📖 دفتر «در راه سیاست» ، نشست یکم
🖌 احمد کسروی
🔸 ٦ـ پیشروان مشروطه : ـ (9 تکه)
اکنون بیاییم بزمان مشروطه. در مشروطه (یا حکومت دمکراسی) شاه یا وزیر در حساب نیست. رشته در دست خود توده است. سیاست هم باید از توده باشد. ببینیم در این دوره در ایران چه بوده؟..
آنچه من می‌دانم درمیان پیشگامان مشروطه‌خواهی کسان بافهم بسیار می‌بودند که از حال جهان و از همبستگیهای توده‌ها و دولتها ، بیش و کم ، آگاهی می‌داشتند. خود آن جنبش می‌رساند که درمیان ایشان فهم سیاسی پدید آمده در اندیشه‌ی آینده‌ی این کشور و توده می‌بودند.
ما نیک آگاهیم که حیدر عمواُغلی‌ها و علی‌مسیوها و شریفزاده‌ها و میرزا جهانگیرها که بآن جنبش برخاسته بودند از حال گرفتاری ایران درمیان همسایگان نیرومندِ آزمند ناآگاه نمی‌بودند و در راه استقلال و آزادی این کشور به هر گونه جانفشانی آماده می‌بودند. چیزی که هست آنان در حسابشان در یک جا اشتباه می‌کردند.
آنان از گرفتاریها و آلودگیهای توده ناآگاه بوده می‌پنداشتند همانکه ریشه‌ی استبداد کنده شود و قانون اساسی و دیگر قانونها بکار افتد و دبستانها و دانشکده‌ها در هر شهری برپا گردد ، توده‌ی ایران براه پیشرفت افتاده پس از چند سالی بپای توده‌های فرانسه و انگلیس و آلمان خواهد رسید. آن پیشواز رویه‌کارانه[=ظاهرسازانه] که مردم در همه جا از مشروطه می‌نمودند و آن جوش و جنب سرسری که پدید آمده بود و از هر سو آوازهای «اتحاد» و «اتفاق» و «حب‌وطن» و مانند اینها برمی‌خاست ، آنان را فریفته‌ی خود می‌گردانید که از شادی بتکان می‌آمدند و به «استعداد ملت نجیب ایران» آفرینها می‌خواندند. بارها در مجلس شورا و در انجمنها این مصرع را بزبان می‌آوردند : «این طفل یک‌شبه ره صدساله می‌رود».
می‌باید گفت : مردان نیکنهاد سیاست بسیار خامی را دنبال می‌کردند.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 ٦ـ پیشروان مشروطه : ـ (9 تکه)
اکنون بیاییم بزمان مشروطه. در مشروطه (یا حکومت دمکراسی) شاه یا وزیر در حساب نیست. رشته در دست خود توده است. سیاست هم باید از توده باشد. ببینیم در این دوره در ایران چه بوده؟..
آنچه من می‌دانم درمیان پیشگامان مشروطه‌خواهی کسان بافهم بسیار می‌بودند که از حال جهان و از همبستگیهای توده‌ها و دولتها ، بیش و کم ، آگاهی می‌داشتند. خود آن جنبش می‌رساند که درمیان ایشان فهم سیاسی پدید آمده در اندیشه‌ی آینده‌ی این کشور و توده می‌بودند.
ما نیک آگاهیم که حیدر عمواُغلی‌ها و علی‌مسیوها و شریفزاده‌ها و میرزا جهانگیرها که بآن جنبش برخاسته بودند از حال گرفتاری ایران درمیان همسایگان نیرومندِ آزمند ناآگاه نمی‌بودند و در راه استقلال و آزادی این کشور به هر گونه جانفشانی آماده می‌بودند. چیزی که هست آنان در حسابشان در یک جا اشتباه می‌کردند.
آنان از گرفتاریها و آلودگیهای توده ناآگاه بوده می‌پنداشتند همانکه ریشه‌ی استبداد کنده شود و قانون اساسی و دیگر قانونها بکار افتد و دبستانها و دانشکده‌ها در هر شهری برپا گردد ، توده‌ی ایران براه پیشرفت افتاده پس از چند سالی بپای توده‌های فرانسه و انگلیس و آلمان خواهد رسید. آن پیشواز رویه‌کارانه[=ظاهرسازانه] که مردم در همه جا از مشروطه می‌نمودند و آن جوش و جنب سرسری که پدید آمده بود و از هر سو آوازهای «اتحاد» و «اتفاق» و «حب‌وطن» و مانند اینها برمی‌خاست ، آنان را فریفته‌ی خود می‌گردانید که از شادی بتکان می‌آمدند و به «استعداد ملت نجیب ایران» آفرینها می‌خواندند. بارها در مجلس شورا و در انجمنها این مصرع را بزبان می‌آوردند : «این طفل یک‌شبه ره صدساله می‌رود».
می‌باید گفت : مردان نیکنهاد سیاست بسیار خامی را دنبال می‌کردند.
🌸
📖 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🖌 احمد کسروی
🔸 چند سخنی از دفتر ـ تکه‌ی یک از یک
(نبرد با گزند شعرا)
بتازگی دانسته‌ایم که دسته‌ای از جوانان بویژه از شاگردان دبیرستانها برآن سرند که انجمنی برای نبرد با گزند شعرا برپا نمایند. ما چنین جنبشی را همیشه انتظار داشتیم. در جایی که پیران بی‌ادب انجمنها برپا کنند و شرم را کنار نهاده پیرانه‌سر دم از عشق جوانان بزنند این جوانان راست که آسوده ننشسته برای کندن ریشه‌ی این بی‌ادبیها بکوشش برخیزند.
آن پیران سیاهدل که یک عمر با این پستیها بسر داده و آن را هنری از بهر خود پنداشته‌اند کنون هم دست از نادانی و بی‌ادبی برنمی‌دارند ، خود سزای ایشان است که صد بی‌احترامی از جوانان بینند!. حیف از نام خجسته‌ی «ایرانی» که بی‌ادبان بروی خود دارند ، حیف!
ما بر آن جوانان آفرین می‌فرستیم و از خداوند فیروزی آنان را می‌خواهیم.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 چند سخنی از دفتر ـ تکه‌ی یک از یک
(نبرد با گزند شعرا)
بتازگی دانسته‌ایم که دسته‌ای از جوانان بویژه از شاگردان دبیرستانها برآن سرند که انجمنی برای نبرد با گزند شعرا برپا نمایند. ما چنین جنبشی را همیشه انتظار داشتیم. در جایی که پیران بی‌ادب انجمنها برپا کنند و شرم را کنار نهاده پیرانه‌سر دم از عشق جوانان بزنند این جوانان راست که آسوده ننشسته برای کندن ریشه‌ی این بی‌ادبیها بکوشش برخیزند.
آن پیران سیاهدل که یک عمر با این پستیها بسر داده و آن را هنری از بهر خود پنداشته‌اند کنون هم دست از نادانی و بی‌ادبی برنمی‌دارند ، خود سزای ایشان است که صد بی‌احترامی از جوانان بینند!. حیف از نام خجسته‌ی «ایرانی» که بی‌ادبان بروی خود دارند ، حیف!
ما بر آن جوانان آفرین می‌فرستیم و از خداوند فیروزی آنان را می‌خواهیم.
🌸
📖 دفتر «در راه سیاست» ، نشست یکم
🖌 احمد کسروی
🔸 ٧ـ یک کردار بدخواهانه‌ی زشت : ـ (9 تکه)
این سخن گرچه از زمینه‌ی گفتگو بیرون است بهتر می‌دانم بگویم : در ایران کسانی هستند که دوست می‌دارند جنبش مشروطه را بی‌ارج نشان دهند. چنین وامی‌نمایند که آن را سیاست انگلیس پدید آورده و مشروطه‌خواهان یکسره[=مستقیماً] افزار سیاست آن دولت بودند و شگفتست که از این کردار لذت می‌برند و بآسانی نمی‌خواهند از آن دست بردارند.
می‌توان گفت : سرچشمه‌ی این پندار در درونهای ایشان ، یا رشک است که نیکنامی‌ای را که خود در آن شرکت نداشته‌اند نمی‌توانند دید ، و یا خودخواهیست که از نیش زدن بدیگران و خوار نمودن کارهای آنان لذت می‌یابند. برخی نیز می‌خواهند از آن راه ، خود را سیاست‌فهم و رازدان وانمایند و از گفتن اینکه : «همه‌اش سیاست انگلیس بوده» گردن می‌کشند و بخود می‌بالند.
بارها این سخن را شنیده‌ام و می‌توانم گفت یکی از انگیزه‌هایی که مرا بنوشتن تاریخ مشروطه برانگیخت این سخنان می‌بود. باآنکه در تاریخ مشروطه بیپایی این گمان را بازنموده‌ام چندی پیش مهنامه‌ای بدستم افتاده می‌بینم دو سال پیش در تهران بچاپ رسیده ، و دارنده‌ی مهنامه که از نویسندگان بنامست گفتاری زیر عنوان «فرمان مشروطه از کیست؟..» در همان زمینه نوشته است. دیگران زبان بزبان می‌گفتند و این بروی کاغذ هم آورده است.
کوتاه‌شده‌ی گفتار اینست که ایرانیان نام مشروطه را نشنیده از چنان چیزی آگاه نمی‌بودند. بلکه واژه‌ی مشروطه باین معنی هیچ نمی‌بود. تا آن روزی که ملایان به قم رفتند و در تهران گروهی بسفارت انگلیس پناه بردند. انگلیسها فرصت یافته نام مشروطه را بمیان آوردند و بدهان ایرانیان انداختند. نویسنده گفته‌های پدر خود را که از بست‌نشینان سفارت می‌بوده بگواهی می‌آورد که چنین نامی را بست‌نشینان نشنیده و ندانسته بودند. سپس نویسنده به «تحقیقات» پرداخته پس از سخنان درازی باین نتیجه می‌رسد که واژه‌ی مشروطه از نام «Magna Carta» انگلیسی گرفته شده ، و چنانکه از عنوان گفتارش هم پیداست این نویسنده می‌خواهد نشان دهد که فرمان مشروطه را که همه از مظفرالدین‌شاه می‌دانند ازو نیست ، آن را هم انگلیسها نوشته‌اند.
جای بسیار افسوسست که کسی بخود رنجها دهد و کاغذ سیاه کند و چنین خواهد که با زور بافندگی یک لکه‌ی ننگی بتاریخ توده‌ی خود بنشاند. اینان نیکی از دستشان برنمی‌آید و باری از بدی بازنمی‌ایستند.
درباره‌ی جنبش مشروطه و اندازه‌ی دست داشتن انگلیسیها در آن در اینجا بسخنی نیاز نیست. این در تاریخ مشروطه نوشته شده. اما واژه‌ی مشروطه : آنچه من می‌دانم آن را نویسندگان مصری در برابر واژه‌ی Conditionnel فرانسه‌ای گزارده‌اند. باین‌معنی که آن واژه‌ی اروپایی را با این واژه‌ی عربی ترجمه کرده‌اند و راست هم بوده.
بسیار جلوتر از پیشامد مشروطه‌خواهی در ایران ، نویسندگان مصری چون خواسته‌اند از حکومت و شکلهای آن سخن رانند گفته‌اند : حکومت بچند گونه تواند بود : یکی حکومت مطلقه (استبداد) ، دیگری حکومت مشروطه (قانونی).
به هر حال این واژه سالها پیش از جنبش مشروطه در ایران ، در کتابها و روزنامه‌ها بوده است. اگر کسی در شماره‌های حبل‌المتین و دیگر روزنامه‌های زمان پیش از مشروطه بجوید ، این نام را بارها خواهد دید.
گذشته از همه‌ی اینها بیست سال پیش از جنبش ایران ، در آغاز پادشاهی سلطان عبدالحمید ، مشروطه در عثمانی (با همین نام) روان گردیده و دو سال نیز پایدار مانده و سپس عبدالحمید دستگاه آن را برچیده بود. در نتیجه‌ی آن پیشامد چه معنی مشروطه و چه نام آن ، درمیان آزادیخواهان شناخته می‌بود ، و گفته‌های این نویسنده چندان بیپاست که مرا بشگفت انداخته.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 ٧ـ یک کردار بدخواهانه‌ی زشت : ـ (9 تکه)
این سخن گرچه از زمینه‌ی گفتگو بیرون است بهتر می‌دانم بگویم : در ایران کسانی هستند که دوست می‌دارند جنبش مشروطه را بی‌ارج نشان دهند. چنین وامی‌نمایند که آن را سیاست انگلیس پدید آورده و مشروطه‌خواهان یکسره[=مستقیماً] افزار سیاست آن دولت بودند و شگفتست که از این کردار لذت می‌برند و بآسانی نمی‌خواهند از آن دست بردارند.
می‌توان گفت : سرچشمه‌ی این پندار در درونهای ایشان ، یا رشک است که نیکنامی‌ای را که خود در آن شرکت نداشته‌اند نمی‌توانند دید ، و یا خودخواهیست که از نیش زدن بدیگران و خوار نمودن کارهای آنان لذت می‌یابند. برخی نیز می‌خواهند از آن راه ، خود را سیاست‌فهم و رازدان وانمایند و از گفتن اینکه : «همه‌اش سیاست انگلیس بوده» گردن می‌کشند و بخود می‌بالند.
بارها این سخن را شنیده‌ام و می‌توانم گفت یکی از انگیزه‌هایی که مرا بنوشتن تاریخ مشروطه برانگیخت این سخنان می‌بود. باآنکه در تاریخ مشروطه بیپایی این گمان را بازنموده‌ام چندی پیش مهنامه‌ای بدستم افتاده می‌بینم دو سال پیش در تهران بچاپ رسیده ، و دارنده‌ی مهنامه که از نویسندگان بنامست گفتاری زیر عنوان «فرمان مشروطه از کیست؟..» در همان زمینه نوشته است. دیگران زبان بزبان می‌گفتند و این بروی کاغذ هم آورده است.
کوتاه‌شده‌ی گفتار اینست که ایرانیان نام مشروطه را نشنیده از چنان چیزی آگاه نمی‌بودند. بلکه واژه‌ی مشروطه باین معنی هیچ نمی‌بود. تا آن روزی که ملایان به قم رفتند و در تهران گروهی بسفارت انگلیس پناه بردند. انگلیسها فرصت یافته نام مشروطه را بمیان آوردند و بدهان ایرانیان انداختند. نویسنده گفته‌های پدر خود را که از بست‌نشینان سفارت می‌بوده بگواهی می‌آورد که چنین نامی را بست‌نشینان نشنیده و ندانسته بودند. سپس نویسنده به «تحقیقات» پرداخته پس از سخنان درازی باین نتیجه می‌رسد که واژه‌ی مشروطه از نام «Magna Carta» انگلیسی گرفته شده ، و چنانکه از عنوان گفتارش هم پیداست این نویسنده می‌خواهد نشان دهد که فرمان مشروطه را که همه از مظفرالدین‌شاه می‌دانند ازو نیست ، آن را هم انگلیسها نوشته‌اند.
جای بسیار افسوسست که کسی بخود رنجها دهد و کاغذ سیاه کند و چنین خواهد که با زور بافندگی یک لکه‌ی ننگی بتاریخ توده‌ی خود بنشاند. اینان نیکی از دستشان برنمی‌آید و باری از بدی بازنمی‌ایستند.
درباره‌ی جنبش مشروطه و اندازه‌ی دست داشتن انگلیسیها در آن در اینجا بسخنی نیاز نیست. این در تاریخ مشروطه نوشته شده. اما واژه‌ی مشروطه : آنچه من می‌دانم آن را نویسندگان مصری در برابر واژه‌ی Conditionnel فرانسه‌ای گزارده‌اند. باین‌معنی که آن واژه‌ی اروپایی را با این واژه‌ی عربی ترجمه کرده‌اند و راست هم بوده.
بسیار جلوتر از پیشامد مشروطه‌خواهی در ایران ، نویسندگان مصری چون خواسته‌اند از حکومت و شکلهای آن سخن رانند گفته‌اند : حکومت بچند گونه تواند بود : یکی حکومت مطلقه (استبداد) ، دیگری حکومت مشروطه (قانونی).
به هر حال این واژه سالها پیش از جنبش مشروطه در ایران ، در کتابها و روزنامه‌ها بوده است. اگر کسی در شماره‌های حبل‌المتین و دیگر روزنامه‌های زمان پیش از مشروطه بجوید ، این نام را بارها خواهد دید.
گذشته از همه‌ی اینها بیست سال پیش از جنبش ایران ، در آغاز پادشاهی سلطان عبدالحمید ، مشروطه در عثمانی (با همین نام) روان گردیده و دو سال نیز پایدار مانده و سپس عبدالحمید دستگاه آن را برچیده بود. در نتیجه‌ی آن پیشامد چه معنی مشروطه و چه نام آن ، درمیان آزادیخواهان شناخته می‌بود ، و گفته‌های این نویسنده چندان بیپاست که مرا بشگفت انداخته.
🌸
📖 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🖌 احمد کسروی
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 4 ـ تکه‌ی یک از دو
گفتار پایین از مهنامه‌ی گرامی دعوت اسلامی کرمانشاه که از مهنامه‌های کهنسال ایران است آورده می‌شود. این مهنامه گفتاری را که ما در شماره‌ی هجدهم سال گذشته‌ی پیمان در پیرامون شعر و صوفیگری چاپ کردیم نقل نموده و آقای فخرالتجار که خویشتن از دانشوران هستند و گاهی نیز شعر بطرز شعرای خراباتی می‌سروده‌اند آن گفتار را خوانده و این شرح را نگاشته‌اند که در شماره‌ی پنجم از سال هشتم دعوت اسلامی چاپ یافته و ما از آنجا می‌آوریم :
بنده نمی‌دانم مجله‌ی شریفه‌ی پیمان در کجا طبع می‌شود مستدعی است به ناشر محترم آن مرقوم فرمایید از هر پست برای بنده بفرستند و گویا تازه منتشر شده است و بهتر است از شماره‌ی اول برای بنده مرحمت فرمایند واقعاً مجله‌ای عالیقدر است باید خواند باید استفاده نمود. صاحب مقاله راجع بشعر و شاعری عنوان خیلی بزرگی پیش کشیده‌اند و از صدر تا ذیل شعر را مفتضح نموده‌اند. واقعاً چیزی غریبی است عجایب اثراتی در گفتن و نوشتن هست. یک عمر است شعر می‌خوانم و گاهی هم خودم (شاعر نیستم) من غیر رسم شعر می‌گویم و حظ می‌کنم (حظ می‌کردم) و این صحبتها در بین نبود و گاه‌گاه که از غزلیات خودم :
مدام منع کند زاهدم ز شرب و سماع
ولی نشاید غافل از این دو بنشینم
ساقیا رطل گران ده که شوم مست و خراب
باده ار نیست ترا میکده بازست هنوز
برای رفقا می‌خواندم صدای احسنت احسنت بلند می‌شد ولی از شما چه پنهان پس از مطالعه‌ی مقاله‌ی مندرجه در مجله‌ی شریفه‌ی پیمان بدون رودرواسی هرچه از اشعار خودم و دیگران بنظرم می‌آید دلم بهم می‌زند. می‌گویند : «المعنی فی بطن الشاعر» من که خودم هرچه فکر می‌کنم چه تأویل و تعبیری برای اشعار فوق بهم ببافم عقلم بجایی نمی‌رسد و شاید معنی این اشعار بنده در بطن دیگران است. می‌گویند یک نفر شاعر دیوان خود را نزد استاد برد و استدعا نمود حضوراً مطالعه فرموده هر عبارتی غلط و ناروا باشد انگشت روی آن بگذارد. استاد قدری مطالعه کرده سپس کتاب را بهم نهاد و انگشت سبابه‌ی خود را بروی جلد گذاشت. شاعر بیچاره فهمید مطلب از چه قرار است و راه خود را در پیش گرفت. کنون هم بحکم مقاله‌ی پیمان باید کلیه‌ی دواوین اولین و آخرین را بهم بست و انگشت روی آنها گذاشت و منتظر شد که صاحب مقاله دیوان خودشان یا دیگری را که سراپا بدون پیرایه و خالی از کنایه‌ی شاعرانه باشد بنظر قارئین برساند و خوب است آقایان شعرا و ادبا و اهل ذوق موافق یا مخالف نفیاً و اثباتاً مقالاتی بطور مسابقه در مجلات و جراید منتشر سازند که قضیه حل شود یعنی حسن یا قبح این قبیل اشعار و یا اینکه آیا مسئول هستند و برای جامعه اثرات نیک دارند یا ندارند معلوم شود.
کرمانشاه ، فخر صمدی (فخرالتجار سابق)
پیمان : آقای صمدی غصه نخورند که معنی برای شعرهای خود نمی‌شناسند. دیگران نیز همین حال را داشته‌اند. آن شعرای خراباتی معروف که امروز شعرهای ایشان بدهانها افتاده اگر خودشان زنده بودند و ما از ایشان پرسش می‌نمودیم در معنی شعرهای خود درمی‌ماندند. زیرا آنان این شعرها را نه از روی فهم سروده‌اند و معنایی قصد کرده‌اند بلکه به پیروی یکدیگر زبان باین شعرهای بی‌معنی باز کرده‌اند بی‌آنکه قصدی داشته باشند.
هم آن کسانی که امروز در تهران یا دیگر جاها زبان بستایش این دسته شعرا باز کرده‌اند و پیاپی مقاله در اینجا و آنجا می‌نویسند این بیچارگان هم این کار را به پیروی یکدیگر می‌کنند و اگر معنی اشعار را بپرسیم اینان نیز درمی‌مانند. چنانکه ما بارها این پرسش را کردیم و کسی پاسخ نداد.
و اینکه آقای صمدی باین آشکاری حقیقتگویی کرده نشان پاکدلی ایشان است دیگران هم دیر یا زود باین حقیقت خَستُوان [=معترف] خواهند بود.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 4 ـ تکه‌ی یک از دو
گفتار پایین از مهنامه‌ی گرامی دعوت اسلامی کرمانشاه که از مهنامه‌های کهنسال ایران است آورده می‌شود. این مهنامه گفتاری را که ما در شماره‌ی هجدهم سال گذشته‌ی پیمان در پیرامون شعر و صوفیگری چاپ کردیم نقل نموده و آقای فخرالتجار که خویشتن از دانشوران هستند و گاهی نیز شعر بطرز شعرای خراباتی می‌سروده‌اند آن گفتار را خوانده و این شرح را نگاشته‌اند که در شماره‌ی پنجم از سال هشتم دعوت اسلامی چاپ یافته و ما از آنجا می‌آوریم :
بنده نمی‌دانم مجله‌ی شریفه‌ی پیمان در کجا طبع می‌شود مستدعی است به ناشر محترم آن مرقوم فرمایید از هر پست برای بنده بفرستند و گویا تازه منتشر شده است و بهتر است از شماره‌ی اول برای بنده مرحمت فرمایند واقعاً مجله‌ای عالیقدر است باید خواند باید استفاده نمود. صاحب مقاله راجع بشعر و شاعری عنوان خیلی بزرگی پیش کشیده‌اند و از صدر تا ذیل شعر را مفتضح نموده‌اند. واقعاً چیزی غریبی است عجایب اثراتی در گفتن و نوشتن هست. یک عمر است شعر می‌خوانم و گاهی هم خودم (شاعر نیستم) من غیر رسم شعر می‌گویم و حظ می‌کنم (حظ می‌کردم) و این صحبتها در بین نبود و گاه‌گاه که از غزلیات خودم :
مدام منع کند زاهدم ز شرب و سماع
ولی نشاید غافل از این دو بنشینم
ساقیا رطل گران ده که شوم مست و خراب
باده ار نیست ترا میکده بازست هنوز
برای رفقا می‌خواندم صدای احسنت احسنت بلند می‌شد ولی از شما چه پنهان پس از مطالعه‌ی مقاله‌ی مندرجه در مجله‌ی شریفه‌ی پیمان بدون رودرواسی هرچه از اشعار خودم و دیگران بنظرم می‌آید دلم بهم می‌زند. می‌گویند : «المعنی فی بطن الشاعر» من که خودم هرچه فکر می‌کنم چه تأویل و تعبیری برای اشعار فوق بهم ببافم عقلم بجایی نمی‌رسد و شاید معنی این اشعار بنده در بطن دیگران است. می‌گویند یک نفر شاعر دیوان خود را نزد استاد برد و استدعا نمود حضوراً مطالعه فرموده هر عبارتی غلط و ناروا باشد انگشت روی آن بگذارد. استاد قدری مطالعه کرده سپس کتاب را بهم نهاد و انگشت سبابه‌ی خود را بروی جلد گذاشت. شاعر بیچاره فهمید مطلب از چه قرار است و راه خود را در پیش گرفت. کنون هم بحکم مقاله‌ی پیمان باید کلیه‌ی دواوین اولین و آخرین را بهم بست و انگشت روی آنها گذاشت و منتظر شد که صاحب مقاله دیوان خودشان یا دیگری را که سراپا بدون پیرایه و خالی از کنایه‌ی شاعرانه باشد بنظر قارئین برساند و خوب است آقایان شعرا و ادبا و اهل ذوق موافق یا مخالف نفیاً و اثباتاً مقالاتی بطور مسابقه در مجلات و جراید منتشر سازند که قضیه حل شود یعنی حسن یا قبح این قبیل اشعار و یا اینکه آیا مسئول هستند و برای جامعه اثرات نیک دارند یا ندارند معلوم شود.
کرمانشاه ، فخر صمدی (فخرالتجار سابق)
پیمان : آقای صمدی غصه نخورند که معنی برای شعرهای خود نمی‌شناسند. دیگران نیز همین حال را داشته‌اند. آن شعرای خراباتی معروف که امروز شعرهای ایشان بدهانها افتاده اگر خودشان زنده بودند و ما از ایشان پرسش می‌نمودیم در معنی شعرهای خود درمی‌ماندند. زیرا آنان این شعرها را نه از روی فهم سروده‌اند و معنایی قصد کرده‌اند بلکه به پیروی یکدیگر زبان باین شعرهای بی‌معنی باز کرده‌اند بی‌آنکه قصدی داشته باشند.
هم آن کسانی که امروز در تهران یا دیگر جاها زبان بستایش این دسته شعرا باز کرده‌اند و پیاپی مقاله در اینجا و آنجا می‌نویسند این بیچارگان هم این کار را به پیروی یکدیگر می‌کنند و اگر معنی اشعار را بپرسیم اینان نیز درمی‌مانند. چنانکه ما بارها این پرسش را کردیم و کسی پاسخ نداد.
و اینکه آقای صمدی باین آشکاری حقیقتگویی کرده نشان پاکدلی ایشان است دیگران هم دیر یا زود باین حقیقت خَستُوان [=معترف] خواهند بود.
🌸
📖 دفتر «در راه سیاست» ، نشست یکم
🖌 احمد کسروی
🔸 ٨ـ احزاب سیاسی : ـ (9 تکه)
بسخن خود بازگردیم : گفتیم پیشگامان مشروطه که دربار را از میان برده سررشته‌داری دمکراسی را در این کشور بنیاد گزاردند ، خود سیاست خامی را دنبال می‌کردند و راه روشنی در پیش رو نمی‌داشتند. جای افسوس آن است که این اندازه نیز پایدار نبود. چند سال از آغاز مشروطه نگذشت که آلودگیهای توده و کارشکنیهای بیگانگان ، از درون و بیرون ، آن مردان غیرتمند را از پا انداخت. یک دسته کشته شدند و از میان رفتند و یک دسته نومیدانه خود را بکنار کشیدند.
این بار میدان بدست گروهی از سودجویان افتاد که از درآمدن بکارهای توده جز سود خود را نمی‌خواستند و آن را ماننده‌ی کاری یا پیشه‌ای می‌شناختند که از آن راه پولها اندوزند و بجاه و شکوه رسند. این بار درد تنها آن نمی‌بود که کشوری با بیست‌ملیون مردم سیاستی دنبال نمی‌کرد و راهی برای زیست خود درمیان دیگر توده‌ها نمی‌شناخت ، یک درد بدتر دیگر این می‌بود که گروهی بی‌آرمان[=بی‌هدف] و بیراه پدیدار گردیده ، بنام سیاست دسته‌بندیها می‌کردند و با هایهوی و کشاکش آرامش کشور را بهم می‌زدند و در راه سودجوییهای خود از هیچ بدی بازنمی‌ایستادند. بلکه بسیاری مزدوری بیگانگان را پذیرفته از چنان خیانت پستی باک نمی‌نمودند.
در این چهل سال دوره‌ی مشروطه یکی از ننگهای ایران این حزبسازیها بوده. در آغاز مشروطه در ایران (بویژه در آذربایجان) دسته‌ی مجاهدان پدید آمد که با حزب سوسیال دمکرات ایران در قفقاز ، و بمیانجیگری او با حزب سوسیال دمکرات روسها همبستگی می‌داشت و خود دسته‌ی بسامان و نیکی می‌بود و در جنگهایی که با دربار پیش آمد کار بزرگی را بانجام رسانید. پس از آن حزب دمکرات پدید آمد که بنیادگزاران آن کسان نیکی نمی‌بودند و خواست نیکی نمی‌داشتند. ولی خود حزب ـ تا چند سال از آغاز پیدایشش ـ بسیار نیک می‌بود. آن نیز در پیشامد بازگشت محمدعلی‌میرزا و التماتوم روس شایندگی[=لیاقت] بسیار از خود نشان داد. از این دو دسته که بگذریم دیگر حزبها رسوا می‌بوده.
در این باره بسخن درازی نیاز نمی‌بینم. از آن حزبها اکنون هم هست و شما می‌بینید. چهار و پنج تنی فراهم می‌نشینند برای آنکه بوزارت رسند و یا نماینده شوند و یا رئیس اداره باشند ، نامی بروی خود گزارده گروهی را بیش یا کم با نویدهایی[وعده] بسر خود گرد می‌آورند و جمله‌های پوچ و بی‌معنایی را بهم بافته «مرامنامه» می‌خوانند ، و با همین چند چیز حزب درست می‌کنند و خود را بمیان انداخته به هایهوی می‌پردازند.
کسانی که خواستشان جز سود خودشان نیست برای بهانه بکارهای کشور و توده دخالت می‌کنند که این خود خیانت بسیار زشتیست.
همان کسانی که پیشروان حزبند ، اگر شما با یکی بسخن درآیید و چنین پرسید : «اندیشه‌ی شما درباره‌ی این کشور چیست؟.. باین گرفتاریها چه چاره باید کرد؟..» ، خواهید دید با یک ترشرویی چنین پاسخ داد : «این مملکت نمی‌شود. باید همین طور برود تا ببینیم چه خواهد بود». اینست اندازه‌ی دلبستگی پیشوای حزب بکشور و آینده‌ی آن. در زمان جنگ می‌گفتند : «بگزارید ببینیم نتیجه‌ی جنگ چه خواهد بود. اگر آلمان فاتح شد ما هم استفاده خواهیم کرد». حالا که جنگ بپایان رسیده می‌گویند : «بگزار ببینیم این اختلاف روس و انگلیس بکجا خواهید رسید». هر زمان بهانه‌ی دیگری برای بی‌پروایی خود درباره‌ی کشور در دست دارند ، و با این بی‌پروایی آن دسته‌بندی را کرده در کارهای کشور دخالت می‌کنند.
اکنون که ما این کتاب را بچاپ می‌رسانیم[1] در ایران غوغایی برپاست. دو حزب برپا بوده : یکی هوادار سیاست انگلیس و دیگری هوادار سیاست شوروی.[2] سالها این دو حزب باهم کشاکش داشتند و آخرین نتیجه این شده که شمال ایران از جنوبش جدا گردیده. در آذربایجان برخاسته خودمختاری طلبیده‌اند[3] و با نیروی خود آن را بکار بسته‌اند و در گیلان و مازندران در همان زمینه جنبشهایی هست. از اینسو در جنوب به ایلها تفنگ و افزار جنگ داده می‌شود و خدا می‌داند که پایان این دوتیرگی چه خواهد بود. اینست نمونه‌ای از کارهای حزبهای کنونی ایران.
[1] ـ (چاپ دوم) اسفند 1324
[2] ـ حزب هوادار انگلیس «اراده‌ی ملی» به راهبری سید ضیاءالدین طباطبایی و آنکه هوادار شوروی بود ، حزب توده.
[3] ـ خواست خودمختاری طلبیدن فرقه‌ی (حزب) دمکرات آذربایجان به راهبری سید جعفر پیشه‌وری می‌باشد.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 ٨ـ احزاب سیاسی : ـ (9 تکه)
بسخن خود بازگردیم : گفتیم پیشگامان مشروطه که دربار را از میان برده سررشته‌داری دمکراسی را در این کشور بنیاد گزاردند ، خود سیاست خامی را دنبال می‌کردند و راه روشنی در پیش رو نمی‌داشتند. جای افسوس آن است که این اندازه نیز پایدار نبود. چند سال از آغاز مشروطه نگذشت که آلودگیهای توده و کارشکنیهای بیگانگان ، از درون و بیرون ، آن مردان غیرتمند را از پا انداخت. یک دسته کشته شدند و از میان رفتند و یک دسته نومیدانه خود را بکنار کشیدند.
این بار میدان بدست گروهی از سودجویان افتاد که از درآمدن بکارهای توده جز سود خود را نمی‌خواستند و آن را ماننده‌ی کاری یا پیشه‌ای می‌شناختند که از آن راه پولها اندوزند و بجاه و شکوه رسند. این بار درد تنها آن نمی‌بود که کشوری با بیست‌ملیون مردم سیاستی دنبال نمی‌کرد و راهی برای زیست خود درمیان دیگر توده‌ها نمی‌شناخت ، یک درد بدتر دیگر این می‌بود که گروهی بی‌آرمان[=بی‌هدف] و بیراه پدیدار گردیده ، بنام سیاست دسته‌بندیها می‌کردند و با هایهوی و کشاکش آرامش کشور را بهم می‌زدند و در راه سودجوییهای خود از هیچ بدی بازنمی‌ایستادند. بلکه بسیاری مزدوری بیگانگان را پذیرفته از چنان خیانت پستی باک نمی‌نمودند.
در این چهل سال دوره‌ی مشروطه یکی از ننگهای ایران این حزبسازیها بوده. در آغاز مشروطه در ایران (بویژه در آذربایجان) دسته‌ی مجاهدان پدید آمد که با حزب سوسیال دمکرات ایران در قفقاز ، و بمیانجیگری او با حزب سوسیال دمکرات روسها همبستگی می‌داشت و خود دسته‌ی بسامان و نیکی می‌بود و در جنگهایی که با دربار پیش آمد کار بزرگی را بانجام رسانید. پس از آن حزب دمکرات پدید آمد که بنیادگزاران آن کسان نیکی نمی‌بودند و خواست نیکی نمی‌داشتند. ولی خود حزب ـ تا چند سال از آغاز پیدایشش ـ بسیار نیک می‌بود. آن نیز در پیشامد بازگشت محمدعلی‌میرزا و التماتوم روس شایندگی[=لیاقت] بسیار از خود نشان داد. از این دو دسته که بگذریم دیگر حزبها رسوا می‌بوده.
در این باره بسخن درازی نیاز نمی‌بینم. از آن حزبها اکنون هم هست و شما می‌بینید. چهار و پنج تنی فراهم می‌نشینند برای آنکه بوزارت رسند و یا نماینده شوند و یا رئیس اداره باشند ، نامی بروی خود گزارده گروهی را بیش یا کم با نویدهایی[وعده] بسر خود گرد می‌آورند و جمله‌های پوچ و بی‌معنایی را بهم بافته «مرامنامه» می‌خوانند ، و با همین چند چیز حزب درست می‌کنند و خود را بمیان انداخته به هایهوی می‌پردازند.
کسانی که خواستشان جز سود خودشان نیست برای بهانه بکارهای کشور و توده دخالت می‌کنند که این خود خیانت بسیار زشتیست.
همان کسانی که پیشروان حزبند ، اگر شما با یکی بسخن درآیید و چنین پرسید : «اندیشه‌ی شما درباره‌ی این کشور چیست؟.. باین گرفتاریها چه چاره باید کرد؟..» ، خواهید دید با یک ترشرویی چنین پاسخ داد : «این مملکت نمی‌شود. باید همین طور برود تا ببینیم چه خواهد بود». اینست اندازه‌ی دلبستگی پیشوای حزب بکشور و آینده‌ی آن. در زمان جنگ می‌گفتند : «بگزارید ببینیم نتیجه‌ی جنگ چه خواهد بود. اگر آلمان فاتح شد ما هم استفاده خواهیم کرد». حالا که جنگ بپایان رسیده می‌گویند : «بگزار ببینیم این اختلاف روس و انگلیس بکجا خواهید رسید». هر زمان بهانه‌ی دیگری برای بی‌پروایی خود درباره‌ی کشور در دست دارند ، و با این بی‌پروایی آن دسته‌بندی را کرده در کارهای کشور دخالت می‌کنند.
اکنون که ما این کتاب را بچاپ می‌رسانیم[1] در ایران غوغایی برپاست. دو حزب برپا بوده : یکی هوادار سیاست انگلیس و دیگری هوادار سیاست شوروی.[2] سالها این دو حزب باهم کشاکش داشتند و آخرین نتیجه این شده که شمال ایران از جنوبش جدا گردیده. در آذربایجان برخاسته خودمختاری طلبیده‌اند[3] و با نیروی خود آن را بکار بسته‌اند و در گیلان و مازندران در همان زمینه جنبشهایی هست. از اینسو در جنوب به ایلها تفنگ و افزار جنگ داده می‌شود و خدا می‌داند که پایان این دوتیرگی چه خواهد بود. اینست نمونه‌ای از کارهای حزبهای کنونی ایران.
[1] ـ (چاپ دوم) اسفند 1324
[2] ـ حزب هوادار انگلیس «اراده‌ی ملی» به راهبری سید ضیاءالدین طباطبایی و آنکه هوادار شوروی بود ، حزب توده.
[3] ـ خواست خودمختاری طلبیدن فرقه‌ی (حزب) دمکرات آذربایجان به راهبری سید جعفر پیشه‌وری می‌باشد.
🌸
✴️ در پیرامون روزبه نوروز
کوشاد تلگرام : چون نوروز 1403 فرامی‌رسد ، بجاست سخن امشب ما از نوروز باشد. گفتار زیر را از پرچم هفتگی شماره‌ی پنجم (فروردین 1323) برگزیده می‌آوریم :
[پرسش :] خواهشمندم جواب سئوال زیرین را در روزنامه‌ی پرچم بنویسید.
روزبه[=عید] نوروز ، روزبه ملی است یا مذهبی؟. اگر ملی است علت اینکه ارامنه و یهودیان و دارندگان سایر مذاهب تبعه‌ی ایران این روزبه را جشن نمی‌گیرند چیست؟.
مهندس زنوزی
پرچم : بهتر است در پاسخ این پرسش نخست روزبه را معنی کنیم. روزبه یا عید از چیزهاییست که در این کشور معنی خود را از دست داده.
روزبه یا عید آنست که در پیشرفتهای جهان یا در زندگانی یک توده پیشامد بزرگی رخ دهد و مردانی جانفشانیهایی نمایند و مردم جهان یا آن توده به نام ارج گزاردن بآن پیشامد و بزرگ گردانیدن آن جانفشانان ، روزِ آن پیشامد را برگزیده همه ساله در همچنان روزی بجشن و شادی پردازند.
این معنی راست روزبه است. از اینجاست که می‌گوییم در ایران معنی روزبه را نمی‌دانند. روزبه‌هایی که در این کشور است بیشتر آنها بی‌معنی است.
اما نوروز ، این یک روزبه ویژه‌ایست. این روزبه آغاز سالست. ایرانیان سال خود را از نوروز که آغاز بهار ـ یا بهتر گویم : آغاز سال سپهری[=طبیعی] ـ است می‌گیرند و اینست آن روز را نیز بجشن و شادی می‌پردازند.
این کار نیکیست. زیرا گذشته از شادی و خوشی که دربر می‌دارد خودِ پرداختن بآغاز سال ، دارای یک معناییست. این پرداختن معنایش آنست که ما نگاهی بسال گذشته انداخته کارهای نیک و بد خود را در آن بدیده آوریم ، و برای سال نو نیکوکاریهایی را باندیشه گیریم ، و پیداست که این کار باید با سَهِشهای[احساسات] پاکدلانه و نیکخواهانه توأم باشد. هر کسی در آغاز سال زمانی را باندیشه‌ی جهان و جهانیان بگذراند و آمیغهای زندگانی را بجلو دیده بیاورد. گردش سال را بدیده گرفته این بداند که آن گردش از روی یک دستگاه بسیار بسامانیست[منظم] و آن دستگاه برای خوش زیستن جهانیان و آسایش ایشان می‌باشد.
نوروز روزبه بزرگیست. ولی باید پیرامون آن را نیز از پندارپرستیها و نادانیها پاک گردانیم. نادانیها که گرد نوروز را گرفته تنها هفت‌سین و مانند آن نیست. نادانیهای بت‌پرستانه‌ی دیگری نیز در پیرامون آن می‌باشد.
بدبختان از شاهراه زندگانی فرسنگها دور افتاده‌اند و می‌خواهند با گذرانیدن آغاز سال در نزدیکی فلان مرده‌ی هیچ‌کاره خود را در زندگانی خوشبخت گردانند.
اما پرسشی که کرده‌اید پیداست که نوروز روزبه همه‌ی ایرانیان است و بستگی بکیشی نمی‌دارد. اینکه می‌پرسید : چرا ارامنه و یهود و دیگران آن را جشن نمی‌گیرند باید این پرسش را از خود ایشان کرد. ولی اگر کار بآنجا رسد پرسشهای دیگر بزرگتری بمیان خواهد آمد. این دسته‌ها از هر باره خود را از ایرانیان جدا گردانیده‌اند.
آنان سال‌شماریشان نیز جداست و پیداست که خود روزبه سرِ سال دیگری می‌دارند و به نوروز ارج نباید گزارند.
💐🌸🌷🌹
کوشاد تلگرام : چون نوروز 1403 فرامی‌رسد ، بجاست سخن امشب ما از نوروز باشد. گفتار زیر را از پرچم هفتگی شماره‌ی پنجم (فروردین 1323) برگزیده می‌آوریم :
[پرسش :] خواهشمندم جواب سئوال زیرین را در روزنامه‌ی پرچم بنویسید.
روزبه[=عید] نوروز ، روزبه ملی است یا مذهبی؟. اگر ملی است علت اینکه ارامنه و یهودیان و دارندگان سایر مذاهب تبعه‌ی ایران این روزبه را جشن نمی‌گیرند چیست؟.
مهندس زنوزی
پرچم : بهتر است در پاسخ این پرسش نخست روزبه را معنی کنیم. روزبه یا عید از چیزهاییست که در این کشور معنی خود را از دست داده.
روزبه یا عید آنست که در پیشرفتهای جهان یا در زندگانی یک توده پیشامد بزرگی رخ دهد و مردانی جانفشانیهایی نمایند و مردم جهان یا آن توده به نام ارج گزاردن بآن پیشامد و بزرگ گردانیدن آن جانفشانان ، روزِ آن پیشامد را برگزیده همه ساله در همچنان روزی بجشن و شادی پردازند.
این معنی راست روزبه است. از اینجاست که می‌گوییم در ایران معنی روزبه را نمی‌دانند. روزبه‌هایی که در این کشور است بیشتر آنها بی‌معنی است.
اما نوروز ، این یک روزبه ویژه‌ایست. این روزبه آغاز سالست. ایرانیان سال خود را از نوروز که آغاز بهار ـ یا بهتر گویم : آغاز سال سپهری[=طبیعی] ـ است می‌گیرند و اینست آن روز را نیز بجشن و شادی می‌پردازند.
این کار نیکیست. زیرا گذشته از شادی و خوشی که دربر می‌دارد خودِ پرداختن بآغاز سال ، دارای یک معناییست. این پرداختن معنایش آنست که ما نگاهی بسال گذشته انداخته کارهای نیک و بد خود را در آن بدیده آوریم ، و برای سال نو نیکوکاریهایی را باندیشه گیریم ، و پیداست که این کار باید با سَهِشهای[احساسات] پاکدلانه و نیکخواهانه توأم باشد. هر کسی در آغاز سال زمانی را باندیشه‌ی جهان و جهانیان بگذراند و آمیغهای زندگانی را بجلو دیده بیاورد. گردش سال را بدیده گرفته این بداند که آن گردش از روی یک دستگاه بسیار بسامانیست[منظم] و آن دستگاه برای خوش زیستن جهانیان و آسایش ایشان می‌باشد.
نوروز روزبه بزرگیست. ولی باید پیرامون آن را نیز از پندارپرستیها و نادانیها پاک گردانیم. نادانیها که گرد نوروز را گرفته تنها هفت‌سین و مانند آن نیست. نادانیهای بت‌پرستانه‌ی دیگری نیز در پیرامون آن می‌باشد.
بدبختان از شاهراه زندگانی فرسنگها دور افتاده‌اند و می‌خواهند با گذرانیدن آغاز سال در نزدیکی فلان مرده‌ی هیچ‌کاره خود را در زندگانی خوشبخت گردانند.
اما پرسشی که کرده‌اید پیداست که نوروز روزبه همه‌ی ایرانیان است و بستگی بکیشی نمی‌دارد. اینکه می‌پرسید : چرا ارامنه و یهود و دیگران آن را جشن نمی‌گیرند باید این پرسش را از خود ایشان کرد. ولی اگر کار بآنجا رسد پرسشهای دیگر بزرگتری بمیان خواهد آمد. این دسته‌ها از هر باره خود را از ایرانیان جدا گردانیده‌اند.
آنان سال‌شماریشان نیز جداست و پیداست که خود روزبه سرِ سال دیگری می‌دارند و به نوروز ارج نباید گزارند.
💐🌸🌷🌹