آزادگان. چون نویسنده مشروطهخواهان را همیشه «آزادیخواهان» یاد کرده ، گمان اینست که اینجا لغزشی روی داده.
🌸